Bijlage 2 - Water- en rioleringsplan Roermond 2025-2029

Water- en Rioleringsplan Roermond 2025-2029 invulling van de taken voor stedelijk afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater

Sweco Nederland B.V. Onderwerp Projectnummer Klant Auteur Gecontroleerd door Datum Vrijgegeven door Document referentie

30129769 Water- en rioleringsplan Roermond 51019235 Gemeente Roermond Renske ter Horst, Dorine van der Linde Karst Jan van Esch 27-08-2024 John Driessen NL24-648800269-98692_1

2/81

Inhoudsopgave Samenvatting............................................................................................6 1

Inleiding ..........................................................................................8 1.1 Doel van het Water- en rioleringsplan ..................................8 1.2 Zorgplichten .........................................................................8 1.3 Relatie met het Waterketenplan ...........................................9 1.4 Leeswijzer ............................................................................9

2

Evaluatie: wat hebben we gedaan in Roermond? ........................11 2.1 Wat hebben we de afgelopen periode gedaan? ................11 2.2 Welke lessen nemen we? ..................................................11 2.3 Wat was de ontwikkeling van de rioolheffing? ...................12

3

Visie en beleid: wat willen we? .....................................................14 3.1 Aansluiten op lokale visie en beleid ...................................14 3.2 Stedelijk afvalwater ............................................................15 3.3 Afvloeiend hemelwater .......................................................15 3.4 Grondwater ........................................................................18 3.5 Oppervlaktewater ...............................................................19 3.6 Ontwikkelingen ...................................................................21

4

Verantwoordelijkheden: wie doet wat? .........................................26 4.1 Wat doet de gemeente? .....................................................26 4.2 Wat is er veranderd onder de Omgevingswet? ..................26 4.3 Wat verwachten wij van onze inwoners en bedrijven?.......26 4.4 Regels in het omgevingsplan .................................................27

5

5.3

Huidige situatie: wat hebben we?.................................................30 5.1 Totaal overzicht aanwezige voorzieningen ........................30 5.2 Huidige situatie: Stedelijk afvalwater en hemelwater .........30 5.2.1 Staat van de objecten ...........................................30

5.4

5.2.2 Functioneren van het systeem ..............................31 Huidige situatie: Grondwater ..............................................34 5.3.1 Staat van de objecten ...........................................34 5.3.2 Functioneren van het systeem ..............................34 Huidige situatie: Oppervlaktewater ....................................34 5.4.1 Staat van de objecten ...........................................34 5.4.2 Functioneren van het systeem ..............................34

6

Onderhoud, onderzoeken en maatregelen: wat gaan we doen? .35 6.1 Onderhoudswerkzaamheden .............................................35 6.2 Overige onderzoeken .........................................................35 6.3 Maatregelen .......................................................................37

7

Middelen: wat hebben we nodig? .................................................42 7.1 Personele capaciteit ...........................................................42 7.2 Kosten en kostendekking ...................................................43 7.2.1 Vervangingswaarde van de objecten ....................43 7.2.2 Uitgaven ................................................................43 7.2.3 Kosten ...................................................................44 7.2.4 Rioolheffing ...........................................................44 7.2.5 Voorziening ...........................................................45 7.2.6 Heffingseenheden .................................................45 7.2.7 Kostendekking ......................................................45

Bijlage 1 Begrippenlijst ...........................................................................47 Bijlage 2 uitgevoerde projecten ..............................................................50 Bijlage 3 maatlat groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving...........51 Bijlage 4 Richtlijnen voor rioolaansluitingen ...........................................52 Bijlage 5 verstopping van het riool..........................................................53 Bijlage 6 methode afkoppelkosten..........................................................54 Bijlage 7 notitie personele capaciteit ......................................................55 Bijlage 8 uitgangspunten kostendekkingsberekening.............................58 Bijlage 9 tabellen kostendekkingberekening ..........................................61

3/81

4/81

ALGEMEEN Sweco | Water- en rioleringsprogramma Roermond | invulling van de taken voor stedelijk afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater Projectnummer: 51019235 Datum 27-08-2024

5/81

Samenvatting Waarom een Wrp? We hebben het Water- en rioleringsplan (Wrp) opgesteld voor de invulling van onze wettelijke zorgplichten voor stedelijk afvalwater, afvloeiend hemelwater en grondwater. Verder gaan we in op de zorg van oppervlaktewater en de invloed van klimaatverandering op de waterketen en hoe we daar mee omgaan (klimaatadaptatie). Dit Wrp is een opvolger van het GRP Roermond 2017-2021. Dit plan bevat het beleid en maatregelen voor de komende jaren en bevat de onderbouwing voor de rioolheffing. Wat ging er vooraf? In het vorige gemeentelijk rioleringsplan zijn beleid en ambities voor 20172021 beschreven, wat heeft geleid tot verschillende onderzoeksactiviteiten. Sommige onderzoeken zijn voltooid, terwijl andere nog moeten worden uitgevoerd of afgerond. Het beheer en onderhoud van de riolering is belangrijk, maar de onderhoudsfrequenties zijn niet altijd gehaald. Daarnaast zijn we bezig geweest met het opstellen van de hemelwaterverordening, een stimuleringsregeling voor het afkoppelen van hemelwater en ecologische toetsing bij riool overstorten. Wat willen we bereiken? Het Wrp sluit aan bij andere beleidsdocumenten van de gemeente, zoals de omgevingsvisie, de groenvisie en het programma duurzaamheid. Ons doel is om op een goede manier met water om te gaan in onze gemeente, door vuil water af te voeren en overtollig hemelwater zo goed mogelijk te verwerken.

We hebben duidelijke richtlijnen opgesteld voor wat we wel en niet accepteren qua hinder, overlast en schade. We volgen de trits 'vasthouden-bergen-afvoeren' voor de verwerking van hemelwater. Bij nieuwbouw scheiden we huishoudelijk- of bedrijfsafvalwater en afvloeiend hemelwater. Bij renovatie van de openbare ruimte wordt gekeken of afkoppeling mogelijk is. Het beleid en de regels voor hemelwaterafvoer hebben we nader gespecificeerd voor bestaande bouw en nieuwbouw en privaat en openbaar gebied.

We willen oppervlaktewater met een goede waterkwaliteit en nemen maatregelen tegen structurele grondwater over- en onderlast als dat doelmatig is. Hiervoor hebben we een beslisboom grondwatermaatregelen opgesteld. Wie doet wat? We werken samen binnen het samenwerkingsverband Water Panel Noord, bestaande uit omliggende gemeenten, het Waterschap Limburg, WML en de Provincie. We verwachten van onze inwoners en bedrijven dat ze het riool verstandig gebruiken en hemel- en grondwater zoveel mogelijk zelf verwerken. Wat is de huidige situatie? We beheren een groot areaal aan objecten om goed met onze waterstromen te kunnen omgaan. Dit zijn onder andere: • • • • • •

403,8 km aan vrijvervalriolering 35,5 km aan pers- en drukleidingen 27 IBA’s 64 gemalen 107 drukrioleringunits 9,9 km drainage

Wat gaan we doen? We inspecteren en reinigen de water- en rioleringsobjecten regelmatig. Hiervoor combineren we vaste onderhoudsfrequenties met risicogestuurd beheer. We doen de komende jaren onderzoeken om het water- en rioleringssysteem te kunnen optimaliseren. Hiervoor gaan we onder andere overstorten meten en monitoren De investeringen bestaan uit geplande rioolrenovaties en vervangingen en klimaatadaptief herontwikkelen van de openbare ruimte. Ook pakken we wateroverlastknelpunten aan en vervangen we gemalen en drukunits waar nodig.

Sweco | Water- en rioleringsprogramma Roermond | invulling van de taken voor stedelijk afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater Projectnummer: 51019235 Datum 27-08-2024

6/81

Wat hebben we hiervoor nodig? Om de beschreven plannen uit te voeren is voldoende personele capaciteit nodig. De personele capaciteit in de binnendienst is te beperkt. Uitbreiding van de capaciteit met 1,5 fte is nodig om de werkzaamheden volgens plan uit te kunnen voeren. Om alle kosten te dekken heffen we een rioolheffing. De rioolheffing bestaat uit een eigenarendeel en een gebruikersdeel op basis van verbruikte m3 water. Het verwachte verloop van de rioolheffing voor een gemiddeld huishouden is in onderstaande tabel weergegeven. Rioolheffing gemiddeld huishouden 2025 2026 2027 2028 2029

€201,94 €208,87 €215,81 €222,74 €229,68

Sweco | Water- en rioleringsprogramma Roermond | invulling van de taken voor stedelijk afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater Projectnummer: 51019235 Datum 27-08-2024

7/81

1

Inleiding

In dit Water- en Rioleringsplan (Wrp) beschrijven we hoe wij als gemeente omgaan met onze wettelijke zorgplichten voor stedelijk afvalwater, afvloeiend hemelwater en grondwater. Daarnaast gaan we in op de zorg voor het oppervlaktewater en de invloed van klimaatverandering op de waterketen en de bebouwde omgeving en hoe we daarmee omgaan. Dit Wrp is de opvolger van het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) Roermond.

1.1

Doel van het Water- en rioleringsplan

Ons afvalwatersysteem beschermt de volksgezondheid en het milieu door het vuile water af te voeren naar de zuivering. Het watersysteem houdt ook genoeg hemelwater lokaal vast voor de functies die hiervan afhankelijk zijn, zoals de bodem, waterlopen en groenvoorzieningen. Ook willen we een zo natuurlijk mogelijk grondwaterniveau zonder structurele grondwateroverlast of -onderlast. Het water- en rioolsysteem is daarom een belangrijk onderdeel van de leefomgeving, waarmee er een directe relatie ligt met andere vakgebieden in de bovengrondse en ondergrondse openbare ruimte. Goedwerkende voorzieningen, zoals riolering, zijn nodig om deze waterstromen in goede banen te leiden voor: -

het beschermen van de volksgezondheid; het beschermen van het milieu; het handhaven van de kwaliteit van de openbare ruimte.

Dit Wrp geeft aan hoe we dit bereiken in Roermond. Figuur 1-1 de waterketen

1.2

Zorgplichten

In dit Wrp geven we aan hoe we onze wettelijke zorgplichten invullen:

Sweco | Water- en rioleringsprogramma Roermond | invulling van de taken voor stedelijk afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater Projectnummer: 51019235 Datum 27-08-2024

8/81

Stedelijk afvalwater

Afvloeiend hemelwater

Grondwater

Drinkwater

Op grond van de Omgevingswet artikel 2.16 lid 1a-3 is elke gemeente verantwoordelijk voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater dat vrijkomt bij de in de gemeente gelegen percelen. Alle percelen binnen de bebouwde kom zijn daarom aangesloten op (vrijverval)riolering. Buiten de bebouwde kom zijn alle percelen aangesloten op vrijvervalriolering, mechanische riolering, een individuele behandeling van afvalwater (IBA) of een geoorloofd alternatief. Het waterschap heeft op grond van artikel 2.17 lid 1-a2 uit de Omgevingswet de verplichting om het afvalwater te zuiveren (of te laten zuiveren door een andere partij).

Drinkwaterwet, artikel 2). Hierbij wordt rekening gehouden met het grondwaterbeschermingsgebied en drinkwaterwinningsgebied en de mogelijke restricties die hieruit voortkomen. De productie en distributie van drinkwater is in handen van Waterleiding Maatschappij Limburg (WML). besluit kwaliteit leefomgeving

1. het zoveel mogelijk berekend is op de eigenschappen, samenstelling en hoeveelheid van het afvalwater,

Vanuit de Omgevingswet artikel 2.16 lid 1-a1 zijn gemeenten verplicht om zorg te dragen voor een doelmatige inzameling en verwerking van afvloeiend hemelwater, maar alleen als degene die zich ervan wil ontdoen niet redelijkerwijs het water zelf kan verwerken op het eigen perceel, door het in de bodem of in het oppervlaktewater te brengen. In de Omgevingswet artikel 2.16 lid 1-a2, is bepaald dat de gemeente de zorg heeft om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken. Dit doet de gemeente door maatregelen te treffen in het openbaar gemeentelijke gebied voor zover deze doelmatig zijn en niet tot de zorg van de (grond)waterbeheerder of de provincie behoort. De verantwoordelijkheid voor grondwater ligt primair bij de perceeleigenaar, de gemeente komt pas in beeld als de perceeleigenaar nadelige gevolgen redelijkerwijs niet zelf kan voorkomen. De gemeente draagt zorg voor een duurzame veiligstelling van de openbare drinkwatervoorziening (samen met Rijk, provincie en waterschap,

Ook volgt uit het besluit kwaliteit leefomgeving (artikel 3.16) dat de gemeente er zorg voor draagt dat een openbaar vuilwaterriool zo wordt ontworpen, gebouwd en onderhouden dat:

2. lekkage zoveel mogelijk wordt voorkomen, en 3. het aantal overstortingen zo beperkt is als voor een doelmatig beheer van afvalwater mogelijk is.

1.3

Relatie met het Waterketenplan

Dit Wrp heeft een sterke relatie met het regionale Waterketenplan van het samenwerkingsverband Waterpanel Noord. In het Waterketenplan geven gemeenten in Noord- en Midden-Limburg samen met Waterschap Limburg en Waterleidingmaatschappij Limburg richting aan de gezamenlijke opgaven aan een water- en klimaatbestendig Noord- en Midden-Limburg. Het waterketen plan wordt in 2025 geactualiseerd en per 1 januari 2026 zal er een nieuw plan zijn.

1.4

Leeswijzer

In Figuur 1-2 , is de opbouw van het Wrp weergegeven. Eerst blikken we terug op de afgelopen periode. Daarna kijken we in de visie vooruit naar wat we willen bereiken en leggen we de koppeling met de omgevingsvisie.

Sweco | Water- en rioleringsprogramma Roermond | invulling van de taken voor stedelijk afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater Projectnummer: 51019235 Datum 27-08-2024

9/81

In hoofdstuk 4 beschrijven we de verantwoordelijkheden van de partijen in de waterketen, en wat we van elkaar mogen verwachten. Vervolgens beschrijven we in het programmadeel in hoofdstuk 5 de huidige situatie, in hoofdstuk 6 de onderzoeken en maatregelen die we de komende planperiode willen uitvoeren en ten slotte in hoofdstuk 7 de middelen die we daarvoor nodig hebben.

Figuur 1-2 leeswijzer

Sweco | Water- en rioleringsprogramma Roermond | invulling van de taken voor stedelijk afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater Projectnummer: 51019235 Datum 27-08-2024

10/81

2

Evaluatie: wat hebben we gedaan in Roermond?

We blikken terug op de afgelopen jaren, wat hebben we uitgevoerd en welke lessen nemen we mee?

2.1

Wat hebben we de afgelopen periode gedaan?

In het vorige gemeentelijk rioleringsplan zijn het beleid en de ambities voor 2017-2021 omschreven. Hieruit zijn verschillende onderzoeksactiviteiten ontstaan. De onderzoeken vanuit het regionale samenwerkingsverband Waterpanel Noord naar klimaateffecten en het opzetten van het grondwatermeetnet zijn afgerond. Een aantal onderzoeken moet nog worden uitgevoerd of afgerond. Het beheer en ouderhoud van de riolering is belangrijk, daarvoor zijn de riolen geïnspecteerd. De frequenties voor onderhoud zijn niet altijd gehaald. De geplande projecten zijn bijna allemaal uitgevoerd. Voor de meeste projecten die nog niet zijn uitgevoerd, zijn de voorbereidingen wel begonnen. Een overzicht van de status van de onderzoeken en projecten is te vinden in bijlage 2. Aanvullend daarop zijn we bezig geweest met het opstellen van de hemelwaterverordening, een stimuleringsregeling voor afkoppelen hemelwater en ecologische toetsing bij riool overstorten.

2.2

Welke lessen nemen we?

De ervaringen met het gemeentelijke rioleringsplan, het beheer en de inzichten uit onderzoeken en maatregelen zijn opgehaald. Hieronder bespreken we de belangrijkste punten:

gegeven aan een nieuw plan. Er is echter nog altijd sprake van te weinig capaciteit op het gebied van riolering en water. Beleidskeuzes Het GRP wordt gebruikt als leidraad bij de dagelijkse werkzaamheden, maar doordat enkele beleidskeuzes onvoldoende concreet en/of eenduidig zijn uitgewerkt ontstaat onduidelijkheid in de uitgangspunten. Met het vaststellen van de Verordening afvoer grond- en hemelwater is de eenduidigheid van het beleid sterk verbeterd. Voor de beleidskeuzes die niet in deze verordening zijn vastgelegd nemen we in dit Wrp duidelijke kaders op. Afkoppelen in bestaand gebied, In het vorige GRP was onduidelijkheid over de hoeveelheid en de wijze waarop hemelwater verwerkt moet worden bij nieuwe projecten: op eigen perceel of in een centrale voorziening in de openbare ruimte. De hemelwaterverordening die in 2023 is opgesteld geeft hier duidelijkheid in, dit nemen we ook op in dit Wrp. Beheer In het gemeentelijk rioleringsplan 2017-2021 was de strategie dat de objecten 1 keer in de 10 jaar worden geïnspecteerd. In de werkelijkheid lag de inspectiefrequentie 50% lager. Vervolgens moeten de uitkomsten van de inspectie ook opgenomen worden in het beheerbestand, hierin lopen we achter. Op dit moment zijn we bezig met een inhaalslag die we de komende jaren voortzetten.

Daarnaast stellen we voor de vrijvervalriolering een ‘strategie risicogestuurd beheer’ op, dit geeft handvatten voor hoe we de komende jaren gaan werken.

Personele capaciteit Tussen het gemeentelijk rioleringsplan 2017-2021 en het voorliggende Water- en rioleringsplan 2025-2029 zit een periode van 3 jaar. Als gevolg van te weinig personele capaciteit kon er niet op adequate wijze invulling gegeven worden aan een nieuw plan. Er was op bepaalde vlakken sprake van stilstand. Inmiddels is er vanwege oplopende urgentie invulling Sweco | Water- en rioleringsprogramma Roermond | invulling van de taken voor stedelijk afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater Projectnummer: 51019235 Datum 27-08-2024

11/81

Handhaving Een aantal bedrijven heeft een vergunning met voorwaarden om bedrijfsafvalwater te mogen lozen op de riolering. De handhaving op de naleving van deze voorwaarden is beperkt. Communicatie Soms wordt er door inwoners onjuist gebruik gemaakt van het riool. Het doorspoelen van vezeldoekjes gebeurt maar mag bijvoorbeeld niet omdat dit tot verstoppingen kan leiden. Er is meer communicatie nodig om ervoor te zorgen dat het riool goed wordt gebruikt. Samenwerking De ambities van het voorgaande waterketenplan van het samenwerkingsverband Waterpanel Noord sloten niet aan bij de beschikbare ambtelijke capaciteit van de partners, waardoor niet alle acties binnen de geplande periode konden worden uitgevoerd. Desondanks biedt de samenwerking wel meerwaarde, omdat kennis en ervaringen worden uitgewisseld. Succesvolle gezamenlijke projecten uit de afgelopen periode zijn onder andere: • • •

Waterklaar Private Terreinen: het inspireren en stimuleren van inwoners en bedrijven om regenwater af te koppelen. GroenBlauwe Revolutie Schoolpleinen: versteende pleinen transformeren in groenblauwe pleinen met aandacht voor gezondheid bewegen. Regionaal grondwatermeetnet: we hebben een grondwatermeetnet in intergemeentelijk gebied liggen.

Realistische opgave Het is belangrijk dat we een realistische opgave creëren voor het Wateren rioleringsplan voor de jaren 2025 tot 2029. We hebben te maken met beperkte capaciteit en een periode waarin zich veel ontwikkelingen voordoen. Daardoor is het van belang dat we keuzes maken om haalbare opgaven te realiseren.

Onderzoek naar financiële en technische afschrijvingstermijnen Er wordt momenteel een onderzoek uitgevoerd naar de financiële en technische afschrijvingstermijnen van kapitaalgoederen, waaronder riolering. Dit onderzoek is nog niet afgerond. Mogelijk hebben de resultaten van het onderzoek invloed op de kostendekkingsberekening. Eventuele consequenties voor de berekening zullen doorgevoerd worden bij de jaarlijkse vaststelling van de paragraaf lokale heffingen.

2.3

Wat was de ontwikkeling van de rioolheffing?

De rioolheffing dekt de kosten voor de gemeentelijke watertaken. In onderstaande grafiek is het verloop van de rioolheffing vanaf 2017 weergegeven. De werkelijke rioolheffing (grijze lijn) is tweemaal gedaald ten opzichte van het jaar daarvoor. In 2019 was de werkelijke rioolheffing lager dan in het GRP 2017-2021 (gele lijn) was aangegeven. Dit komt door een achterstand in het beheer van de objecten waardoor niet de volledige begroting is gebruikt in die jaren. De groene lijn geeft de geïndexeerde rioolheffing aan, zoals opgenomen in het GRP 2017-2021,op basis van de CBS cijfers. 300 250 200 150 100

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

werkelijke rioolheffing rioolheffing volgens GRP rioolheffing volgens GRP incl. jaarlijkse inflatiecorrectie Figuur 2-1 ontwikkeling van de rioolheffing 2017 - 2024

Sweco | Water- en rioleringsprogramma Roermond | invulling van de taken voor stedelijk afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater Projectnummer: 51019235 Datum 27-08-2024

12/81

IE EN BELEID Sweco | Water- en rioleringsprogramma Roermond | invulling van de taken voor stedelijk afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater Projectnummer: 51019235 Datum 27-08-2024

13/81

3

Visie en beleid: wat willen we? o

De visie in dit Wrp sluit aan op lokale visie en beleid en bevat de invulling van de gemeentelijke taken voor stedelijk afvalwater, afvloeiend hemelwater en grondwatermaatregelen. Daarnaast gaan we in op oppervlaktewater, klimaatadaptatie en water en bodem sturend.

3.1

•

Aansluiten op lokale visie en beleid

Het Water- en Rioleringsplan (Wrp) sluit aan bij andere beleidsdocumenten van de gemeente, waaronder ook de omgevingsvisie, de groenvisie en het programma duurzaamheid.

•

•

•

• • •

Op de omgang met water komt de visie terug in de volgende kernopgaven: • De gezonde en veilige stad; een gezonde en veilige leefomgeving o De gemeente neemt haar verantwoordelijkheid voor een gezonde en veilige leefomgeving voor haar inwoners, nu en in de toekomst o Verminderen van gezondheidsverschillen en benutten gezondheidspotentieel o Stimuleren preventie en positieve gezondheid o Een aanvaardbare milieukwaliteit

De duurzame stad; klimaat en duurzaamheid o De gemeente neemt haar verantwoordelijkheid voor een duurzame en klimaatbestendige leefomgeving o Uitvoering geven aan het klimaatakkoord o Uitvoering geven aan het energieakkoord o Stad en ommeland beschermen tegen de gevolgen van de klimaatverandering (o.a. overstromingen, tegengaan hittestress)

Voor de wateropgave zijn de volgende uitgangspunten benoemd:

De omgevingsvisie De Omgevingsvisie Roermond is op 12 oktober 2023 vastgesteld door de gemeenteraad. Deze visie biedt een allesomvattende kijk op de toekomstige inrichting en ontwikkeling van de fysieke leefomgeving. De volgende kernopgaven zijn benoemd: Gezonde en veilige stad (verbetering gezondheid en zorgen voor veilige leefomgeving, positieve gezondheid) Aantrekkelijke woon- en werkstad (onderwijs, woningbouw en werkgelegenheid) Duurzame stad (klimaatneutraal) Stad van drie grote trekkers (Binnenstad, DOC en Maasplassen)

Werken aan een sociaal veilige omgeving

•

•

Meervoudig Ruimtegebruik: Het optimaal benutten van beschikbare ruimte door functies te combineren, en rekening te houden met de wateraspecten. Toekomstbestendig Beheer en Ontwikkeling van de Ondergrond: Het duurzaam en verstandig inrichten van ondergrondse ruimten om toekomstige uitdagingen het hoofd te bieden. Hoogwaterveiligheid: Het waarborgen van bescherming tegen overstromingen en het vergroten van de veiligheid van inwoners in waterrijke gebieden. Klimaatadaptatie: Het aanpassen van de stedelijke en landelijke omgeving aan de veranderende klimaatomstandigheden, bijvoorbeeld door het verbeteren van waterretentie en -afvoer.

Deze speerpunten vormen de basis voor de verdere uitwerking binnen het Wrp. We werken het beleid verder uit per waterstroom. De groenvisie De groenvisie wordt in 2024 geactualiseerd en formuleert de groene ambities van de gemeente Roermond. Deze worden in samenhang met andere maatschappelijke opgaven beschreven. De Integrale Groenvisie bevat uitvoeringsgericht beleid met duidelijke uitgangspunten/ ontwerpprincipes en kaders voor de inrichting en het beheer van het groen in de gemeente voor de komende 10 jaar. Het doel is om het groen een zo

Sweco | Water- en rioleringsprogramma Roermond | invulling van de taken voor stedelijk afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater Projectnummer: 51019235 Datum 27-08-2024

14/81

groot mogelijke bijdrage te laten leveren aan de pijlers klimaatadaptatie, biodiversiteit en de gezondheid en het welzijn van onze inwoners. Met name bij het klimaat adaptief inrichten van de bebouwde omgeving zijn er veel raakvlakken met dit Wrp. Programma duurzaamheid In 2024 stelt de gemeente Roermond een nieuw programma duurzaamheid op. Het doel van het uitvoeringsprogramma is om samen met de eigen organisatie, inwoners, bedrijfsleven en maatschappelijk middenveld te bepalen wat we de komende vier jaar samen gaan doen om invulling te geven aan onze duurzaamheidsdoelstellingen (Roermond klimaatneutraal in 2050 en de gemeentelijke organisatie klimaatneutraal in 2030). Daarnaast werken we aan een klimaatbestendige en circulaire gemeente. Met name wat betreft klimaatadaptatie zijn er veel raakvlakken met dit Wrp.

3.2

Stedelijk afvalwater

Stedelijk afvalwater is huishoudelijk afvalwater of een mengsel van huishoudelijk afvalwater met bedrijfsafvalwater, afvloeiend hemelwater, grondwater of ander afvalwater. Inzameling en transport We beschermen de volksgezondheid en zorgen voor een aantrekkelijke leefomgeving door stedelijk afvalwater in te zamelen en af te voeren. Met riolering brengen we het stedelijk afvalwater naar de RWZI Roermond, hier wordt het gezuiverd waarna het water teruggebracht wordt in het milieu. In het stedelijk gebied zamelen we afvalwater in en voeren we dit af met vrijvervalriolering. De riolering heeft een maximale capaciteit om afvalwater te bergen en af te voeren. Om te voorkomen dat bij een zwaardere regenbui huishoudelijk afvalwater niet meer kan worden afgevoerd en in panden of op straat terecht komt, zijn er riooloverstorten aangelegd. Hierdoor wordt het rioolwater in het oppervlaktewater geloosd als de capaciteit van het riool niet meer voldoende is. Dit geeft wel een slechtere oppervlaktewaterkwaliteit, daarom willen we dat zoveel mogelijk voorkomen.t

Bij een verstopping van het riool volgen we de procedure zoals opgenomen in de bijlage 5. Nieuwbouw en renovatie Bij nieuwbouw zamelen we huishoudelijk- of bedrijfsafvalwater en afvloeiend hemelwater gescheiden in. Het huishoudelijk- en bedrijfsafvalwater zamelen we in en voeren we middels riolering af richting de RWZI of zuiveren we lokaal. We passen lokale zuiveringsinstallaties, zoals IBA’s, alleen toe als dit doelmatig is en de zuivering voldoet aan de actuele eisen. Wanneer we een aanvraag krijgen voor een nieuwe aansluiting volgen we de richtlijnen zoals beschreven in bijlage 4. We volgen actuele ontwikkelingen over het besparen op drinkwater. Bij het bedrijventerrein bij Roerstreek wordt een analyse uitgevoerd naar de mogelijkheid van hergebruik van restwaterstromen van bedrijven. We trekken samen met (water)partners in de regio op om hier in de komende periode beleid voor op te stellen.

3.3

Afvloeiend hemelwater

Hemelwater is al het water dat uit de hemel valt, zoals regen, sneeuw en hagel. We hebben als gemeente een inspanningsverplichting voor het verwerken van afvloeiend hemelwater. Omgang met hemelwater Het hoofddoel van het hemelwaterbeleid is om schoon hemelwater niet langer via de riolering af te voeren. We volgen hierbij de voorkeursvolgorden: schoonhouden-scheiden-zuiveren en vasthoudenbergen-afvoeren: Schoonhouden-scheiden-zuiveren: het afvloeiende hemelwater is een relatief schone waterstroom, en dat willen we het liefst zo houden. We verwerken daarom hemelwater volgens de voorkeursvolgorde schoonhouden-scheiden-zuiveren en volgen de beslisboom ‘Verantwoord afkoppelen’ van de provincie Limburg. Schoon water houden we schoon, we voorkomen zoveel mogelijk dat schoon hemelwater in contact komt met vervuilde waterstromen. Wanneer schoon water vervuild is, door

Sweco | Water- en rioleringsprogramma Roermond | invulling van de taken voor stedelijk afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater Projectnummer: 51019235 Datum 27-08-2024

15/81

vermenging met vuilwater of contact met vervuilde oppervlakken, scheiden we het van schone waterstromen. In het buitengebied zijn schoon hemelwater en vuilwater al grotendeels gescheiden. In het bebouwde gebied van Roermond wordt in de meeste wijken hemelwater nog gezamenlijk met stedelijk afvalwater in één buis afgevoerd. Wanneer de huidige gemengde riolering aan vervanging toe is, leggen we daar een gescheiden rioolstelsel voor terug, zolang dit doelmatig is. Het vervuilde water voeren we af naar een zuiveringsinstallatie voordat het terugkomt in het milieu. Vasthouden-bergen-afvoeren: voor de omgang met hemelwater volgen we het principe vasthouden-bergen-afvoeren’. Bij voorkeur wordt het hemelwater zoveel mogelijk opgevangen en geinfiltreerd waar het valt. Zo wentelen we problemen niet af naar omliggende gebieden. Daarnaast is water vasthouden ook van belang om droogte tegen te gaan. Als het niet mogelijk is om al het regenwater direct vast te houden, wordt het water bij voorkeur geborgen in bovengrondse berging- en infiltratievoorzieningen zoals wadi’s. Deze voorzieningen houden het regenwater vast waarna het kan infilteren of vertraagd worden afgevoerd. Als dit niet kan, wordt het water bovengronds afgevoerd naar lokaal oppervlaktewater of groen.

Als dit ook niet mogelijk is, kan het water ondergronds worden afgevoerd naar lokaal oppervlaktewater of groen via een hemelwaterriool. Bij ‘afkoppelen’ wordt hemelwater van daken en verhardingen lokaal vastgehouden (geïnfiltreerd), zo veel mogelijk hergebruikt en pas als dit niet mogelijk is, afgevoerd. Met afkoppelen streven we naar: ✓ ✓ ✓ ✓

Het verminderen van wateroverlast vanuit de riolering. Hiervoor wordt het stedelijk gebied aangepast aan de impact van het veranderende klimaat. Het verminderen van de impact van riool overstorten op (de leefgemeenschap in) beken en rivieren door schoon water zoals hemelwater zoveel mogelijk uit het riool te houden. Het verminderen van verdroging door schoon hemelwater te laten filtreren in de bodem. Het ontlasten van het transportsysteem en de rioolwaterzuiveringsinstallatie. In de riolering wordt dit schone water vermengd met vuilwater. Het water wordt dan onnodig afgevoerd en

vervolgens gereinigd in een rioolwaterzuivering, met bijbehorende energievraag. Basisbeschermingsniveau en klimaatverandering Door het jaar heen hebben we te maken met wisselende hoeveelheden neerslag, van kleine buien tot extreme neerslaghoeveelheden. Door klimaatverandering krijgen we hier steeds vaker mee te maken. De negatieve gevolgen van neerslag op de leefomgeving willen we zoveel mogelijk beperken. Daarom hebben we een stelsel van ondergrondse en bovengrondse voorzieningen, die zoveel mogelijk voorkomen dat neerslag tot hinder, overlast en schade leidt. We maken onderscheid tussen hinder, wateroverlast en waterschade. Tabel 3-1 geeft verdere uitleg over wat er bedoeld wordt met hinder, wateroverlast en waterschade. Tabel 3-1 Hinder, wateroverlast en waterschade

Situatie Schoon hemelwater staat tijdelijk (gedurende enkele uren) op straat. Wateroverlast Water staat op straat leidt tot gevaarlijke verkeerssituaties of het onbereikbaar zijn van belangrijke maatschappelijke voorzieningen en/of na water op straat blijven overmatig fecaliën en rioolresten achter. Waterschade belangrijke verkeersaders zijn geblokkeerd en regenwater (al dan niet vermengd met vuilwater) stroomt vanuit de openbare ruimte gebouwen in. Hinder

Handelen Dit accepteren we Voorkomen bij een bui die volgens het KNMI gemiddeld eens in de 5 jaar valt Voorkomen bij een bui die volgens het KNMI gemiddeld eens in de 5 jaar valt

Hinder accepteren we, we treffen geen maatregelen om dit te voorkomen. In geval van overlast bepalen we of het mogelijk is om structurele verbetermaatregelen te nemen. We willen voorkomen dat hemelwater de functies gegeven aan een gebied belemmert of schade toebrengt. In geval van schade door neerslag doen we onderzoek naar de mogelijke oorzaken en zoeken we naar een kostenefficiënte manier om de schade te voorkomen of beperken. Voor bepaalde locaties zullen rioolmaatregelen onvoldoende effectief zijn of zo kostbaar dat ze niet meer doelmatig zijn. Op zulke locaties draagt de gemeente bij aan bouwkundige aanpassingen

Sweco | Water- en rioleringsprogramma Roermond | invulling van de taken voor stedelijk afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater Projectnummer: 51019235 Datum 27-08-2024

16/81

van panden of maatregelen ter verhoging van de zelfredzaamheid van inwoners en bedrijven. Met deze aanpassingen kan voorkomen worden dat water naar binnen stroomt, bijvoorbeeld door het gebruik van verhoogde dorpels, vloedschotten bij deuren, het omhoog brengen van ventilatieroosters en het opmetselen van de kelderkoekoek.

en openbaar gebied. In onderstaand figuur is dit schematisch weergegeven.

We streven het beschermingsniveau voor de gehele gemeente na, echter blijven sommige locaties ook na het treffen van maatregelen kwetsbaar. Voorbeelden van kwetsbare locaties zijn gebieden die lager liggen dan hun omgeving en gebieden onderaan een helling. Daarnaast kan het altijd nog harder regenen dan waar we ons op hebben voorbereid. Overlast en schade kunnen we dus nooit helemaal voorkomen. In samenwerking met het programma Waterveiligheid en Ruimte Limburg (WRL) zetten we ons in om inwoners beter voor te bereiden en te beschermen tegen wateroverlast en -schade. Hierin is zelfredzaamheid van belang. Als dit mogelijk is bergen we het water met beheersmaatregelen om overlast en schade te voorkomen. Op locaties die kwetsbaar blijven voor overlast kunnen structurele of tijdelijke beschermingsmaatregelen worden getroffen. Vanuit WRL wordt advies gegeven wat inwoners en bedrijven zelf kunnen doen om de kwetsbaarheid te verminderen. Onderscheid in bestaand privaat en openbaar bebouwd gebied en nieuwbouw Een belangrijke stap in de herijking van het beleid voor hemelwaterafvoer werd in 2023 gezet bij het vaststellen van de Verordening afvoer hemel- en grondwater gemeente Roermond. De regenwaterverordening is (slechts) een onderdeel van het totale regenwaterbeleid.

De regels uit de verordening zijn niet van toepassing bij het onderhoud of de renovatie van verharding in de openbare ruimte, zoals wegen. Ook is het onderhouden of renoveren van verharding op particulier terrein uitgezonderd van het toepassingsbereik. Het totale regenwaterbeleid wordt vastgelegd in dit Wrp en heeft een groter bereik. Zo worden in het totale regenwaterbeleid ook zaken als ambities, bewustwording, stimuleren, faciliteren en de afkoppelstrategie bij infrastructurele projecten vastgelegd. Het beleid en de regels voor hemelwaterafvoer hebben we nader gespecificeerd voor bestaand bebouwd gebied en nieuwbouw en privaat

Figuur 3-1 ‘speelveld’ beleid en regels hemelwater

Bestaand openbaar gebied In de wijken en kernen van gemeente Roermond ligt op de meeste plekken gemengde riolering, het vuilwater en hemelwater wordt in één buis afgevoerd. Als we op deze locaties aan de slag gaan met het riool koppelen we de openbare ruimte en aanliggend particulier terrein zoveel mogelijk af. Wanneer we aan de slag gaan met de bovengrond koppelen we daar waar dit redelijkerwijs haalbaar en betaalbaar is het verharde oppervlak af. We doen dit door het hemelwater dat van het verhard opperlvak afstroomt lokaal vast te houden en te bergen. We verwachten dat dit in 25 tot 50% van de gevallen redelijkerwijs haalbaar en betaalbaar is. Zo zorgen we er gestaag voor dat we de voorkeursvolgorde

Sweco | Water- en rioleringsprogramma Roermond | invulling van de taken voor stedelijk afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater Projectnummer: 51019235 Datum 27-08-2024

17/81

vasthouden-bergen-afvoeren op steeds meer locaties in Roermond toepassen.

onvoldoende resultaten heeft kijkt de gemeente naar de mogelijkheid van een verplichting.

Bij het afkoppelen van hemelwater van bestaande verhardingen streven we naar de hoeveelheden voor waterberging die vastgelegd zijn in de verordening. Bij aanpassingen in bestaand bebouwd gebied zal dat niet in alle gevallen mogelijk zijn als de beschikbare ruimte gering is en er in die ruimte ook andere beleidsopgaven ingevuld moeten worden. We hanteren naast de streefwaarden (verordening) ook een ondergrens aan de omvang van de waterberging bij afkoppelmaatregelen. Deze ondergrens leggen we vast op 25 l per m2 verharding.

Nieuwbouw en renovatie van openbaar gebied en privaat terrein In het Omgevingsplan (voorheen de verordening Afvoer hemel- en grondwater) zijn regels opgenomen over het lozen van afstromend hemelwater of overtollig grondwater bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen.

Bestaand privaat gebied Voor het afkoppelen van hemelwater van private verhardingen heeft de gemeente samen met het waterschap een stimuleringsregeling vastgesteld. Bij deze zogenaamde ‘Stimuleringsregeling afkoppelen private terreinen’ ontvangen particulieren een bijdrage voor het afkoppelen van verhardingen van de riolering. In straten die door de gemeente afgekoppeld worden kan de gemeente in de meeste gevallen eenvoudig het afkoppelen van de voorzijde van panden meenemen. De gemeente stimuleert en faciliteert het afkoppelen van daken bij gemeentelijk rioolprojecten. Het water van de particulieren daken wordt apart ingezameld en aangesloten op de hemelwatervoorzieningen in de straat. Hiervoor voert de gemeente in overeenstemming met de particulier werkzaamheden uit op particulier terrein (voortuin) voor het aanleggen van een hemelwaterafvoer vanaf de regenpijp. Een belangrijk aandachtspunt van deze oplossing is dat de been ontluchting van het riool goed blijft werken. De kosten van deze oplossing worden meegenomen in de begroting van dit Wrp. Omdat de gemeente deze afkoppeloplossing faciliteert (uitvoert) hoeft (en kan) de particulier geen gebruik te maken van de stimuleringsregeling afkoppelen regenwater private terreinen.

In het omgevingsplan kan de gemeente een afkoppel-verplichting opnemen voor de particulier om de voorzijde van panden af te koppelen in straten waar de gemeente een gescheiden systeem aanlegt. Vooralsnog wil de gemeente dit niet verplichten maar faciliteren. Pas als faciliteren

De verordening maakt onderscheid tussen drie categorieën voor de waterbergingseisen: hoog (100 l per m2), middel (50 l per m2) en laag (25 l per m2). Bij sloop en hernieuwbouw binnen een kleine inbreidingslocatie geldt de laagste eis, omdat er vaak beperkte ruimte is voor waterberging. De hoogste eis geldt voor uitbreidingslocaties, waar doorgaans voldoende ruimte is om aan de waterbergingsvereisten te voldoen. Bij ontwikkelingen in een gebied waar al een bestaande riolering en/of weg ligt, dient de hemelwatervoorziening op het eigen perceel te worden gerealiseerd. Wanneer ontwikkeld wordt in een gebied waar (nog) geen bestaande en/of weg ligt, heeft het de voorkeur dat waterberging als centrale voorziening in de wijk of straat wordt aangelegd. De voorkeur gaat uit naar groene oplossingen die ook bijdragen aan doelen op het gebied van biodiversiteit, spelen en bewegen.

3.4

Grondwater

Grondwater is al het water dat zich in de bodem bevindt. Grondwater is een regionaal systeem. Het grondwater wordt met name gevoed door hemelwater en vanuit het oppervlaktewater. Bij langdurige droogte zakt het grondwater weg en in natte perioden stijgt het grondwater, er is dus altijd sprake van een bepaalde mate van fluctuatie in de grondwaterstand. In dit plan hebben we het over het ondiepe grondwater in stedelijk gebied. Grondwater over- en onderlast Het grondwater is lokaal lastig te beïnvloeden, maar kan wel invloed hebben op functies in een gebied. Particulieren zijn in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor het treffen van maatregelen tegen

Sweco | Water- en rioleringsprogramma Roermond | invulling van de taken voor stedelijk afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater Projectnummer: 51019235 Datum 27-08-2024

18/81

grondwateroverlast of -onderlast. Dit voor zover deze problemen niet aantoonbaar worden veroorzaakt door onrechtmatig handelen of nalaten van de buur (overheid of particulier). Wij hebben de zorgplicht om onder voorwaarden maatregelen tegen structureel nadelige grondwateroverlast te treffen, mits maatregelen op particulier terrein redelijkerwijs niet mogelijk zijn en mits dat doelmatig kan op openbaar gebied. We definiëren structureel en nadelig als volgt: Structureel - Regelmatig terugkerende of blijvende gebeurtenissen (geen incident). - Gedurende 30 dagen en gedurende meerdere kalenderjaren Nadelig - Significante belemmering van het normale gebruik van de bestemming zoals vastgelegd in het Omgevingsplan. - Te relateren chronische gezondheidsklachten. - Schade aan gebouwen of infrastructuur. Onze taken liggen voornamelijk in de openbare ruimte en bij coördinatie en onderzoek. De aanpak van grondwateroverlast is een samenspel van de grondeigenaar, gemeente, waterschap en provincie. We willen duidelijkheid geven aan bewoners die grondwateroverlast ervaren. Dit doen we door in eerste instantie te kijken of wij als gemeente een rol hebben bij het oplossen van de grondwateroverlast. Als we tot de conclusie komen dat we als gemeente maatregelen moeten treffen, dan bekijken we de mogelijkheden voor een actieve sturing van de grondwaterstanden.

Ook willen we duidelijkheid geven in hoe de binnengekomen meldingen worden behandeld binnen de gemeente. Dit proces is weergegeven in een beslisboom op de volgende pagina (figuur 3-2).

van het water dat we vasthouden en bergen. De vrijvervalriolering in deze regio wordt gezien als risicoriool en wordt om de 5 jaar geïnspecteerd. Binnen de gemeente Roermond liggen waterwingebied Herten en waterwingebied Asselt. Daarnaast ligt de gehele gemeente in de boringvrije zone Roerdalslenk. In deze gebieden gelden regels zoals door de Provincie vastgesteld in de Omgevingsverordening Limburg (OvL). Zoals vastgelegd in de Beslisboom Verantwoord Afkoppelen is het niet gewenst in waterwingebieden te infiltreren. Beide locaties zijn geen actieve wingebieden maar strategische reserves waar WML in geval van nood actie kan ondernemen om weer water te gaan winnen. Voor deze strategische reserves gelden dezelfde regels als voor operationele winningen.

3.5

Oppervlaktewater

Oppervlaktewater is al het water dat aan de oppervlakte zichtbaar is. Oppervlaktewater heeft verschillende functies, het speelt een belangrijke rol in het verwerken van hemelwater, maar heeft ook belangrijke natuur-, recreatie- en belevingswaarden. Gemeenten en waterschap hebben een gedeelde taak om te zorgen voor voldoende oppervlaktewater van goede kwaliteit. Het oppervlaktewater in beheer van de gemeente bestaat uit twee vijvers en de met elkaar verbonden waterpartijen van de Maasnielderbeek. Ook zijn er drie industriehavens en twee recreatiehavens. De vijvers en waterpartijen zijn onderdeel van het hemelwaterstelsel, ze bergen neerslag gevallen in de omgeving en voeren dit, vertraagd, af. Een deel van het overige oppervlaktewater binnen de gemeente Roermond is in beheer van het waterschap. De Maas en Lateraalkanaal zijn in beheer bij Rijkwaterstaat.

Drinkwater In Roermond liggen 2 drinkwaterwinlocaties (zie figuur 3-3). Alle overheden hebben de taak om bij te dragen aan een duurzame drinkwatervoorziening. We hebben als gemeente aandacht voor de kwaliteit van het (grond)water in en om drinkwaterwinning. Daarom hebben we in en rondom deze waterwingebieden extra aandacht voor de kwaliteit Sweco | Water- en rioleringsprogramma Roermond | invulling van de taken voor stedelijk afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater Projectnummer: 51019235 Datum 27-08-2024

19/81

Figuur 3-2 Grondwater beslisboom Sweco | Water- en rioleringsprogramma Roermond | invulling van de taken voor stedelijk afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater Projectnummer: 51019235 Datum 27-08-2024

20/81

Waterkwaliteit De Kaderrichtlijn Water (KRW) stelt eisen aan de grond- en oppervlaktewaterkwaliteit. Hoewel de metingen aan deze eisen plaatsvinden in aangewezen KRW-oppervlaktelichamen gelden ze voor al het aanwezige grond- en oppervlaktewater. Wat is de Kaderrichtlijn Water (KRW)? De KRW is Europese wetgeving die als doel heeft om de chemische en ecologische kwaliteit van het oppervlakte- en grondwater in Europa op orde te brengen en te waarborgen. De KRW bepaalt dat alle wateren in 2027 een goed leefgebied moeten vormen voor de planten en dieren die er thuishoren. Voor de grote wateren in Nederland zijn specifieke doelen vastgelegd, zodat wordt toegewerkt naar gezond water voor mens, dier en plant. Schoon water is de basis van een gezonde leefomgeving. Als gemeente hebben we de taak om een negatieve invloed op de grond- en oppervlaktewaterkwaliteit te voorkomen. Dit doen we door: • • Figuur 3-3 drinkwaterwingebieden in Roermond

Capaciteit Oppervlaktewater is een belangrijk onderdeel van het hemelwaterstelsel. Daarom is het belangrijk dat oppervlaktewater voldoende bergings- en afvoercapaciteit heeft. De Maasnielderbeek heeft soms problemen met het verwerken van de afvoercapaciteit enerzijds en droogval anderzijds. Om dit op te lossen is samenwerking met het Waterschap nodig. Om het hemelwater te verwerken is een goed functionerend oppervlaktewatersysteem nodig.

• •

hemelwater af te koppelen, er komt minder hemelwater in het rioolstelsel en zijn er minder riooloverstortingen; foutaansluitingen op te sporen, we voorkomen hiermee onbedoelde lozingen van huishoudelijk afvalwater in het oppervlaktewater. overstorthoeveelheden en overstortfrequenties te meten om inzicht te krijgen in de eventuele vervuiling die optreedt en in te grijpen als dat nodig is. We hanteren hiervoor de ecologische toets. de negatieve invloed van vervuilingsbronnen op de waterkwaliteit te verminderen, zoals vervuiling van het afstromend oppervlak en aanpassen van overstorten.

3.6

Ontwikkelingen

Klimaatadaptatie Landelijk is het doel gesteld om Nederland in 2050 klimaatadaptief te hebben ingericht. Daarom nemen we maatregelen om zodat de leefomgeving voorbereid wordt op het veranderende klimaat en handelen

Sweco | Water- en rioleringsprogramma Roermond | invulling van de taken voor stedelijk afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater Projectnummer: 51019235 Datum 27-08-2024

21/81

we in projecten klimaatadaptief. Dat gaat verder dan het voorbereiden van de leefomgeving op extreme neerslag en lange perioden van droogte. Ook hittestress en achteruitgang van de biodiversiteit zijn gevolg van een veranderend klimaat. We hebben ook aandacht voor het verhogen van het waterbergend vermogen van de bodem. Bij projecten vanuit water hebben we aandacht voor een integraal gedragen oplossing waarmee bijgedragen kan worden aan doelen vanuit andere vakgebieden. We volgen de landelijke maatlat voor groene en klimaatadaptieve bebouwde omgeving, zie bijlage 3.

Circulariteit We bevinden ons momenteel in een overgang van een lineaire naar een circulaire economie. Dit betekent dat we het gebruik van grondstoffen moeten verminderen, moeten overstappen op hernieuwbare grondstoffen, de levensduur van materialen moeten verlengen en grondstoffen moeten hergebruiken. We willen circulariteit eerder integreren in het projectproces, bijvoorbeeld door bij ontwerp en inkoop tot duurzamere materiaalkeuzes over te gaan. Het meest effectief is het vermijden van het gebruik van materialen wanneer dat mogelijk is. Als we toch materialen gebruiken, moeten ze zo worden geproduceerd en geïnstalleerd dat ze na gebruik kunnen worden ingebracht in een nieuw productieproces. Dit heeft verschillende implicaties voor ons (afval)watersysteem: ▪

Figuur 3-4 Adaptatiepiramide

De Adaptatiepiramide geeft inzicht in de manier waarop we werken aan een klimaat-bestendige gemeente. Een stevig systeem rust op een breed fundament: een gezond natuurlijk systeem. Het systeem gaat wankelen als we niet voldoende focussen op de basis. En dan nog steeds zullen we worden geconfronteerd met extreme situaties. Daarom versterken we ook het bewustzijn en vergroten de zelfredzaamheid van onze inwoners. Zo verbinden we het sociale domein, het ruimtelijke en het natuurlijke domein. Alle lagen zijn van belang.

▪

In riolen verzamelen we afvalwater dat vervolgens naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) wordt gebracht. Op de RWZI kunnen veel stoffen uit het afvalwater worden verwijderd en hergebruikt. Bijvoorbeeld fosfaat en cellulose kunnen uit het water worden gehaald en worden opgewerkt tot een niveau waarop ze opnieuw bruikbaar zijn. Dit proces verloopt het beste wanneer er een constante stroom van afvalwater met een constante samenstelling naar de RWZI wordt gebracht. Het afkoppelen van hemelwater helpt bij het creëren van zo'n constante en "dikkere" stroom van afvalwater, wat resulteert in een hoger rendement omdat er meer bruikbare stoffen per kubieke meter afvalwater aanwezig zijn. De materialen die we momenteel gebruiken in de riolering zijn nog niet altijd herbruikbaar. We kiezen voornamelijk voor duurzame materialen met een lange levensduur, zodat we zo min mogelijk werkzaamheden in de openbare ruimte hoeven uit te voeren en minimale onderhoudskosten hebben. Dit bevordert ook de duurzaamheid. Bovendien zijn er duurzame alternatieven beschikbaar voor veelgebruikte materialen, zoals beschoeiingen en drainage.

Om inzicht te krijgen in de CO2 uitstoot en manieren om deze te verminderen, kunnen bij projecten de milieukostenindicator (MKI) kosten worden berekend en er kan gekeken worden hoe met circulaire materialen

Sweco | Water- en rioleringsprogramma Roermond | invulling van de taken voor stedelijk afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater Projectnummer: 51019235 Datum 27-08-2024

22/81

deze naar beneden kunnen worden gebracht. Er kunnen verdere stappen gezet worden door de MKI als criterium (mee) te laten wegen bij ontwerp en inkoop. Op dit moment wordt er gemeentebreed beleid ontwikkeld op het gebied van circulariteit, onder andere binnen het programma duurzaamheid. Ter voorbereiding daarop plannen we in dit Wrp een analyse van de Technische Inrichtingseisen Roermond (TIR) met betrekking tot riolering en water. Hierbij zullen we de voorgeschreven materialen kritisch bekijken en ruimte creëren voor circulaire toepassingen. Om meer inzicht te krijgen in de mogelijkheden voor het hergebruik of ander gebruik van water bij industrieterreinen voert De Waterbank een restwaterscan uit op het bedrijventerrein Roerstreek. Hierin worden de huidige uitdagingen, knelpunten en kansen met betrekking tot proces- en drinkwater geanalyseerd. Deze scan omvat bureaustudies en interviews met verschillende bedrijven om een grondige stakeholderanalyse uit te voeren. Hierbij worden de diverse belangen, risico's en mogelijkheden met betrekking tot het gebruik van drink- en proceswater voor elke belanghebbende geïdentificeerd. Op basis hiervan worden de belangrijkste uitdagingen, knelpunten en kansen geïdentificeerd met betrekking tot het besparen, hergebruiken en delen van water tussen bedrijven.

Energietransitie Binnen de energietransitie staan we voor verschillende ontwikkelingen met stedelijk water. Binnen de sector moeten we omschakelen naar hernieuwbare energiebronnen en het terugdringen van CO2 uitstoot. Vanaf 2027 gaat Enexis aan de slag om de energietransitie te realiseren. Ze gaan op veel plekken van de stad laagspanningskabels aanleggen. daarnaast worden er veel nieuwe laagspanningsstations geplaatst. De ruimteclaim daarvan zet de schaarse ruimte voor klimaatadaptieve maatregelen verder onder druk. Als gemeente blijven we pro-actief betrokken bij de plannen van Enexis. Samenwerking Woningbouwcorporaties

Veel woningen in onze gemeente vallen onder het beheer van woningbouwcorporaties. Door samen te werken met deze corporaties kunnen we de mogelijkheid tot afkoppelen vergroten. We gaan samen met de woningbouwcorporaties op verschillende locaties de kansen voor afkoppeling in kaart brengen. Communicatie inwoners en bedrijven Om bewoners bewust te maken van hun rioolgebruik, streven we ernaar om een communicatiestrategie op te zetten waarin we duidelijk maken wat we van hen verwachten. Dit omvat twee belangrijke aspecten. Ten eerste willen we hen bewust maken van de problemen die veroorzaakt worden door het doorspoelen van zaken die niet in het riool thuishoren, zoals medicijnen, doekjes en frituurvet. Daarnaast willen we ook communiceren wat we van inwoners en bedrijven verwachten wanneer zij aangesloten zijn op een gescheiden riolering. Dit is belangrijk om te voorkomen dat ze zelf foutieve aansluitingen maken die problemen kunnen veroorzaken. De stimuleringsregeling afkoppelen vanuit het Waterschap in samenwerking met de gemeente loopt af per 01-01-2026. Echter blijft het belangrijk om bewoners te blijven stimuleren om af te koppelen, daarom: Blijven we communiceren met bewoners over de voordelen van afkoppelen. ▪ Ondersteunen we bij het afkoppelen door advies te geven over afkoppelmethoden of handreikingen uit te delen.

▪ Stimuleren we afkoppelen van particulier terrein financieel, wanneer dit gekoppeld kan worden aan projecten in de openbare ruimte. ▪ De stimuleringsregeling wordt verlengd tot 01-01-2026. Dit is in lijn met de looptijd van de regeling vanuit het Waterschap. Onderzoeken we of de stimuleringsregeling mogelijk verlengd kan worden. Via Waterklaar (waterklaar.nl) communiceren we Limburg breed over afkoppelen naar onze bewoners. ▪

Gemeentelijk vastgoed Vanuit de langjarige (onderhoud)strategie van het gemeentelijke vastgoed brengen we de kansen en mogelijkheden in beeld om de daken af te koppelen van het rioolstelsel. Volgens het principe 'goed voorbeeld doet

Sweco | Water- en rioleringsprogramma Roermond | invulling van de taken voor stedelijk afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater Projectnummer: 51019235 Datum 27-08-2024

23/81

volgen' kunnen deze maatregelen inwoners en bedrijven inspireren en bewegen tot duurzame wateroplossingen op hun eigen perceel. Water en bodem sturend Eind 2022 is het landelijk beleid ‘water- en bodem sturend’ geïntroduceerd. Binnen dit beleid is omschreven dat nieuwe functies ergens pas een plek kunnen krijgen als het water- en bodemsysteem passen bij die functie. Hiermee wordt rekening gehouden met risico's zoals overstromingen, wateroverlast, droogte en bodemverzakkingen. Beslissingen worden niet alleen genomen op basis van economische of sociale overwegingen, maar ook op basis van de natuurlijke kwaliteiten. Het doel is om gezonde, duurzame, veilige en veerkrachtige systemen te creëren die op lange termijn bestand zijn tegen de uitdagingen waar water en bodem mee te maken hebben. We geven hier invulling aan door bij nieuwe ontwikkelingen water en klimaat te borgen door rekening te houden met risico’s voor overstromingen, bodemdaling, wateroverlast en droogte voor de te ontwikkelen locatie. Waterschap Limburg is bezig met een ruimtelijk afwegingskader voor klimaatadptieve gebouwde omgeving, dit kader zal in 2024 worden opgeleverd.

Sweco | Water- en rioleringsprogramma Roermond | invulling van de taken voor stedelijk afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater Projectnummer: 51019235 Datum 27-08-2024

24/81

PLAN Sweco | Water- en rioleringsprogramma Roermond | invulling van de taken voor stedelijk afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater Projectnummer: 51019235 Datum 27-08-2024

25/81

4

Verantwoordelijkheden: wie doet wat?

Dit hoofdstuk beschrijft de regels en verantwoordelijkheden voor de gemeente, andere overheden en voor particulieren.

4.1

Wat doet de gemeente?

Als gemeente zijn we verantwoordelijk voor een goede invulling van onze gemeentelijke watertaken. Omdat riolering niet op zichzelf staat, stemmen we ons beleid af met andere overheden. Zoals in de Omgevingswet is aangegeven, zijn dat in ieder geval de beheerder van de regionale watersysteem en zuiveringen waarop we het door ons ingezamelde (afval)water lozen, voor onze gemeente is dat Waterschap Limburg. In Figuur 4-1 is samengevat welke zorgplichten de gemeente, overheidsinstellingen en burgers hebben in de waterketen.

4.2

Wat is er veranderd onder de Omgevingswet?

De zorgplichten voor stedelijk afvalwater, afvloeiend hemelwater en grondwatermaatregelen komen terug in de Omgevingswet artikel 2.16. De Waterwet en Wet milieubeheer zijn (voor het overgrote deel) vervallen. De regels voor lozingen uit de AMvB’s (Blah, Blbi, Activiteitenbesluit) staan nu voor een deel in het Besluit Activiteiten Leefomgeving (Bal). De regels die niet in de BAL zijn opgenomen, zijn met de bruidsschat meegekomen naar het Omgevingsplan. Over de regels die meekomen in de bruidsschat moet voor 2032 worden besloten of we ze handhaven, aanpassen of verwijderen. Onder de Omgevingswet vervalt ook de verplichting om een gemeentelijk rioleringsplan op te stellen. Gemeenten zijn nog steeds verplicht om invulling te geven aan hun gemeentelijke watertaken en de financiën voor de rioolheffing te verantwoorden. Daarvoor dient dit Water en Rioleringsplan (Wrp).

4.3

Wat verwachten wij van onze inwoners en bedrijven?

Wij kunnen als gemeente veel regelen en sturen in het functioneren van de riolering, maar kunnen niet alles zelf uitvoeren. Onze inwoners en bedrijven hebben ook een belangrijke invloed op het functioneren. Wij willen dat onze inwoners en bedrijven helpen bij het goed laten functioneren van de riolering en het klimaatadaptief inrichten van de leefomgeving. Daarom spreken we ook in dit Wrp een aantal verwachtingen uit. Wij verwachten: • Dat inwoners en bedrijven het (druk)riool verstandig gebruiken (o.a. geen doekjes, verfresten of vet door het riool spoelen); • Dat rioolaansluitingen zorgvuldig worden aangelegd en onderhouden (o.a. aansluiten op het juiste riool, voldoende diep); • Dat inwoners en bedrijven hemelwater van dak en het eigen perceel zelf opvangen en bergen en verwerken als dat redelijkerwijs mogelijk is en niet lozen op (druk)riolering die niet bestemd is voor hemelwater (eisen opgenomen in omgevingsplan); • Dat hinder (water-op-straat) vaker, binnen marges, wordt geaccepteerd; • Dat inwoners en bedrijven bij grondwateroverlast controleren of hun woning of bedrijf voldoende waterdicht is. In het besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) artikel 3.64 en 4.118 is opgenomen dat een kelder waterdicht moet zijn als dit een verblijfsruimte is. In een kruipruimte mag (tijdelijk) water staan. We streven altijd naar lokale maatwerkoplossingen voor optredende problemen.

Sweco | Water- en rioleringsprogramma Roermond | invulling van de taken voor stedelijk afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater Projectnummer: 51019235 Datum 27-08-2024

26/81

4.4 Regels in het omgevingsplan In Roermond zijn de volgende verordeningen van toepassing: • •

In de verordening rioolheffing leggen we jaarlijks de rioolheffing vast. De stimuleringsregeling afkoppelen regenwater private terreinen Roermond heeft als doel om het bewustzijn van particuliere perceeleigenaren te laten toenemen ten aanzien van klimaatbestendigheid op hun perceel, en inwoners te bewegen tot het nemen van maatregelen die zijn gericht op het infiltreren van regenwater op eigen terrein.

Daarnaast zijn de volgende voormalige verordeningen opgenomen in het omgevingsplan: •

De verordening afvoer hemel- en grondwater geeft duidelijkheid over het afkoppelen en heeft als doel om wateroverlast en de daarmee gepaard gaande schade zoveel mogelijk te voorkomen om de leefbaarheid op peil te houden.