Bijlage 2. SSO Philipsterrein - volledige rapport

Stedenbouwkundig Structuur Ontwerp Arcadis Architectuur, Stedenbouw, Landschap, Ruimte & Erfgoed mei 2023

Contact: luc.veeger@arcadis.com / hans.smolenaers@arcadis.com

1

2 2

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

3

Titel: Opdrachtgever:

WEERSTAND Stedenbouwkundig Structuurontwerp voormalig Philipsterrein Reel BV, dochtermaatschappij van Matzinger Holding BV Zwarbroekstraat 1B, Roermond

Opdrachtnemer:

ARCADIS Nederland BV Arcadis Architectuur, Stedenbouw, Landschap, Ruimte & Erfgoed Postbus 220, 3800 AE Amersfoort Contactpersoon: luc.veeger@arcadis.com Projectarchitecten: Luc Veeger, BNA, projectarchitect en stedenbouwkundige Hans Smolenaers, BNA, BNSP, BNT, architect, stedenbouwkundige en landschapsarchitect Projectteam: Jitse de Hoogh, BNA, architect en restauratiespecialist Reza Al-Kaabi, BNA, architect, stedenbouwkundig ontwerper Joep van Baast, stedenbouwkundig ontwerper Djina Bruine de Bruin, junior stedenbouwkundig ontwerper Laas Sharaf, BIM modelleur Ferry Streng, landschapsontwerper & visuals Robin Stuiver, Stagiair HAS, Landscape Design Suzanne Flier, Stagiair HVA, Stedenbouwkunde Jarno Tobben, Stagiair, Bouwkunde Daan Papenhuizen, Stagiair TU Delft, Stedenbouwkunde Max Petit, Stagiair, WUR, Urban environment Joris Lamers, Stagiair, Buas

Projectnummer: C05022.214211 Ons kenmerk: 9486345 Opgesteld door: Hans Smolenaers Gecontroleerd door 2e lezer: Luc Veeger Vrijgegeven door: John Boon Uitgave: definitief Datum: mei 2023 © Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, daaronder begrepen gehele of gedeeltelijke bewerking van werk zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van ARCADIS.

4

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

5

INHOUD

DEEL 1

1. Inleiding

8

1.1 DOEL: EEN LEVENDIGE STADSWIJK 1.2 VISIE & BELEID & AMBITIE

9 10

1.3 PLACEMAKING

12

1.4 SAMENWERKINGSPROCES

16

1.2.1 Gebiedsvisie & ‘GEZONDE STAD’ 1.2.2 Gemeentelijk beleid 1.2.3 Ambities van rijk, provincie en regio 1.3.1 Identiteit 1.3.2 Slow Urbanism 1.3.3 Circulariteit

10 10 10 12 14 14

2. DE CONTEXT van het weerstandterrein 2.1 HISTORISCHE ONTWIKKELING

2.1.1. Historische ontwikkeling locatie  2.1.2. Historische ontwikkeling Philipsterrein Roermond

18 19 20 20

2.2 SAMENHANG OMGEVING

28

2.3 RUIMTELIJKE ONDERZOEKEN

58

2.2.1 Positionering regio 28 2.2.2 Gebiedsontwikkelingen roermond 30 2.2.3 Stedenbouwkundige context 32 2.2.4 Stedenbouwkundige kenmerken terrein 48

3. PLANCONCEPT

60

4. programma

71

5. PLANbeschrijving

82

3.1 HET INDUSTRIËLE GRID 3.2 OPEN GROENE CAMPUS 3.3 RAAMWERK VAN BUITENRUIMTES 3.4 DIVERSITEIT IN DICHTHEDEN  3.5 MONOFUNCTIONEEL NAAR GEMENGD & VEELKLEURIG PROGRAMMA 3.6 ONTWERP METHODIEK

4.1 STEDELIJKE MIX : PROGRAMMA & DOELGROEPEN 4.2 HET STEDELIJK PROGRAMMA GEBOUWEN 4.3 STEDELIJK PROGRAMMA BUITENRUIMTE

5.1 OPBOUW ONTWERP 5.2 STEDENBOUWKUNDIG ONTWERP SO 5.2.1. 5.2.2.

Maaiveld  Daklandschap niveau +1

5.3 THEMAKAARTEN 6

61 62 63 64 65 66

72 74 80

82 86 86 87

90 Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

6. BIJLAGEN

6.1 BRANDSCAPING & IDENTITY 6.2 GEBIEDSVISIE ‘T VRIJVELD NOORD & VOORMALIG PHILIPSTERREIN  6.3 STEDELIJK PROGRAMMA TELSTAAT FASERING 2023-2035 6.4 PARKEERTABEL VERKEERSTOETS FIETSERS 6.5 PARKEERTABEL VERKEERSTOETS AUTO 6.6 TIJDELIJK GEBRUIK GEBOUWEN A-B-Z & CENTRALE AS 6.7 LADDERTOETS STEC & WONINGMARKTONDERZOEK MKLRS 6.8 SCHETSMAQUETTE

106

107 108 109 110 110 111 112 113



7

1. Inleiding

8

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

1.1 Doel: een levendige stadswijk EEN LEVENDIGE STADSWIJK Na de gebiedsvisie uit 2021 volgt dit stedenbouwkundig structuurontwerp (SO). Dit ontwerp is de basis voor de toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen op het voormalige Philipsterrein. De nieuwe naam voor het oude fabrieksterrein is Weerstand , vanwege de weerstanden die hier werden gemaakt. In dit plan wordt het gebied dan ook ‘Weerstand’ genoemd (bijlage 1). Het oude fabrieksterrein biedt een unieke kans om tot een uitgesproken duurzaam en verrassend stedelijk leefgebied te worden getransformeerd. Het industriële terrein wordt toegankelijk en levendig, de nieuwe culturele hotspot van Roermond. Weerstand levert op een hoogwaardige en comfortabele manier een bijdrage aan het oplossen van onder andere de huidige lokale, regionale en landelijke wooncrisis en is een stimulans voor ‘een gezonde stad’. Deze ambitie is het uitgangspunt van het droombeeld dat de initiatiefnemer en de omgeving voor ogen staat, voor de transformatie van dit stuk stad dat, in onze ogen, uniek en vooruitstrevend hoort te zijn in de stad Roermond. De initiatiefnemer en gemeente hebben op sommige punten hogere of lange termijn ambities die nu (nog) niet haalbaar zijn.

Hier gaat het bijvoorbeeld om een mogelijke herinrichting van de aangrenzende spoorzone en/of een versterking van het kringloopwarenhuis ‘ Het Goed’ en de meubelboulevard, grenzend aan en deels onderdeel van het Weerstandterrein. Deze functies in ‘t Vrijveld Noord hebben baat bij deze toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen. Voor deze transformaties wordt door dit structuurontwerp een eerste stap gezet. Partijen streven ernaar op lange termijn gezamenlijk de vervolgstappen te blijven zetten. Voor de transformatie van het Weerstandterrein ligt geen kant-en-klare blauwdruk op tafel. Het plangebied is immers uniek in de stad en heeft een lange historie. De transformatiestrategie zal stapsgewijs plaatsvinden met een hoge mate van flexibiliteit. Dit begint met spontane, tijdelijke en creatieve activiteiten en functies, de Placemaking en het terrein transformeert uiteindelijk tot een levendige stadswijk. ‘Slow urbanism’ zoals in de Gebiedsvisie ‘t Vrijveld Noord beschreven (bijlage 2). Daarbij heeft het transformatieteam, bestaande uit initiatiefnemer REEL BV en Arcadis Architectuur, Landschap en Stedenbouw hoge ambities op het niveau van hergebruik van de industriële parels en de buitenruimte. Klimaatadaptiviteit, energieneutraliteit, natuurinclusief bouwen,

gezondheid en inclusiviteit zijn onderdeel van de integrale ambitie. Om het unieke karakter te behouden is het eigen beheer door de stichting Weerstand en de toekomstige gebruikers een belangrijke ambitie van de initiatiefnemer. Door dit in één hand te houden is de unieke kwaliteit beter beheersbaar. In uitwerkingsplannen zullen de kaders tot een definitief ontwerp (DO) worden uitgewerkt. Op deze manier kunnen programmatische ambities later aangepast en verfijnd worden. Dit betreft onder meer het totale inrichtingsplan voor de buitenruimte en de (architectonische) bouwenveloppes per deelgebied. Dit document is een Structuur Ontwerp (SO) en is een concrete verkenning van de stedenbouwkundige mogelijkheden op het terrein, voortbordurend op de in juni 2021 door de raad vastgestelde gebiedsvisie.

LEESWIJZER Als eerste wordt in dit document ingegaan op de gebiedsvisie die voorafgaand aan dit proces is opgesteld. De ambities en de samenwerking worden hier benoemd. Vervolgens worden de historie van, en de context waarin het plangebied zich bevindt omschreven. Dit betreft een analyse van de (materiele & immateriële) omgeving alsmede structuren op stedelijk schaalniveau. Deze analyse en uitgangspunten leiden tot een planconcept waarin de leidende ruimtelijke en functionele principes worden vastgesteld en toegelicht in hoofdstuk 3. Het toekomstige gemengde stedelijk programma, passend binnen het ruimtelijk concept voor deze transformatie, wordt beschreven in hoofdstuk 4. Op basis van deze principes wordt vervolgens in hoofdstuk 5, de planbeschrijving, de stedenbouwkundige opzet verwoord en verbeeld. In het kader van het bestemmingsplan worden kaders voor de beeldkwaliteitvisie van zowel de bebouwing als de buitenruimte ontwikkeld en de wijze waarop deze kwaliteit in de definitieve stedenbouwkundige plannen en architectuur geborgd gaat worden. Om te toetsen of de opgestelde principes en de omvang van het programma ruimtelijk past, is een proefverkaveling opgesteld (zie bijlage 3).

De proefverkaveling en programmatische invulling in dit structuurontwerp zijn een mogelijke weergave van het uiteindelijke stedenbouwkundige plan, dat per deelgebied uitgewerkt zal worden in de 9 volgende planfase.

1.2 VISIE & Beleid & AMBITIE Dit stedenbouwkunidge structuurontwerp is een vervolg op onze gebiedsvisie voor ‘t Vrijveld Noord en is verankerd in de omgeving door naast de kwaliteiten van de plek ook het algemene beleid, van de gemeente tot het rijk, als basis voor het ontwerp te kiezen. Hierin versterkt de plek het geheel en vice versa.

1.2.1 GEBIEDSVISIE & ‘GEZONDE STAD’ De gebiedsvisie ‘t Vrijveld Noord - Voormalig Philipsterrein’ formuleert de gewenste organische transformatie van zo’n 25 hectare in ‘t VrijveldNoord. Onze visie voor de ‘Gezonde Stad’ is hierin leidend. Een fiets- en voetgangersvriendelijke, veilige, duurzame en klimaatbestendige, stad met gezonde gebouwen en met extra ruimte voor ‘spontaan’ gebruik. Dit naar aanleiding van de wens van bewoners, de gemeente en initiatiefnemer om dit (binnen)stedelijke gebied in Roermond te transformeren tot een levendig stadsdeel met gemengd stedelijk programma, waaronder de noodzakelijke maatschappelijke voorzieningen en hoogwaardig stedelijk groen. De huidige kwaliteiten vormen samen met de belangen van de stakeholders (omwonenden, toekomstige bewoners en andere belanghebbenden) de basis om deze unieke plek te transformeren. In intensieve participatie met de omgeving zijn de ambities opgesteld voor de thema’s ‘wonen en werken’, mobiliteit en het streven naar een energiezuinige, duurzame en groene wijk. De vijf verhaallijnen in de gebiedsvisie vormen ‘de gezamenlijke rode draad’ in het structuurontwerp. De gebiedsvisie is in opdracht van de initiatiefnemer i.s.m. de gemeente tot stand gekomen in een Privaat-Publieke samenwerking. (zie Gebiedsvisie april 2021)

1.2.2 GEMEENTELIJK BELEID Voor de totstandkoming van de gebiedsvisie en dit Stedenbouwkundig Structuurontwerp zijn de gemeentelijke beleidsstukken in de omgevingsscan geanalyseerd en is het beleid vertaald in concrete functionele en ruimtelijke keuzes. Voorbeelden zijn de groen- en duurzaamheidvisie naast bijvoorbeeld de mobiliteits agenda (GVVP en parkeerbeleid), de woon- en cultuurvisie en de agenda voor economische werklocaties en sociaal programma. (zie kader beleid)

10

1.2.3 AMBITIES VAN RIJK, PROVINCIE EN REGIO Vanzelfsprekend is overkoepelend Rijks-, en Provinciaal en regionaal beleid basis voor elke ruimtelijke ontwikkeling. Daarnaast blijft maatwerk noodzakelijk aansluitend bij de specifieke kwaliteiten van een gebied en bij unieke nieuwe ontwikkelingen waarvoor geen beleid en regelgeving bestaat. Adaptieve stedenbouw vraagt om adaptief beleid.

Gemeentelijk beleid • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Cultuurvisie Roermond (Concept 2022-2025) Roermond Omgevingsvisie Roermond (Concept - presentatie) (2020) Handelingsperspectief kantoren Roermond (2020) Integraal Huisvestingsplan (IHP) onderwijs gemeente Roermond (2020-2040) Nota parkeernormen Roermond (2021) Parkeerbeleid Actieplan 2021-2030 Roermond (v1.2 -2021) Parkeervisie Roermond (Actualisatie) (2020) Parkeernota Roermond (2013 – 2020) Preventie- en Gezondheidsbeleid (2017-2021) Ruimtelijk kwalitatief kader en studie energiepotentieel (2020) Sport- en beweegnota (2017-2022) Technische Inrichtingseisen Roermond (2020) Toekomstvisie Roermond (2016 – 2030) Vitale Binnenstad Roermond: Krachten bundelen Duurzaamheidsvisie Roermond (2017) Economische visie Roermond (2017) Gemeentelijk Verkeer- & Vervoer Plan Roermond (2017) Gemeentelijk RioleringsPlan (GRP) (2017) Groenvisie Roermond (2016) Mobiliteitsvisie (2016) Ruimtelijk detailhandelsbeleid (2015) Nota actief burgerschap (2015) Nota beeldkwaliteit (2015) Visiedocument sociaal maatschappelijke basisvoorzieningen (2009) Nota archeologie (2008) Nota integraal horecabeleid Gemeente Roermond (2007) Hoogbouwnota Roermond, Hoogstad Architecten (2004)

Regionale-, provinciale- en rijks(beleids)stukken en overige onderzoeken: • • • • • • • • • •

Weerstand Roermond Woningmarkt onderzoek, Een toekomst in aantallen en typologieën, MKLRS (jan. 2022) De erfenis van Philips in Roermond (Burgerinitiatief Yageo, 2015) Beleidskader sociaal domein Midden-Limburg Oost (2020-2028) Waterketenplan Waterpanel Noord (2021) Regionaal beleidskader werklocaties Midden-Limburg (2019) Intergemeentelijke structuurvisie Maas en Maasplassen (2014) Structuurvisie Wonen Midden-Limburg (2022 – 2025) Structuurvisie Wonen Midden-Limburg (2018 – 2021) Detailhandelsvisie provincie Limburg (2011) Onderzoek CRA College van Rijksbouwmeesters (https://nl2100.nl/ verdichting/)

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

Gebiedsvisie ‘t Vrijveld Noord & voormalig Philipsterrein Roermond April 2021

ARCADIS Architectuur, Stedenbouw, Landschap, Ruimte & Erfgoed

Groenvisie Roermond

DUURZA AM HEIDSVISIE ROERM OND

1

Vitale Binnenstad Roermond Krachten bundelen

Historische stad Cultuur Designer Outlet Roermond Maasplassen & Maasfront Verbinding Roermondse wijken en (Eu) regio

Regionaal beleidskader werklocaties Midden-Limburg

GVVP

Samenwerkingsverband Midden-Limburg

BELEIDSKADER SOCIAAL DOMEIN

Parkeerbeleid Roermond Actieplan 2021 - 2030

JANUARI 2022

WEERSTAND ROERMOND

Midden-Limburg Oost 2020-2028

WONINGMARKTONDERZOEK EEN TOEKOMST IN AANTALLEN EN TYPOLOGIEËN

december 2019

11

1.3

Placemaking

Belangrijke thema’s zijn:

1.3.1 IDENTITEIT

Binnen Roermond heeft ‘t Vrijveld en ‘t Vrijveld Noord, in het bijzonder, nu al een heel eigen en uniek stedenbouwkundig karakter. Het voormalig Philipsterrein is in dit gebied ‘de plek die al gemaakt is’ maar jaren ‘buiten gebruik’ is geweest. Onder de naam WEERSTAND is deze plek vanaf de zomer 2021 nieuw leven in geblazen. Het hergebruik gaat mede de nieuwe identiteit bepalen van dit stadsdeel. Om een samenhangend stedelijk gebied over de volle lengte van de spoorzone van Noord (‘t Vrijveld Noord) tot Zuid (Moutfabriek) te laten ontstaan is een stedenbouwkundig raamwerk voor het geheel en per deelgebied, een wenselijk perspectief. Een raamwerk waarin de sterke en minder sterke kwaliteiten, met de onderlinge fysieke en sociale samenhang per deelgebied beschreven staan. Onderdeel van deze identiteit, in het gebied ten oosten van het spoor, is een spannende diversiteit van een reeks deelgebieden. Deelgebieden die in deze gehele zone onderling met elkaar verbonden zijn en elk hun eigen karakter en DNA met bijzondere ruimtelijke en programmatische kwaliteiten hebben. In de transformatie is ingezet op het versterken en uitbouwen van deze eigen identiteit en het creëren van een stedenbouwkundige samenhang. ‘t Vrijveld Noord heeft daarin zijn eigen identiteit passend in de totale spoorzone.

Dit is verbeeld op de kaart uit de gebiedsvisie met het gewenste gemengde stedelijke programma. Bij de verdere planuitwerkingen voor ‘t Vrijveld Noord zal rekening gehouden worden met het kader dat in de gebiedsvisie vastgelegd is. Hiermee kan dit gebied met de bijbehorende doelgroepen zich onderscheiden ten opzichte van andere stadsdelen.

Het karakter van de plek omarmen. Behoud van bestaande structuren, waardevolle panden en buitenruimte met uniek industrieel karakter.

Ruimte om te ontmoeten en te bewegen in het groen en in het nieuwe programma (horeca, evenementen, cultuur, onderwijs, sport en recreatie).

Prettig wonen voor diverse doelgroepen. De avontuurzoeker, de jonge, creatieve en inspirerende doelgroep krijgt een hoofdrol.

Langzaam verkeer heeft de prioriteit en het gebied is autoluw, bereikbaar en toegankelijk.

Zorgvuldige aansluiting op buurtomgeving en de gehele stad.

Wonen in een inclusieve buurt.

12

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

Gebiedsvisie kaart met kansen voor gemengd stedelijk programma ‘t Vrijveld Noord Gebiedsvisie ‘t Vrijveld Noord

13

1.3.2 SLOW URBANISM

1.3.3 CIRCULARITEIT

Slow Urbanism is stapsgewijs bouwen, aanpassen en bijstellen met respect voor de natuur en de behoeften van de bewoners en de stad. Vanuit een open houding wordt het grootste deel van de voormalige bedrijfspanden getransformeerd waarin behoud leidend is. Dit kan langzaam, minder snel of snel gebeuren afhankelijk van stedelijke, regionale of andere sociale behoeften en technische ontwikkelingen die nu nog onbekend zijn. De transformatie van de oude bebouwing en de buitenruimte gaat resulteren in bijzondere en vernieuwende concepten voor de stad. Het gebied wordt geleidelijk getransformeerd door de huidige, leegstaande gebouwen en terreinen opnieuw (tijdelijk) in gebruik te nemen en voor een deel te transformeren zodra zich kansen daadwerkelijk voordoen. Het concept ‘slow urbanism’ gaat concreet bijdragen aan het toevoegen van een bijzondere plek in Roermond; waar mensen graag wonen, werken en elkaar ontmoeten. Na de eerste stap met tijdelijk gebruik van de buitenruimte en de oude kantine in de zomer van 2021, volgde eind 2022 de stap dat gebouwen aan de centrale as, ‘de Weerstandslaan’, in voorbereiding voor ‘hergebruik’ zijn gegaan.

(bijlage 6) In dit Stedenbouwkundige Structuur Ontwerp wordt een stedelijke structuur, een bouwmassa met een gemengd stedelijk programma vastgelegd waar in de komende decennia het voormalig Philipsterrein adaptief kan transformeren tot Weerstand als belangrijk onderdeel van de ‘ruwe diamant’ in Roermond Oost: ‘t Vrijveld Noord.

Het hergebruik van bestaande gebouwen en elementen in de buitenruimte, past in de circulariteitsgedachte. Het slopen van gebouwen en het bouwen van nieuwe is een dubbele milieubelasting. Bovendien draagt het bestaande industrieel erfgoed, ‘de Parels van de Plek’, bij aan de sociale identiteit. Veel ‘Remunjers’ verdienden hier hun brood. De gebouwen houden verhalen levend en zorgen voor verbinding. Ze zijn onderdeel van de lokale cultuur. Circulariteit geldt dan ook niet alleen voor het materiële (de gebouwen) maar ook voor het immateriële (identiteit en cultuur). Het behoud van de lokale identeit en cultuur is van groot belang voor een hoge sociaal-economische waarde van de plek. Nieuwe stedelijke gebieden moeten zelflerend en duurzaam zijn en direct reageren op de voortdurende interactie tussen mens, omgeving, samenleving en economie. Een wijk blijft in ontwikkeling en kan zich in fysieke en maatschappelijke zin aanpassen. In de basis wordt daarvoor uitgegaan van het toepassen van duurzame bouwtechnieken. Energie wordt gewonnen uit hernieuwbare bronnen, mobiliteit wordt deels collectief en verduurzaamd en groen& ecologie krijgen veel ruimte op zowel maaiveldniveau, als op gevels en daken door o.a. natuurinclusief te bouwen.

Tijdelijke afscheidingen gemaakt van bouwmaterialen en elementen uit de bestaande fabriekshallen.

14

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

Website Weerstand; informatiebron voor tijdelijk gebruik sinds zomer 2021

Plankaart tijdelijk gebruik centrale middenas, ‘de Weerstandslaan’, van eind 2022

15

1.4

Samenwerkingsproces

Uitgangspunt voor dit stedenbouwkundig structuurontwerp is niet alleen een intensieve samenwerking van initiatiefnemer en ontwerpers samen met de gemeente, als hoeder van het algemeen belang, maar ook met de omwonenden en de omgeving. Dit sluit aan bij het gemeentelijk en nationaal beleid om de omgevingsvisie te implementeren. Met de omgeving is een participatieproces doorlopen -deels digitaal door de COVID-19pandemie - vanaf de gebiedsvisie tot en met dit structuurontwerp. Ambities en planvoorstellen werden de afgelopen periode geïnventariseerd, besproken en bediscussieerd tijdens de zogenaamde omgevingslabs. De slogans ‘Samen Sterk’ en ‘Samen maken we de gezonde stad’ werden werkelijkheid door tijdens het ontwerpproces voor de gebiedsvisie en het stedenbouwkundig structuurontwerp de ambtelijke specialisten, de klankbordgroep, de bewoners uit onder andere ‘t Vrijveld en Maasniel en de raadscommissie Ruimte intensief en gezamenlijk te laten participeren.

Stedelijke programma’s samengesteld tijdens omgevingslabs

In tien omgevingslabs, in de periode november 2020 tot en met december 2022, zijn herinneringen opgehaald, zorgen en pijnpunten gedeeld, verhaallijnen gemaakt voor de gewenste transformatie, stedelijke programmas verkend en volumesstudies uitgevoerd en is WEERSTAND opgebouwd. Daarnaast zijn er tientallen rondleidingen over het terrein gegeven aan alle geinteresseerden en interviews gehouden met oud-medewerkers. Dit proces heeft geresulteerd in cruciale informatie en betrokkenheid van de omgeving om de transformatie gezamelijk vorm te geven. In kleiner verband is er intensief overleg gevoerd met directe buur Sijben en aanwonenden van het plangebied. Dit proces heeft geresulteerd in overeenstemming en concrete afspraken met deze partijen over het stedenbouwkundig structuurontwerp.

Volumestudies gemaakt door de deelnemers tijdens de participatie

16

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

17

2. DE CONTEXT van het weerstandterrein

18

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

2.1 Historische ontwikkeling

9. Roermond in 1560

10. Roermond in 1811

11. Roermond in 1930

12. Roermond in 1950

13. Roermond in 1990

14. Roermond in 2020

19

2.1.1. HISTORISCHE ONTWIKKELING LOCATIE

2.1.2. HISTORISCHE ONTWIKKELING PHILIPSTERREIN ROERMOND

Het voormalig Philips-terrein wordt gekenmerkt door de aanwezigheid van het industriële Philips erfgoed. Het begon allemaal met de linnenweverij Elias, waar badlakens werden geproduceerd. In het begin van de twintigste eeuw werd dit als eerste bedrijf op ‘t Vrijveld gebouwd, aan de weg die later de naam Dr. Philipslaan kreeg. In 1946 nam Philips de fabriek over, omdat het bedrijf na de oorlog snel groeide en naar uitbreidingslocaties buiten Eindhoven zocht. (zie de afbeeldingen op de rechterpagina). In de eerste jaren produceerde Philips met name fietsdynamo’s, maar al snel volgden er verschillende uitbreidingen representatief voor de systeemarchitectuur van Philips van de jaren ’50.

In het kader van de planvorming voor het Weerstandterrein bouwen we voort op het industriële karakter. Het oude fabriekscomplex wordt gekenmerkt door een van oorsprong in zichzelf gekeerd proces. Met vele hallen voor verschillende proces doeleinden. Ook de verschuivingen van productprocessen zijn een kenmerk van dit voormalige industrieterrein. Van linnenfabriek, naar het maken van behuizingen van beeldbuizen tot het maken van weerstanden. De rechterafbeelding laat een overzicht zien van de nog aanwezige gebouwen. Met de (op hoofdlijnen) oorspronkelijke functies.

De Philipsfabriek is lange tijd een van de belangrijkste werkgevers van de stad Roermond geweest. Dit maakt, dat niet enkel de gebouwen, maar ook het immateriële erfgoed een rol speelt. Het gebied heeft een hoge archeologische waarde. De geschiedenis van terrein gaat namelijk veel verder terug dan de tijd dat Philips hier actief was. Het raakt aan een van de historische kernen van Roermond, waarbij de Bredeweg zelf waarschijnlijk onderdeel was van de Romeinse noord-zuid verbinding en ten noorden van het plangebied zijn in het verleden crematiegraven aangetroffen behorend tot een Romeins Grafveld.

Op de volgende bladzijden is een tijdlijn opgenomen waarbij de belangrijkste gebeurtenissen en veranderingen in woord en beeld worden benoemd. Hiervoor is een uitgebreid cultuurhistorisch erfgoedonderzoek verricht naar de historie van het dit stadsdeel en in het bijzonder de geschiedenis van Philips, die als Eindhovense multinational grote invloed had op de stad Roermond en de vele medewerkers die hier hun boterham verdienden.

Het huidige stratenpatroon in het plangebied met de Maasnielderweg, de Bredeweg en de Doctor Philipslaan komt nog steeds overeen met de kaart van Jacob van Deventer uit de 16de eeuw. Met de ingebruikname van het station en het spoor in Roermond in 1865 onstaat een nieuwe fysieke barrière tussen het Vrijveld en het historische centrum. In de twintigste eeuw worden om het plangebied steeds meer wegen aangelegd als onderdeel van nieuwe woonwijken. Een grote verandering betreft de aanleg van de Venloseweg ten noorden van het plangebied. Zo zien we dat ’t Vrijveld zich ontwikkelt van een open terrein buiten de stadsmuren, het “vrije schootsveld”, naar een steeds levendiger stadsdeel.

Cultuurhistorisch erfgoedonderzoek, ARCADIS & Anno Bouwhistorie. (zie link: https://storymaps.arcgis.com/ collections/896bd8c8c9ed4ad5b65fefbbb58bbc64) (Erfgoedonderzoek Voormalig Philipsterrein)

20

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

Philipslocaties in het verleden

Philipslocaties nu

O

Overzichtskaart bebouwing terrein met historische bedrijvigheid

21

Tijdlijn Philips Roermond (1916 – 2009) 1916 Linnenweverij ‘’Elias’’ In 1916 startte de bedrijvigheid in het Vrijveld in Roermond. Dit gebeurde met ondersteuning van de Gemeente Roermond met onder andere de aanleg van elektriciteit, de verharding van de Dr. Philipslaan en de aanleg van het riool. In 1916 werd op dit terrein het eerste fabriekje gebouwd, genaamd Linnenweverij ‘’Elias’’. Deze linnenweverij zou jaren later een belangrijke rol bij het onstaan van Philips gaan spelen.

WOII WOII - Duitse barakken De oorlogs- en bevrijdingsgeschiedenis van de toen verwaarloosde linnenweverij Elias is ontzettend interessant. De Duitsers bouwden er barakken in voor hun soldaten en na de bevrijding diende ze als legerplaats voor een 900-tal Russen en Polen die door de Duitsers waren gecharterd als tankgrachtengravers.

1947 1951 Het begin van Philips Roermond Na de oorlog werd er flink werk gemaakt van de Industriële bedrijvigheid in het Vrijveld. In 1947 is het avontuur van Philips in Roermond begonnen. De Philips-gloeilampenfabriek in Eindhoven heeft de voormalige Elias-textielfabriek gehuurd om de vestiging in Roermond op te starten. Hier startte ze met de productie van rijwieldynamo’s. Later werd er ruimte vrij gemaakt voor de productie van scheerapparaten.

22

Aankoop van het gehele terrein In 1951 werd het hele grondgebied liggend tussen de toenmalige Sportlaan (nu Dr. Philipslaan), de Maasnielderweg en de Bredeweg door Philips aangekocht om de fabriek uit de breiden. Na deze aankoop werd er op dit terrein door Philips gestart met de bouw van meerdere fabriekshallen en gebouwen.

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

1952 2de fabriekshal wordt gebouwd De tweede nieuwe fabriek die Philips in Roermond bouwde was de kastenfabriek. Hier werden houten radiokasten, televisiekasten en later audioboxen gemaakt. In de beginperiode waren de radio- en televisiekasten gecoat met hoogglans. Later ging men over op folie kasten waarbij de behuizing met een vinyl folielaagje werd omwikkeld. De kastenfabriek bestond uit diverse afdelingen: In de afdeling voorbewerking werden de houten basisonderdelen op maat gezaagd, gefreesd en geboord. In de afdeling samenstelling werden de diverse onderdelen geassembleerd. Het assembleren van de televisiekasten werd veelal aan een lopende band uitgevoerd. De kasten werden dan achter elkaar aangevoerd op een lopende band. De medewerkers moesten dan de kast van de band nemen en assembleren. Dit bestond uit het monteren van bevestigingen voor onder andere de beeldbuis, het chassis, de kabels en andere elektronische onderdelen.

Het samenstellen van deze kasten was geheel handwerk en er moest een minimaal aantal kasten per dag gemaakt worden. Afdeling lakkerij Op deze afdeling werden de houten radio- en televisiekasten vakkundig voorzien van de grondlagen en de hoogglans die er later op werd gespoten. De politoer afdeling Na het aanbrengen van de hoogglans laklaag werden de kasten hier door te politoeren op hoogglans gebracht. Hierna werden de kasten in het naastgelegen gebouw opgeslagen om te drogen.

1952 1951 De 1ste grote fabriekshal (gebouw-B) werd gebouw in 1951. Dit werd de Icoma-fabriek genoemd, waar honderden soorten papier- en foliecondensatoren gemaakt werden. In de Icoma-fabriek werd in latere jaren de metaalfilmweerstanden en daaropvolgend de pastafabricage gevestigd. Een andere productie-activiteit die in Gebouw-B heeft plaatsgevonden is de productie van wikkelcondensatoren. Philips was in deze tijd de moederfabriek voor de productie van weerstanden.

Verbouwing voormalig Elias-gebouw In1952 heeft het voormalig Elias-gebouw een verbouwing ondergaan. In deze verbouwing hebben ze het gebouw verhoogd. De productie van rijwieldynamo’s was later stopgezet en zijn ze overgegaan op een engineringsafdeling. Op deze afdeling werd bedrijfsmechanisatie toegepast en werd er nagedacht over het verbeteren van verschillende machines. Voor storingen aan de productiemachines en installaties had het bedrijf bankwerkers, monteurs en elektromonteurs in dienst.

23

1954 3de fabriekshal wordt gebouwd. In 1954 is de bouw gestart van de weerstandenfabriek, de hal die parallel loopt aan de Bredeweg. Een jaar later werd hier een begin gemaakt aan de productie van koolweerstanden en potentiometers. Dit was volgens de media een grote mijlpaal voor Philips Roermond. De bevestigingsdraadjes werden na het slijpen aan de dopjes gelast met een grote machine, genaamd ‘’Kameel’’. De Tocht Der Duizend Philips Roermond begon in 1947 met 20 werknemers en enkele jaren in 1954 trad de 1000ste werknemer in dienst. De aanleiding van de directie was om dit met een groot feest te vieren.

1963 Op 10 januari 1963 brandde de houten kantine van Philips Roermond vanwege kortsluiting geheel af. In september startte de bouw van de nieuwe kantine. Deze werd groter in verband met de te verwachtte toekomstige uitbreidingen. Voor uitbreiding was echter de grote blusvijver achter de kantine een knelpunt voor de bouwwerkzaamheden, dus werd er besloten om deze grote vijver in zijn geheel te verplaatsen. Toen de bouw in 1965 opgeleverd was kon de kantine weer gebruikt worden om normaal te pauzeren, maar ook zoals in eerdere jaren konden er weer personeelsbijeenkomsten, peroneelsfeestjes en recepties gehouden worden. De kantine was de plek om elkaar te ontmoeten in hun pauzetijd. Zo werd er in die tijd flink veel gekaart en soms werden er na het werk avonden georganiseerd om te kienen of om te dansen. Europese gastarbeiders In 1963 zijn er in de kastenfabriek een aantal spaanse gastarbeiders in dienst getreden. Dit was nodig, omdat men door de snelle groei niet aan voldoende werknemers kon komen voor in de kastenfabriek. Deze arbeiders werden dagelijks per autobus van Horst-Sevenum, waar ze waren ondergebracht, van en naar hun werk gebracht.

24

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

1985 Bouw van de nieuwste productiehal (Gebouw-AB) Philips Roermond breidde haar fabriek in de jaren 80 uit met de productie van keramische componenten, ook wel Ceramic Multilayer genoemd. De investering kostte enkele miljoenen guldens en leverde enkele tientallen arbeidsplaatsen op. De componenten werden eerst op proefbasis in Eindhoven gemaakt. Later werd deze productie overgeplaatst naar Roermond.

1970 1966 Productie van metaalfilmweerstanden Begin de jaren 70 werd er een nieuwe productie van weerstanden vanuit Valkenswaard overgebracht naar Roermond. Deze productie van metaalfilmweerstanden vond plaats in Gebouw-B. Daarin werden de machines genaamd ‘kamelen’, opgebouwd in de condensatorenfabriek. Deze metaalfimweerstanden werden gebruikt in bedrijfsapparatuur zoals in computers en ruimtevaartinstrumenten.

1963 Om in een goede communicatie met deze Spaanse werknemers te voorzien, kregen de leidinggevende van de kastenfabriek een cursus Spaans. Hiertoe werd er binnen Philips Roermond een talenpracticum ingericht, waar men zich in alle rust kon concentreren op de studie. Philips Eindhoven heeft zijn PSV stadion maar Philips Roermond deed hier echter niet voor onder en had ook zijn eigen voetbalveld, weliswaar geen stadion maar toch. Het voetbalveld was gelegen achter de kastenfabriek aan de Dr. Philipslaan tegen de spoorlijn aan.

Op 15 mei 1966 bestond Philips 75 jaar, dit jubileum werd in alle vestigingen gevierd, ook in de vestiging Roermond werd hier uitbundig aan deelgenomen. In Roermond werd er op 24 september een groot sportfeest georganiseerd en hadden voor de eerste vier dagen van de aankomende week een ander feestprogramma voor het bedrijf gepland. De toemalige burgermeester van Roermond kwam ook een bezoekje brengen aan het Philipsterrein.

1964 Op 17 juli 1964 heeft hier een unieke voetbal wedstrijd plaatsgevonden tussen de Spaanse gastarbeiders uit de kastenfabriek en de Nederlandse arbeiders uit deze fabriek.

25

1985 De producten die uit de Roermondse fabriek kwamen zijn geproduceerd volgens de modernste methode en bestaan uit verschillende keramische laagjes. Het is typisch een toeleveranciersproduct. Deze werden verhandeld in de computerindustrie en de automobielsector. De fabriek is later ook aan eigen Philipsfabrieken gaan leveren.

1989 Industria Bergmasca Mobili Eind jaren 80 heeft Philips de kastenfabriek verkocht aan een Italiaanse firma. Deze firma is toen overgestapt van houten televisiekasten naar kunststof televisiekasten. Deze kunsten televisiekaten werden gemaakt volgens de spuitgiet-methode. Uiteindelijk heeft Bergamasca Mobili Spa het in Roermond niet kunnen waarmaken en is na enkele jaren gesloten.

2005 2009 De sluiting In maart 2005 stopte de eigenaar van het bedrijf ‘’Yageo’’ met de productie van de condensatoren en sloot haar deuren. Wat binnen Yageo Roermond wel nog bleef bestaan was de “G6 Next Generation-ontwikkeling’’ (opvolger van de multilayer-condensator) en de salesafdeling. Deze salesafdeling stond opgesteld voor de verkoop van Yageo-producten binnen Europa. Deze ontwikkeling bleef tot 2009 bestaan.

2009 2021

2000 2004 Overname Philips Roermond In 2000 is Philips Roermond verkocht aan een grote Taiwanese multinational en verder gegaan onder de naam Phycomp. Na 3 jaar heeft er weer een naamswijziging plaatsgevonden; ‘’Yageo’’, de officiële naam van het Taiwanees bedrijf.

26

De leegstand ‘Yageo’ bleef de naam op het bord aan de Bredeweg. Het terrein bleef beheerd maar door de leegstand buiten gebruik. De gebouwen werden verwaarloosd en de buitenruimte verwilderd wat resulteerde in een eldorado voor flora en fauna. Door marktpartijen en ook een burgerinitiatief werden diverse pogingen ondernomen om tot volledige herontwikkeling of transformatie te komen. Deze plannen bleken alle vruchteloos totdat in 2021 een lokale initiatiefnemer het terrein in eigendom kreeg en plannen voor transformatie startte met behoud van het industrieel erfgoed.

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

STEDENBOUWKUNDIGE PLANNEN & REALISATIE 2025 2022

2022 2021

2021 2020

STEDENBOUWKUNDIG STRUCTUURONTWERP

GEBIEDSVISIE & PARTICIPATIE

R.O. onderzoeken

2022 2021

PLACEMAKING

2021

SLEUTELOVERDRACHT

2021

VOORFASE PROJECT

2020

27

2.2 SAMENHANG OMGEVING 2.2.1 POSITIONERING REGIO Roermond vervult zowel op het gebied van werkgelegenheid als op het gebied van winkelen horecavoorzieningen een centrumfunctie voor haar omgeving. Het verzorgingsgebied voor werkgelegenheid bestaat voornamelijk uit Nederlandse gemeenten. Grensoverschrijdend vindt dit nog steeds in zeer beperkte mate plaats. Wat betreft de koopstromen is dit een heel ander verhaal. Dan ligt het zwaartepunt in Duitsland. Ruim 60% van de bezoekers van het Designer Outlet is van Duitse afkomst. Het Designer Outlet is goed voor meer dan 7 miljoen bezoekers per jaar. Ook voor het Duitse achterland speelt de binnenstad van Roermond een belangrijke rol.

BRAINPORT EINDHOVEN Brainport Eindhoven is een innovatief ecosysteem in Zuidoost-Brabant. Met een sterke hightech maakindustrie, een bijzondere designsector en een uniek samenwerkingsmodel. De kennisintensieve maakindustrie kenmerkt zich door productie in kleine volumes van technisch complexe producten. Daarnaast is er een levendige creatieve industrie met volop ruimte voor innovatieve start-ups.

Ten opzicht van ontwikkelingen als Brainport Eindhoven en de Brightlands in Limburg (Venlo, Chemelot) ligt Roermond heel gunstig voor forenzen die in deze gebieden werken. De A73 en A2 zijn goede connecties richting Venlo en Chemelot. Ook het intercity station van Roermond is een waardevolle verbinding en een goed alternatief voor de N280 - A2 richting Eindhoven. Vanaf het Weerstandterrein zijn de ontsluitingen als de N280 en A73 dichtbij evenals het OV knooppunt Roermond Station. De koppeling om het Ruhrgebied via het spoor weer aan te haken zal eerder via Eindhoven Venlo verlopen dan via Roermond, waardoor het voormalige trace van de ijzeren rijn eerder een kansrijke fietsverbinding met het Meinweg gebied kan worden. Het is niet alleen de outlet en de historische binnenstad die met name de Duitse markt bediend. Maar ook de meubelboulevard met een onderneming als Sijben speelt een belangrijke rol in de aantrekkingskracht van bezoekers uit de regio. Dit is een kansrijk programma om verder uit te bouwen en te benutten voor het Weerstandterrein.

28

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

BRIGHTLAND VENLO

BRIGHTLAND CHEMELOT

Op Brightlands Campus Greenport Venlo werken ondernemers, wetenschappers en studenten samen aan onderzoeken naar gezonde en veilige voeding, future farming en bio-circulaire economie. Met meer inzicht in de impact van voeding op gezondheid en de beleving van voeding. Met nieuwe manieren van kweken en telen voor een hogere voedingswaarde en opbrengst. Met duurzame productiemethoden richting een circulaire economie. Zo maken wij gezonde en veilige voeding voor iedereen bereikbaar.

Bij Brightlands Chemelot Campus staat alles in het teken van innovatie en groei. Of het nu gaat om de ontwikkeling van hoogwaardige materialen, duurzame processen of biomedische oplossingen; onze dynamische community werkt aan oplossingen die bijdragen aan een duurzamere wereld. Bij ons vind je het talent, de kennis en infrastructuur die jij nodig hebt om te groeien. Dat alles maakt Brightlands Chemelot Campus tot de beste plek voor jouw ontwikkeling en innovatie.

29

2.2.2 GEBIEDSONTWIKKELINGEN ROERMOND Roermond heeft een ambitieus plan opgesteld om de binnenstad de komende jaren levendig te houden en dé retailstad van Limburg te zijn en te blijven! Belangrijke onderdelen in het plan zijn de aanpak van winkelleegstand, het zichtbaar maken van monumenten en archeologie en het verbeteren van het verblijfklimaat door te investeren in een nieuwe woningvoorraad en de openbare ruimte. De verbindingen tussen de binnenstad, het ECI-terrein en verschillende musea worden verbeterd, er wordt geïnvesteerd in een poppodium en er komt een bovenregionaal kunst- en cultuurevenement.

Ook wordt er geïnvesteerd in meer groen in de stad. Het totaalpakket moet Roermond aantrekkelijker maken, ook voor de toeristen. Om een goed beeld te krijgen van alle huidige en toekomstige ontwikkelingen in Roermond op het gebied van bedrijvigheid, retail en woningbouw is er een totaaloverzichtskaart gemaakt. Deze laat duidelijk zien dat er grotere uitleggebieden zijn in de omgeving van de ring en de Maasplassen. De ontwikkelingen langs de Maas en Roer zijn niet zonder risico zoals in de zomer 2021 weer duidelijk is geworden.

Parkwijk t Ham

Area M

Neeldervelt

Jazz City

Vrijveld Bongaertsstraat

Melickerveld

30

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

N

Gebiedsontwikkelingen Roermond

Inzetten op locaties van voormalige retail, kantoren en industrie in het stedelijk gebied heeft voordelen want deze gebieden zijn vaak strategischer gelegen, zo wordt leegstand voorkomen en blijft het beeldbepalende karakter behouden. Om een structuurontwerp te kunnen opstellen voor het Weerstandterrein hebben we naar vergelijkbare transformaties gekeken. In Roermond zelf (o.a. Area M, ECI) maar ook in de regio (o.a. Strijp, Sphinx) om te weten waar er op het gebied van woontypologieën en ander programma nog behoefte aan is. Area M in Roermond is een goed voorbeeld van hoe nieuwbouw rondom een Industriële transformatie kan worden georganiseerd. De sheddaken van de grondgebonden nieuwbouw woningen zijn een verwijzing naar het industriële karakter. Evenals de gerealiseerde tiny houses. Ook heeft er op het ECI terrein een vergelijkbare transformatie plaatsgevonden.

31

2.2.3 STEDENBOUWKUNDIGE CONTEXT STADSSILHOUET

Het stadssilhouet van Roermond is kenmerkend als men vanuit het westen de N280 over de Maasbrug rijdt of vaart over de omringende recreatieplassen. Het stadsilhouet is gevormd door relatieve hoogbouw (zie overzicht blz. 35) en de strategische positionering hiervan. Ook elders in de stad zorgen de bakens van relatieve hoogbouw dat men zich kan oriënteren. Bij een strategische ontwikkeling zoals het Weerstandterrein is het belangrijk om dit mee te nemen en na te denken over mogelijk nieuwe ankerpunten in de stad. Tot begin jaren 60 van de twintigste eeuw werd het stadssilhouet van Roermond gedomineerd door een aantal kerkgebouwen, waarvan de Sint-Christoffelkathedraal met ruim 80 meter veruit de hoogste was (en nog steeds is). Ook de Munsterkerk en Heilige Hartkerk, beide gebouwd in verschillende eeuwen, zijn met hun hoogte beeldbepalende gebouwen in de omgeving. Sinds het midden van de twintigste eeuw, maar vooral aan het einde daarvan en aan het begin van de eenentwintigste eeuw zijn relatief veel hoogbouwprojecten opgeleverd. In 1957 werd nabij de toenmalige gemeente Herten ten zuidwesten van Roermond begonnen met de bouw van de radio-televisietoren. Deze toren was in 1964 gereed en is sindsdien met een hoogte van 176 meter veruit het hoogste gebouw van Limburg.

Ruim veertig jaar later bleek echter dat de bovenste 20 meter van de toren zijn functie had verloren en zodoende werd dit gedeelte in 2007 met behulp van een helikopter verwijderd. De toren is echter nog steeds het hoogste gebouw in de stad.

Munsterkerk (1220-1260 en torens 1863-1890)

Heilig Hart kerk (1923)

Arlo flat (1969)

32

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

Markante gebouwen in de stedelijke context hoger dan 35 meter (hoogbouw*) Munsterkerk De Oranjerie Sociale Verzekeringsbank

Sint Christoffelkathedraal Solea toren

Natalinitoren De Stadhouder Arlo-flat Manhattan

Stadssilhouet Roermond vanaf het Weerstandterrein

33

Begin jaren 70 verrezen aan de oostzijde van Roermond zeven flatgebouwen in de wijk Donderberg met een hoogte van ongeveer 40 meter. De gemeente Roermond heeft begin 21e eeuw een van de flats gesloopt en de rest laten opknappen. In 1969 werd aan de Maas al de Arloflat gebouwd, die met een hoogte van 46 meter een beeldbepalende functie heeft voor iedereen die de stad vanuit het westen over de Maas via de Louis Raemaekersbrug benadert. In 1998 werd in het centrum van de stad De Oranjerie geopend, een nieuw TheaterHotel van het Van der Valkconcern met een hoogte van 50 meter. Het project heeft stof doen opwaaien, omdat voor het eerst een gebouw met dergelijke afmetingen in de historische binnenstad mocht verrijzen. Een jaar later betrok de SVB aan de oostzijde van het NSstation een nieuwe vestiging. De gemeente kreeg meer aanvragen binnen voor hoogbouwprojecten in en om de binnenstad, maar men vond dat hiervoor regels opgesteld moesten worden, aangezien de binnenstad in 1986 was aangewezen als beschermd stadsgezicht. Zo moest het zicht op beeldbepalende gebouwen als de Munsterkerk en de kathedraal gewaarborgd blijven. Sinds 2004 is een hoogbouwnota van kracht, die stelt dat alle gebouwen hoger dan 35 meter worden aangemerkt als "hoogbouw". Er kan, onder voorwaarden, tot een hoogte van 35 meter worden gebouwd in de binnenstad.

Oranjerie, 50 m (1998)

Sinds 2006 wordt op grote schaal gewerkt aan gebouwen ver boven de 40 meter. Naast woontorens als de Soleatoren met uitzicht op de Maasplassen en Casimir net buiten het stadscentrum, gaat het om gebouwen met meerdere functies. Zo is in 2009 de laatste hand gelegd aan De Stadhouder, de verbinding tussen de binnenstad en het Designer Outlet Center in de vorm van kantoren, appartementen, cafés, winkels, een gokhal en een bioscoop met 7 zalen. In de binnenstad zelf is de Steenen Trappen in 2009 voltooid: naast een toren en diverse blokken met appartementen zijn hier een bewaakte fietsenstalling en enkele winkels gerealiseerd. Aan de rand van de stad is begin 2010 de veelbesproken Natalinitoren opgeleverd. Deze kantoortoren is vanwege de hoogte van 61 meter lang bekritiseerd omdat de toren het zicht

Casimir , 44 m (2008)

Natalini toren, 61 m (2010) aan de Maas met hoogwater juli 2021

34

De Stadhouder , 45 m (2009) Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

op de monumentale kathedraal zou belemmeren. Op de plaats van voormalig hotel De Toerist, op ca. 100 meter afstand van TheaterHotel De Oranjerie, is men in 2010 begonnen met de bouw van een appartemententoren van 40 meter. Ook deze toren mocht rekenen op kritiek: niet alleen zou de toren de maximale toegestane hoogte van 35 meter overschrijden, ook werden vraagtekens geplaatst omtrent het parkeerbeleid; hoewel het om startersappartementen gaat, is het anno 2010 ondenkbaar dat starters zonder auto beginnen, aldus Stichting Ruimte, die zich onder andere sterk maakt voor het behoud van historisch erfgoed in de regio Roermond. De woontoren Casimir is eind 2011 opgeleverd. Latere opleveringen zijn de Manhattan toren binnen het Jazz City plan en de Ernst Casemirtoren. Wat opvalt in de reeks van hoogbouw volumes in Roermond is de diversiteit in stijlen en functies. Dit resulteert in een gevarieerd stadssilhouet dat de ruimtelijke kwaliteit en het imago van de stad ten goede komt.

Manhattan, 59 m (2020)

Solea toren , 39 m (2007)

kantoortoren Oostzijde station in planfase, 68 m hoog

Overzicht van karakteristieke ‘hoogbouw’ te Roermond.

35

RUIMTELIJKE INBEDDING Het Weerstandterrein is op verschillende schaalniveaus verbonden met de stad. Het vormt een belangrijke schakel tussen de spoorzone en de wijken ‘t Vrijveld en Maasniel. Door de ontwikkeling ontstaat een fijnmaziger netwerk voor langzaam verkeer. Roermond heeft een ringweg om de historische binnenstad, die aantakt op de N280. Aan de binnenstadsring, waaronder de Roerkade, Minderbroedersingel en de Godsweerdersingel, liggen verschillende parkeergarages en parkeerterreinen. De koppeling van het Weerstandterrein met de binnenstad via, een ongelijkvloerse verbinding over de spoorbundel ter hoogte van de Robert Regoutstraat, is een kansrijke schakel en stimulans om de auto te laten staan en voor een gezondere vorm van vervoer te kiezen. Via de Robert Regoutstraat is de koppeling te maken naar de binnenstadring en vervolgens via het Wilhelminaplein naar de historische kern. Het Weerstandterrein voegt, na openstelling, belangrijke groenzones toe aan de omgeving waardoor er aantrekkelijke verblijfs- en ontmoetingsplekken ontstaan. Het Weerstandterrein zal op meerdere schaalniveaus verankerd worden in de stad. Ook vanaf het station en de spoorzone is het interessant om het Weerstandterrein te verbinden. Roermond zet in om de stad verder te ontwikkelen tot regionaal mobiliteitsknooppunt.

Met in het hart daarvan het NS-station met busstation en stationsplein die door de zogenaamde OVboulevard uitgebouwd worden tot “aantrekkelijk knooppunt met een gastvrije en uitnodigende uitstraling als entree van de stad”. De ‘OVboulevard’ is een begrip dat is voortgekomen uit de opgeleverde stationsvisie van Roermond. De OVboulevard is een aaneenrijging van OV programma van verschillende modaliteiten in een groene setting. De OV-boulevard aan beide zijden van het spoor met ook toekomstige ontwikkelingen aan de Oostzijde van het station, bieden de mogelijkheid om belangrijke boven-stedelijke fietsverbindingen te realiseren. Het transformeren van de IJzeren Rijn als fietsverbinding naar het natuurgebied Meinweg en de connectie via de oude Venloseweg richting

scholengemeenschap Broekhin zijn kansrijke ontwikkelingen. Een andere kans is de transformatie mogelijkheid van de niet gebruikte sporen ter verbreding van de OV- boulevards waardoor er goede ontsluitingen gemaakt kunnen worden voor langzaamverkeer. Het Weerstandterrein ligt ook relatief dicht bij de spoorzone. De hoge distributie- en opslaghallen van de meubelboulevard werken nu als geluidsbuffer maar zijn, vanaf de spoorzone gezien, geen representatief beeld voor de stad. Echter begint daar voor de treinreiziger vanuit het Noorden het visitekaartje van Roermond, de noordelijke entree van de stad. Van en naar het Weerstandterrein zijn de routes en zichtlijnen belangrijk om het gebied te verankeren in zijn context. De Heilig Hartkerk is bijvoorbeeld goed zichtbaar vanaf het terrein. En ook de voormalige hoofdentree van het Weerstandterrein aan de Bredeweg heeft een kansrijke relatie om een koppeling te maken met het tegenover liggende groengebied/speelweide aan de Beatrixlaan en de 3 tot 4 meter lager gelegen Maasnielderbeek Het plangebied kent een rijke en lange historie. De tijdlaag van met name de Philips activiteiten wordt zichtbaar in het gebied in combinatie met een nieuwe laag van de hedendaagse stad. De hoofdstructuur van het plan wordt nog steeds

Inbedding voormalig in stad vanuit het Noorden

36

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

N

Stedenbouwkundige context Weerstandterrein, met de belangrijke langzaamverkeers verbindingen van en naar de spoorzone en voormalig Philipsterrein.

gevormd door de industriële gebouwen, met de herkenbare shed-daken vanuit deze tijd. De nieuwe toevoegingen haken aan bij dit karakter in materiaalkeuzes maar hebben hun eigen kenmerkende typologie. Door het waardevolle groen te behouden en door nieuw groen toe te voegen, vormt het Weerstandterrein een belangrijke groene schakel in het stedelijk weefsel.

37

DICHTHEID | VOLUMES IN DE CONTEXT Om te kunnen bepalen met welke bouwmassa’s het stedenbouwkundige plan kan worden ingericht, is het belangrijk om de bestaande omgeving goed te inventariseren. Dit is ten slotte van invloed op het totaal ruimtelijk beeld van dit nieuwe stadsdeel. Beeldbepalende bouwvolumes rondom het Weerstandterrein zijn gemiddeld 8 tot 12 meter hoog. Dit varieert van panden als de opslaghallen van Sijben, de appartementen aan de Bredeweg tot de woningen aan de zuidzijde en aan de noordoosthoek. Aan de Noord- en Westzijde grenzend aan het Weerstandterrein liggen met name retailpanden en opslagloodsen. De hallen van Sijben, Goossens hebben een hoogte van gemiddeld 10-12 meter. Aan de Oostzijde, Bredeweg van het terrein grenzen overwegend woningen. Hier is over bijna de gehele lengte, een breed stedelijk profiel. Dat sluit verhoudingsgewijs goed aan op de grote schaal van het Weerstandterrein, zonder de menselijke schaal te verliezen. Aan de kant van de Minister Bongaertsstraat en de Elizabeth Adriaansestraat, de zuidzijde, is het profiel minder breed en zijn de aanpalende woningen 2- kappers, vrijstaande grondgebonden woningen of rijtjeswoningen. Op de hoek van de

Maasnielderweg -Bredeweg en Julianalaan, vormen 3 jaren-30 woningen met achtertuinen en losse garageboxen een rommelige context . De keus om met hogere dichtheden te bouwen op en rondom het Weerstandterrein zal vanuit verschillende perspectieven beoordeeld worden. Rekening houdend met het stadssilhouet, de oriëntatie van hogere gebouwen en de schaduwvorming die hogere gebouwen met zich meebrengen. Voor het stedenbouwkundige structuurontwerp dient er rekening te worden gehouden met gedoseerde en goed beargumenteerde schaalsprongen vanuit de context. Een schaalsprong zoals waar te nemen in

De karakteristieke hallen van Il Fiore aan de Bredeweg

De karakteristieke hallen (Creusen) aan de Philipslaan

Hallen meubelboulevard met o.a. Sijben - ‘t Goed - Goossens aan Noordzijde

De woningen en hallen aan de zuidzijde van het terrein

38

Appartementen Bredeweg

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

Stedenbouwkundige Context (Volumes)

de spoorzone tussen de Maria Theresialaan en de Spoorlaan Noord waar recentelijk gerealiseerde appartementen van 5 bouwlagen hoog zijn gerealiseerd. Deze volumes vormen een akoestische schil voor het achterliggende woongebied.

39

STIJLKENMERKEN De stijl van de nieuwe architectuur binnen het stedenbouwkundige plan voor het Weerstandterrein refereert naar de fabrieksgebouwen. Toch is het belangrijk goed te kijken naar de stijlkenmerken van de omliggende gebouwen, voor een totale architectuur balans, die goed op elkaar aansluit. Naast bouwvolumes zijn de stijlkenmerken van de gebouwen op en rondom het terrein van invloed op de toekomstige beeldkwaliteit. Hoe te reageren op de verschillende al aanwezige stijlkenmerken? De stijlen varieren van jaren 20 en 30 woningen, neo-jaren 30 woningen, na-oorlogse bouw, postmoderne bouwvolumes tot functionalistische industriehallen.

Traditioneel vooroorlogs

Rode/bruine baksteen, donker zadeldak, verticaliteit

Traditioneel vooroorlogs

Traditioneel nieuwbouw

Industriële hallen

Jaren 60 tot 80 architectuur

Retail panden

Utiliteits gebouwen

Wit gekeimd, donker zadeldak, verticaliteit

Bruin getinte baksteen, zadeldak/sheddak

Duidelijke en grote entrees met reclame uitingen

40

Rode/bruine baksteen, donker zadeldak, verticaliteit

Bruin getinte baksteen, plat dak, horizontaliteit

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

N

Stedenbouwkundige Context (Stijlkenmerken en functies)

De functionalistische stijl van de bestaande hallen op het Weerstandterrein vormen door het gebruik van baksteen, duidelijke ritme’s in raampartijen en de typische dakvormen een sterke eenheid en identiteit. Vanuit schaalsprong in bouwvolumes en stijlkenmerken naar de context is het nodig om een overgangs-/bufferzone te introduceren rondom het terrein. Dit kan bijvoorbeeld dmv van een groen kader.

41

FUNCTIES Op het Weerstandterrein introduceren we verschillende functies om een levendig en vitaal stadsdeel te bereiken. Daarvoor is het goed om inzicht te krijgen in de al aanwezige functies rondom het gebied, dit kan elkaar versterken ipv beconcurreren. Het bestaande gemengde programma van alle functies in ‘t Vrijveld-Noord bedraagt nu circa 80.000 m2 bebouwd bvo. Het ruimtelijke potentieel voor ‘t Vrijveld Noord en de oostelijke Spoorzone is zodanig van schaal, dat het bestaande oppervlak structureel vergroot kan worden in de komende periode tot 2035. Functies direct rondom het Weerstandterrein zijn afhankelijk van autobereikbaarheid. Showrooms van meubelzaken als de lampenier, Goossens en Sijben tot en met de autowasserij, verfzaak, outdoorspecialist Notermans en een aantal garagebedrijven. Veelal gericht op parkeren tot aan de deur. Dit ‘auto gedomineerd’ domein heeft

weinig ruimtelijke kwaliteit tot gevolg. Nieuwe functies op het Weerstandterrein zorgen voor een impuls in ‘t Vrijveld-Noord. Daardoor komen er kansen om verouderde bedrijven en retail functies rondom dit terrein te transformeren naar een hoogwaardiger woon- en leefmilieu met een mix van functies. Een aantal voorbeelden: de karakteristieke bestaande friture aan de Bredeweg kan meer in het groen worden ingepast. Een pand als Creusen kan worden getransformeerd naar loftwoningen en de showrooms van Sijben en Goossens situeren in een meer groene meubelboulevard waar wandelaars en fietsers ruim baan krijgen en de auto te gast is. De ‘dorpse’ winkeltjes aan bijvoorbeeld de Julianalaan blijven bestaan of worden meer geclusterd in het oude centrum van Maasniel of kunnen een plek krijgen op het Weerstandterrein.

Bakkerij - Julianalaan

Goossens Wonen & Slapen - Dr. Philipslaan

Sport & kantoren complex - Bredeweg

Carwash - Bredeweg

Kringloop het Goed - Dr. Philipslaan

Sijben Keukens - Maasnielderweg

Lampenier - Dr Philipslaan

Sushi restaurant - Julianalaan

De verfzaak - Spoorlaan Noord

Friture - de Bredeweg

Vloerservice - Doctor Philipslaan

Trendo Living - Doctor Philipslaan

42

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

N

Stedenbouwkundige Context (functies)

43

HUIDIGE ONTSLUITING VERKEER De huidige hoofdtoegangen van het Weerstandterrein zijn verdeeld aan 3 zijden, oost-, zuid- en westzijde van het terrein. De belangrijkste ligt aan de Bredeweg (Poort A) en sluit aan op de middenas. De andere (Poort B) ligt ten zuiden van deze ingang en ontsluit het parkeerterrein (ook aan de Bredeweg). Aan de westzijde is een in- en uitgang (poort C) van dit parkeerterrein ter hoogte van de Elisabeth Adriaansestraat / Minister Bongaertsstraat. Aan de Dr. Philipslaan zijn 2 poorten namelijk poort D en poort E. Poort D ligt aan het uiteinde van poort A. Ook zijn er voetgangerspoortjes aan de Maasnielderweg en de Dr Philipslaan.

De Maasnielderweg, de Dr. Philipslaan en Spoorlaan Noord zijn belangrijke uitvalswegen voor bezoekers-, laad en los verkeer van de distributiehallen en bevoorrading van de bedrijven en showrooms van de woonboulevard in de schil. In de planvorming wordt met de transformatie van het Weerstandterrein verkeerskundig rekening gehouden. Al deze transformaties en ontwikkelingen van deze bedrijvigheid hebben mogelijk effect op de verkeersintensiteit van de Bredeweg en de kruising bij de Julianalaan.

Hierdoor is het terrein goed te ontsluiten voor allerhande verkeer. De toegangswegen zijn helder en er is voldoende overzicht vanuit de omliggende profielen. De huidige parkeervoorzieningen, met een capaciteit van circa 350 parkeerplaatsen op maaiveld liggen allen op het eigen terrein aan de Bredeweg en de parkeerzones evenwijdig aan de Elisabeth Adriaansestraat en de Min. Bongaertsstraat en verdeeld over het terrein.

Poort A, Bredeweg Hoofdas

Toegangspoort E, Dr Philipslaan

Poort B, Bredeweg parkeerterrein zuidzijde

Toegangspoort D, Hoofdas Dr Philipslaan

Poort C, parkeerterrein Elisabeth Adriaansestraat Min. Bongaertsstraat

44

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

N

Bereikbaarheid Weerstandterrein

Voetgangerspoortje Maasnielderweg (voormalige toegang tennisbanen)

Voetgangerspoortje Dr Philipslaan

45

RELIËF / HOOGTEVERSCHILLEN Het Weerstandterrein en ‘t Vrijveld zijn de hoger gelegen delen van Roermond. In het westen wordt het deelgebied begrensd door een steile rand van het hoger gelegen dekzandgebied en in het oosten door de steile rand van de oude Rijnterrassen. De terrassen ten oosten van de Maas worden lokaal bedekt met afzettingen van rivierstuifduinen. Het plangebied ligt op een hoger gelegen terras dat

is gevormd gedurende het Pleniglaciaal (vanaf 350.000 -15.000 BC). Het hoogteverschil is goed waar te nemen vanaf de Bredeweg richting de kern van Maasniel en het lager gelegen tracé van de Maasnielderbeek. Het Weerstand terrein is daarmee een veilige zone voor mogelijke overstromingen in de toekomst. Bij piekbuien zal zoveel mogelijk op eigen terrein worden gebufferd.

Locatie ‘t Vrijveld - hoogtekaart terrein (rood=hoog, groen=laag)

Roermond en locatie ‘t Vrijveld juli 2021 bij hoog water

46

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

N

Hoogteverschillen gebouwen en terrein

Om de openbare profielen (met name richting de Maasnielderbeek) te ontzien van overtollig hemelwater ten tijde van piekbuien. Het Weerstand terrein zelf heeft een vrij constant hoogteprofiel, waardoor we zelf sturend kunnen zijn in het aanbrengen van retentiemogelijkheden.

47

2.2.4 STEDENBOUWKUNDIGE KENMERKEN TERREIN WAARDEVOLLE BEBOUWING In deze paragraaf gaan we in op de bestaande identiteitsbepalende cultuurhistorische patronen en elementen. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen historische geografie en historische (steden) bouwkunde. Dit is belangrijk voor de verdere planvorming. Het cultuurhistorisch onderzoek van Arcadis en Anno Bouwhistorie heeft veel informatie opgeleverd over het gebied. (zie link: https://storymaps. arcgis.com/collections/896bd8c8c9ed4ad5b65fefbbb58bbc64)

Historische geografie heeft betrekking op de cultuurhistorische punten, lijnen en vlakken, zoals cultuurhistorische landschappelijke elementen, historische paden, dijken, beplantingen etc. als ook historische zichtlijnen en historische wegen-, verkavelings- en beplantingspatronen. In het historische (steden)bouwkunde: in het plangebied zijn geen monumenten aanwezig. Wel zijn de hallen cultuurhistorisch waardevol en dragen ze bij aan de identiteit van het gebied. Het voormalige Philipsterrein kent een duidelijk grid van bedrijfshallen, een zogenaamd verkavelingspatroon. Dit principe gebruikte Philips op al haar bedrijvensterreinen en is direct gerelateerd aan de productieprocessen op het terrein.