Document · PDF

bijlage 2 Erfgoed Visie - 2024-2030

Gemeenteraad 21 december 2023, gemeente RoermondBij agendapunt: Erfgoedvisie13.545 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

ERFGOEDVISIE

A M B I T I E U S

A A N D E S L A G 1

M E T H E T

V E R LE D E N ERFGOEDVISIE 2024

2030 2024 - 2030

JANSSENS-HÖPPENER - 1911 - FOTO MONIEK WEGDAM

ERFGOEDVISIEEN AMBITIES RICHTING 2030 Ons cultureel erfgoed staat midden in de samenleving. De gemeente Roermond wil de maatschappelijke en verbindende waarden van haar cultureel erfgoed optimaal benutten. Haar doel is zichtbaarheid, toegankelijkheid, beleefbaarheid van erfgoed en erfgoededucatie. Dit willen we samen met erfgoedgemeenschappen realiseren; het erfgoed is tenslotte van ons allemaal. De gemeente Roermond kiest ervoor om richting 2030 aan de hand van onderstaande drie rode draden te werken. Deze rode draden zijn afgeleid uit de analyse van visie- en beleidsdocumenten en de opbrengsten van het participatietraject van deze erfgoedvisie.

Behoud en versterken van erfgoed Zichtbaarheid, toegankelijkheid, beleefbaarheid van erfgoed en erfgoededucatie Erfgoed is van ons allemaal

woord vooraf

HET CULTUREEL ERFGOED IS VAN ONS ALLEMAAL

De Gemeente Roermond heeft een rijkdom aan erfgoed. Als tweede monumentengemeente van Limburg draagt Roermond zijn geschiedenis trots met zich mee.

ERFGOEDVISIE 2024 - 2030

Gevormd door haar ligging aan de kronkelende Maas, Swalm en Roer, is de gemeente op te delen in drie delen. Aan de westzijde strekken zich de Maas en de Maasplassen uit, in het midden slingert de bebouwing als een lint langs de Maas. Aan de oostzijde ontvouwt zich het uitgestrekte buitengebied, met glooiende akkerlanden, een omvangrijk industrieterrein en Nationaal Park de Meinweg. Ondanks het bescheiden grondoppervlak van Roermond, biedt de gemeente een enorme diversiteit aan (stedelijke) landschappen. In de afgelopen decennia heeft de gemeente zich ingespannen om haar erfgoed te behouden – en met succes. De monumenten verkeren over het algemeen in goede staat van onderhoud. Het archeologie is planologisch beschermd en er zijn richtlijnen voor de beoordeling van ruimtelijke plannen binnen het beschermde stadsgezicht. Om de beleving te versterken, zijn de Archeoroute en de Cuypersroute geïntroduceerd. Ook is er aanstraalverlichting voor monumenten en zijn er infopanelen geïnstalleerd en er zijn publicaties uitgegeven. Het Gemeentearchief, Cuypershuis en Historiehuis organiseren boeiende rondleidingen en tentoonstellingen. Daarnaast heeft er grondig archeologisch en bouwhistorisch onderzoek plaatsgevonden in verband met bouwprojecten in en rondom de binnenstad. Daarnaast dragen talloze vrijwilligers actief bij aan het behouden, toegankelijk maken en beleven van het erfgoed.

Nu breekt een nieuwe fase in de erfgoedzorg aan. Deze bestaat enerzijds uit het behouden van de goede staat van onderhoud van de monumenten en anderzijds uit nieuwe onderwerpen zoals beleidsontwikkeling op o.a. cultuurlandschappen. De liefde en betrokkenheid die monumenteigenaren hebben voor de stad en hun eigendom vormt daarvoor een goed vertrekpunt. Ons erfgoed vormt de nalatenschap van onze voorgangers, en wij geven het graag weer door aan de volgende generaties. Naast het reeds bestaande erfgoed ontstaat doorlopend nieuw erfgoed. De jonge bouwkunst uit de periode van de Koude Oorlog en de periode tussen 1965 en 1990 verdient onze aandacht. Daarnaast moeten we zeker trots zijn op ons immateriële erfgoed en de herinneringen daaraan levendig houden. Wie neemt bijvoorbeeld de handschoen op om de rijke geschiedenis van bedevaarten bij de Kapel in het Zand tastbaar te maken? Wat is het toekomstperspectief van onze monumentale kerken? Van groot belang is het behoud van de ruimtelijke kwaliteit die Roermond zo aantrekkelijk maakt. Erfgoed speelt een grote rol in hedendaagse uitdagingen, zoals de overgang naar duurzame energie, het leefbaarder maken van wijken en het aantrekkelijker maken van de binnenstad. Het is van belang dat het erfgoed daarbij niet wordt verwaarloosd, maar juist als uitgangspunt, voorbeeld of bron van inspiratie wordt gezien.

Op die manier kunnen mensen ook in de (nabije) toekomst blijven genieten, zich verwonderen en leren over al het moois dat de gemeente te bieden heeft. Laten we er samen de schouders onder zetten – het erfgoed is van ons allemaal! De gemeente heeft grootse plannen, en ze kan het niet alleen: je bent van harte uitgenodigd om je steentje bij te dragen.

KELDER STADHUIS ROERMOND - FOTO MONIEK WEGDAM

ERFGOEDVISIE

- 2030 VOORMALIGE COOP-MELKINRICHTINGENZUIVELFABRIEK ST.CHRISTOFFEL - 19572024 - FOTO MONIEK WEGDAM

HOOFDSTUK 1

leeswijzer

legt uit waaruit cultureel erfgoed is opgebouwd en wat het belang van erfgoed is voor actuele opgaves waar Roermond voor staat. Ook wordt beschreven waarom we een Erfgoedvisie nodig hebben.

HOOFDSTUK 2 gaat over het proces om te komen tot de erfgoedvisie.

HOOFDSTUK 3 is een beleidsanalyse. Achtereenvolgens wordt het beleid van Rijk, provincie en de gemeente zelf geduid en hoe zich dat verhoudt met deze Erfgoedvisie.

HOOFDSTUK 4 geeft de visie van Roermond weer aan de hand van drie rode draden.

HOOFDSTUK 5 gaat over de beleidsvelden van erfgoed: archeologie, monumenten, beschermde gezichten, het cultuurlandschap en immaterieel en roerend erfgoed.

HOOFDSTUK 6 gaat tenslotte het over hoe we deze rode draden kunnen waarmaken. Een en ander leidt tot een voorstel voor een erfgoedagenda.

HET STADHUIS VAN ROERMOND - CA. 1200 - FOTO MONIEK WEGDAM

HOOFDSTUK 1

Het belang van een erfgoedvisie HOOFDSTUK 2

inhoud

Proces en participatie HOOFDSTUK 3

Samenhang met visie en beleid van Rijk, Provincie en Gemeente HOOFDSTUK 4

De Roermondse erfgoedvisie HOOFDSTUK 5

De erfgoed beleidsvelden HOOFDSTUK 6

Realisatie, de erfgoedagenda

12 16 20 28 32 82

2024 - 2030

GEVELORNAMENTEN VOORMALIGE SLAGERIJ - 19E EEUW - FOTO MONIEK WEGDAM

ERFGOEDVISIE

2024 - 2030

hoofdstuk 01

HET BELANG VAN EEN ERFGOED VISIE

ERFGOEDVISIE

BEELD DE RUIVERS UIT DE OPERA SJINDERHANNES BEELDEND KUNSTENAARS WIJNAND THÖNISSEN EN DICK VAN WIJK FOTO MONIEK WEGDAM

2024 - 2030

1.1. WAARUIT BESTAAT ONS CULTUREEL ERFGOED? Cultureel Erfgoed omvat de nalatenschap van het verleden, waarmee we leven in het heden. Deze nalatenschap geven we door aan toekomstige generaties, zodat ook zij ervan kunnen leren en genieten. Cultureel erfgoed heeft intrinsieke waarden die verbonden zijn met criteria zoals

GAAFHEID, ZELDZAAMHEID, CULTUURHISTORISCHE WAARDE EN SCHOONHEID. Het kan worden onderverdeeld in materieel (onroerend en roerend) en immaterieel erfgoed en omvat verschillende categorieën.

MATERIEEL ERFGOED > ONROEREND ERFGOED

> Rijksmonumenten; > Gemeentelijke monumenten; > Het bodemarchief 1 ; > Beschermde gezichten 2 ; > Cultuurlandschappen 3.

MATERIEEL ERFGOED > ROEREND ERFGOED > Archiefstukken; > Oldtimers; > Oude machines; > Archeologische vondsten: > Museumcollecties, et cetera.

IMMATERIEEL ERFGOED: > Verhalen; > Gebruiken; > Talen; > Dialecten; > Tradities.

Cultureel Erfgoed is van ons allemaal. Monumenten zijn doorgaans particulier eigendom, maar als samenleving hebben we ervoor gekozen om deze objecten aan te wijzen als beschermde monumenten. Zo kunnen we er allemaal blijvend van genieten. ERFGOEDVISIE

KERAMISCH BEELD ARBEIDER OP DE SPOORTUNNEL - 1955 KUNSTENAAR THISSEN FOTO MONIEK WEGDAM

ERFGOEDVISIE

1.2. DE RELATIE EN HET BELANG VAN ERFGOED VOOR ACTUELE UITDAGINGEN Cultureel erfgoed is uit historisch, wetenschappelijk, economisch, toeristisch, ecologisch, verbindend en inspirerend oogpunt van belang. Erfgoed draagt bij aan een goed leef- en verblijfsklimaat voor bewoners en bezoekers. Erfgoed is echter meer dan dat. Het zorgt ervoor dat mensen zich kunnen identificeren met een dorp, stad of gemeente, wat verbondenheid schept.

TEKENING DE ROERKADE MET DE STEENEN BRUG, 1800 - 1859

Mensen zijn vaak geïnteresseerd in de geschiedenis van hun eigen omgeving en leren daardoor van elkaar, waardoor erfgoedgemeenschappen ontstaan die zich inzetten voor het behoud van erfgoed. 4

1.3. WAAROM DEZE VISIE EN WAT HEBBEN WE ERAAN? Het Rijk geeft al enige jaren via de jaarlijkse Erfgoedmonitor aan dat Roermond geen actuele visie op het vlak van erfgoed heeft. Op sommige terreinen ontbreekt nog beleid:

Het beleid op het vlak van erfgoed dat de gemeente voert is vastgelegd in de volgende documenten: > > >

Beleid hoe we omgaan met onze monumenten; Beleid over hoe we omgaan met de beschermde gezichten; Beleid over hoe we omgaan met de historische landschappen.

Het beleid op het gebied van archeologie is niet meer actueel en zal aangepast moeten worden. Het beleid over hoe we omgaan met zonne-energie in relatie met monumenten en beschermde gezichten is wel actueel. Hetzelfde geldt voor de subsidieregelingen en de procedures voor het aanvragen en verlenen van vergunningen en het aanwijzen van monumenten. Ook is er de Nota Beeldkwaliteit uit 2015 waarin welstandsregels opgenomen zijn m.b.t. sommige oude kernen en buurten. Bovenstaande opsomming maakt duidelijk dat er stappen genomen moeten worden om het beleid te actualiseren. Een overkoepelende richting ontbrak echter. Deze Erfgoedvisie poogt deze richting te geven voor de middellange termijn richting het jaar 2030. De bijbehorende erfgoedagenda geeft inzicht in de concrete stappen die we ondernemen om dit te realiseren.

15 KAART ROERMOND - 1702 1

Het bodemarchief is het geheel van archeologische sporen van vooral menselijke bewoning en bewerking die in de bodem zijn achtergebleven en die nog in onverstoorde toestand verkeren.

Beschermde gezichten zijn door het Rijk aangewezen beschermde stads- of dorpsgezichten.

In Nederland is geen enkel landschap meer oorspronkelijk. Oernatuur is er niet meer! Alle landschap is feitelijk ingericht door de mens. Een cultuurlandschap is ontstaan door de activiteiten van mensen. Een cultuurlandschap bestaat uit inrichtingselementen als wegen, akkers en weilanden, parken en vijvers, huizen en fabrieken, dorpen en steden. In een cultuurlandschap kan natuur voorkomen.

Een erfgoedgemeenschap is een groep mensen die zich vanuit interesse en intrinsieke motivatie voor erfgoed formeert in een sociaal verband en zich op vrijwillige basis in haar vrije tijd bezighoudt met cultureel erfgoed. Een erfgoedgemeenschap kan zowel bestaan uit een informele groep als uit een meer geïnstitutionaliseerde groep (in de vorm van een vereniging of stichting). Een kenmerk van een erfgoedgemeenschap is dat het vaak gaat om een groep mensen met verschillende achtergronden. Een ander kenmerk is dat een erfgoedgemeenschap over het algemeen heel dynamisch is. Het is een open groep die gedurende de tijd kan veranderen van samenstelling.

2024 - 2030

ERFGOEDAVOND IN DE WIJK DE KAPEL - FEBRUARI 2023 - FOTO CHRIS MEYS

ERFGOEDVISIE

hoofdstuk 02

ERFGOEDVISIE

PROCES EN PARTI-

CIPATIE

2024 - 2030

stap 01

VOORBEREIDING (OKTOBER 2022- JANUARI 2023)

stap 02

De gemeente en de leden van het Monumentenoverleg hebben de ambitie om een Erfgoedvisie te ontwikkelen die breed wordt gedragen in de Roermondse erfgoedgemeenschappen en zo breed mogelijk daarbuiten. Het proces om tot deze visie te komen is vanaf de start vormgegeven in samenwerking met een werkgroep bestaande uit vier leden van het Monumentenoverleg.5 Het verloop van dit proces was als volgt:

OPEN AVONDEN (FEBRUARI- MAART 2023)

stap 03

De eerste stap bestond uit een analyse van wetgeving, beleidsbrieven en voorbeelden uit andere gemeenten en terreinbeherende organisaties door de leden van de werkgroep. Inzichten uit deze analyse zijn gedeeld in de werkgroep, die daarop een participatieproces heeft vormgegeven.

De tweede stap bestond uit drie open avonden voor inwoners. Tijdens deze avonden kregen de deelnemers eerst een presentatie over de wettelijke taken en de ideeën die bij gemeente en werkgroep leefden. Daarna volgde iedere keer een inspirerende lezing van een gastspreker, waarna er in interactieve sessies, per erfgoedcategorie, informatie werd opgehaald hoe de deelnemers tegen bestaande ideeën aankeken en wat voor nieuwe onderwerpen ze wilden agenderen.6 De bijeenkomsten in de buurt de Kapel, de binnenstad en in Swalmen werden goed ontvangen. Ze waren ook drukbezocht met respectievelijk 25, 85 en 55 deelnemers.7

TERUGKOPPELING OPEN AVONDEN, VERDIEPENDE GESPREKKEN EN PRIORITERING (APRIL TOT EN MET JUNI 2023) De derde stap bestond uit een terugkoppeling van de verzamelde informatie en het voeren van verdiepende gesprekken met de volgende groepen:

> ambtenaren op het gebied van erfgoed van de grote Limburgse gemeenten zijnde Maastricht, Venlo, Sittard-Geleen, Heerlen en Weert; > specialisten op het gebied van bouwhistorie en archeologie; > de leden van het Monumentenoverleg; > Roermondse ambtenaren op het gebied van cultuur, archief, musea, economie, vergunningverlening, planologie, duurzaamheid, landschap, ecologie, toerisme, stedenbouw en wonen. ERFGOED VISIE CAROLUSKAPEL - OUDSTE VERMELDING 1398 - FOTO MONIEK WEGDAM

stap 04

ERFGOEDVISIE

VERKENNING VAN HET DRAAGVLAK In juni 2023 vond een open avond plaats, waar de deelnemers aan de stappen twee en drie binnen elk van de vijf erfgoedcategorieën (te weten: archeologie, monumenten, beschermde gezichten, cultuurlandschappen en roerend en immaterieel erfgoed) vijf stemmen konden uitbrengen op de opbrengst van de participatieavonden uit de vorige fase. Deze methode is vervolgens ook toegepast tijdens de verdiepende gesprekken met het Monumentenoverleg en met de Roermondse ambtenaren om een beeld te krijgen van welke onderwerpen de meeste steun genieten in de samenleving. Hoofdstuk 5, geeft per erfgoedcategorie een globaal overzicht van de resultaten van de stemrondes en hoe deze zijn vertaald naar mogelijke projecten voor de komende jaren. In hoofdstuk 6 staat te lezen in welk jaar we welke projecten willen gaan oppakken.

Binnen de gemeentegrenzen van Roermond zijn veel belangenorganisaties op vlak van erfgoed actief. Zij overleggen al ruim vijfentwintig jaar iedere 6 weken met de gemeente in het zogenaamde Monumentenoverleg.

De gastsprekers waren Coen in het Panhuis voorzitter van Stichting Oude Kerkhof, Herman Kaiser (oud burgemeester van Roermond) en Toine Wuts voorzitter van de Milieu- en Heemkundevereniging Swalmen.

Dagblad de Limburger 7 maart 2023 “Roermondenaar maakt zich druk over beschermd stadsgezicht en Munsterplein: inspraakavond drukbezocht”.

FOTO MONIEK WEGDAM

FUNS FIDDELERS CAROLUSKAPEL De heer Fiddelers is afkomstig uit Noorbeek. Hij woont alweer heel wat jaren in Roermond. Zijn vrouw en hij wilden graag wonen in een historisch centrum met veel voorzieningen. Al weer heel wat jaren zet hij zich in voor diverse monumenten in de stad. Ze zijn uniek en brengen mensen samen. Het is wat een stad uniek maakt.

''Ze zijn uniek en brengen mensen samen. Het is wat een stad uniek maakt'' ERFGOEDAVOND STADHUIS - MAART 2023 - FOTO CHRIS MEYS

Hij is vrijwilliger voor het Christoffelgilde. Zo treffen we hem vandaag in de Caroluskapel. De kapel, een van de topmonumenten van Roermond, is een verborgen plek in de stad, ook voor veel Roermondenaren. De heer Fiddelers geeft tekst en uitleg aan bezoekers. Hij geniet van de toevallige ontmoetingen en hoe erfgoed mensen weet te verbinden.

2024 - 2030

SCHILDERIJ 1750 - MOORD OP DE KARTUIZERMONNIKEN IN 1572

ERFGOEDVISIE

hoofdstuk 03

SAMEN HANG MET VISIE EN BELEID VAN RIJK, PRO VINCIE EN GEMEENTE

2024 - 2030

Om het cultureel erfgoed te beschermen, te ontwikkelen en te beleven hebben het Rijk, de provincie Limburg en de gemeente Roermond een aantal visie- en beleidsdocumenten vastgesteld. De bestaande visie- en beleidskaders worden hieronder per overheidslaag beknopt behandeld.

3.1. SAMENVATTING RIJKSBELEID Erfgoed borgen via de ruimtelijke ordening

Het Rijk blijft de koers volgen om erfgoed via de ruimtelijke ordening te beschermen in bestemmingsplannen (vanaf 2024 omgevingsplannen). Sinds de beleidsnota Modernisering Monumentenzorg uit 2012 is het verplicht cultuurhistorie mee te wegen en te verankeren in bestemmingsplannen. De wettelijke kaders hiervoor zijn de Erfgoedwet en vanaf 2024 de Omgevingswet. De Erfgoedwet gaat over roerend cultureel erfgoed en de aanwijzing van rijksmonumenten. De Omgevingswet heeft betrekking op de omgang met onroerend erfgoed. Na het van kracht worden van de nieuwe Omgevingswet moet erfgoed ook geborgd zijn in het Digitale Stelsel Omgevingswet.

GOTISCH HUIS - 16E EEUW FOTO MONIEK WEGDAM

Gebiedsgerichte erfgoedzorg en inspiratie voor actuele uitdagingen Op grond van de Omgevingswet krijgt monumentenzorg voortaan een benadering op gebiedsniveau in plaats van een benadering op objectniveau. In de vergunningverlening moet de omgeving van het monument worden betrokken. Dit wordt ook wel de biotoop van het monument genoemd. Het principe van behoud door ontwikkeling, afkomstig uit de Nota Belvedère (1999), wordt verder opgepakt. Erfgoed is verbonden met de uitdagingen van onze tijd en kan bijdragen aan of inspiratie zijn voor een antwoord op een ruimtelijk vraagstuk. Nederland kan hierbij vertrouwen op een grote traditie van creativiteit en ontwerp. Het kabinet versterkt de relatie tussen erfgoed, ruimte en leefomgeving in trajecten zoals de Omgevingswet, de Nationale Omgevingsvisie (NOVI), het Deltaprogramma en het Energie- en Klimaatakkoord.

Het belang van erfgoedparticipatie en burgerinitiatief Erfgoed heeft historische, verbindende en leefomgeving gerelateerde waarden voor de samenleving in het algemeen en erfgoedgemeenschappen in het bijzonder. Cultureel erfgoed is van iedereen en moet ERFGOEDVISIE

ook toegankelijk zijn op grond van het Europese Verdrag van Faro, dat erfgoedparticipatie bevordert. De migrantengeschiedenis en het daarmee samenhangende erfgoed is volgens dit verdrag vaak onvoldoende in beeld. Het verdrag benadrukt daarnaast dat (het aanwijzen van) cultureel erfgoed niet alleen een zaak van experts kan zijn; erfgoedgemeenschappen moeten door middel van participatie en burgerinitiatief een grote rol spelen in alle aspecten van het erfgoedbeleid. Een goede digitale opslag en toegankelijkheid van gegevens is daarbij essentieel. Het immaterieel erfgoed van levende tradities, verhalen, gebruiken en ambachten (volkscultuur) is ook van grote waarde. De samenhang tussen bijvoorbeeld monumenten en sagen, tradities of geschiedenis versterkt elk afzonderlijk erfgoed. Hoewel het Verdrag van Faro (2005) veel aandacht krijgt vanuit de Rijksoverheid, heeft Nederland dit Europese verdrag nog niet formeel ondertekend. De intentie om dit alsnog te doen is uitgesproken.

ERFGOEDVISIE

Thema’s die extra aandacht vergen en krijgen zijn: > duurzaamheid (verduurzaming van monumenten) in het kader van de grootschalige energieopwekking in het landschap; > religieus erfgoed, waardevolle interieurs, agrarisch en groen erfgoed; > het aanwijzen van nieuwe monumenten uit de Tweede Wereldoorlog, Koude Oorlog, herinneringserfgoed en Post 65 architectuur en stedenbouw 8; > nieuwe uitgangspunten voor de Nationale Parken, en versterkte samenhang tussen natuur, landschap en cultureel erfgoed (Nationale Parken Deal).

Het landelijke beleid betekent concreet dat de gemeente:

bronnen

> erfgoed moet beschermen via bestemmings- en omgevingsplannen; > erfgoed moet borgen in het Digitaal Stelsel Omgevingswet; > monumenten anders, namelijk met een focus op het gebied in plaats van individuele objecten, moet beschermen en daar een eigen definitie voor moet bepalen; > wordt opgeroepen om nieuwe categorieën van erfgoed aan te wijzen; > wordt opgeroepen om erfgoed als inspiratiebron te gebruiken bij eigentijdse uitdagingen; > wordt opgeroepen om erfgoedgemeenschappen door middel van participatie en burgerinitiatief een grote rol te laten spelen in alle aspecten van het erfgoedbeleid; > wordt opgeroepen om erfgoed beter toegankelijk te maken.

> > > > > > > >

Verdrag van Faro 2005 (nog niet ondertekend door Nederland maar wel intentie daartoe geuit); Modernisering monumentenzorg (2012); Visie erfgoed en ruimte - Kiezen voor karakter (2016); Erfgoedwet (2016); Erfgoed telt - De betekenis van erfgoed voor de samenleving (2018); Beleidsbrief 28 april 2020 Minister van Cultuur aan de Tweede Kamer; (Beleidsreactie verkenningen erfgoedthema’s archeologie, militair erfgoed, herinneringserfgoed en erfgoed van na 1965); Omgevingswet (2024).

Het gaat hier om de periode 1965-1990. Het Rijk wil rijksmonumenten aanwijzen en roept de gemeenten op te inventariseren en ook zelf gemeentelijke monumenten aan te wijzen.

- 2030 DE STEENEN TRAPPEN - 16662024 - FOTO MONIEK WEGDAM

ZILVEREN KELK - 1749 ZILVERSMID JACOBUS FRANCISCUS MULLENAERS 1667-1711

2024 - 2030

3.2. SAMENVATTING PROVINCIAAL BELEID De provincie voert beleid op het gebied van archeologie, monumenten en immaterieel erfgoed. De provincie Limburg geeft uitvoering aan het rijksbeleid en legt een aantal accenten die typerend zijn voor onze provincie. Er wordt vooral ingezet op het zichtbaar maken van archeologie, monumenten en immaterieel erfgoed, waarbij de betrokkenheid van de samenleving van belang is. Publieksbereik, publieksparticipatie en het stimuleren van de inzet van erfgoedvrijwilligers, verenigingen en stichtingen zijn uitgangspunten van het beleid. Het wettelijk verplichte (digitale) ontsluiten van erfgoed in het Digitaal Stelsel Omgevingswet, het via (digitale) weg vertellen van verhalen over erfgoed, en het benutten van resultaten van archeologisch onderzoek zijn andere belangrijke speerpunten van het beleid. Voor het onderhoud, de restauratie en herbestemming van kerken en andere rijks- en gemeentelijke monumenten (zoals het Roermondse Kruiswegpark), heeft de provincie eigen subsidieregelingen. Daarnaast is er een subsidieregeling voor interieurs. Verder zet de provincie zich in op het vlak van verduurzaming en het beter toegankelijk maken van monumenten, en helpt ze via het Erfgoedlab bij complexe herbestemmingstrajecten.

De provincie heeft blijvende reguliere taken zoals het geven van advies op plannen voor wijzigingen of sloop van rijksmonumenten die buiten de bebouwde kom liggen. Ook heeft zij een toezichthoudende taak op de gemeenten.

Concreet betekent het provinciaal beleid: > Dat de provincie toezicht houdt op de gemeenten; > Dat de provincie adviesrecht heeft op sloop- en wijzigingsplannen van rijksmonumenten buiten de bebouwde kom; > De provincie diverse subsidieregelingen aanbiedt waarin naast onderhoud, de restauratie en herbestemming van monumenten ook publieksbereik, publieksparticipatie en het stimuleren van de inzet van erfgoedvrijwilligers, verenigingen en stichtingen uitgangspunten van beleid zijn. ERFGOEDVISIE

bronnen

> > >

Archeologiebeleid provincie Limburg 2020-2023 ‘De kracht van Archeologie, ontsluiten, vertellen, verbinden, toepassen’; Beleidsprogramma Monumenten 2020-2023; Erfgoedbeleid provincie Limburg.

ERFGOEDVISIE

- 2030 DETAIL DE STEENEN TRAPPEN - 16662024 - FOTO MONIEK WEGDAM

2024 - 2030

SEINHUIS VAN DE SPOORWEGEN FOTO MONIEK WEGDAM

3.3. SAMENVATTING BELEID GEMEENTE ROERMOND De belangrijkste gemeentelijke beleidsvisie is de integrale Toekomstvisie 2030, die de algemene ontwikkelingskoers van de gemeente richting 2030 vormt. Deze visie bestaat uit vijf thema’s. De historische binnenstad aan het water, in samenhang met de Maasplassen en het Designer Outlet Center, is één van de vijf thema’s. De in 2023 vastgestelde Omgevingsvisie Roermond is daar de ruimtelijke vertaling van. Beide documenten onderschrijven het belang van erfgoed als onderscheidende kwaliteit voor de stad. Cultuurhistorie moet meer betrokken worden bij het stadsontwerp, want het voegt beleving toe en verbindt mensen. Het verleden kan daarbij dienen als inspiratiebron voor hedendaagse uitdagingen. Voor Roermond is de Nota Actief Burgerschap relevant; deze beschrijft de wijze waarop de gemeente omgaat met haar inwoners en partners in de stad. Samen met onder andere inwoners, instellingen, bedrijven, medeoverheden en onderwijsinstellingen werkt de gemeente aan haar ERFGOEDVISIE

doelstellingen. Bij beleidsvorming en uitvoering betrekt de gemeente, waar mogelijk, haar inwoners. Ook de Cultuurvisie is van belang voor onze gemeente; hierin zijn al enkele uitgangspunten voor de erfgoedvisie geformuleerd, om cultuur en erfgoed van waarde laten zijn voor zoveel mogelijk mensen in de gemeente. Daarnaast moet de gemeente zich inzetten voor de (digitale) zichtbaarheid, beleving, promotie, onderhoud en verduurzaming van fysiek erfgoed, en cultuur- en erfgoededucatie op en na school. Samen geven we meer kleur aan Roermond en bereiken we een groter publiek door vernieuwing en verbinding met andere beleidsdomeinen. Nieuwe vormen van cultuur krijgen ruimte naast traditionele cultuuruitingen. Er wordt meer geïnvesteerd in cultuur en erfgoed. Parallel aan de totstandkoming van de Erfgoedvisie is een plan van aanpak Toekomstvisie voor het Cuypershuis geschreven en een Gebiedsprofiel voor de binnenstad opgesteld. In het Gebiedsprofiel

zijn uitgangspunten benoemd om de historie van de binnenstad meer als vertrekpunt voor nieuwe ontwikkelingen te gebruiken. Voor het Cuypershuis wordt de basis op orde gebracht en de komende jaren een ontwikkeltraject doorlopen. Roermond heeft er qua werkwijze voor gekozen om Opgavegericht te werken. Er is reeds beleid op het vlak van erfgoed op het vlak van de omgang met zonne-energie op monumenten en in de beschermde gezichten (uit 2023), een subsidieregeling voor erfgoed (uit 2023), een Nota Beeldkwaliteit 2015 en er is de Erfgoedverordening 2023.

bronnen

ERFGOEDVISIE

> > > > > > > >

Toekomstvisie Roermond 2030 (2016); Omgevingsvisie, (2023); Nota Actief Burgerschap (2015); Beleidsregel erfgoedsubsidies Roermond (2023); Erfgoedverordening 2023; Cultuurvisie Roermond (2023); Gebiedsprofiel binnenstad (2023); Plan van Aanpak Toekomstvisie Cuypershuis (2023).

Concreet betekent het gemeentelijk beleid: > Dat we primair werken aan erfgoed binnen de opgaven ‘transformatie binnenstad’, ‘duurzame samenleving’ en ‘kansrijke en inclusieve samenleving; > Dat we onze inwoners, waar mogelijk, bij beleidsvorming en uitvoering betrekken; > Dat we subsidies verstrekken aan bepaalde categorieën gemeentelijke monumenten, klein religieus erfgoed en activiteiten van derden die ons erfgoedbeleid ondersteunen; > Dat er voor de binnenstad een gevelsubsidieregeling komt. 2024 - 2030

2024 - 2030

VRIJWILLIGERS ARCHEOLOGIE ROERMOND GLASVONDST IN DE CATTENTOREN FOTO TON LUPAK

ERFGOEDVISIE

hoofdstuk 04

DE ROER MONDSE ERFGOED VISIE EN AMBITIES

2024 - 2030

BEHOUD EN VERSTERKEN VAN ERFGOED

Onze nalatenschap geven we door aan toekomstige generaties, zodat ook zij ervan kunnen leren en genieten, en haar kunnen bewonderen. Om erfgoed maatschappelijke betekenis te geven, zal het op de eerste plaats nog beschikbaar moeten blijven. De context van het erfgoed is daarbij van belang; de omgeving van een monument. We zetten in op ruimtelijke kwaliteit waarbij nieuwbouw in beschermde gezichten zich moet voegen in het bestaande weefsel.

ARCHEOLOGISCHE VONDST ROMEINSE HELM - JAAR 100

ERFGOEDVISIE- EN AMBITIES RICHTING 2030 Ons cultureel erfgoed staat midden in de samenleving. De gemeente Roermond wil de maatschappelijke en verbindende waarden van haar cultureel erfgoed optimaal benutten. Haar doel is om het erfgoed te behouden en te versterken en zichtbaar, toegankelijk en beleefbaar te maken. Erfgoed draagt bij aan een goede ruimtelijke kwaliteit. Erfgoededucatie vinden we van groot belang om mensen kennis te laten opdoen van hun eigen leefomgeving en geschiedenis. Dit willen we samen met erfgoedgemeenschappen realiseren; het erfgoed is tenslotte van ons allemaal. De gemeente Roermond kiest ervoor om richting 2030 aan de hand van onderstaande drie rode draden te werken. Deze rode draden zijn afgeleid uit de analyse van visie- en beleidsdocumenten en de opbrengsten van het participatietraject van deze erfgoedvisie. ERFGOEDVISIE

Het behoud komt ook tot uiting in het wettelijke takenpakket. Variërend van het bewaren van archieven en museale stukken in een goed beveiligd klimatologisch depot tot het stellen van regels over het gebruik van monumenten en de bodem. Het behoud van erfgoed heeft een intrinsieke waarde. Erfgoed wordt bewaard om zijn schoonheid, gaafheid, wetenschappelijke waarde, cultuurhistorische waarde en zeldzaamheidswaarde. Het behoud wordt gestimuleerd door regelgeving en subsidieverlening. De wettelijke taken worden uitgevoerd door de gemeente. We nodigen expliciet wel de samenleving uit om ons te helpen het erfgoed te behouden en versterken. Met versterken bedoelen we ook extra inspanningen van de zijde van de gemeente boven het wettelijke kader. Zo verlenen we subsidies aan bepaalde categorieën monumenten.

ZICHTBAARHEID, TOEGANKELIJKHEID, BELEEFBAARHEID VAN ERFGOED EN ERFGOEDEDUCATIE

Uit het participatietraject is gebleken dat de wens bestaat om erfgoed meer onder de aandacht te brengen. Er is zoveel moois en interessants te tonen. Helaas is dat nu nog vaak verborgen in depots of opgetekend in onderzoeksrapporten. Daarnaast weten mensen niet altijd wat ze zien, waardoor prachtige verhalen en geschiedenissen aan hen voorbijgaan. Erfgoededucatie kan hierin een waardevolle bijdrage leveren. Toegankelijkheid gaat over het wegnemen van fysieke en niet-fysieke belemmeringen. Het zichtbaar, toegankelijk en beleefbaar maken van erfgoed heeft een economischrecreatieve en toeristische waarde. Ook zorgt het voor identiteitsvorming, daarom hecht de gemeente veel waarde aan erfgoededucatie. Uitvoering geven aan deze twee rode draad is niet wettelijk verplicht. De gemeente nodigt de samenleving daarom nadrukkelijk uit om processen en projecten te starten. Per proces en project bekijkt de gemeente wat haar rol is. Dat kan de ene keer een leidende rol zijn en de andere keer faciliterend door middel van een subsidie of personele inzet. De gemeente kan er ook voor kiezen om het los te laten en geen bemoeienis te hebben.

ERFGOEDVISIE

ERFGOED IS VAN ONS ALLEMAAL

Samen met de erfgoedgemeenschappen bepaalt de gemeente wat doorgegeven wordt aan de volgende generaties. Dat is niet alleen het gedachtengoed van het Verdrag van Faro, maar vloeit ook voort uit wat we meenemen uit de participatie rondom deze erfgoedvisie. Participatie en burgerinitiatieven moeten een grotere rol krijgen in alle aspecten van het erfgoedbeleid. De gemeente Roermond omarmt het Verdrag van Faro waarin de term erfgoedgemeenschappen wordt gehanteerd. Dit is bedoeld als een brede definitie om ruimte te bieden aan veel verschillende soorten groepen met interesse in erfgoed. Erfgoed heeft een verbindende en maatschappelijke waarde die de doelstellingen van de gemeente op het sociale en welzijnsvlak onderschrijven en ondersteunen. Deze rode draad geeft aan welk belang de gemeente hecht aan samenwerking, burgerinitiatief en participatie. We benadrukken daarbij dat het erfgoedbeleid alleen kan slagen dankzij de vele vrijwilligers die actief zijn binnen onze gemeente. We dagen de samenleving daarbij ook uit om haar verantwoordelijkheid te nemen en de zorg voor het erfgoed niet aan anderen over te laten.

”Gemeente Roermond omarmt het gedachtegoed van Faro„ DOORWERKING VAN ONZE VISIE De keuze van de gemeente om ergens wel of geen capaciteit en middelen op in te zetten, hangt af van de mate waarin een proces of project een wettelijke taak is en of deze aansluit bij de rode draden. In hoofdstuk 6 wordt zichtbaar hoe we de komende jaren uitvoering denken te geven aan de rode draden op basis van de ingebrachte erfgoedambities.

HET SPORTMONUMENT - 1984

KUNSTENAAR PAUL VINCKEN FOTO MONIEK WEGDAM

VOORMALIGE COOP WINKE FOTO MONIEK WEGDAM

2024 - 2030

KASTEEL HILLENRAAD - 1767 - FOTO RAAP

ERFGOEDVISIE

hoofdstuk 05

DE ERF GOED BELEIDS VELDEN

2024 - 2030

DE GEMEENTE ROERMOND HANTEERT, NET ALS DE RIJKSOVERHEID, VIJF ERFGOEDBELEIDSVELDEN:

ARCHEOLOGIE MONUMENTEN BESCHERMDE GEZICHTEN CULTUURLANDSCHAPPEN ROEREND EN IMMATERIEEL ERFGOED

In de volgende hoofdstukken wordt van elk beleidsveld een algemene introductie gegeven, voorzien van de actuele wetgeving en, voor zover aanwezig, het Roermondse beleid. Vervolgens wordt de opbrengst van de diverse participatiesessies per categorie gebundeld en geprioriteerd weergegeven. Per erfgoedbeleidsveld benoemen we onze doelstellingen aan de hand van de opbrengst, gecombineerd met ons beleid. De inbreng is geanalyseerd, beoordeeld en vertaald in de erfgoedambities richting 2030. Deze worden per project kort toegelicht. De planning van deze projecten treft u aan in hoofdstuk 6, de Erfgoedagenda.

INVOERING OMGEVINGSWET Naast de erfgoedwensen zijn er de wettelijke taken die per erfgoedveld benoemd worden. Een grote wijziging die voor alle fysieke erfgoedvelden geldt, is de invoering van de Omgevingswet. Diverse bestaande gemeentelijke regelgeving moet herzien worden. De wet rekt de bescherming van monumenten verder op. Ook ontwikkelingen in de biotoop van het monument moeten worden beoordeeld. Aan gemeenten de taak te bepalen hoe ver die biotoop reikt om de kwaliteit van de omgeving te kunnen beschermen en een uitgangspunt van planvorming te maken. ERFGOEDVISIE

ERFGOEDVISIE

2024 - 2030 HUIS EN WERKPLAATSEN VAN DE ARCHITECT P.J.H. CUYPERS - 1853 - FOTO PETER KESSELS

2024 - 2030

hoofdstuk

5.1

ARCHEO ERFGOEDVISIE

ERFGOEDVISIE

LOGIE 2024 - 2030

2024 - 2030

WETTELIJKE TAKEN

Introductie In de afgelopen decennia is er ontzettend veel gebouwd en aangelegd in en om Roermond. Denk alleen al aan de grote projecten Reconstructie Singelring, Reconstructie N280, Jazz-City, bedrijventerrein Zuidelijke stadsrand, Musschenberg en Oolderveste. Maar ook in de Roermondse binnenstad is veel archeologisch onderzoek uitgevoerd als gevolg van diverse bouwprojecten. De gebiedsontwikkelingen van het Karthuis, het Quartier Damianus, de Rekenkamer, de Lombardije, de Steenen Trappen, de Roerkade en de renovatie van het Munsterplein, de H&M-locatie Varkensmarkt en de reconstructie van de Markt zijn daar voorbeelden van. In de hele gemeente zijn sinds het midden van de jaren 1990 al bijna vijfhonderd archeologische onderzoeken uitgevoerd.

Waar mogelijk proberen we de archeologische kennis toegankelijk te maken voor een breed publiek. In de afgelopen jaren hebben we als gemeente de archeologie onder de aandacht gebracht door aan te sluiten bij de Archeoroute Limburg. Bij de H&M-locatie aan de Varkensmarkt zijn twee waterputten behouden en zichtbaar gemaakt voor het winkelend publiek door middel van een glazen vloer. In het Historiehuis zijn diverse vondsten te zien uit opgravingen, zoals de sporen van varkenspootjes die in de Neerstraat voor de openbare bibliotheek zijn ontdekt bij het planten van een boom, en de leistenen vloer uit de opgraving bij het project Rekenkamer. Daarnaast ondersteunde de gemeente projecten die heemkundeverenigingen organiseerden in het kader van de Nationale Archeologiedagen. Ook het “Glasjaar” dat in 2019 georganiseerd werd naar aanleiding van twee spectaculaire archeologische glasvondsten is het vermelden waard.

De wetgeving, waaronder het Verdrag van Malta en de Erfgoedwet, heeft als uitgangspunten dat archeologische vondsten het beste in de bodem behouden kunnen worden. De verstoorder van het bodemarchief moet als financiële prikkel om zijn plannen aan het behoud van de archeologie aan te passen de volledige kosten van archeologisch onderzoek dragen. Archeologische waarden moeten expliciet worden meegewogen in de ruimtelijke planvorming en haar besluitvorming en waar mogelijk worden ontzien. Tevens voorziet het verdrag van Malta in een informatieplicht met uitwisseling van de meest recente gegevens. Ook verplicht dit verdrag tot voorlichting aan het publiek en tot publieksgerichte ontsluiting van archeologische waarden. Al het archeologisch onderzoek moet worden uitgevoerd door gecertificeerde bedrijven, waarbij de gemeente als bevoegd gezag verantwoordelijk is voor de uitvoering van het rijksbeleid. De gemeente bepaalt of er wel of geen archeologisch onderzoek moet worden uitgevoerd, en begeleidt het proces van bureauonderzoek tot en met een eventuele opgraving. De initiatiefnemer van ruimtelijke plannen is verantwoordelijk voor de uitvoering van een verplicht gesteld onderzoek en betaalt de kosten van dat onderzoek.

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed houdt zich bezig met beleid rondom archeologie op vlak van behoud, beheer, en het toegankelijker maken van archeologisch erfgoed. Zodra vondsten worden aangetroffen, wordt de provincie eigenaar. De vondsten worden bewaard in het provinciale depot in Heerlen.

ERFGOEDVISIE

GILDENTEKENS KELDER STADHUIS ROERMOND FOTO MONIEK WEGDAM

ERFGOEDVISIE

FOTO MONIEK WEGDAM

SPEER ARCHEOROUTE FOTO MONIEK WEGDAM

CATHY NI CHEALLAIGH GEMEENTEARCHIEF ”Mysteries zijn de wereld nog niet uit. Dat is zeker ook het geval met archeologie”

BESTAAND GEMEENTELIJK BELEID In de Nota Archeologie 2011 staat het gemeentelijk archeologiebeleid. De gemeente heeft in de nota een vijftal onderzoeksthema’s benoemd. De onderzoeksthema’s zijn:

1 2 3 4 5

de oudste bewoning en ontstaan van de verschillende kernen; rivieren in Roermond; infrastructuur, handel en defensie; locale productie, kunst en nijverheid; cultusplaatsen en religie.

De thema’s hebben een gemeentebreed, regionaal of landelijk karakter. Wanneer archeologisch vervolgonderzoek naar verwachting geen of weinig nieuwe kennis met betrekking tot een van deze thema’s zal opleveren kan het college besluiten een archeologisch vervolgonderzoek niet verplicht te stellen.

In de archeologische wereld van Roermond kun je niet om Cathy Ni Cheallaigh heen. Deze bevlogen Ierse werkt al heel wat jaren voor het gemeentearchief en heeft bijzondere belangstelling voor de archeologie. Ze zegt ”Mysteries zijn de wereld nog niet uit. Dat is zeker ook het geval met archeologie”.

In 2004 werden er werkzaamheden op de Roermondse Markt uitgevoerd en verscheen er geheel onverwacht een strook mergelmuur midden op de Markt! Er werd voorzichtig dieper gegraven en inmiddels stroomden toeschouwers en de pers toe. Een diepe kelder kwam tevoorschijn! Dagelijks werden meer muren ontdekt en archeologische vondsten gedaan, grotendeels daterend uit de 12e tot 14e eeuw. Zoals deze kan met reliëf. Wie zou geloven dat je na 900 jaar nog een grapje van de maker van dit object zou kunnen waarderen. Op deze kan staat een arme soldaat in militair tenue die zegt: “Ik zit altijd zonder geld, dat moeten zij weten die dit lezen.” “Zou ik een held zijn had ik de buidel”. Dit soort vondsten maakt voor mij de archeologie zo fascinerend. 2024 - 2030

2024 - 2030

WELKE ERFGOEDAMBITIES MET BETREKKING TOT ARCHEOLOGIE ZIJN OPGEHAALD?

Overdracht van kennis naar nieuwe generatie via kant en klare pakketten voor het onderwijs.

Op locatie van vondsten archeologie zichtbaar maken.

42 Ondersteuning van amateurarcheologen en andere vrijwilligers.

rcheologie Publieks a k. in de wij ikkeling stadsontw Synthese n o d. van Roerm

Archeologische vondsten tentoonstellen in Roermond.

ARCHEOLOGISCH ONDERZOEK NEERSTRAAT FOTO TON LUPAK

ERFGOEDVISIE

Doelstelling(en) op het vlak van archeologie De gemeente streeft ernaar om de archeologie zoveel mogelijk in situ (in de grond) te bewaren. Wanneer de bodem toch verstoord wordt, proberen we onderzoek gericht en doelmatig uit te voeren aan de hand van onze onderzoeksthema’s. Interessant onderzoek, vindplaatsen en vondsten maken we voor een breed publiek zichtbaar, toegankelijk en beleefbaar.

WAAR WERKEN WE AAN MET BETREKKING TOT ARCHEOLOGIE? Project Groene Poort St. Jansstraat Er wordt gewerkt aan een project om ter plaatse van de Pastoorswal-St. Jansstraat een groene poort te creëren, bestaande uit een combinatie van bomen met Cortenstaal. Dit project heeft als doel deze entree van de stad en de zijde waar de vestingwerken het meest tot leven komen beter beleefbaar te maken. Naast de verbeelding van het erfgoed op een eigentijdse wijze, zorgt de groene poort voor een aantrekkelijke entree van de stad en helpt de vergroening tegen de hittestress.

Synthese stadsontwikkeling van Roermond

ARCHEOLOGISCH ONDERZOEK REKENKAMER FOTO GUUS GAZENBEEK

In de afgelopen dertig jaar zijn er talrijke archeologische en bouwhistorische onderzoeken uitgevoerd in de historische binnenstad. Het is echter onduidelijk welke nieuwe inzichten in de geschiedenis en de ontwikkeling van de stad deze onderzoeken hebben opgeleverd. De resultaten van de onderzoeken zijn niet of nauwelijks ‘meegenomen’ in het standaardwerk (Nissen / van der Bruggen 2014) over de geschiedenis van de stad. In samenwerking met Stichting Rura, betrokken archeologen, bouwhistorici,

historici en de amateurarcheologen van de Werkgroep Archeologie Roermond, het Historiehuis en de gemeentearchivaris, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en de provincie Limburg wordt sinds 2022 gewerkt aan een projectplan om hierin te voorzien. Naast onderzoek kunnen dan ook publieksactiviteiten georganiseerd worden, waaronder één of meerdere tentoonstellingen. Ook kan het archeologisch beleid voor de binnenstad worden heroverwogen.

ERFGOEDAMBITIES RICHTING 2030 Actualisatie archeologiebeleid op basis van een nieuwe stand van zaken Het archeologiebeleid verdient een actualisatie. Het is van belang dat de sinds 2007 uitgevoerde onderzoeken, zo’n driehonderd tot driehonderdvijftig in totaal, worden geëvalueerd. Op basis hiervan kan de archeologische verwachtingenkaart worden bijgesteld en de onderzoeksthema’s opnieuw geformuleerd worden.

Zichtbaar en beleefbaar maken van archeologie De gemeente wil de Archeoroute 9 verder uitbreiden naar locaties die niet alleen archeologisch interessant zijn, maar ook een meerwaarde hebben door hun ligging 2024 - 2030

2024 - 2030

E ERFGOED RUÏNE DE OUBORGH - 13VISIE EEUW - FOTO MONIEK WEGDAM

ALTAARSTEEN GEWIJD AAN DE GODIN RURA 100-300 N. CHR.

ERFGOEDVISIE

in een toeristisch en recreatief netwerk. Zo kan ook buiten het centrum een mooi routenetwerk ontstaan. Daarnaast overwegen we om op andere (niet digitale) wijzen archeologisch onderzoek te presenteren. Deze keuze is gebaseerd op hetgeen bij deze visie is opgehaald in het participatieproces.

Presentatie archeologisch onderzoek in de eigen musea Archeologische vondsten kunnen tentoongesteld worden in, bijvoorbeeld, het Historiehuis. De opgravingen in het verleden hebben ontzettend veel, mooi en bijzonder vondstmateriaal opgeleverd. Blijkend uit de participatie voor deze visie zal er veel interesse zijn om dit een keer te kunnen zien in de eigen stad. ARCHEOLOGISCH VONST CISTERNE FOTO MONIEK WEGDAM

Archeologisch onderzoek in kelder Cuypershuis Met behulp van publieksparticipatie wil het Cuypershuis een archeologisch onderzoek uitvoeren in de kelder van het Cuypershuis. Deze ruimte bevat mogelijk mooi historisch materiaal. Helaas is de ruimte niet veilig toegankelijk voor publiek, dus het tonen van de resultaten zal op een vernieuwende multimediale manier gebeuren. Denk hierbij bijvoorbeeld aan Virtual of Augmented Reality. 9

Het gaat hier om de periode 1965-1990. Het Rijk wil rijksmonumenten aanwijzen en roept de gemeenten op te inventariseren en ook zelf gemeentelijke monumenten aan te wijzen.

2024 - 2030

hoofdstuk

5.2

ERFGOEDVISIE

MONU

ERFGOEDVISIE

MENTEN 2024 - 2030

2024 - 2030

VISIE THERESIABRUG - 1771 - FOTO MONIEK WEGDAM DE STEENENERFGOED BRUG OF MARIA

ERFGOEDVISIE

KRUISWEGSTATIE IN HET KRUISWEGPARK 1919-1920 BEELDHOUWER KAREL LÜCKER 1882-1958 FOTO MONIEK WEGDAM

2024 - 2030

Introductie Roermond is, na Maastricht, de tweede monumentenstad van Limburg. De stad bestaat achthonderd jaar in 2032 en heeft een uitgebreide collectie rijksmonumenten en gemeentelijke monumenten. Deze collectie varieert van kerken tot industriële monumenten, infrastructurele werken, woonhuizen, boerderijen, kastelen en gevelkunstwerken uit de wederopbouw.10 Al met al zijn een kleine zevenhonderdvijftig objecten voorzien van een beschermde status als rijks- of gemeentelijk monument. De monumenten genieten voor zowel het exterieur als interieur bescherming, tenzij dat in hun redengevende omschrijving anders is omschreven. Roermond heeft gemeentelijke monumenten aangewezen tot en met de wederopbouwperiode (1940-1965).

ARBEIDERSWONING ROERMONDSE VELD 1919 - 1920 FOTO MONIEK WEGDAM

GEVELORNAMENTEN VOORMALIGE SLAGERIJ - 19E EEUW FOTO MONIEK WEGDAM

De monumenten bepalen sterk het karakter van de gemeente, vooral in de oude kernen zoals de binnenstad, Asselt en de wijk de Kapel. Ze geven identiteit aan de leefomgeving en worden hooggewaardeerd door bezoekers en eigen inwoners. Over het algemeen verkeren de monumenten in goede staat na veel restauraties en herbestemmingen in de afgelopen decennia. Het is zaak dat zo te houden. Voor de komende jaren ligt er met name een forse uitdaging in het verduurzamen van deze bijzondere categorie gebouwen. Ook zal er aandacht besteed worden aan het onderhoud en de functies van grote monumenten in het algemeen en de kerkgebouwen in het bijzonder. De gemeente gaat de ingezette lijn om monumenten meer zichtbaar, toegankelijk en leefbaar te maken doorzetten. Zo zijn in het recente verleden de Stenen Brug, de onderdoorgang aan de Abdijhof en het Gotisch Huis in de Brugstraat letterlijk in de spotlights gezet door aanstraalverlichting aan te brengen. De gemeente heeft ook een diepgaand onderzoek naar de bouwgeschiedenis van de Munsterkerk mogelijk gemaakt. De Munsterkerk zelf is opgenomen in het landelijke project “Het Grootste Museum van Nederland”. In Swalmen zijn er met subsidie van de gemeente dorpsgidsen opgeleid door Heemkundevereniging Maas- en Swalmdal.

Op de rijksmonumentale gemeentelijke begraafplaats ‘Oude Kerkhof’ worden door vrijwilligers onderhoud en restauraties uitgevoerd waarbij de gemeente gereedschap, materialen en budget beschikbaar stelt. Dezelfde vrijwilligers fungeren als gastheren die bezoekers informatie verschaffen over de begraafplaats. Tot slot heeft de gemeente een aantal grote publicaties over de geschiedschrijving en het erfgoed ondersteund, zoals de Biografie van Roermond (Nissen/Van der Bruggen, 2014) en het boek over het voormalig Karthuizerklooster (Dukers, 2012).

ERFGOEDVISIE

In 1982 werd het 750 jarig bestaan gevierd.

ERFGOEDVISIE

Wettelijke taken De gemeente toetst aanvragen van omgevingsvergunningen op het aspect ‘Wijzigen monument’. Voor rijksmonumenten moet de gemeente advies inwinnen bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) in het geval van een functiewijziging, herbestemming, restauratie en grootschalig onderhoud. De provincie moet om advies gevraagd worden bij rijksmonumenten die in het buitengebied zijn gelegen en die een functiewijziging, herbestemming, restauratie of grootschalig onderhoud ondergaan. De gemeente kan objecten aanwijzen als gemeentelijk monument.

”De monumenten bepalen sterk het karakter van de gemeente„

Beleid Er ontbreekt beleid voor het omgaan met monumenten bij wijzigingsverzoeken. Het enige toetsingskader is momenteel de Beleidsregel zonne-energie op monumenten en in beschermde gezichten Roermond 2023. Verder is in 2022 de Kerkenvisie vastgesteld waarin is vastgelegd hoe we in de toekomst omgaan met monumentale kerken.

Een overzicht opstellen van ar monumentale objecten wa stallig ter ach ig) nst (er van is sprake atig onderhoud (en dit regelm ren ena eig and enp ) actualiseren n. ere end att n) jve (bli hierop van Onderdeel laten vormen handhavingsbeleid.

WELKE ERFGOEDAMBITIES MET BETREKKING TOT MONUMENTEN ZIJN OPGEHAALD?

Monumentenplannen strikter toetsen aan uitgevoerde cultuur historische rapporten.

Meer inzicht in de kaders waarbinnen de Commissie Beeldkwaliteit plannen beoordeeld. ctievere Een pro-a emeente eg d n a houding v ingen van w u o rb bijve ten. monumen

erzoek Actief ond rs. naar kelde

Onderhoud en verduurzaming monumenten.

Beleefbaa r en zichtbaar maken van monu menten.

2024 - 2030 VOORMALIG MODEHUIS CHIC - 1925 - FOTO MONIEK WEGDAM

2024 - 2030

Doelstelling(en) op het vlak van monumentenzorg De gemeente Roermond streeft naar behoud van de rijks- en gemeentelijke monumenten. Ook wil ze deze meer beleefbaar, toegankelijk en zichtbaar maken.

WAAR WERKEN WE AAN OP HET VLAK VAN MONUMENTENZORG? Ontwikkeling Stichting Stadsherstel

De gemeente subsidieert het particuliere initiatief om een Stichting Stadsherstel op te richten. Doel van de stichting is onder andere het stimuleren van de ontwikkeling en / of beheer van onder andere monumenten en een bijdrage leveren aan de verfraaiing van de stadsbebouwing en het stedelijk groen.

Erfgoedregistratie De gemeente werkt aan het invoeren van de rijks- en gemeentelijke monumenten in het Digitaal Stelsel Omgevingswet via het landelijk project Erfgoedstandaard. Daarmee wil de gemeente voldoen aan de wettelijke verplichting.

Inhuur verduurzamingsexpert monumenten In lijn met het Klimaatakkoord zullen ook monumenten zoveel mogelijk moeten worden verduurzaamd. De verduurzaming van monumenten vereist specifieke deskundigheid en maatwerk. Onderzocht wordt hoe een expert op het gebied van verduurzaming van monumenten kan worden ingezet om monumenteigenaren te adviseren bij de verduurzamingsopgave. Ook is scholing nodig in de eigen organisatie op het vlak van verduurzamen van monumenten. ERFGOEDVISIE

FOTO MONIEK WEGDAM

SEVERINO PUSIC VOORMALIGE BURGEMEESTERSWONING De heer Pusic heeft altijd al een voorliefde gehad voor monumenten en ambachtelijk werk. Hij groeide op in Mostar waar heel veel mooie oude houten en natuurstenen gebouwen te vinden waren. In Roermond trof hij deze kwaliteiten ook aan. Hij is de trotse eigenaar van de voormalige burgemeesterswoning aan de Hambeek. Hij houdt van het Toscaanse karakter dat uitgaat van het gebouw dat uit Mergel en Kunrader steen is opgetrokken. Verliefd werd hij niet alleen op het gebouw maar zeker ook op het verhaal erachter. De woning is gebouwd door architect Zollner voor burgemeester Geuljans in de jaren vijftig. Deze burgemeester wilde de binnenstad niet verlaten om in een nieuwbouwbuurt te gaan wonen. Hij zou de oude gebouwen uit de binnenstad te zeer missen was het verhaal. Zollner maakte in zijn ontwerp gebruik van stenen uit de binnenstad die vrij waren gekomen als gevolg van oorlogsschade. Zo kon de burgemeester niet meer weigeren de nieuwe woning te betrekken.

ERFGOEDVISIE

ERFGOEDAMBITIES RICHTING 2030 Uitvoering Kerkenvisie Het in de Kerkenvisie vastgestelde doel is ‘het behoud van de monumenten in, waar mogelijk, hun religieuze en historische functie’. Om dit doel te bereiken zijn de volgende vervolgacties benoemd:

1 het faciliteren van een overlegstructuur van eigenaren van de monumenten met de gemeente;

2 het delen van informatie die voor de eigenaren van belang kan zijn;

3 het toegankelijker maken van het verhaal van de religieus-historische identiteit van Roermond voor bezoekers van de stad;

4 het onderzoeken of werven en vasthouden van vrijwilligers op een andere wijze beter georganiseerd kan worden;

5 het organiseren van een aanspreekpunt dat eigenaren kan adviseren en ondersteunen bij het organiseren van het onderhoud;

6 het door de gemeente faciliteren van eigenaren bij eventuele herbestemmingsprocessen;

7 het door de gemeente voorzien in een adequate financiële ondersteuningsregeling voor onderhoud.

DE VOORMALIGE BURGEMEESTERSWONING - 1956 ARCHITECT JAN ZOLLNER 1917-1966 FOTO MONIEK WEGDAM

2024 - 2030

Bij Rijk en Provincie is aangedrongen op het opstellen van een landelijke en een provinciale kerkenvisie op basis van de gemeentelijke visies.

Opstellen Monumentenbeleid

LEEUWENKOP OP VILLA STIÉNON - 1911

ARCHITECT F. DUPONT FOTO MONIEK WEGDAM

Roermond heeft geen beleid over hoe om te gaan met monumenten en hun omgeving. Wat mag en wat mag niet? Hierdoor ontbreekt voor initiatiefnemers, architecten en de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit een kader op basis waarvan plannen kunnen worden gemaakt en beoordeeld.

Aanvullen monumentenbestand met nieuwe categorieën Vanuit het Rijk is de oproep aan de gemeenten gedaan om erfgoed uit de Koude Oorlog en uit de periode 1965-1990 (Post 65) in beeld te brengen en waardevolle objecten aan te wijzen tot monument. Hetzelfde geldt voor relicten uit de Tweede Wereldoorlog, groen erfgoed en stedenbouwkundige structuren zoals de opzet van bepaalde naoorlogse buurten.

Monumentenroute In navolging van de Archeoroute kunnen, in samenwerking met Limburg Marketing en de provincie, monumenten digitaal toegankelijk gemaakt kunnen worden. De infrastructuur hiervoor is beschikbaar en wordt door het succes van de Archeoroute steeds verbeterd. Veel monumenten zijn niet of slechts beperkt opengesteld voor publiek. Via een digitale wijze analoog aan de Archeoroute zouden ze 24/7 beleefbaar kunnen worden gemaakt. Dit geldt vooral voor die monumenten met bijzondere interieurafwerkingen en geschiedverhalen. Het maken van een combinatie van fysieke informatiedragers en digitale toepassingen behoort ook tot de mogelijkheden. Dit zorgt ervoor dat ook een minder digitaal vaardig publiek kennis kan maken met de monumenten.

Aanvullen gemeentelijke monumentenlijst

Actieplan levensvatbaarheid Kapelse Meule

Het totaal van tot gemeentelijk monument aangewezen onroerende zaken moet een evenwichtige selectie vormen uit de voor Roermond belangwekkende perioden, typen, functies en constructies.

De Kapelse Meule, in eigendom van de gemeente, is ruim tien jaar geleden gerestaureerd. Sinds de restauratie kan de molen slechts beperkt gebruikt worden door de vrijwilliger molenaar omdat de arboregels dit niet toelaten. Het aanbrengen van voorzieningen voor veilig werken en voor het veilig openstellen van de molen voor publiek is noodzakelijk.

Bovendien dient het in verhouding te staan tot de mogelijkheden van de gemeente om het behoud van de selectie te ondersteunen. Tijdens de participatie zijn er diverse objecten aangedragen die mogelijk een plaats op de gemeentelijke monumentenlijst verdienen. Er zou een project uitgevoerd kunnen worden ERFGOED VISIE - 1850 - FOTO MONIEK WEGDAM DE ECI-FABRIEK

waarbij nog eenmaal de gelegenheid wordt geboden ‘vergeten objecten’ aan te dragen.

Ook is het zeer wenselijk dat een educatief programma wordt ontwikkeld voor de molen, waaraan breed bekendheid wordt gegeven.

ERFGOEDVISIE

55 VOTIEFTEGELS EN GLAS IN LOOD KLOOSTERGANG KAPEL IN ‘T ZAND FOTO MONIEK WEGDAM

Toegankelijkheid en opknappen Synagoge Hamstraat De synagoge aan de Hamstraat is moeilijk toegankelijk en verkeert in een slechte staat. De toegankelijkheid van dit bijzondere monument moet worden verbeterd en het nodige onderhoud moet worden uitgevoerd.

Renovatie, verduurzaming en groot onderhoud van het Cuypershuis Het gebouw moet bij de tijd gebracht worden op het vlak van verduurzaming. Dit is extra van belang om de collectie en bruiklenen een goed klimaat te kunnen bieden. DE KAPELSE MOLEN - 1882 - FOTO MONIEK WEGDAM

2024 - 2030

ERFGOED COMPLEX EIGEN HAARDVISIE - CHARLES RUYSSTRAAT, ROBERT REGOUTSTRAAT EN THORBECKESTRAAT FOTO MONIEK WEGDAM

ERFGOEDVISIE

FOTO MONIEK WEGDAM

NICOLE VERBLAKT RIJKSMONUMENTALE WONING Nicole woont in het Vrijveld, in een rijksmonumentale woning die deel uitmaakt van het complex ‘Eigen Haard’ Dat zijn voormalige ambtenarenwoningen in het driehoekig bouwblok dat gevormd wordt door de straten: Robert Regoutstraat, Charles Ruysstraat en Thorbeckestraat. Wat haar aanspreekt in de woning zijn de vele originele details en ornamenten binnenshuis, zoals de klinken, de paneeldeuren, de terrazzovloer, maar ook de monumentale houten trap en het lijstwerk. Ze is van mening dat je als eigenaar zuinig moet zijn op een monument. Zodra je teveel veranderingen wil aanbrengen, zoals het wijzigen van de plattegrond door tussenmuren weg te breken, past het monument eigenlijk niet meer bij je. Charmant is het feit dat in haar woning vroeger de Roermondse schilder Mathieu Boessen heeft gewoond. Ze heeft een schilderij van hem kunnen bemachtigen wat prachtig voor het raam hangt. Zo woont ze met veel plezier in een huis met een verhaal.

2024 - 2030

hoofdstuk

5.3

BE SCHERM ERFGOEDVISIE

ERFGOEDVISIE

MDE

ZICHTEN 2024 - 2030

2024 - 2030

Introductie Bij beschermde stads- en dorpsgezichten gaat het om gebieden met een bijzonder, historisch karakter. Dat karakter kan in de loop van eeuwen zijn gegroeid, zoals bij een historische binnenstad, maar het kan ook gaan om ontworpen gebieden, bijvoorbeeld een villapark. Roermond kent twee beschermde gezichten: de historische binnenstad (tot beschermd stadsgezicht aangewezen in 1986) en Asselt (tot beschermd dorpsgezicht aangewezen in 2008), elk met hun eigen unieke karakteristieken. Het zijn gebieden die je aan de ene kant moet beschermen tegen al te veel verandering; aan de andere kant moeten ook de eigentijdse ontwikkelingen een plek krijgen in deze gebieden. Het zijn immers geen openluchtmusea.

De afgelopen jaren zijn enkele winkelpuien in de binnenstad die in het verleden op een minder fraaie manier waren verbouwd, verbeterd met behulp van gemeentelijke subsidie. Ook is erfgoed gebruikt als inspiratie bij het ontwerpen van nieuwe elementen. Zo werden bij de reconstructie van de snelweg N280 sjablonen van architect Cuypers gebruikt om de tunnelwanden te decoreren en is op de kade onder de Louis Ramaerkersbrug in Cortenstaal een strofe uit het volkslied van Roermond opgenomen dat ’s avonds fraai wordt aangelicht. Ook buiten de beschermde gezichten is er aandacht voor het verleden. Zo worden bij de gebiedsontwikkeling Weerstand pilaren in de stijl van Cuypers toegepast.

Wettelijke taken

Beleid

Het Rijk heeft stads- en dorpsgezichten in Roermond aangewezen met als doel om historische structuren te beschermen en een plaats te geven in toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen. Na de aanwijzing tot beschermd gezicht moet de gemeente een zogenaamd beschermend bestemmingsplan opstellen.

Bestemmingsplannen Binnenstad en Buitengebied Swalmen

Dit bestemmingsplan regelt zaken als het toevoegen van nieuwbouw, aanbouw en het veranderen van het gebruik (bestemming) van een gebouw. Voor het slopen van een bouwwerk in een van rijkswege beschermd stadsof dorpsgezicht is een omgevingsvergunning verplicht (artikel 2.1 lid 1 onder h Wabo).

Beleidsregel zonne-energie en monumenten en in beschermde gezichten Roermond 2023

ERFGOEDVISIE

De gemeente heeft in het bestemmingsplan Binnenstad (2013) en het Buitengebied Swalmen (2016) regels opgenomen voor de beide beschermde gezichten. Naar verwachting zal in 2024 nieuw beleid worden ontwikkeld voor de binnenstad.

In 2023 is beleid vastgesteld met betrekking tot het bevestigen van installaties voor het opwekken van zonne-energie op monumenten en in het beschermd stadsgezicht. Uitgangspunt van het beleid is in essentie DE KATHEDRAAL AAN DE MARKT - 15E EEUW - FOTO MONIEK WEGDAM

ERFGOEDVISIE

het plaatsen van zonnepanelen en zonnecollectoren toe te staan zolang ze niet vanaf openbare weg zichtbaar zijn of niet verstorend werken.

Nota Beeldkwaliteit 2015 De gemeente heeft de volgende bijzondere welstandsgebieden aangewezen waar het strengste regime geldt. Het gaat naast de historische binnenstad en Asselt om de stadsdelen Buitenop, Voorstad St. Jacob, Deemsel en Roerzicht, Kapel in ’t Zand-Kapellerlaan en de kernen van Swalmen, - Boukoul, - Asenray, Maasniel, -Leeuwen, - Herten, -Ool en Merum, die een hoge cultuurhistorische, architectonische, landschappelijke en/of stedenbouwkundige waarde hebben. Deze gebieden hebben

een lange ontstaansgeschiedenis en vormen een ruimtelijke eenheid die in de stedelijke structuur meestal duidelijk herkenbaar is. De welstandsadvisering is gericht op het handhaven, herstellen en versterken van de karakteristiek en de samenhang van het gebied. De gemeenteraad heeft industriegebieden en bedrijfsterreinen, met uitzondering van de bebouwing die gelegen zijn aan de zogenoemde zichtlocaties, welstandsvrij verklaard.

Erfgoedverordening 2023 De Erfgoedverordening 2023 maakt het mogelijk voor de gemeente om ook gemeentelijke beschermde stadsgezichten aan te wijzen.

DE MARKT ROERMOND FOTO MONIEK WEGDAM

2024 - 2030

Doelstelling(en) op het vlak van de beschermde gezichten Het doel van de gemeente is om het karakter en de eigenheid van de beide beschermde gezichten te behouden zonder deze gebieden op slot te zetten. Er moet passend gebouwd worden; dat wil zeggen dat nieuwbouw zich moet voegen naar zijn omgeving in (korrel) grootte, rooilijn, kapvorm, kleur- en materiaalgebruik, enzovoorts. Het meer beleefbaar, toegankelijk en zichtbaar maken van beschermde gezichten vindt de gemeente van groot belang.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Roermond&id=a128d98f-d2a8-43e8-add4-6441650b8017