Bijlage 2 – concept plantoelichting met bijlagen ‘bestemmingsplan Transformatie voormalig Philipsterrein (Weerstand)’ DEEL II (p. 211-420)

2.1 Historische ontwikkeling

9. Roermond in 1560

10. Roermond in 1811

11. Roermond in 1930

12. Roermond in 1950

13. Roermond in 1990

14. Roermond in 2020

19

2.1.1. HISTORISCHE ONTWIKKELING LOCATIE

2.1.2. HISTORISCHE ONTWIKKELING PHILIPSTERREIN ROERMOND

Het voormalig Philips-terrein wordt gekenmerkt door de aanwezigheid van het industriële Philips erfgoed. Het begon allemaal met de linnenweverij Elias, waar badlakens werden geproduceerd. In het begin van de twintigste eeuw werd dit als eerste bedrijf op ‘t Vrijveld gebouwd, aan de weg die later de naam Dr. Philipslaan kreeg. In 1946 nam Philips de fabriek over, omdat het bedrijf na de oorlog snel groeide en naar uitbreidingslocaties buiten Eindhoven zocht. (zie de afbeeldingen op de rechterpagina). In de eerste jaren produceerde Philips met name fietsdynamo’s, maar al snel volgden er verschillende uitbreidingen representatief voor de systeemarchitectuur van Philips van de jaren ’50.

In het kader van de planvorming voor het Weerstandterrein bouwen we voort op het industriële karakter. Het oude fabriekscomplex wordt gekenmerkt door een van oorsprong in zichzelf gekeerd proces. Met vele hallen voor verschillende proces doeleinden. Ook de verschuivingen van productprocessen zijn een kenmerk van dit voormalige industrieterrein. Van linnenfabriek, naar het maken van behuizingen van beeldbuizen tot het maken van weerstanden. De rechterafbeelding laat een overzicht zien van de nog aanwezige gebouwen. Met de (op hoofdlijnen) oorspronkelijke functies.

De Philipsfabriek is lange tijd een van de belangrijkste werkgevers van de stad Roermond geweest. Dit maakt, dat niet enkel de gebouwen, maar ook het immateriële erfgoed een rol speelt. Het gebied heeft een hoge archeologische waarde. De geschiedenis van terrein gaat namelijk veel verder terug dan de tijd dat Philips hier actief was. Het raakt aan een van de historische kernen van Roermond, waarbij de Bredeweg zelf waarschijnlijk onderdeel was van de Romeinse noord-zuid verbinding en ten noorden van het plangebied zijn in het verleden crematiegraven aangetroffen behorend tot een Romeins Grafveld.

Op de volgende bladzijden is een tijdlijn opgenomen waarbij de belangrijkste gebeurtenissen en veranderingen in woord en beeld worden benoemd. Hiervoor is een uitgebreid cultuurhistorisch erfgoedonderzoek verricht naar de historie van het dit stadsdeel en in het bijzonder de geschiedenis van Philips, die als Eindhovense multinational grote invloed had op de stad Roermond en de vele medewerkers die hier hun boterham verdienden.

Het huidige stratenpatroon in het plangebied met de Maasnielderweg, de Bredeweg en de Doctor Philipslaan komt nog steeds overeen met de kaart van Jacob van Deventer uit de 16de eeuw. Met de ingebruikname van het station en het spoor in Roermond in 1865 onstaat een nieuwe fysieke barrière tussen het Vrijveld en het historische centrum. In de twintigste eeuw worden om het plangebied steeds meer wegen aangelegd als onderdeel van nieuwe woonwijken. Een grote verandering betreft de aanleg van de Venloseweg ten noorden van het plangebied. Zo zien we dat ’t Vrijveld zich ontwikkelt van een open terrein buiten de stadsmuren, het “vrije schootsveld”, naar een steeds levendiger stadsdeel.

Cultuurhistorisch erfgoedonderzoek, ARCADIS & Anno Bouwhistorie. (zie link: https://storymaps.arcgis.com/ collections/896bd8c8c9ed4ad5b65fefbbb58bbc64) (Erfgoedonderzoek Voormalig Philipsterrein)

20

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

Philipslocaties in het verleden

Philipslocaties nu

O

Overzichtskaart bebouwing terrein met historische bedrijvigheid

21

Tijdlijn Philips Roermond (1916 – 2009) 1916 Linnenweverij ‘’Elias’’ In 1916 startte de bedrijvigheid in het Vrijveld in Roermond. Dit gebeurde met ondersteuning van de Gemeente Roermond met onder andere de aanleg van elektriciteit, de verharding van de Dr. Philipslaan en de aanleg van het riool. In 1916 werd op dit terrein het eerste fabriekje gebouwd, genaamd Linnenweverij ‘’Elias’’. Deze linnenweverij zou jaren later een belangrijke rol bij het onstaan van Philips gaan spelen.

WOII WOII - Duitse barakken De oorlogs- en bevrijdingsgeschiedenis van de toen verwaarloosde linnenweverij Elias is ontzettend interessant. De Duitsers bouwden er barakken in voor hun soldaten en na de bevrijding diende ze als legerplaats voor een 900-tal Russen en Polen die door de Duitsers waren gecharterd als tankgrachtengravers.

1947 1951 Het begin van Philips Roermond Na de oorlog werd er flink werk gemaakt van de Industriële bedrijvigheid in het Vrijveld. In 1947 is het avontuur van Philips in Roermond begonnen. De Philips-gloeilampenfabriek in Eindhoven heeft de voormalige Elias-textielfabriek gehuurd om de vestiging in Roermond op te starten. Hier startte ze met de productie van rijwieldynamo’s. Later werd er ruimte vrij gemaakt voor de productie van scheerapparaten.

22

Aankoop van het gehele terrein In 1951 werd het hele grondgebied liggend tussen de toenmalige Sportlaan (nu Dr. Philipslaan), de Maasnielderweg en de Bredeweg door Philips aangekocht om de fabriek uit de breiden. Na deze aankoop werd er op dit terrein door Philips gestart met de bouw van meerdere fabriekshallen en gebouwen.

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

1952 2de fabriekshal wordt gebouwd De tweede nieuwe fabriek die Philips in Roermond bouwde was de kastenfabriek. Hier werden houten radiokasten, televisiekasten en later audioboxen gemaakt. In de beginperiode waren de radio- en televisiekasten gecoat met hoogglans. Later ging men over op folie kasten waarbij de behuizing met een vinyl folielaagje werd omwikkeld. De kastenfabriek bestond uit diverse afdelingen: In de afdeling voorbewerking werden de houten basisonderdelen op maat gezaagd, gefreesd en geboord. In de afdeling samenstelling werden de diverse onderdelen geassembleerd. Het assembleren van de televisiekasten werd veelal aan een lopende band uitgevoerd. De kasten werden dan achter elkaar aangevoerd op een lopende band. De medewerkers moesten dan de kast van de band nemen en assembleren. Dit bestond uit het monteren van bevestigingen voor onder andere de beeldbuis, het chassis, de kabels en andere elektronische onderdelen.

Het samenstellen van deze kasten was geheel handwerk en er moest een minimaal aantal kasten per dag gemaakt worden. Afdeling lakkerij Op deze afdeling werden de houten radio- en televisiekasten vakkundig voorzien van de grondlagen en de hoogglans die er later op werd gespoten. De politoer afdeling Na het aanbrengen van de hoogglans laklaag werden de kasten hier door te politoeren op hoogglans gebracht. Hierna werden de kasten in het naastgelegen gebouw opgeslagen om te drogen.

1952 1951 De 1ste grote fabriekshal (gebouw-B) werd gebouw in 1951. Dit werd de Icoma-fabriek genoemd, waar honderden soorten papier- en foliecondensatoren gemaakt werden. In de Icoma-fabriek werd in latere jaren de metaalfilmweerstanden en daaropvolgend de pastafabricage gevestigd. Een andere productie-activiteit die in Gebouw-B heeft plaatsgevonden is de productie van wikkelcondensatoren. Philips was in deze tijd de moederfabriek voor de productie van weerstanden.

Verbouwing voormalig Elias-gebouw In1952 heeft het voormalig Elias-gebouw een verbouwing ondergaan. In deze verbouwing hebben ze het gebouw verhoogd. De productie van rijwieldynamo’s was later stopgezet en zijn ze overgegaan op een engineringsafdeling. Op deze afdeling werd bedrijfsmechanisatie toegepast en werd er nagedacht over het verbeteren van verschillende machines. Voor storingen aan de productiemachines en installaties had het bedrijf bankwerkers, monteurs en elektromonteurs in dienst.

23

1954 3de fabriekshal wordt gebouwd. In 1954 is de bouw gestart van de weerstandenfabriek, de hal die parallel loopt aan de Bredeweg. Een jaar later werd hier een begin gemaakt aan de productie van koolweerstanden en potentiometers. Dit was volgens de media een grote mijlpaal voor Philips Roermond. De bevestigingsdraadjes werden na het slijpen aan de dopjes gelast met een grote machine, genaamd ‘’Kameel’’. De Tocht Der Duizend Philips Roermond begon in 1947 met 20 werknemers en enkele jaren in 1954 trad de 1000ste werknemer in dienst. De aanleiding van de directie was om dit met een groot feest te vieren.

1963 Op 10 januari 1963 brandde de houten kantine van Philips Roermond vanwege kortsluiting geheel af. In september startte de bouw van de nieuwe kantine. Deze werd groter in verband met de te verwachtte toekomstige uitbreidingen. Voor uitbreiding was echter de grote blusvijver achter de kantine een knelpunt voor de bouwwerkzaamheden, dus werd er besloten om deze grote vijver in zijn geheel te verplaatsen. Toen de bouw in 1965 opgeleverd was kon de kantine weer gebruikt worden om normaal te pauzeren, maar ook zoals in eerdere jaren konden er weer personeelsbijeenkomsten, peroneelsfeestjes en recepties gehouden worden. De kantine was de plek om elkaar te ontmoeten in hun pauzetijd. Zo werd er in die tijd flink veel gekaart en soms werden er na het werk avonden georganiseerd om te kienen of om te dansen. Europese gastarbeiders In 1963 zijn er in de kastenfabriek een aantal spaanse gastarbeiders in dienst getreden. Dit was nodig, omdat men door de snelle groei niet aan voldoende werknemers kon komen voor in de kastenfabriek. Deze arbeiders werden dagelijks per autobus van Horst-Sevenum, waar ze waren ondergebracht, van en naar hun werk gebracht.

24

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

1985 Bouw van de nieuwste productiehal (Gebouw-AB) Philips Roermond breidde haar fabriek in de jaren 80 uit met de productie van keramische componenten, ook wel Ceramic Multilayer genoemd. De investering kostte enkele miljoenen guldens en leverde enkele tientallen arbeidsplaatsen op. De componenten werden eerst op proefbasis in Eindhoven gemaakt. Later werd deze productie overgeplaatst naar Roermond.

1970 1966 Productie van metaalfilmweerstanden Begin de jaren 70 werd er een nieuwe productie van weerstanden vanuit Valkenswaard overgebracht naar Roermond. Deze productie van metaalfilmweerstanden vond plaats in Gebouw-B. Daarin werden de machines genaamd ‘kamelen’, opgebouwd in de condensatorenfabriek. Deze metaalfimweerstanden werden gebruikt in bedrijfsapparatuur zoals in computers en ruimtevaartinstrumenten.

1963 Om in een goede communicatie met deze Spaanse werknemers te voorzien, kregen de leidinggevende van de kastenfabriek een cursus Spaans. Hiertoe werd er binnen Philips Roermond een talenpracticum ingericht, waar men zich in alle rust kon concentreren op de studie. Philips Eindhoven heeft zijn PSV stadion maar Philips Roermond deed hier echter niet voor onder en had ook zijn eigen voetbalveld, weliswaar geen stadion maar toch. Het voetbalveld was gelegen achter de kastenfabriek aan de Dr. Philipslaan tegen de spoorlijn aan.

Op 15 mei 1966 bestond Philips 75 jaar, dit jubileum werd in alle vestigingen gevierd, ook in de vestiging Roermond werd hier uitbundig aan deelgenomen. In Roermond werd er op 24 september een groot sportfeest georganiseerd en hadden voor de eerste vier dagen van de aankomende week een ander feestprogramma voor het bedrijf gepland. De toemalige burgermeester van Roermond kwam ook een bezoekje brengen aan het Philipsterrein.

1964 Op 17 juli 1964 heeft hier een unieke voetbal wedstrijd plaatsgevonden tussen de Spaanse gastarbeiders uit de kastenfabriek en de Nederlandse arbeiders uit deze fabriek.

25

1985 De producten die uit de Roermondse fabriek kwamen zijn geproduceerd volgens de modernste methode en bestaan uit verschillende keramische laagjes. Het is typisch een toeleveranciersproduct. Deze werden verhandeld in de computerindustrie en de automobielsector. De fabriek is later ook aan eigen Philipsfabrieken gaan leveren.

1989 Industria Bergmasca Mobili Eind jaren 80 heeft Philips de kastenfabriek verkocht aan een Italiaanse firma. Deze firma is toen overgestapt van houten televisiekasten naar kunststof televisiekasten. Deze kunsten televisiekaten werden gemaakt volgens de spuitgiet-methode. Uiteindelijk heeft Bergamasca Mobili Spa het in Roermond niet kunnen waarmaken en is na enkele jaren gesloten.

2005 2009 De sluiting In maart 2005 stopte de eigenaar van het bedrijf ‘’Yageo’’ met de productie van de condensatoren en sloot haar deuren. Wat binnen Yageo Roermond wel nog bleef bestaan was de “G6 Next Generation-ontwikkeling’’ (opvolger van de multilayer-condensator) en de salesafdeling. Deze salesafdeling stond opgesteld voor de verkoop van Yageo-producten binnen Europa. Deze ontwikkeling bleef tot 2009 bestaan.

2009 2021

2000 2004 Overname Philips Roermond In 2000 is Philips Roermond verkocht aan een grote Taiwanese multinational en verder gegaan onder de naam Phycomp. Na 3 jaar heeft er weer een naamswijziging plaatsgevonden; ‘’Yageo’’, de officiële naam van het Taiwanees bedrijf.

26

De leegstand ‘Yageo’ bleef de naam op het bord aan de Bredeweg. Het terrein bleef beheerd maar door de leegstand buiten gebruik. De gebouwen werden verwaarloosd en de buitenruimte verwilderd wat resulteerde in een eldorado voor flora en fauna. Door marktpartijen en ook een burgerinitiatief werden diverse pogingen ondernomen om tot volledige herontwikkeling of transformatie te komen. Deze plannen bleken alle vruchteloos totdat in 2021 een lokale initiatiefnemer het terrein in eigendom kreeg en plannen voor transformatie startte met behoud van het industrieel erfgoed.

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

STEDENBOUWKUNDIGE PLANNEN & REALISATIE 2025 2022

2022 2021

2021 2020

STEDENBOUWKUNDIG STRUCTUURONTWERP

GEBIEDSVISIE & PARTICIPATIE

R.O. onderzoeken

2022 2021

PLACEMAKING

2021

SLEUTELOVERDRACHT

2021

VOORFASE PROJECT

2020

27

2.2 SAMENHANG OMGEVING 2.2.1 POSITIONERING REGIO Roermond vervult zowel op het gebied van werkgelegenheid als op het gebied van winkelen horecavoorzieningen een centrumfunctie voor haar omgeving. Het verzorgingsgebied voor werkgelegenheid bestaat voornamelijk uit Nederlandse gemeenten. Grensoverschrijdend vindt dit nog steeds in zeer beperkte mate plaats. Wat betreft de koopstromen is dit een heel ander verhaal. Dan ligt het zwaartepunt in Duitsland. Ruim 60% van de bezoekers van het Designer Outlet is van Duitse afkomst. Het Designer Outlet is goed voor meer dan 7 miljoen bezoekers per jaar. Ook voor het Duitse achterland speelt de binnenstad van Roermond een belangrijke rol.

BRAINPORT EINDHOVEN Brainport Eindhoven is een innovatief ecosysteem in Zuidoost-Brabant. Met een sterke hightech maakindustrie, een bijzondere designsector en een uniek samenwerkingsmodel. De kennisintensieve maakindustrie kenmerkt zich door productie in kleine volumes van technisch complexe producten. Daarnaast is er een levendige creatieve industrie met volop ruimte voor innovatieve start-ups.

Ten opzicht van ontwikkelingen als Brainport Eindhoven en de Brightlands in Limburg (Venlo, Chemelot) ligt Roermond heel gunstig voor forenzen die in deze gebieden werken. De A73 en A2 zijn goede connecties richting Venlo en Chemelot. Ook het intercity station van Roermond is een waardevolle verbinding en een goed alternatief voor de N280 - A2 richting Eindhoven. Vanaf het Weerstandterrein zijn de ontsluitingen als de N280 en A73 dichtbij evenals het OV knooppunt Roermond Station. De koppeling om het Ruhrgebied via het spoor weer aan te haken zal eerder via Eindhoven Venlo verlopen dan via Roermond, waardoor het voormalige trace van de ijzeren rijn eerder een kansrijke fietsverbinding met het Meinweg gebied kan worden. Het is niet alleen de outlet en de historische binnenstad die met name de Duitse markt bediend. Maar ook de meubelboulevard met een onderneming als Sijben speelt een belangrijke rol in de aantrekkingskracht van bezoekers uit de regio. Dit is een kansrijk programma om verder uit te bouwen en te benutten voor het Weerstandterrein.

28

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

BRIGHTLAND VENLO

BRIGHTLAND CHEMELOT

Op Brightlands Campus Greenport Venlo werken ondernemers, wetenschappers en studenten samen aan onderzoeken naar gezonde en veilige voeding, future farming en bio-circulaire economie. Met meer inzicht in de impact van voeding op gezondheid en de beleving van voeding. Met nieuwe manieren van kweken en telen voor een hogere voedingswaarde en opbrengst. Met duurzame productiemethoden richting een circulaire economie. Zo maken wij gezonde en veilige voeding voor iedereen bereikbaar.

Bij Brightlands Chemelot Campus staat alles in het teken van innovatie en groei. Of het nu gaat om de ontwikkeling van hoogwaardige materialen, duurzame processen of biomedische oplossingen; onze dynamische community werkt aan oplossingen die bijdragen aan een duurzamere wereld. Bij ons vind je het talent, de kennis en infrastructuur die jij nodig hebt om te groeien. Dat alles maakt Brightlands Chemelot Campus tot de beste plek voor jouw ontwikkeling en innovatie.

29

2.2.2 GEBIEDSONTWIKKELINGEN ROERMOND Roermond heeft een ambitieus plan opgesteld om de binnenstad de komende jaren levendig te houden en dé retailstad van Limburg te zijn en te blijven! Belangrijke onderdelen in het plan zijn de aanpak van winkelleegstand, het zichtbaar maken van monumenten en archeologie en het verbeteren van het verblijfklimaat door te investeren in een nieuwe woningvoorraad en de openbare ruimte. De verbindingen tussen de binnenstad, het ECI-terrein en verschillende musea worden verbeterd, er wordt geïnvesteerd in een poppodium en er komt een bovenregionaal kunst- en cultuurevenement.

Ook wordt er geïnvesteerd in meer groen in de stad. Het totaalpakket moet Roermond aantrekkelijker maken, ook voor de toeristen. Om een goed beeld te krijgen van alle huidige en toekomstige ontwikkelingen in Roermond op het gebied van bedrijvigheid, retail en woningbouw is er een totaaloverzichtskaart gemaakt. Deze laat duidelijk zien dat er grotere uitleggebieden zijn in de omgeving van de ring en de Maasplassen. De ontwikkelingen langs de Maas en Roer zijn niet zonder risico zoals in de zomer 2021 weer duidelijk is geworden.

Parkwijk t Ham

Area M

Neeldervelt

Jazz City

Vrijveld Bongaertsstraat

Melickerveld

30

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

N

Gebiedsontwikkelingen Roermond

Inzetten op locaties van voormalige retail, kantoren en industrie in het stedelijk gebied heeft voordelen want deze gebieden zijn vaak strategischer gelegen, zo wordt leegstand voorkomen en blijft het beeldbepalende karakter behouden. Om een structuurontwerp te kunnen opstellen voor het Weerstandterrein hebben we naar vergelijkbare transformaties gekeken. In Roermond zelf (o.a. Area M, ECI) maar ook in de regio (o.a. Strijp, Sphinx) om te weten waar er op het gebied van woontypologieën en ander programma nog behoefte aan is. Area M in Roermond is een goed voorbeeld van hoe nieuwbouw rondom een Industriële transformatie kan worden georganiseerd. De sheddaken van de grondgebonden nieuwbouw woningen zijn een verwijzing naar het industriële karakter. Evenals de gerealiseerde tiny houses. Ook heeft er op het ECI terrein een vergelijkbare transformatie plaatsgevonden.

31

2.2.3 STEDENBOUWKUNDIGE CONTEXT STADSSILHOUET

Het stadssilhouet van Roermond is kenmerkend als men vanuit het westen de N280 over de Maasbrug rijdt of vaart over de omringende recreatieplassen. Het stadsilhouet is gevormd door relatieve hoogbouw (zie overzicht blz. 35) en de strategische positionering hiervan. Ook elders in de stad zorgen de bakens van relatieve hoogbouw dat men zich kan oriënteren. Bij een strategische ontwikkeling zoals het Weerstandterrein is het belangrijk om dit mee te nemen en na te denken over mogelijk nieuwe ankerpunten in de stad. Tot begin jaren 60 van de twintigste eeuw werd het stadssilhouet van Roermond gedomineerd door een aantal kerkgebouwen, waarvan de Sint-Christoffelkathedraal met ruim 80 meter veruit de hoogste was (en nog steeds is). Ook de Munsterkerk en Heilige Hartkerk, beide gebouwd in verschillende eeuwen, zijn met hun hoogte beeldbepalende gebouwen in de omgeving. Sinds het midden van de twintigste eeuw, maar vooral aan het einde daarvan en aan het begin van de eenentwintigste eeuw zijn relatief veel hoogbouwprojecten opgeleverd. In 1957 werd nabij de toenmalige gemeente Herten ten zuidwesten van Roermond begonnen met de bouw van de radio-televisietoren. Deze toren was in 1964 gereed en is sindsdien met een hoogte van 176 meter veruit het hoogste gebouw van Limburg.

Ruim veertig jaar later bleek echter dat de bovenste 20 meter van de toren zijn functie had verloren en zodoende werd dit gedeelte in 2007 met behulp van een helikopter verwijderd. De toren is echter nog steeds het hoogste gebouw in de stad.

Munsterkerk (1220-1260 en torens 1863-1890)

Heilig Hart kerk (1923)

Arlo flat (1969)

32

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

Markante gebouwen in de stedelijke context hoger dan 35 meter (hoogbouw*) Munsterkerk De Oranjerie Sociale Verzekeringsbank

Sint Christoffelkathedraal Solea toren

Natalinitoren De Stadhouder Arlo-flat Manhattan

Stadssilhouet Roermond vanaf het Weerstandterrein

33

Begin jaren 70 verrezen aan de oostzijde van Roermond zeven flatgebouwen in de wijk Donderberg met een hoogte van ongeveer 40 meter. De gemeente Roermond heeft begin 21e eeuw een van de flats gesloopt en de rest laten opknappen. In 1969 werd aan de Maas al de Arloflat gebouwd, die met een hoogte van 46 meter een beeldbepalende functie heeft voor iedereen die de stad vanuit het westen over de Maas via de Louis Raemaekersbrug benadert. In 1998 werd in het centrum van de stad De Oranjerie geopend, een nieuw TheaterHotel van het Van der Valkconcern met een hoogte van 50 meter. Het project heeft stof doen opwaaien, omdat voor het eerst een gebouw met dergelijke afmetingen in de historische binnenstad mocht verrijzen. Een jaar later betrok de SVB aan de oostzijde van het NSstation een nieuwe vestiging. De gemeente kreeg meer aanvragen binnen voor hoogbouwprojecten in en om de binnenstad, maar men vond dat hiervoor regels opgesteld moesten worden, aangezien de binnenstad in 1986 was aangewezen als beschermd stadsgezicht. Zo moest het zicht op beeldbepalende gebouwen als de Munsterkerk en de kathedraal gewaarborgd blijven. Sinds 2004 is een hoogbouwnota van kracht, die stelt dat alle gebouwen hoger dan 35 meter worden aangemerkt als "hoogbouw". Er kan, onder voorwaarden, tot een hoogte van 35 meter worden gebouwd in de binnenstad.

Oranjerie, 50 m (1998)

Sinds 2006 wordt op grote schaal gewerkt aan gebouwen ver boven de 40 meter. Naast woontorens als de Soleatoren met uitzicht op de Maasplassen en Casimir net buiten het stadscentrum, gaat het om gebouwen met meerdere functies. Zo is in 2009 de laatste hand gelegd aan De Stadhouder, de verbinding tussen de binnenstad en het Designer Outlet Center in de vorm van kantoren, appartementen, cafés, winkels, een gokhal en een bioscoop met 7 zalen. In de binnenstad zelf is de Steenen Trappen in 2009 voltooid: naast een toren en diverse blokken met appartementen zijn hier een bewaakte fietsenstalling en enkele winkels gerealiseerd. Aan de rand van de stad is begin 2010 de veelbesproken Natalinitoren opgeleverd. Deze kantoortoren is vanwege de hoogte van 61 meter lang bekritiseerd omdat de toren het zicht

Casimir , 44 m (2008)

Natalini toren, 61 m (2010) aan de Maas met hoogwater juli 2021

34

De Stadhouder , 45 m (2009) Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

op de monumentale kathedraal zou belemmeren. Op de plaats van voormalig hotel De Toerist, op ca. 100 meter afstand van TheaterHotel De Oranjerie, is men in 2010 begonnen met de bouw van een appartemententoren van 40 meter. Ook deze toren mocht rekenen op kritiek: niet alleen zou de toren de maximale toegestane hoogte van 35 meter overschrijden, ook werden vraagtekens geplaatst omtrent het parkeerbeleid; hoewel het om startersappartementen gaat, is het anno 2010 ondenkbaar dat starters zonder auto beginnen, aldus Stichting Ruimte, die zich onder andere sterk maakt voor het behoud van historisch erfgoed in de regio Roermond. De woontoren Casimir is eind 2011 opgeleverd. Latere opleveringen zijn de Manhattan toren binnen het Jazz City plan en de Ernst Casemirtoren. Wat opvalt in de reeks van hoogbouw volumes in Roermond is de diversiteit in stijlen en functies. Dit resulteert in een gevarieerd stadssilhouet dat de ruimtelijke kwaliteit en het imago van de stad ten goede komt.

Manhattan, 59 m (2020)

Solea toren , 39 m (2007)

kantoortoren Oostzijde station in planfase, 68 m hoog

Overzicht van karakteristieke ‘hoogbouw’ te Roermond.

35

RUIMTELIJKE INBEDDING Het Weerstandterrein is op verschillende schaalniveaus verbonden met de stad. Het vormt een belangrijke schakel tussen de spoorzone en de wijken ‘t Vrijveld en Maasniel. Door de ontwikkeling ontstaat een fijnmaziger netwerk voor langzaam verkeer. Roermond heeft een ringweg om de historische binnenstad, die aantakt op de N280. Aan de binnenstadsring, waaronder de Roerkade, Minderbroedersingel en de Godsweerdersingel, liggen verschillende parkeergarages en parkeerterreinen. De koppeling van het Weerstandterrein met de binnenstad via, een ongelijkvloerse verbinding over de spoorbundel ter hoogte van de Robert Regoutstraat, is een kansrijke schakel en stimulans om de auto te laten staan en voor een gezondere vorm van vervoer te kiezen. Via de Robert Regoutstraat is de koppeling te maken naar de binnenstadring en vervolgens via het Wilhelminaplein naar de historische kern. Het Weerstandterrein voegt, na openstelling, belangrijke groenzones toe aan de omgeving waardoor er aantrekkelijke verblijfs- en ontmoetingsplekken ontstaan. Het Weerstandterrein zal op meerdere schaalniveaus verankerd worden in de stad. Ook vanaf het station en de spoorzone is het interessant om het Weerstandterrein te verbinden. Roermond zet in om de stad verder te ontwikkelen tot regionaal mobiliteitsknooppunt.

Met in het hart daarvan het NS-station met busstation en stationsplein die door de zogenaamde OVboulevard uitgebouwd worden tot “aantrekkelijk knooppunt met een gastvrije en uitnodigende uitstraling als entree van de stad”. De ‘OVboulevard’ is een begrip dat is voortgekomen uit de opgeleverde stationsvisie van Roermond. De OVboulevard is een aaneenrijging van OV programma van verschillende modaliteiten in een groene setting. De OV-boulevard aan beide zijden van het spoor met ook toekomstige ontwikkelingen aan de Oostzijde van het station, bieden de mogelijkheid om belangrijke boven-stedelijke fietsverbindingen te realiseren. Het transformeren van de IJzeren Rijn als fietsverbinding naar het natuurgebied Meinweg en de connectie via de oude Venloseweg richting

scholengemeenschap Broekhin zijn kansrijke ontwikkelingen. Een andere kans is de transformatie mogelijkheid van de niet gebruikte sporen ter verbreding van de OV- boulevards waardoor er goede ontsluitingen gemaakt kunnen worden voor langzaamverkeer. Het Weerstandterrein ligt ook relatief dicht bij de spoorzone. De hoge distributie- en opslaghallen van de meubelboulevard werken nu als geluidsbuffer maar zijn, vanaf de spoorzone gezien, geen representatief beeld voor de stad. Echter begint daar voor de treinreiziger vanuit het Noorden het visitekaartje van Roermond, de noordelijke entree van de stad. Van en naar het Weerstandterrein zijn de routes en zichtlijnen belangrijk om het gebied te verankeren in zijn context. De Heilig Hartkerk is bijvoorbeeld goed zichtbaar vanaf het terrein. En ook de voormalige hoofdentree van het Weerstandterrein aan de Bredeweg heeft een kansrijke relatie om een koppeling te maken met het tegenover liggende groengebied/speelweide aan de Beatrixlaan en de 3 tot 4 meter lager gelegen Maasnielderbeek Het plangebied kent een rijke en lange historie. De tijdlaag van met name de Philips activiteiten wordt zichtbaar in het gebied in combinatie met een nieuwe laag van de hedendaagse stad. De hoofdstructuur van het plan wordt nog steeds

Inbedding voormalig in stad vanuit het Noorden

36

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

N

Stedenbouwkundige context Weerstandterrein, met de belangrijke langzaamverkeers verbindingen van en naar de spoorzone en voormalig Philipsterrein.

gevormd door de industriële gebouwen, met de herkenbare shed-daken vanuit deze tijd. De nieuwe toevoegingen haken aan bij dit karakter in materiaalkeuzes maar hebben hun eigen kenmerkende typologie. Door het waardevolle groen te behouden en door nieuw groen toe te voegen, vormt het Weerstandterrein een belangrijke groene schakel in het stedelijk weefsel.

37

DICHTHEID | VOLUMES IN DE CONTEXT Om te kunnen bepalen met welke bouwmassa’s het stedenbouwkundige plan kan worden ingericht, is het belangrijk om de bestaande omgeving goed te inventariseren. Dit is ten slotte van invloed op het totaal ruimtelijk beeld van dit nieuwe stadsdeel. Beeldbepalende bouwvolumes rondom het Weerstandterrein zijn gemiddeld 8 tot 12 meter hoog. Dit varieert van panden als de opslaghallen van Sijben, de appartementen aan de Bredeweg tot de woningen aan de zuidzijde en aan de noordoosthoek. Aan de Noord- en Westzijde grenzend aan het Weerstandterrein liggen met name retailpanden en opslagloodsen. De hallen van Sijben, Goossens hebben een hoogte van gemiddeld 10-12 meter. Aan de Oostzijde, Bredeweg van het terrein grenzen overwegend woningen. Hier is over bijna de gehele lengte, een breed stedelijk profiel. Dat sluit verhoudingsgewijs goed aan op de grote schaal van het Weerstandterrein, zonder de menselijke schaal te verliezen. Aan de kant van de Minister Bongaertsstraat en de Elizabeth Adriaansestraat, de zuidzijde, is het profiel minder breed en zijn de aanpalende woningen 2- kappers, vrijstaande grondgebonden woningen of rijtjeswoningen. Op de hoek van de

Maasnielderweg -Bredeweg en Julianalaan, vormen 3 jaren-30 woningen met achtertuinen en losse garageboxen een rommelige context . De keus om met hogere dichtheden te bouwen op en rondom het Weerstandterrein zal vanuit verschillende perspectieven beoordeeld worden. Rekening houdend met het stadssilhouet, de oriëntatie van hogere gebouwen en de schaduwvorming die hogere gebouwen met zich meebrengen. Voor het stedenbouwkundige structuurontwerp dient er rekening te worden gehouden met gedoseerde en goed beargumenteerde schaalsprongen vanuit de context. Een schaalsprong zoals waar te nemen in

De karakteristieke hallen van Il Fiore aan de Bredeweg

De karakteristieke hallen (Creusen) aan de Philipslaan

Hallen meubelboulevard met o.a. Sijben - ‘t Goed - Goossens aan Noordzijde

De woningen en hallen aan de zuidzijde van het terrein

38

Appartementen Bredeweg

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

Stedenbouwkundige Context (Volumes)

de spoorzone tussen de Maria Theresialaan en de Spoorlaan Noord waar recentelijk gerealiseerde appartementen van 5 bouwlagen hoog zijn gerealiseerd. Deze volumes vormen een akoestische schil voor het achterliggende woongebied.

39

STIJLKENMERKEN De stijl van de nieuwe architectuur binnen het stedenbouwkundige plan voor het Weerstandterrein refereert naar de fabrieksgebouwen. Toch is het belangrijk goed te kijken naar de stijlkenmerken van de omliggende gebouwen, voor een totale architectuur balans, die goed op elkaar aansluit. Naast bouwvolumes zijn de stijlkenmerken van de gebouwen op en rondom het terrein van invloed op de toekomstige beeldkwaliteit. Hoe te reageren op de verschillende al aanwezige stijlkenmerken? De stijlen varieren van jaren 20 en 30 woningen, neo-jaren 30 woningen, na-oorlogse bouw, postmoderne bouwvolumes tot functionalistische industriehallen.

Traditioneel vooroorlogs

Rode/bruine baksteen, donker zadeldak, verticaliteit

Traditioneel vooroorlogs

Traditioneel nieuwbouw

Industriële hallen

Jaren 60 tot 80 architectuur

Retail panden

Utiliteits gebouwen

Wit gekeimd, donker zadeldak, verticaliteit

Bruin getinte baksteen, zadeldak/sheddak

Duidelijke en grote entrees met reclame uitingen

40

Rode/bruine baksteen, donker zadeldak, verticaliteit

Bruin getinte baksteen, plat dak, horizontaliteit

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

N

Stedenbouwkundige Context (Stijlkenmerken en functies)

De functionalistische stijl van de bestaande hallen op het Weerstandterrein vormen door het gebruik van baksteen, duidelijke ritme’s in raampartijen en de typische dakvormen een sterke eenheid en identiteit. Vanuit schaalsprong in bouwvolumes en stijlkenmerken naar de context is het nodig om een overgangs-/bufferzone te introduceren rondom het terrein. Dit kan bijvoorbeeld dmv van een groen kader.

41

FUNCTIES Op het Weerstandterrein introduceren we verschillende functies om een levendig en vitaal stadsdeel te bereiken. Daarvoor is het goed om inzicht te krijgen in de al aanwezige functies rondom het gebied, dit kan elkaar versterken ipv beconcurreren. Het bestaande gemengde programma van alle functies in ‘t Vrijveld-Noord bedraagt nu circa 80.000 m2 bebouwd bvo. Het ruimtelijke potentieel voor ‘t Vrijveld Noord en de oostelijke Spoorzone is zodanig van schaal, dat het bestaande oppervlak structureel vergroot kan worden in de komende periode tot 2035. Functies direct rondom het Weerstandterrein zijn afhankelijk van autobereikbaarheid. Showrooms van meubelzaken als de lampenier, Goossens en Sijben tot en met de autowasserij, verfzaak, outdoorspecialist Notermans en een aantal garagebedrijven. Veelal gericht op parkeren tot aan de deur. Dit ‘auto gedomineerd’ domein heeft

weinig ruimtelijke kwaliteit tot gevolg. Nieuwe functies op het Weerstandterrein zorgen voor een impuls in ‘t Vrijveld-Noord. Daardoor komen er kansen om verouderde bedrijven en retail functies rondom dit terrein te transformeren naar een hoogwaardiger woon- en leefmilieu met een mix van functies. Een aantal voorbeelden: de karakteristieke bestaande friture aan de Bredeweg kan meer in het groen worden ingepast. Een pand als Creusen kan worden getransformeerd naar loftwoningen en de showrooms van Sijben en Goossens situeren in een meer groene meubelboulevard waar wandelaars en fietsers ruim baan krijgen en de auto te gast is. De ‘dorpse’ winkeltjes aan bijvoorbeeld de Julianalaan blijven bestaan of worden meer geclusterd in het oude centrum van Maasniel of kunnen een plek krijgen op het Weerstandterrein.

Bakkerij - Julianalaan

Goossens Wonen & Slapen - Dr. Philipslaan

Sport & kantoren complex - Bredeweg

Carwash - Bredeweg

Kringloop het Goed - Dr. Philipslaan

Sijben Keukens - Maasnielderweg

Lampenier - Dr Philipslaan

Sushi restaurant - Julianalaan

De verfzaak - Spoorlaan Noord

Friture - de Bredeweg

Vloerservice - Doctor Philipslaan

Trendo Living - Doctor Philipslaan

42

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

N

Stedenbouwkundige Context (functies)

43

HUIDIGE ONTSLUITING VERKEER De huidige hoofdtoegangen van het Weerstandterrein zijn verdeeld aan 3 zijden, oost-, zuid- en westzijde van het terrein. De belangrijkste ligt aan de Bredeweg (Poort A) en sluit aan op de middenas. De andere (Poort B) ligt ten zuiden van deze ingang en ontsluit het parkeerterrein (ook aan de Bredeweg). Aan de westzijde is een in- en uitgang (poort C) van dit parkeerterrein ter hoogte van de Elisabeth Adriaansestraat / Minister Bongaertsstraat. Aan de Dr. Philipslaan zijn 2 poorten namelijk poort D en poort E. Poort D ligt aan het uiteinde van poort A. Ook zijn er voetgangerspoortjes aan de Maasnielderweg en de Dr Philipslaan.

De Maasnielderweg, de Dr. Philipslaan en Spoorlaan Noord zijn belangrijke uitvalswegen voor bezoekers-, laad en los verkeer van de distributiehallen en bevoorrading van de bedrijven en showrooms van de woonboulevard in de schil. In de planvorming wordt met de transformatie van het Weerstandterrein verkeerskundig rekening gehouden. Al deze transformaties en ontwikkelingen van deze bedrijvigheid hebben mogelijk effect op de verkeersintensiteit van de Bredeweg en de kruising bij de Julianalaan.

Hierdoor is het terrein goed te ontsluiten voor allerhande verkeer. De toegangswegen zijn helder en er is voldoende overzicht vanuit de omliggende profielen. De huidige parkeervoorzieningen, met een capaciteit van circa 350 parkeerplaatsen op maaiveld liggen allen op het eigen terrein aan de Bredeweg en de parkeerzones evenwijdig aan de Elisabeth Adriaansestraat en de Min. Bongaertsstraat en verdeeld over het terrein.

Poort A, Bredeweg Hoofdas

Toegangspoort E, Dr Philipslaan

Poort B, Bredeweg parkeerterrein zuidzijde

Toegangspoort D, Hoofdas Dr Philipslaan

Poort C, parkeerterrein Elisabeth Adriaansestraat Min. Bongaertsstraat

44

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

N

Bereikbaarheid Weerstandterrein

Voetgangerspoortje Maasnielderweg (voormalige toegang tennisbanen)

Voetgangerspoortje Dr Philipslaan

45

RELIËF / HOOGTEVERSCHILLEN Het Weerstandterrein en ‘t Vrijveld zijn de hoger gelegen delen van Roermond. In het westen wordt het deelgebied begrensd door een steile rand van het hoger gelegen dekzandgebied en in het oosten door de steile rand van de oude Rijnterrassen. De terrassen ten oosten van de Maas worden lokaal bedekt met afzettingen van rivierstuifduinen. Het plangebied ligt op een hoger gelegen terras dat

is gevormd gedurende het Pleniglaciaal (vanaf 350.000 -15.000 BC). Het hoogteverschil is goed waar te nemen vanaf de Bredeweg richting de kern van Maasniel en het lager gelegen tracé van de Maasnielderbeek. Het Weerstand terrein is daarmee een veilige zone voor mogelijke overstromingen in de toekomst. Bij piekbuien zal zoveel mogelijk op eigen terrein worden gebufferd.

Locatie ‘t Vrijveld - hoogtekaart terrein (rood=hoog, groen=laag)

Roermond en locatie ‘t Vrijveld juli 2021 bij hoog water

46

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

N

Hoogteverschillen gebouwen en terrein

Om de openbare profielen (met name richting de Maasnielderbeek) te ontzien van overtollig hemelwater ten tijde van piekbuien. Het Weerstand terrein zelf heeft een vrij constant hoogteprofiel, waardoor we zelf sturend kunnen zijn in het aanbrengen van retentiemogelijkheden.

47

2.2.4 STEDENBOUWKUNDIGE KENMERKEN TERREIN WAARDEVOLLE BEBOUWING In deze paragraaf gaan we in op de bestaande identiteitsbepalende cultuurhistorische patronen en elementen. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen historische geografie en historische (steden) bouwkunde. Dit is belangrijk voor de verdere planvorming. Het cultuurhistorisch onderzoek van Arcadis en Anno Bouwhistorie heeft veel informatie opgeleverd over het gebied. (zie link: https://storymaps. arcgis.com/collections/896bd8c8c9ed4ad5b65fefbbb58bbc64)

Historische geografie heeft betrekking op de cultuurhistorische punten, lijnen en vlakken, zoals cultuurhistorische landschappelijke elementen, historische paden, dijken, beplantingen etc. als ook historische zichtlijnen en historische wegen-, verkavelings- en beplantingspatronen. In het historische (steden)bouwkunde: in het plangebied zijn geen monumenten aanwezig. Wel zijn de hallen cultuurhistorisch waardevol en dragen ze bij aan de identiteit van het gebied. Het voormalige Philipsterrein kent een duidelijk grid van bedrijfshallen, een zogenaamd verkavelingspatroon. Dit principe gebruikte Philips op al haar bedrijvensterreinen en is direct gerelateerd aan de productieprocessen op het terrein.

Een zeer kenmerkend element voor het industriële karakter van het plangebied is de aanwezigheid van een bovengronds leidingenstelsel, de zogenoemde buizenstraten. Deze buizenstraten liggen op een hoogte van ongeveer 5 meter op stalen portalen. Vanuit het Ketelhuis ( E ) lopen er leidingen naar verschillende gebouwen deze zorgden voor het transport van energie en chemische stoffen. De bedrijfshallen zijn belangrijke cultuurhistorische elementen binnen het terrein. Van zeer groot belang zijn hierbij de (shed) dakconstructies van de hallen C, L, B en P en de schoorstenen op het dak van het ketelhuis (hal E). Daarnaast zijn in materialisatie de lichtrode/bruine baksteen en betonnen dakranden bouwkundig belangrijke elementen waar de meeste hallen mee zijn opgetrokken. Ook de raampartijen voor lichttoetreding zijn in de meeste gevallen rechthoekig en hebben een duidelijke ritme en ordening.

De functionele eenheid van een hal is vaak onderverdeeld in deelprocessen (in verschillende types en formaten), de functionele eenheden werden omwille van efficiency op een voor het productieproces zinvolle manier ten opzichte van elkaar geplaatst. De verkavelingseenheden zijn zeer kenmerkend voor het gebied en in grote mate maatgevend voor het succes van Philips.

O

te behouden en transformeren objecten

te amoveren objecten, rood gearceerd Bestaande gebouwen met oorspronkelijke benaming. Gearceerde rode delen en hal AB worden geamoveerd in de toekomstige situatie.

48

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

hal A

Hal B

Hal AB 1

Hal met 3 sheddaken in langsrichting (oostDe oudste hal, met de originele hoofdconstructie die een lichte twist maakt in west) het grid tov de andere gebouwen.

De ‘jongste’ hal op het terrein

hal AB 2

hal O

Hal C

De ‘jongste’ hal op het terrein aan Bredeweg Kenmerkende Sheddaken ‘schaaldelen’

Aanbouw weinig waardevol

GEBOUW E

Hal L

Schoorstenen en buizenstraten van het Ketelhuis

Kenmerkende sheddaken ‘De zaagtand’ hal L De voormalige kantine als grondgebonden met accent op het einde van de Portiersloge bungalow met doorlopende vensters

GEBOUW P

Hal SR

GEBOUW Z

Hal P bakstenen basement, met doorlopende Voormalige brandweerkazerne raampartijen op de 1ste verdieping (buiten plangebied) (buiten plangebied)

49

GEBOUWTYPOLOGIE In verschillende bedrijfstakken werd de bouwwijze van de textielfabrieken (één bouwlaag met een grote vrij in te delen ruimte en verlichting via sheddaken) overgenomen. Ook bij de fabrieksgebouwen van Philips zien we veelal hallen van 1 bouwlaag met sheddaken terugkomen. Het gebruik van sheddaken werd destijds veel toegepast door bedrijven in de electrische apparaten bouw. Ook hier was namelijk een zuivere en gelijkmatige daglichttoetreding van belang. Met de sheddaken was er een gelijkmatige lichttoetreding van het noorderlicht die binnen viel uit het verticale deel van het dak. Doordat de lichttoetreding in de fabriekshal geheel van bovenaf kwam was er direct aan de gevels van een gebouw ruimte voor een rondgang en/of meerlaagse kantoorvleugels met raampartijen in de buitengevel. Dit zien we op het Weerstandterrein in nagenoeg alle gebouwen terugkomen. Iedere hal had zijn eigen product en productieproces, dit vond plaats op de begane grond oftewel de werkvloer. Veelal aan de kopse zijdes van de hal werd een verdieping met kantoren voorzien. Vaak waren de kantoren gelegen aan een omgang of bordes dat uitkeek op de werkvloer. Op het terrein zien we een verscheidenheid aan types sheddaken terug. Zo heeft gebouw B een zaagtand, gebouw C een sheddak met schaalelement en gebouw L een geknikt sheddak.

(zie afbeelding) De door Philips gebouwde fabriekshallen zijn voor die tijd redelijk doorsnee daglicht hallen. Ze waren zeer functionalistisch van opzet. Architect Arend Gerrit Beltman tekende voor de Eliasweverij, zijn hand komt ook terug in de gebogen sheddaken van hal C, het betreft hier een dakconstructie uit samengestelde betonnen schaaldelen. Deze waren relatief licht qua constructie en konden ter plekke worden gegoten. Door de geringe plaatdikte was er weinig materiaal nodig en kon men volstaan met een lichte fundering. De voorgespannen wapening liet daarbij een grote overspanning van maar liefst 15 meter toe. Door een minimaal vereist aantal kolommen kon men vervolgens een grote vrij indeelbare plattegrond creëren, ideaal voor fabrieken. De bouw was verder goedkoop in uitvoering omdat men enkel een lichte bekisting nodig had die ook nog eens hergebruikt kon worden door de gelijkvormigheid van de bouwonderdelen. Gebouw C is het enige gebouw op het terrein dat is gebouwd met een volledige betonconstructie. Bij de overige hallen zien we overal stalen staanders, liggers en spanten als onderdeel van de constructie terugkomen. De gebouwen zijn veelal opgetrokken

50

Bestaande hallen met oorspronkelijke verscheidenheid aan sheddaken

Variatie raampartijen in rechthoekige vormen

Polonceauspant

in baksteen en hun bouwvorm is vaak een afgeleide van de dakvorm of het systeem van de spantconstructie. Op het terrein zien we (gebogen) sheddaken en constructies met polonceauspanten (zie afbeelding). De gebouwen waren degelijk en doelmatig van bouwstijl. Een fabrieksgebouw is functioneel en niets anders dan het omhulsel van een efficient productieproces, de machines en de arbeiders. Verfraaiing is dan ook niet noodzakelijk, behalve bij de gebouwen die een bepaalde uitstraling behoeven. Het enige pand waar we enige vorm van detaillering zien is gebouw L waar de kantoren en de hoofdentree zich bevonden. Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

Gebouw C, 1952 met sheddaken opgebouwd uit betonnen schaalelementen

Cultuurhistorisch erfgoedonderzoek van Arcadis en Anno Bouwhistorie. (zie link: Erfgoedonderzoek Voormalig Philipsterrein:) https://storymaps.arcgis.com/collections/896bd8c8c9ed4ad5b65fefbbb58bbc64

51

WAARDEVOLLE GROENSTRUCTUREN Philips heeft altijd ingezet op een groene omgeving rondom de bedrijfshallen. De vele perken, groenstroken op het terrein en een rechthoekig park rondom de kantine zijn daar nog voorbeelden van. Doordat Philips een eigen nabijgelegen kwekerij had, werd er geëxperimeneerd met verschillende bomen, heesters en beplantingen. In de middenas vanaf de toegangspoort is er bijvoorbeeld nog duidelijk te zien dat er een rijkdom aan boomsoorten aanwezig is. Doordat het Weerstandterrein 15 jaar braak heeft gelegen is het groen op vele plekken gaan woekeren. Klimplanten zijn in de buizenstraten geklommen, hemelbomen staan te pas en te onpas langs de gevels, beukenhagen zijn gaan uitlopen tot weer oorspronkelijke boomvormen en gazons zijn getransformeerd tot jungles van bramen, berken, dennen en andere pionierssoorten. Dit levert fascinerende beelden op maar toch is het belangrijk om hierin te doseren.

Enerzijds wordt het terrein gekarakteriseerd door een verscheidenheid aan cultuurlijke bomen (soort arboretum) en anderzijds het dynamische karakter van de spontane ontwikkeling van de afgelopen 15 jaar (vlinderstruiken, berken, hemelbomen, bramen etc.) Hoe kunnen we deze verscheidenheid van groene kwaliteiten inzetten voor de ontwikkelingen in de toekomst? De al deels aanwezige groenstructuren die raakvlakken hebben met het Weerstandterrein zijn de bomen in de openbare profielen van de Bredeweg (Esdoorns), de Dr. Philipslaan (Eiken), de Minister Bongaertsstraat (Ginkgo’s) en de Maasnielderweg (Gleditisia’s). Dit zijn potentiële kansen om deze al groene waardevolle structuren nog meer te intensiveren icm de herontwikkeling van het Weerstandterrein. Het hart van de buurt wordt gevormd door de groene as die loopt vanaf de originele toegangspoort aan de Bredeweg naar de toegangspoort aan de Dr Philipslaan. Deze as vormt de ideale speel- ontmoetingsplek in de buurt en is een aantrekkelijke route met een verscheidenheid aan bomen. Verschillende doorsteekjes vanuit het grote park maar ook vanuit de omliggende blokken komen uit op deze as. De voormalige kantine (gebouw Z) heeft op dit moment een offset richting het park waardoor in het hart van deze as al een grotere ruimte ontstaat met o.a.

een bijzonder vrijstaande Magnolia Dit veroorzaakt een helder oriëntatiepunt in een omkaderde ruimte, een ‘groen plein’ aan een belangrijke doorgaande as.

Groenstructuur Bredeweg (esdoorns)

Spontane begroeiing ter plekke van voormalig gazon

Diversiteit bijzondere bomen middenberm hoofdas

Verticaal groen (spontane klimmers in de buizenstraat)

Groenstructuur Minister Bongaertsstraat (Ginkgo’s straatbeeld, Kastanjes en coniferenhaag Weerstand terrein).

52

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

Heesters, kruiden en gazon Bomen

N

Groenstructuren op het Weerstandterrein en in de directe omgeving

De hoofdlanen (oost-west) werden gebruikt ter ontsluiting van het terrein, daarnaast zijn er fabrieksstraten die hierop noord-zuid georiënteerd zijn. De hoofdstraten hadden tevens een sociale component, er stonden bankjes, voorzieningen voor persoonlijke verzorging (medische onderzoekskamers) en ook de personeelswinkel

bevondt zich aan de hoofdlaan. Daarnaast werd deze ruimte ook vaak gebruikt voor evenementen als toespraken, groepsfoto’s en presentaties. Doel is om op het terrein de waardevolle bomen en heesters zoveel mogelijk te behouden en het doseren van de spontaan opgekomen pioniersvegetatie.

53

BESTAANDE VERHARDINGEN Binnen het thema van circulariteit wordt er ook gezocht naar oplossingen om verhardingen te hergebruiken. Om hemelwater te kunnen laten infiltreren streven we naar minder verhardingen. Maar ook het aspect hittebestrijding in een versteende ruimte speelt hierin een rol. Verhardingen worden efficiënt ingezet met aansluitingen op groen en infiltratiezones. De al aanwezige materialen op het terrein zijn de markante stelconplaten die een duidelijk lijnenspel vormen in de buitenruimte. Dit past ook bij het karakter van de plek en kan in combinatie met de al aanwezige beton- en gebakken klinkers in de juiste patronen efficient hergebruikt worden.

Stelconplaten Gebakken / Beton klinkers

Al aanwezige verhardingen op het Weerstandterrein.

Troittortegels

Betonnen klinkers

Stelconplaten als lijnenspel op het terrein

Betonnen klinkers

54

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

WAARDEVOLLE ECOLOGIE In het kader van de bestemmingsplanonderzoeken zijn een quickscan, een mitigatieplan voor vleermuizen en een activiteitenplan opgesteld voor de op het terrein aangetroffen beschermde soorten flora en fauna (o.a. vleermuis-dasteunisbloempijlstaart) Om de huidige ecologische waarden / biodiversiteit te behouden en te bevorderen is de ‘derde laag’ van belang. Dit zijn namelijk de heesters en planten die aantrekkelijk zijn voor de microfauna. Beplantingzones met een hoge ecologische waarde zijn gebaat bij extensief beheer. Dat wil zeggen; rekening houden met broedperiodes en een minder aangeharkt karakter. Dit past ook deels bij de huidige identiteit van het terrein. De aanwezigheid van waardevolle, niet beschermde dier- en plantsoorten zal worden bevorderd en in relatie met toekomstige activiteiten op het terrein worden afgestemd. Een

aantal maatregelen of uitgangspunten hiervoor zijn: • • • • • •

NatuurInclusief bouwen. (o.a. nestkasten voor vogels en vleermuizen, sedumdaken, groene gevels) Voor de vleermuizen zijn in 2021 mitigerende maatregelen getroffen. Mogelijkheid onderzoeken tot behoud van de dassenburcht op het terrein. Groenzones inrichten met genoeg publiek ontoegankelijke struiklagen voor verschillende biotopen. Dakoppervlaktes geschikt maken voor waardevol groen en geschikte habitats. Waterstructuren (poeltjes, infiltratiezones) introduceren of versterken op het terrein.

Alpenwatersalamander

Ekster

Zwarte roodstaart

Das

Teunisbloempijlstaart

Steenmarter

Vos

Ransuil

Vleermuis

55

Binnen het plangebied komen verschillende beschermde soorten voor waarbij de geplande activiteiten mogelijk leiden tot overtreding van de verbodsartikelen van de Wnb. Na verwerving van het terrein in 2021 zijn door de eigenaar ecologische onderzoeken gestart. Voor de waargenomen vleermuizen zijn mitigerende maatregelen genomen om noodzakelijke instandhouding van de gebouwen mogelijk te maken. Zie de overzichtskaart met de uitgevoerde mitigerende maatregelen voor onder ander de verschillende soorten vleermuizen op pagina 57. Mitigerende Vleermuiskasten op gebouw A (april 2021)

Waarnemingen vleermuizen

Waarnemingen zoogdieren

56

Waarnemingen teunisbloempijlstaart

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

N

Ecologische maatregelen fauna (2021)

57

2.3 Ruimtelijke Onderzoeken Voor dit stedenbouwkundige structuurontwerp zijn de ruimtelijke aspecten verkend en onderzocht om mogelijke risico’s, kansen en maatregelen voor toekomstig hergebruik van bestaande gebouwen, terreinen en nieuwbouw te inventariseren. Deze onderzoeken zijn voor het ontwerpbestemmingsplan en de definitieve omgevingsplannen noodzakelijk. Een aantal hiervan worden hieronder kort toegelicht.

BODEM

Op basis van de risicobeoordeling is voor het voorziene toekomstige gebruik geen sprake van risico’s voor de mens, ecologie en verspreiding van de bodemverontreiniging. Omdat er bij het geplande tijdelijke en definitieve gebruik van de locatie geen sprake is van (potentiële) risico’s als gevolg van de aanwezige bodemverontreiniging zijn (sanerende) maatregelen niet nodig. De huidige analyseresultaten voor bodem en vluchtige stoffen (recente bemonsteringen voor bodem, grondwater en lucht en historisch gebruik periode 1947-2005) geven aanleiding om voor de fase definitief gebruik voor een beperkt deel ten noordwesten van gebouw CO, de voormalige tennisbanen en voor vervangingswerkzaamheden aan K&L saneringsvoorstellen uit te werken. In het saneringsplan wordt dit in de volgend planfase concreet uitgewerkt.

ECOLOGIE

Voor het project wordt een ontheffingsaanvraag ingediend bij de Provincie Limburg. Met inachtneming van de maatregelen zoals in het mitigatie- en compensatieplan uitgewerkt, zijn er naar verwachting geen aanvullende eisen voor het project vanuit de WNB (wet natuur bescherming). Met de opgenomen maatregelen wordt aan de verplichting voor het aantal terug te brengen voorzieningen voor de soorten das, gewone dwergvleermuis en teunisbloempijlstaart voldaan. De gunstige staat van instandhouding van de aanwezige beschermde soorten is afdoende gewaarborgd op basis van het mitigatieplan en de haalbaarheid van effectieve en afdoende functionele verblijfplaatsen binnen het plangebied of daar buiten. Hiermee is afdoende zicht op een ontheffing WNB ten behoeve van de transformatie van het plangebied.

EXTERNE VEILIGHEID

Zowel in de huidige situatie als in de toekomstige situatie met de transformatie van het Weerstandterrein liggen de locaties met het hoogste GR (groeprisico) per km ten noordwesten, westen en zuidwesten van het Weerstandterrein. De locaties met het hoogste GR per km verschuiven niet als gevolg van de transformatie van het Weerstandterrein en leveren geen belemmering voor de transformatie op.

58

VERKEER

De verkeersonderzoeken laten zien dat na volledige planrealisatie van Weerstand in 2035 de volgende aandachtspunten voor de doorstroming, verkeersveiligheid en leefbaarheid van belang zijn: • • • •

Kruispunt Bredeweg-Julianalaan Oversteek wegvak Bredeweg ter hoogte van Beatrixlaan Dr. Philipslaan en Maasnielderweg voor 30 km/uur inrichting Minister Bongaertstraat parkeersituatie

GELUID VERKEER

In deze quickscan zijn de geluidsbelastingen vanwege weg- en railverkeerslawaai inzichtelijk gemaakt. Uit het onderzoek blijkt dat er voor het overgrote deel van het plangebied voldaan wordt aan de voorkeursgrenswaarde. Voor een klein deel van het plangebied, Bredeweg geldt dat er niet voldaan kan worden aan de voorkeursgrenswaarde en worden in definitieve bouwplannen maatregelen getroffen om te voldoen aan de voorkeursgrenswaarde.

MILIEUZONERING

In het milieuzoneringsonderzoek is er gekeken naar welke beoogde milieugevoelige functies binnen de contouren van de beoogde milieubelastende functies op het Weerstandsterrein vallen. Hiervoor geldt dat voor de beoogde functies de milieueaspecten geluid, gevaar en geur er geen belemmeringen zijn voor de stedebouwkundige planuitwerking op Weerstand. Voor andere uitgevoerde en toekomstige planontwikkelingen in ‘t Vrijveld Noord dienen bestemmingen aangepast te worden. Het verdient aanbeveling dit in samenhang uit te werken.

ARCHEOLOGIE & NGE

Indien bodemverstorende maatregelen worden uitgevoerd buiten de bestaande funderingen en deze dieper gaan dan 40 cm -Mv en het vrijstellingsoppervlak van 100 m2 overschrijden, dan dient archeologisch en NGE onderzoek uitgevoerd te worden. Voor de noordoostelijke locatie is dit een belangrijk aandachtpsunt in de volgende fase.

TRILLINGEN

Aan de hand van een kwalitatieve beschouwing op basis van eerder uitgevoerd onderzoek in een gebied met overeenkomende kenmerken wordt geconcludeerd dat de trillingsniveaus dusdanig klein zijn ter hoogte van het plangbied dat geen risico is op schade, hinder of verstoring aan panden en trillingsgevoelige apparatuur en hinder voor personen.

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

Route 110, Weert – Roermond Route 50, Roermond – Venlo Oost

Route 50, Sittard – Roermond

Externe veiligheid routes

Verkeer geluid-akoestiek 10 m hoogte

Figuur 3: De ligging van de routes.

Conform de Regeling Basisnet zijn de routes opgedeeld in trajecten. De kenmerken van de trajecten zijn weergegeven in Tabel 1.

11

Onze referentie: D10041242:29 - Datum: 14 oktober 2021

Milieuzonering na volledige transformatie circa 2030

Archeologie Tekening verontreinigingscontouren juni 2021 Legenda Verontreinigingen (Tauw, 2010) Aromaten > I (0,0 - 1,0 m-mv) Minerale olie > I (4,0 - 11,5 m-mv) PCB > I (max. 8,5 m-mv) Zware metalen > I (0,0 - 1,0 m-mv) Zware metalen > I (0,0 - 2,0 m-mv)

Verontreinigingen (Arcadis, 2021) PCB > I (0,0 - 0,5 m-mv) Onderzoekslocatie

Service Layer Credits: Esri Nederland, Community Map Contributors

opdrachtgever: REEL BV

datum: 29-10-2021 schaal (A3): 1:1.500 status: definitief tekenaar: Silviu Doru projectleider: Tim Sotthewes goedgekeurd: Josse de Leur GIS bestand: geoinformatie\30068372_REEL_terrain.mxd PDF bestand: tekeningen\30068372_REEL_terrain _20211029.pdf

±

0 10 projectnummer 30068372

Bodem (verkennend onderzoek)

20

30

m 40 50 tekening 1

versie 1

Verkeer (indicatie verkeersgeneratie over omliggende wegennet na volledige transformatie circa 2030 )

59

3. PLANCONCEPT

60

Stedenbouwkundig structuurontwerp Weerstand terrein ROERMOND

3.1 HET Industriële GRID Op het Weerstandterrein bouwen we voort op het industriële karakter. Het oude fabriekscomplex wordt gekenmerkt door gesloten gebouwen en een spontaan ontwikkelde buitenruimte met industriëele leidingstraten op 5 m hoogte. Die op zichzelf staande identiteit met een sterke orthogonale gridstructuur wordt in stand gehouden in het ontwerpconcept. ( zie onderstaand schema van dit grid) Een eigenzinnig stuk stad dat past in het ‘t Vrijveld Noord. Het is en blijft een herkenbaar stadsdeel dat zich op een unieke wijze manifesteert, met sterke fysieke en visuele verbindingen naar de omgeving. De Weerstandlaan, van poort tot poort, en de locatie van de voormalige bedrijfskantine met park vormen het kloppend hart van het Weerstandterrein. Door de fabrieksgebouwen deels in te vullen met nieuwe, aansprekende publieke functies, worden zij voor een groot deel voor het publiek opengesteld. Ook zichtlijnen vanaf het terrein naar de directe omgeving (Vrijveld-Maasniel-Binnestad) liggen verankerd in het planconcept. In de ‘hernieuwde’

stedenbouwkundige compositie wordt de sterke oorspronkelijke gridstructuur in de (bijna) noordzuid oriëntatie behouden. Nieuwbouw volumes versterken de industriële gebiedsidentiteit door in positionering, materiaalgebruik en vormentaal de relatie met het bestaande erfgoed in de gridstructuur aan te gaan. Een uitzondering wordt gemaakt voor een aantal markante volumes of hoogteaccenten die de gridstructuur benadrukken door er meer of minder van af te wijken (zie zoekgebieden pagina 66-67). Dit zijn landmarks die het nieuwe stedelijk leven op Weerstand en in de stad markeren. De beeldkwaliteit van het erfgoed, de kenmerkende vormen en duidelijke gridstructuur-lijnen komen terug in de nieuwe vastgoedvolumes. Het bestaand erfgoed wordt zoveel mogelijk gehandhaafd en als inspiratiebron gebruikt. Het verleden is daarmee de onderlegger voor de hoofdstructuur van dit getransformeerde stadsdeel. Een transformatie van een industrieel stedelijk gebied ‘buiten de stad’, gegroeid vanaf de naoorlogse jaren vanaf 1950 tot 2020, naar een nieuw verdicht stadsdeel ‘ in de stad’. Stedelijke verdichting in het bestaande stedelijke Roermond anno 2022.

Het Grid en de oorspronkelijke (bijna) Noord- Zuid oriëntatie.

61

3.2 Open GROENE CAMPUS Het Weerstandterrein is al meer dan 70 jaar een door hekwerken omheind terrein waar je alleen als werknemer of klant kwam en dat niet toegankelijk was voor derden. Nu is de kans om het terrein te transformeren naar een nieuw stuk stad met wonen, werken, recreëren en verblijven. De omslotenheid wordt doorbroken en de poorten gaan letterlijk en figuurlijk open! Het groene kader met vele doorgangen is een manier om de uniekheid en eigenzinnigheid te waarborgen, zonder de toegankelijkheid te dwarsbomen. Dit zal worden bereikt door een duidelijke groene structuur van bomen, hagen en heesters rondom het terrein te realiseren of de al aanwezige structuren te versterken. Geen gesloten hekwerken, maar een open kader van hagen en bomen. Dit groen gemarkeerde terrein kent meerdere entrees met duidelijke in- en uitritten voor verschillende modaliteiten. De hoofdas van het Weerstandterrein ligt in het verlengde van de Beatrixlaan. Deze laan wordt door twee bijzondere poorten gemarkeerd. Binnen deze groene omzooming realiseren we een eigenzinnige ruimtelijke compositie. Zonder het bebouwd oppervlak te vergroten wordt een open groene campus met een binnenstedelijke verdichting gerealiseerd.