Bijlage 1 'Thuis in Roermond. Wonen, welzijn en zorg'

visie wonen welzijn en zorg

Samenvatting

visie wonen welzijn en zorg

Thuis in Roermond Wonen, welzijn en zorg 1

visie wonen welzijn en zorg

Inhoud

Inhoud 1 2 3

1.1 Aanleiding......................................................................................................................................... 4 1.2 Doel en totstandkoming ........................................................................................................ 6 1.3 Leeswijzer ........................................................................................................................................ 7 1.4 Samenvatting ................................................................................................................................ 8

2.1 De uitgangssituatie.................................................................................................................... 12 2.2 Onze aanpak ................................................................................................................................ 15

3. Leidende principes .....................................................................................................................16

4. Ambities Thuis in Roermond ................................................................................................20

4 5 2

Ambitie 1: De stad waar je wilt leven ..........................................................................21 Ambitie 2: De stad waar iedereen meedoet..........................................................25 Ambitie 3: Een stad met een passende woning voor iedereen ................26 Ambitie 4: De stad waar wonen, welzijn en zorg verbonden zijn .............33

5. Dynamische actieagenda .......................................................................................................36

visie wonen welzijn en zorg

6

Inhoud

6. Monitoring en evaluatie...........................................................................................................42 Bijlage A: Woonzorganalyse Midden-Limburg en factsheet Roermond..43 Bijlage B: Samenvattting opgaves doelgroepen Woonzorganalyse Midden-Limburg.....................................................................................................................43 Bijlage C: De woning- en tranformatieopgave nader uitgelicht...............45 Bijlage D: Aanleiding, samenhang bestaand beleid en verhouding tot nieuwe wetgeving. .........................................................................................................47 Bijlage E: Begrippen en definities................................................................................48 Bijlage F: Voorbeelden woon(zorg)concepten. ...................................................50 Bijlage G: Voorbeeld persona uitwerking voor woningdeelconcepten....52 Bijlage H: Kaarten en grafieken in groter formaat.............................................53

3

visie wonen welzijn en zorg

1. Inleiding en samenvatting

1. Inleiding en samenvatting 1.1 Inleiding Thuis in Roermond, dat is waar we naar streven voor al onze inwoners. In dit streven speelt Wonen een essentiële rol. Een passende woning is belangrijk om goed te kunnen functioneren, maar een woning in een sociale, groene en gezonde buurt of wijk is vaak nog belangrijker. Een buurt die uitnodigt tot ontmoeting bevordert het gevoel van betrokkenheid en versterkt de sociale samenhang. Dit helpt gemeenschappen te vormen waarin mensen naar elkaar omkijken en elkaar steunen. Bovendien draagt een wijk die aanzet tot beweging bij aan de mobiliteit en helpt het leefstijlgerelateerde ziekten te voorkomen. Op deze manier draagt een passende woning, in een groene en gezonde buurt of wijk, bij aan zowel het welzijn als het thuisgevoel van onze inwoners. Het welzijn van onze inwoners staat hierbij centraal. We geloven in de kracht van positieve gezondheid1 en een sterke sociale basis2. We kijken naar de mogelijkheden van onze inwoners, niet naar hun beperkingen. Ons doel is iedereen te ondersteunen bij het omgaan met uitdagingen in het leven, en hen daarbij zo veel mogelijk zelf de regie te laten houden3. Dit doen we door met een brede blik te kijken naar wat inwoners nodig hebben (zie figuur 1). Toch staan we voor grote uitdagingen.

Net als in de rest van Nederland is er ook in Roermond een tekort aan geschikte woningen, is de ruimte schaars, vergrijst de bevolking en neemt het tekort aan (zorg)personeel toe. Daarom zetten we ons de komende jaren extra in voor wonen, welzijn en zorg, bovenop wat we al doen. Hoe we dit aanpakken, is vastgelegd in verschillende beleidsdocumenten, zoals de Omgevingsvisie Roermond (ruimtelijk domein) en het programma Kiezen voor Kansen (sociaal domein). Deze visie bouwt voort op die stukken en brengt verschillende domeinen samen. Een groep die in onze plannen extra aandacht nodig heeft, zijn de inwoners die behoefte hebben aan extra ondersteuning en zorg, nu of in de toekomst. Deze groep staat voor extra uitdagingen op het gebied van wonen, welzijn en zorg. Voor deze inwoners zijn alle drie de elementen onmisbaar en nauw met elkaar verbonden. Belangrijke oplossingen voor deze groep liggen niet alleen binnen de zorg, maar juist ook daarbuiten. Voor hen blijft welzijn de basis, terwijl zorg een kleiner, maar niet minder belangrijk, onderdeel van het dagelijks leven vormt.

1

Positieve gezondheid richt zich op het vermogen van inwoners om met de uitdagingen in het leven om te gaan en zoveel mogelijk eigen regie te voeren.

2

Sociale basis: Het geheel van organisaties, diensten, voorzieningen en betrekkingen die het mogelijk maken dat mensen in redelijkheid in sociale verbanden (buurten, groepen, netwerken, gezinnen) samen kunnen leven en kunnen participeren in de samenleving’ (bron: Radboud Engbersen en Ard Sprinkhuizen, 1998).

3

4

Aangepast van definitie positieve gezondheid Machteld Huber (www.iph.nl).

visie wonen welzijn en zorg

1. Inleiding en samenvatting

Lichaamsfuncties

10 8 6 Dagelijks functioneren

4

Mentaal welbevinden

2 0

Meedoen

Zingeving

Kwaliteit van leven Figuur 1. De zes dimensies van positieve gezondheid volgens Machteld Huber (www.iph.nl).

5

visie wonen welzijn en zorg

1. Inleiding en samenvatting

1.2 Doel en totstandkoming Met deze visie willen we een duidelijke richting geven aan de aanpak van de uitdagingen van wonen, welzijn en zorg. We hebben onze sociale visie (zoals Kiezen voor Kansen) en ruimtelijke visies (zoals de Omgevingsvisie en de Structuurvisie Wonen Midden-Limburg) samengebracht en verder uitgewerkt voor inwoners die nu of in de toekomst behoefte hebben aan ondersteuning en/of zorg. Hiermee vormt deze visie een onderdeel van de bredere woonopgave van Roermond. Om deze visie te ontwikkelen, hebben we samen met de andere zes gemeenten in Midden-Limburg eerst een grondige analyse laten uitvoeren van de huidige situatie en ontwikkelingen op het gebied van wonen, welzijn en zorg (Woonanalyse Midden-Limburg, HHM & In.Fact.Research). Uit deze analyse kwamen uitdagingen naar voren die we alleen samen met inwoners, betrokken organisaties en belanghebbenden kunnen aanpakken. Daarom hebben we hen om input gevraagd door diverse bijeenkomsten te organiseren en gesprekken te voeren met woningcorporaties, ontwikkelaars, welzijnsorganisaties, zorgaanbieders, adviesraden en onze inwoners. Het resultaat is deze visie op wonen, welzijn en zorg. Dit document dient als startpunt en geeft richting aan de verdere samenwerking met inwoners en betrokken partijen. Het bevat ook concrete (aanvullende) acties en actielijnen, waarvan we met enkele al zijn gestart.

Dit thema is al langere tijd een aandachtspunt binnen de verschillende domeinen. Met deze visie en actieagenda zetten we verdere stappen in de integratie van de domeinen, en streven we naar een intensivering en versnelling van de aanpak. De uitdagingen zijn groot en vragen om actie!

6

visie wonen welzijn en zorg

1. Inleiding en samenvatting Inleiding

1.3 Leeswijzer Deze visie is gestructureerd om duidelijkheid te bieden over de samenhang tussen wonen, welzijn en zorg. In figuur 2 wordt geïllustreerd hoe de visie is opgebouwd.

Hoofdstuk 2

Uitgangssituatie Waar staan we en welke ontwikkelingen zien we?

Hoofdstuk 3

Leidende principes Wat is ons kompas? Welke principes zijn leidend op proces en op inhoud?

Hoofdstuk 4

Ambities Thuis in Roermond Waar willen we naartoe? Wat is ons wensbeeld? circle-small

Ambitie 1: De stad waar je wilt leven.

circle-small

Ambitie 2: De stad waar iedereen meedoet.

circle-small

Ambitie 3: Een stad met een passende woning voor iedereen.

circle-small

Ambitie 4: De stad waar wonen, welzijn en zorg verbonden zijn.

Hoofdstuk 5

Dynamische actieagenda

Hoofdstuk 6

Monitoring en evaluatie

Figuur 2. Opbouw van de visie.

7

visie wonen welzijn en zorg

1. Inleiding en samenvatting

1.4 Samenvatting Uitgangspositie Roermond is een groeiende stad met een relatief jonge bevolking. Dit grote aandeel jongeren zal de komende jaren blijven bestaan. Hier zijn nu al problemen ontstaan in het huisvesten van deze jongeren door een gebrek aan doorstroming op de woningmarkt. Tegelijkertijd neemt ook de vergrijzing sterk toe, wat leidt tot een groeiende zorgvraag. De grootste uitdagingen voor de komende jaren liggen dan ook bij zowel jongeren als ouderen. Bovendien heeft Roermond een sociaaleconomisch kwetsbare bevolking, waardoor aandachtsgroepen41 oververtegenwoordigd zijn. Met de al bestaande woningnood is het bieden van passende huisvesting voor inwoners met een (toekomstige) ondersteunings- en/of zorgvraag een nog complexer vraagstuk geworden. Het is essentieel om een goede balans te vinden tussen specifiek passende woningen voor deze inwoners en voldoende aanbod voor alle andere inwoners. Een bijkomende uitdaging is het toenemende personeelstekort, dat door de vergrijzing verder zal groeien. Hierdoor moet de stijgende vraag naar ondersteuning en zorg met minder beschikbare handen worden opgevangen. Om aan de toenemende vraag te kunnen voldoen, is het belangrijk om in te zetten op preventie. Dit helpt om (zwaardere) zorg te voorkomen of zo lang mogelijk uit te stellen.

Langer thuis wonen wordt mogelijk gemaakt door een sterke sociale basis en een gemeenschap waarin mensen elkaar ondersteunen. Dat vraagt om structurele afstemming en sociale interactie met inwoners, verenigingen en andere stakeholders zoals scholen, horeca en andere ontmoetingsplekken. Daarnaast is het belangrijk dat de omgeving uitnodigt tot beweging, ontmoeting en participatie volgens de principes van positieve gezondheid. Door een groot deel van de ondersteuningsvraag op te vangen via welzijn en informele zorg, blijft het mogelijk om de inwoners die uiteindelijk zwaardere zorg en ondersteuning nodig hebben, goed te bedienen. Dit vraagt om een sterke samenwerking, zowel lokaal als regionaal, en een open communicatie over wat wel of niet mogelijk is.

4

Aandachtsgroepen: We sluiten aan bij de definitie die het Rijk hanteert bij het wetsvoorstel ‘Versterking regie op volkshuisvesting’. Aandachtsgroepen zijn groepen mensen met minder kansen dan anderen op de woningmarkt. Bijvoorbeeld door hun behoefte aan een specifiek soort woning of woonvorm, wat zij kunnen betalen voor de huisvesting, wat extra nodig is aan begeleiding en de zorg en het draagvlak in de buurt.

8

visie wonen welzijn en zorg

1. Inleiding en samenvatting

Leidende principes In lijn met het concept van positieve gezondheid en een sterke sociale basis hanteren we acht leidende principes in ons beleid voor wonen, welzijn en zorg: 1.

Mensbeeld en menselijkheid: we gaan uit van een mensbeeld dat gebaseerd is op vertrouwen, waarbij begrip en behulpzaamheid centraal staan.

2.

De (sociale) basis op orde: we zorgen ervoor dat iedere inwoner een veilige en kansrijke leefomgeving heeft. Dit betekent dat we aandacht besteden aan het op orde brengen of houden van laagdrempelige basisvoorzieningen op buurt- en/of wijkniveau.

3.

Preventie: voorkomen is beter dan genezen. Door in te zetten op preventie willen we risico’s verminderen en beschermende factoren versterken, onder andere door het bevorderen van positieve gezondheid.

4.

Gebiedsgericht en gebiedsgeorganiseerd werken: elke wijk is uniek en vraagt om een specifieke aanpak. Samen met inwoners en betrokken partijen bepalen we wat er in een gebied nodig is aan voorzieningen, inrichting en woningen.

5.

Verduurzamen van wat werkt: we bouwen voort op bestaande informele netwerken en behouden en versterken wat al goed functioneert. Daarnaast zetten we in op bewezen effectieve aanpakken en interventies, zodat we niet telkens het wiel opnieuw hoeven uit te vinden.

6.

Streven naar eenvoud: we zetten de mens en de inhoud centraal, niet het systeem. Ons doel is minder bureaucratie en een overzichtelijke samenwerking over de verschillende domeinen heen.

7.

Aansluiten bij landelijke verbeteringen passend bij de lokale situatie: we vertalen landelijke veranderingen snel naar lokaal beleid en werken waar nodig samen op regionaal niveau.

8.

Samenwerking met lokale en regionale partners: we werken domeinoverstijgend samen in wijken en netwerken, waarbij we de focus op de inwoner houden. Dit doen we door onze eigen belangen opzij te zetten, flexibel te zijn, en tegelijkertijd onze verantwoordelijkheid niet uit het oog te verliezen.

9

visie wonen welzijn en zorg

1. Inleiding en samenvatting

Ambities Om ‘Thuis in Roermond’ te realiseren voor inwoners met een (toekomstige) behoefte aan ondersteuning en zorg, hebben we vier ambities geformuleerd:

1. De stad waar je wilt leven. We creëren een aantrekkelijke en leefbare omgeving die

uitnodigt tot wonen en verblijven. 2. De stad waarin iedereen meedoet. We bevorderen sociale participatie en versterken

het welzijn van alle inwoners door een inclusieve en betrokken gemeenschap te stimuleren. 3. De stad met een passende woning voor iedereen. We zorgen voor een aanbod van

woningen dat aansluit bij de behoeften van iedere inwoner, zowel nu als in de toekomst. 4. De stad waar wonen, welzijn en zorg verbonden zijn. We integreren en organiseren

wonen, welzijn en zorg zodat deze naadloos op elkaar zijn afgestemd.

Deze vier ambities zijn nauw met elkaar verweven en komen samen in de te realiseren wonen-welzijn-zorgclusters. Hoewel elke ambitie een eigen focus heeft, draait het steeds om het verbinden van wonen, welzijn en zorg. Deze verbinding vereist samenwerking over de verschillende domeinen heen en een gebiedsgerichte aanpak. Ons doel is dat alle inwoners, of ze nu wel of geen extra ondersteuning en/of zorg nodig hebben, een passende plek vinden in Roermond. Acties en monitoring In de actieagenda geven we een overzicht van alle concrete acties die we willen uitvoeren. Elke ambitie heeft een eigen actielijn binnen de actieagenda. Deze acties tonen wat er nodig is om ‘Thuis in Roermond’ te realiseren voor iedereen, maar ook waar we al mee begonnen zijn en wat we willen voortzetten. De rol van de gemeente kan per actie variëren (regisserend, verbindend, stimulerend, inspirerend, toetsend, informerend, uitvoerend of het ontwikkelen van beleid of regelgeving). Over het algemeen treedt de gemeente op als verbinder, facilitator en procesbegeleider om, vanuit een regisserende rol, verschillende partijen samen te brengen en zaken af te stemmen. Deze actieagenda is dynamisch van aard. De opgave is zo complex dat het onmogelijk is om alles vooraf te overzien. Gaandeweg sturen we de agenda bij waar nodig na opgedane kennis en nieuwe inzichten.

Daarom passen en vullen we later de acties aan - indien nodig en gewenst. Daarnaast wordt de actieagenda jaarlijks ambtelijk en bestuurlijk gemonitord en geëvalueerd.

10

visie wonen welzijn en zorg

1. Inleiding en samenvatting

11

visie wonen welzijn en zorg

2. De uitgangssituatie

2. De uitgangssituatie In onze ambitie om elke inwoner een ‘Thuis in Roermond’ te bieden, staan we voor aanzienlijke uitdagingen. Dit hoofdstuk belicht deze uitdagingen, eerst in algemene zin voor alle inwoners en daarna specifiek voor degenen die behoefte hebben aan ondersteuning en/of zorg. We geven aan welke richting we al zijn ingeslagen en welke aanpak we hanteren om deze uitdagingen aan te pakken. Voor een gedetailleerd overzicht van de uitdagingen verwijzen we naar de woonzorganalyse van Midden-Limburg. Het volledige rapport is te vinden in bijlage A en de samenvatting in bijlage B.

2.1 De uitdagingen De brede uitdagingen voor alle inwoners van Roermond Roermond telt momenteel meer dan 60 duizend inwoners en dit aantal stijgt naar verwachting tot bijna 64 duizend in 204045. De stad heeft een relatief jonge bevolking, zoals te zien in figuur 3, een trend die naar verwachting aanhoudt. Het aantal jeugdigen in Roermond groeit56, in tegenstelling tot de rest van de regio. Hoewel Roermond minder vergrijsd is dan andere delen van de regio, neemt ook hier het aantal ouderen aanzienlijk toe. Het aandeel ouderen ligt nog steeds boven het Nederlandse gemiddelde. Deze vergrijzing brengt uitdagingen met zich mee op het gebied van wonen, welzijn en zorg. De vergrijzing neemt na 2040 af en daarmee verandert de bevolkingssamenstelling. Daarom houden we in onze woonopgave rekening met flexibele vastgoedoplossingen en aanpasbaar bouwen. Roermond kampt, net als de rest van Nederland, met een krappe woningmarkt. Dit blijkt onder andere uit de sterk gestegen woningprijzen en de langere wachttijden voor sociale huurwoningen. Vooral jongeren hebben het moeilijk: de wachtlijsten voor sociale huurwoningen zijn lang, de huurprijzen in de vrije sector zijn hoog en het kopen van een huis is voor veel jongeren niet haalbaar. De uitdaging betreft niet alleen de kwantiteit, maar ook de kwaliteit van het woningaanbod.

Nieuwbouw kan een deel van de oplossing bieden, maar we moeten ook aandacht besteden aan doorstroming, woningtoewijzing en transformatie om de mismatch in woningbehoeften te verhelpen.

12

5

Dashboard bevolkingsprognose: Provincie Limburg (prvlimburg.nl).

6

Van 2020-2030 groeit de groep inwoners tot 25 jaar met 120 inwoners.

visie wonen welzijn en zorg

2. De uitgangssituatie

Figuur 3. Leeftijdsopbouw van de bevolking in Nederland, Midden-Limburg en Roermond per 1-1-2023 (Bron: CBS, bewerking In.Fact.Research)

Daarnaast heeft Roermond, in vergelijking met andere gemeenten in Midden-Limburg, een sociaal-economisch kwetsbare bevolking67. Aandachtsgroepen zoals mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB), mensen met een psychische kwetsbaarheid, kwetsbare jongeren en arbeidsmigranten komen in Roermond vaker voor dan gemiddeld. Mensen die kwetsbaar zijn, zijn vaak aangewezen op betaalbare (huur)woningen die in zekere mate geconcentreerd zijn in bepaalde wijken. In een aantal van deze wijken wordt relatief meer overlast en onveiligheid ervaren. Dit geeft het beeld dat mensen in een kwetsbare situatie ook vaak in een omgeving wonen die belastend kan zijn, zoals te zien is in figuur 4.

Figuur 4. Verdeling van overlast, onveiligheid en kwetsbaren in Roermond en omgeving. Voor een grotere weergave, zie bijlage H.

7

In Roermond wonen relatief veel mensen met lagere inkomens (46%, landelijk 40%). Ook wonen in Roermond veel mensen met een laag opleidingsniveau (31%, landelijk 27%). Een lagere sociaal-economische status zien we vooral in de wijken Roermond-Oost en Donderberg (bron: SES-WOA scores, CBS, 2021, GGD NL).

13

visie wonen welzijn en zorg

2. De uitgangssituatie

De uitdagingen specifiek voor inwoners met behoefte aan ondersteuning en/of zorg De woonzorganalyse richt zich op vier groepen inwoners met een (mogelijke toekomstige) behoefte aan ondersteuning en/of zorg: 1.

Jongeren met een behoefte aan ondersteuning en/of zorg, en jongvolwassenen (18+) die uitstromen uit Jeugdzorg.

2.

Ouderen met een behoefte aan ondersteuning en/of zorg.

3.

Mensen met problemen omtrent hun geestelijke gezondheid (GGZ) of een psychische kwetsbaarheid.

4.

Mensen met een lichamelijke, verstandelijke of zintuiglijke beperking.

Om de specifieke uitdagingen voor deze groepen beter te begrijpen, hebben we, samen met de Midden-Limburgse gemeenten, een analyse van de huidige situatie en ontwikkelingen op het gebied van wonen, welzijn en zorg uitgevoerd. Deze analyse, zoals weergegeven in bijlage A, toont aan dat de uitdagingen aanzienlijk zijn, zowel in Roermond als in de rest van de regio. Er is een toenemende vraag naar ondersteuning en zorg, terwijl de middelen afnemen en het aantal beschikbare handen vermindert. De stijgende vraag wordt vooral veroorzaakt door de vergrijzing. Hoewel het aantal jongeren ook iets toeneemt, zijn de problemen voornamelijk het gevolg van bestaande tekorten. Voor de andere doelgroepen verwachten we dat hun aantallen redelijk stabiel blijven, zoals verder toegelicht in bijlage B.

Op basis van de analyse zijn drie belangrijke aanbevelingen geformuleerd: 1.

Gemeenschappen activeren en behoefte aan ondersteuning en zorg beperken • Investeer in welzijn en sociale netwerken. Stimuleer gemeenschappen en zet in op

informele hulp om de behoefte aan professionele ondersteuning en zorg te voorkomen of uit te stellen. • Ontwikkel plannen op kern- en wijkniveau en zorg voor een goede afstemming met

de directe woonomgeving. 2. Betere afstemming en samenwerking, meer met minder handen • Gebruik een gebiedsgerichte, domeinoverstijgende aanpak, bijvoorbeeld door het

inrichten van woonzorgzones (clusters). • Organiseer regionale samenwerking en governance. • Verbind de woonzorgopgave met andere regionale ontwikkelingen en plannen. • Monitor de voortgang en pas de plannen aan op basis van de geconstateerde

opgaven. 3. Vertel het eerlijke verhaal, maak duidelijke keuzes • Besteed extra aandacht aan jongeren, bijvoorbeeld door doorstroomvoorzieningen

te realiseren en de overgang naar zelfstandig wonen te vergemakkelijken. • Besteed extra aandacht aan ouderen.

visie wonen welzijn en zorg

2. De uitgangssituatie

2.2 Onze aanpak Om een ‘Thuis in Roermond’ voor onze inwoners te realiseren, werken we actief binnen zowel het sociale als het ruimtelijke domein. We hebben vastgelegd hoe we dit willen bereiken en welke stappen we zetten in een reeks beleidsdocumenten, zoals vermeld in bijlage C. We zien echter een duidelijke noodzaak om het ruimtelijke (wonen) en sociale domein beter te integreren en deze integratie om te zetten in concreet beleid en actie. Op deze manier kunnen we de uitdagingen op het grensvlak van wonen, welzijn en zorg effectiever aanpakken. In deze visie brengen we de omgevingsvisie en het programma Kiezen voor Kansen samen, zoals geïllustreerd in figuur 5. Met waardevolle input van inwoners en betrokken organisaties hebben we deze visies geïntegreerd en verder uitgewerkt tot onze leidende principes in hoofdstuk 3 en ambities in hoofdstuk 4, specifiek gericht op inwoners met een behoefte aan ondersteuning en zorg. In deze visie over wonen, welzijn en zorg richten we ons niet specifiek op de inwoners die gebruik maken van Maatschappelijke Opvang (MO) en Beschermd Wonen (BW). Voor deze groepen hebben we minder concrete acties opgenomen, omdat het beleid voor hen grotendeels in regionale samenspraak wordt bepaald en uitgevoerd in onder andere de Regiovisie Meedoen & Wonen. De leidende principes uit hoofdstuk 3 zijn echter ook van toepassing op deze groepen.

Figuur 5. Omgevingsvisie en programma Kiezen voor Kansen samengebracht.

15

visie wonen welzijn en zorg

3. Leidende principes

3. Leidende principes 1. Mensbeeld en menselijkheid Onze basis is een mensbeeld dat uitgaat van vertrouwen en menselijkheid. Hierbij staan de aspecten ‘begrip’ en ‘behulpzaamheid’ voorop. We geloven in de kracht van een benadering die uitgaat van de intrinsieke waarde en potentie van iedere persoon. We omarmen een eigenschap die de positieve aspecten van mensen omvat: menslievendheid en humaniteit. 2. De (sociale) basis op orde Het is essentieel om voor elke inwoner een solide basis te creëren. Deze basis omvat een woning of verblijfplaats in een veilig en kansrijk leefklimaat. Een woning vormt letterlijk en figuurlijk de uitvalsbasis van iemands leven. Een veilig en kansrijk leefklimaat betekent onder andere sociale veiligheid, inclusie en kansengelijkheid. Inwoners moeten zich veilig en gewaardeerd voelen in hun omgeving. Dit is extra van belang voor mensen in een kwetsbare situatie, zoals mensen met een beperking, omdat zij vaak (fysiek) minder weerbaar zijn. De ‘sociale basis’ omvat alles wat nodig is om in sociale verbanden te leven en te participeren, inclusief organisaties, diensten, voorzieningen en relaties die bijdragen aan goede sociale participatie. 3. Preventie Voorkomen is beter dan genezen. We zetten preventie en positieve gezondheid centraal in onze visie.

We richten ons op het voorkomen van risico’s en het versterken van beschermende factoren door positieve gezondheid te bevorderen. We denken in kansen in plaats van beperkingen en geven professionals de ruimte om preventieve maatregelen te nemen en aanvullend te handelen.

16

visie wonen welzijn en zorg

3. Leidende principes

Lichaamsfuncties

10 8 6 Dagelijks functioneren

4

Mentaal welbevinden

2 0

Meedoen

Zingeving

Kwaliteit van leven Figuur 6. De zes dimensies van positieve gezondheid volgens Machteld Huber (www.iph.nl).

17

visie wonen welzijn en zorg

3. Leidende principes

4. Gebiedsgericht en gebiedsorganiseerd werken Roermond kent verschillende fysieke en sociale opgaven per wijk en buurt. Factoren zoals sociaaleconomische profielen, sociale structuren, beschikbaarheid van dagelijkse voorzieningen, de openbare ruimte, woningvoorraad en aanwezigheid van welzijns- en zorgorganisaties variëren sterk. Daarom kunnen we geen ‘one size fits all’-oplossing voor Roermond ontwikkelen. We ontwikkelen samen met de inwoners en lokale betrokkenen maatwerkoplossingen voor elk gebied. We sluiten aan bij de leefwereld en behoeften van inwoners. Het dagelijks leven, niet de ziekte of stoornis, is ons uitgangspunt. We richten ons beleid steeds meer gebiedsgericht in, zowel in sociaal als fysiek beleid, rekening houdend met de specifieke kenmerken en behoeften van elk gebied.

Figuur 7: sociale gebiedstypering. Meer informatie over de methode en de onderscheiden groepen staat in het document Sociale gebiedstypering 2022.

18

visie wonen welzijn en zorg

3. Leidende principes

5. Verduurzamen van wat werkt Succesvolle aanpakken worden voortgezet en uitgebreid door bewezen methoden en interventies te baseren op effectiviteit. Integraal denken en handelen blijven centraal staan, waarbij informele netwerken worden behouden of versterkt en veilige, gezonde leefomgevingen worden gewaarborgd. Continu leren van de ervaringen van anderen door goed te observeren en van elkaar te leren, vormt een essentieel onderdeel van deze aanpak. 6. Streven naar eenvoud Bij dit principe draait het om: •

Het baseren van ons beleid op de leefwereld en behoeften van inwoners, niet op systemen. Dit vereist een integrale benadering van wonen, welzijn en zorg.

•

Het streven naar een helder en netwerkmatig georganiseerd landschap voor wonen, welzijn en zorg. We versterken de samenwerking tussen verschillende domeinen.

•

Het richten op langdurige samenwerkingen met minder bureaucratie om processen te vereenvoudigen en efficiënter te maken.

7. Aansluiten bij landelijke verbeteringen passend bij de lokale situatie •

We zorgen ervoor dat landelijke verbeteringen snel en goed worden ingebed in bestaand of vernieuwd lokaal beleid.

•

We vertalen landelijke verbeteringen concreet naar de lokale situatie en investeren waar nodig.

•

Waar samenwerking op regionaal niveau effectiever of efficiënter blijkt te zijn, zetten we in op deze samenwerking om schaalvoordelen te behalen en een grotere impact te realiseren.

8. Samenwerking met lokale en regionale partners •

We kijken voorbij onze eigen belangen en blijven flexibel, zonder onze verantwoordelijkheden uit het oog te verliezen.

•

Waar mogelijk passen we ons aan en sluiten we coalities om gezamenlijke doelen te bereiken.

•

We werken in de wijk en in netwerken samen over domeinen heen, gericht op de inwoner. Dit omvat samenwerking met Sociaal Domein, Wonen, Leefbaarheid & Veiligheid en partners zoals inwoners, corporaties, welzijns- en zorgaanbieders, zorgverzekeraars, ondernemers en kennisinstituten, met inachtneming van ieders rollen, taken en verantwoordelijkheden.

19

visie wonen welzijn en zorg

4. Ambities Thuis in Roermond

4. Ambities Thuis in Roermond Om ‘Thuis in Roermond’ te realiseren, richten we ons op vier kernambities:

1. De stad waar je wilt leven. We creëren een aantrekkelijke en leefbare omgeving die

uitnodigt tot wonen en verblijven. 2. De stad waarin iedereen meedoet. We bevorderen sociale participatie en versterken

het welzijn van alle inwoners door een inclusieve en betrokken gemeenschap te stimuleren. 3. De stad met een passende woning voor iedereen. We zorgen voor een aanbod van

woningen dat aansluit bij de behoeften van iedere inwoner, zowel nu als in de toekomst. 4. De stad waar wonen, welzijn en zorg verbonden zijn. We integreren en organiseren

wonen, welzijn en zorg zodat deze naadloos op elkaar zijn afgestemd.

Deze vier ambities vormen samen de bouwstenen voor ‘Thuis in Roermond’. Elk van deze ambities is essentieel en draagt bij aan het geheel. In dit hoofdstuk lichten we de ambities verder toe, met specifieke aandacht voor inwoners die nu of in de toekomst behoefte hebben aan ondersteuning en/of zorg. De ambities zijn nauw met elkaar verbonden en overlappen door hun onderlinge afhankelijkheid. We richten ons niet alleen op nieuwbouw of fysieke woningaanpassingen, maar ook op het ontwikkelen van een omgeving met voldoende voorzieningen voor welzijn en zorg. Deze aanpak helpt om de vraag naar ondersteuning te voorkomen of uit te stellen. Daarnaast versterken we de sociale basis en creëren we een gezonde publieke ruimte die ontmoeting, veiligheid en gezondheid bevordert. Dit alles is cruciaal voor het bevorderen van zelfstandig wonen en een prettige leefomgeving.

Ambitie 1: De stad waar je wilt leven We streven naar een stad waarin onze inwoners zich echt thuis voelen. Dit vereist een integrale aanpak die verschillende aspecten van de leefomgeving combineert. Om een stad te creëren waar je écht wilt leven, richten we ons op twee belangrijke onderdelen:

20

visie wonen welzijn en zorg

4. Ambities Thuis in Roermond

Ambitie 1.1: Wonen-welzijn-zorg clusters - Een gebiedsgerichte aanpak Om inwoners met een ondersteunings- of zorgvraag een geschikte plek binnen hun wijk te bieden, richt de gemeente Roermond zich op het opzetten van meerdere wonen-welzijn-zorg clusters.

Beschrijving van een wonen-welzijn-zorg cluster In de door de gemeente Roermond aangewezen gebieden hanteren we een speciale aanpak om de voorwaarden voor zelfstandig wonen voor mensen met een (latente) ondersteunings- of zorgbehoefte te verbeteren. We bevorderen zelfregie en deelname van de inwoners. Een wonen-welzijn-zorg cluster is een dynamisch concept dat evolueert en verbetert naarmate we meer leren. De volgende kenmerken worden nagestreefd: •

We optimaliseren de integratie van wonen, welzijn en zorg volgens het ‘sociale benaderingsmodel’, zoals beschreven in ambitie 4.

•

Elk cluster biedt een gevarieerd aanbod van woningen en specifieke woonvormen die aansluiten bij de behoeften en het sociaal-economische profiel van de wijk. Dit omvat voldoende aanpasbare en/of zorggeschikte woningen, toegewezen aan de inwoners die deze nodig hebben.

•

Er is een mix van inwoners van verschillende leeftijden, zowel met als zonder ondersteunings- of zorgvraag.

•

We zorgen voor voldoende mogelijkheden voor ontmoeting in het gebied door nieuwe ontmoetingsruimten toe te voegen of bestaande sociale voorzieningen beter te benutten of combineren.

•

We moedigen initiatieven zoals laagdrempelige burenhulp aan en ondersteunen deze.

•

De openbare ruimte moet uitnodigen tot bewegen en toegankelijk zijn. We sluiten aan bij actuele gemeentelijke ontwikkelingen zoals de Groenvisie en het handboek Openbare ruimte dat momenteel wordt opgesteld. We zoeken naar mogelijkheden voor samenwerking, bijvoorbeeld bij geplande veranderingen in de openbare ruimte.

•

Essentiële voorzieningen bevinden zich in wonen-welzijn-zorg clusters binnen 400 meter of we werken een alternatieve oplossing uit.

•

We bevorderen intensieve samenwerking door een brede coalitie in de wijk te zoeken, inclusief lokale ondernemers, bedrijven, vrijwilligers en zorgorganisaties.

21

visie wonen welzijn en zorg

4. Ambities Thuis in Roermond

Alle wijken en kernen in Roermond worden betrokken bij gemeentebrede maatregelen gericht op het verbeteren van wonen, welzijn en zorg, zoals beschreven in de dynamische actieagenda. Het gebiedsgericht werken in het sociaal domein geldt voor alle gebieden. De wonen-welzijn-zorg clusters vormen echter een extra stap. Voor deze gebieden voeren we een intensievere aanpak uit om ze optimaal voor te bereiden op het bieden van wonen met welzijn, ondersteuning en zorg. We starten concreet met drie clusters in 2025 en breiden in de daaropvolgende jaren uit naar andere wijken. Hoewel niet elke wijk een wonen-welzijn-zorg cluster zal worden, passen we de geleerde lessen en successen uit deze clusters op termijn toe in alle wijken en kernen. We prioriteren gebieden op basis van twee overwegingen: 1.

Gebieden met een relatief groot aantal ouderen en/of inwoners met een ondersteunings- of zorgvraag, zowel nu als in de toekomst.

2.

Gebieden die een kansrijke omgeving bieden voor de oprichting van een wonen-welzijn-zorg cluster, bijvoorbeeld door de aanwezigheid van voorzieningen of de mogelijkheid om deze toe te voegen, of omdat er al diverse gebieds- of (woning)bouwontwikkelingen gaande zijn.

Figuur 8 toont het voorspelde percentage inwoners van 75 jaar of ouder in 2040.

Figuur 8. Aandeel 75+ in 2040 in Roermond en omgeving. Voor een grotere weergave, zie bijlage H.

Op basis van de vergrijzing en huidige zorgvraag hebben de volgende wijken en kernen prioriteit gekregen: • • • • 22

Maasniel Strook langs de Bredeweg en rondom het Laurentius Ziekenhuis Roermond (Roermond-Oost) Swalmen Centrum Roermond

visie wonen welzijn en zorg

4. Ambities Thuis in Roermond

We starten met Maasniel, Roermond-Oost en Swalmen. In 2024 voeren we een verdiepende analyse uit op wijkniveau, waarbij we microdata combineren met bestaande informatie zoals ‘foto van de wijk’, data van woningbouwcorporaties en de woonzorganalyse. In 2025 gaan we samen met alle samenwerkingspartners, inwoners en andere belanghebbenden in de gebieden aan de slag met de ontwikkeling van een uitvoeringsplan per cluster. We streven ernaar om binnen een jaar een uitvoeringsplan te realiseren met de nodige betrokkenheid van alle partijen. Ambitie 1.2: Het creëren van gezonde en leefbare wijken Gezonde en leefbare wijken Een leefbare wijk vereist een integrale benadering. De gemeente Roermond zet zich in voor het creëren van gemengde wijken met een goede fysieke inrichting die uitnodigt tot beweging en ontmoeting. Dit bevordert de vitaliteit en mentale gezondheid van onze inwoners. We richten ons op een combinatie van voldoende voorzieningen, speelmogelijkheden, parkeermogelijkheden, klimaatadaptatie en vergroening van de wijk. Middels het programma ‘Kiezen voor Kansen’ en de Groenvisie van gemeente Roermond onderzoeken hoe we sociale, groene en gezonde (leef) omgevingen kunnen verbeteren.

Dit doen we bijvoorbeeld via de aanpak Beweegvriendelijke openbare ruimte, waarbij de ‘gezonde omgeving methode’ wordt ingezet om kansen voor een gezonde leefomgeving in een wijk of dorp te identificeren. Seniorvriendelijke omgeving en wonen met dementie Onze inzet ligt ook bij het creëren van een seniorvriendelijke omgeving. Dit kan aanvullende maatregelen vereisen om de omgeving aan te passen aan de behoeften van ouderen, zodat zij zo lang mogelijk zelfstandig en comfortabel kunnen blijven wonen. Bijvoorbeeld in een gemengd geclusterd wooncomplex. Een seniorvriendelijke omgeving omvat niet alleen fysieke aanpassingen, maar ook een open houding naar senioren, inclusief mensen met dementie en beperkingen. We willen dat alle inwoners als mens worden gezien, ondanks hun ziekte of beperking. Roermond ondersteunt initiatieven van Stichting Samen Bewegen en biedt voorlichting over omgaan met mensen met dementie. We doen dit samen met partners van het netwerk Seniorvriendelijk Roermond en blijven investeren in wonen met dementie. We betrekken partners van het netwerk Seniorvriendelijk Roermond en blijven investeren in wonen met dementie. Als eerste gemeente in Limburg met het certificaat ‘Dementievriendelijke gemeente’ presteert Roermond goed op het gebied van mantelzorgondersteuning, netwerkaanpak en daginvulling voor mensen met dementie.

We blijven aandacht besteden aan wonen met dementie en verkennen mogelijke extra maatregelen. Spreiding van aandachtsgroepen Een gezonde en leefbare wijk vraagt om een goede mix en spreiding van inwoners uit aandachtsgroepen, zoals (jong)volwassenen die uitstromen vanuit jeugdzorg, beschermd wonen of maatschappelijke opvang. Deze groepen stromen vaak uit naar de relatief goedkopere sociale huurwoningen, die vaak geconcentreerd zijn in wijken met bestaande overlast en sociale problematiek. Dit kan hun zelfredzaamheid ondermijnen. Om passende huisvesting voor deze doelgroepen te waarborgen, is in de regio Noord- en Midden-Limburg het samenwerkingsverband ‘Woonkans’ opgericht door gemeenten, woningcorporaties en zorgaanbieders. Woonkans koppelt deze inwoners aan geschikte woningen, vaak met ambulante ondersteuning. Woningcorporaties houden een deel van hun woningaanbod beschikbaar voor deze doelgroepen en houden rekening met de impact op de leefbaarheid van de wijk. 23

visie wonen welzijn en zorg

4. Ambities Thuis in Roermond

De gemeente Roermond streeft naar een evenwichtige spreiding van deze aandachtsgroepen over verschillende wijken om diverse en vitale wijken te creëren waar inwoners elkaar ondersteunen. Dit vraagt om samenwerking op meerdere vlakken, zoals de toewijzing en sturing van de woningvoorraad door de gemeente en woningcorporaties. We werken aan het versterken van de sociale basis en bevorderen acceptatie van diversiteit en inclusie in alle wijken, zoals uiteengezet in ambitie 2. We streven naar het voorkomen van overbelasting van wijken door een balans te vinden tussen het aantal aandachtsgroepen en de draagkracht van de wijk. Groep inwoners met onbegrepen gedrag In Roermond is er een groep inwoners met onbegrepen gedrag die zorg mijdt en geen vooruitgang boekt, wat een grote impact heeft op de veiligheid en leefbaarheid. We investeren in het beheersbaar houden van situaties rond deze inwoners en onderzoeken samen met de regiogemeenten de beste oplossingen. We streven naar een eerlijke verdeling en willen voorkomen dat oplossingen een regionale functie krijgen, gezien de bestaande leefbaarheidsproblematiek in onze wijken. We verkennen ook andere mogelijkheden om deze doelgroep te ondersteunen en de overlast te verminderen. Kleinschaligheid In de uitwerking van de wonen-welzijn-zorg clusters streven we naar kleinschaligheid.

Dit kan zich uiten op verschillende niveaus, zoals buurtniveau of in kleinschalige woonzorgvormen. Zelfs in grotere complexen passen we kleinschaligheid toe door te werken met een klein vast team van ondersteuners en verzorgers of door gezamenlijke ruimtes voor enkele bewoners te creëren. Kleinschaligheid bevordert bekendheid en vertrouwelijkheid, wat bijdraagt aan langer zelfstandig wonen. Voor aandachtsgroepen is spreiding van belang om overbelasting van wijken te voorkomen. We zoeken naar een balans tussen kleinschaligheid en haalbaarheid. Het bevorderen van mobiliteit Mobiliteit is cruciaal voor een fijne leefomgeving, vooral voor ouderen en mensen met een beperking. Hoewel het centrum van Roermond een sociale en toegankelijke omgeving biedt, zijn er nog verbeteringen nodig. Obstakels zoals stoepranden, veel gestalde fietsen en smalle voetpaden, kunnen erg belastend zijn. We streven naar goede toegankelijkheid van voorzieningen zoals supermarkten en parken. We sluiten aan bij bestaande plannen en betrekken afdelingen en collega’s op het gebied van mobiliteit en openbare ruimte bij de uitwerking van de wonen-welzijn-zorg clusters. Een concreet voorbeeld is het parkeren voor mensen met een mobiliteitsbeperking. We zullen het aantal en de spreiding van gehandicaptenparkeerplaatsen kritisch beoordelen en zorgen voor een adequate aanvulling waar nodig.

24

visie wonen welzijn en zorg

4. Ambities Thuis in Roermond

Ambitie 2: De stad waar iedereen meedoet In Roermond streven we naar een stad waarin iedereen actief bijdraagt aan het wonen en leven, en waarin de mensen in de directe omgeving dagelijks bijdragen aan een sterk thuisgevoel. Om dit te realiseren, versterken we de sociale basis door ontmoetingen en verbindingen in wijken en buurten te bevorderen. We verstevigen formele en informele netwerken781zodat omkijken naar elkaar de norm wordt. We creëren laagdrempelige en toegankelijke buurtvoorzieningen om dit te faciliteren. Een voorbeeld hiervan is de netwerkaanpak Seniorvriendelijk Roermond, waarin organisaties, zowel professionals als vrijwilligers, samenwerken om eenzaamheid te beperken en te voorkomen. Er zijn verschillende verenigingen en programma’s, zoals seniorenverenigingen, culturele en sportverenigingen. Hierbij streven we ernaar dat mensen zo lang mogelijk kunnen blijven meedoen, ook met een ziekte en/of beperking. Daarnaast zijn er specifieke activiteiten voor mensen met dementie of een beperking. Voorbeelden zijn een koor voor Stem en Geheugen, het Breincafé, het Toon Hermans Huis en het Alzheimercafé. Eenzaamheid is echter niet alleen een probleem onder ouderen; ook jongeren en andere leeftijdsgroepen ervaren dit in toenemende mate. Daarom richten we ons bij het versterken van de sociale basis op alle leeftijden.

De gemeente Roermond werkt hiervoor gebiedsgericht samen met partners zoals Vijf (begeleiding Wmo en samenlevingsopbouw), AMW (maatschappelijk werk), MEE (cliëntondersteuning), Wel.kom (jongerencoaching), en het CJG (jeugdhulp). Deze organisaties werken vanuit de gemeenschap en bundelen hun krachten met zowel formele als informele netwerken, afgestemd op de behoeften en leefwereld van de inwoners. Eind 2024 starten we in twee gebieden, Donderberg en KKKHV89 , en breiden dit daarna verder uit naar andere gebieden. In deze gebieden creëren we ook een nabij gelegen ‘loket’ waar inwoners terecht kunnen voor informatie en advies, maatschappelijke ondersteuning, schuldhulpverlening, en meer. Een voorbeeld van deze gebiedsgerichte aanpak is het organiseren van valpreventietrainingen voor ouderen in de wijken. De werkwijze om de sociale basis te versterken en gebiedsgericht te werken, sluit naadloos aan bij de ontwikkeling van de wonen-welzijn-zorg clusters die we in Roermond realiseren. Binnen deze clusters kan de aanpak verder worden verdiept en toegepast. Binnen de sociale basis spelen mantelzorgers een cruciale rol. Zij dragen vaak een zware verantwoordelijkheid door de combinatie van zorgtaken voor een dierbare en hun eigen dagelijkse leven, wat hen onder druk kan zetten. Door de toenemende vergrijzing neemt de behoefte aan mantelzorgers toe.

Daarnaast verwachten we dat de kleinere groep mantelzorgers in de nabije toekomst extra zwaar onder druk komen te staan door de groter wordende arbeidstekorten. Het is daarom essentieel om mantelzorgers te ondersteunen, bijvoorbeeld door middel van mantelzorgwoningen, aanleunwoningen, en extra respijtzorg om hen (tijdelijk) te ontlasten. Ook de Mantelzorgtest Roermond, een online tool met specifieke informatie, biedt ondersteuning. Daarbij zijn scholing en bewustwording voor professionals belangrijk, zodat zij mantelzorgers beter kunnen ondersteunen. Tenslotte is het belangrijk te beseffen dat de hiervoor beschreven ontwikkelingen het onmogelijk maken om alleen op mantelzorg te leunen. Het werken aan alle andere doelstellingen in deze visie, zoals een sterke sociale basis, geclusterde woonvormen en efficientere zorg, heeft een hoge urgentie. 8

Formele netwerken bestaan uit betaalde beroepskrachten en Informele netwerken zijn sociale verbanden tussen mensen die onderling met elkaar verbonden zijn op basis van een gedeelde overeenkomst, een gemeenschap. Het gaat om niet-beroepsmatige ondersteuning en onbetaalde inzet door vrijwilligers. Bijvoorbeeld zelforganisaties, sociale ondernemingen, vrijwilligers- en burgerinitiatieven (bron: Rapport: De kracht van informele netwerken | KIS).

9

KKKHV: Kemp, Kapel, Kitskensberg, Heide en Veld.

25

visie wonen welzijn en zorg

4. Ambities Thuis in Roermond

Ambitie 3: Een stad met een passende woning voor iedereen De gemeente Roermond streeft naar het bieden van passende woningen voor alle inwoners, aangepast aan hun levensstijl, behoeften en mogelijkheden. Dit omvat toegankelijke woningen voor mensen met beperkte mobiliteit en betaalbare huisvesting, bijvoorbeeld voor jongeren. De bredere woonopgave omvat ruim 4.400 woningen vanaf 2022 met een focus op specifieke doelgroepen zoals ouderen, jongvolwassenen en mensen die uitstromen vanuit beschermd wonen of maatschappelijke opvang.

Om dit te realiseren, zet de gemeente in op de volgende ambities: •

Ambitie 3.1: Creëren van voldoende passend woningaanbod, met specifieke aandacht voor ouderen, jongvolwassenen en mensen die uitstromen vanuit Beschermd Wonen of Maatschappelijke Opvang, en mogelijkheden voor woningdelen of splitsen.

•

Ambitie 3.2: Verbeteren van de toegankelijkheid en geschiktheid van woningen.

•

Ambitie 3.3: Verbeteren van de toewijzing van woningen en het realiseren van betere doorstroming.

Ambitie 3.1 Het creëren van voldoende passend woningaanbod Voor ouderen Met de vergrijzing neemt het aantal ouderen met specifieke behoeften aan ondersteuning en/of zorg toe, wat invloed heeft op de woningbehoefte. We onderscheiden twee hoofdgroepen: •

Ouderen met behoefte aan lichtere vormen van ondersteuning en zorg (zorg op afroep), met een verwachte toename van ongeveer 465 inwoners in 2040.

•

Ouderen met behoefte aan 24-uurs zorg, met een verwachte toename van ongeveer 475 inwoners in 2040.

Voor beide groepen gelden de leidende principes van preventie, positieve gezondheid, menselijkheid, de sociale basis en een gebiedsgerichte aanpak. We streven ernaar dat ouderen zo lang en gezond mogelijk in hun vertrouwde woonomgeving kunnen blijven. Dit omvat investeringen in wonen-welzijn-zorgclusters en de ontwikkeling van nieuwe woon(zorg)concepten. De ondersteuning en zorg voor ouderen met 24-uurs zorgbehoefte kunnen op drie manieren worden geboden: •

Nultredenwoningen.

•

(Geclusterde) woonvormen met ondersteuning en/of zorg op afroep.

•

Geclusterde zorggeschikte woningen met 24-uurs zorg.

Hoewel deze indeling in de praktijk soms flexibeler is, helpt het bij het plannen en monitoren van de woning- en zorgbehoefte. Nultredenwoningen en geclusterde woonvormen met zorg op afroep vallen vaak onder reguliere bewoning, terwijl geclusterde zorggeschikte woningen met 24-uurs zorg als maatschappelijk (zorg) worden geclassificeerd. Verdere toelichting over de planologische terminologie is te vinden in tabel 1. We blijven de voortgang in deze categorieën monitoren en afstemmen op provinciale en landelijke definities. 26

visie wonen welzijn en zorg

4. Ambities Thuis in Roermond

Type

Opgave tussen 2022 en 2040

Opgave nultredenwoningen – (regulier ‘geschikt’ wonen)

ca. 2.900

Realisatie en planvoorraad

ca. 2.700

Additionele opgave minimum (er is meer nodig i.v.m. onzekerheden in planvoorraad)

200

(Geclusterde) woonvormen waar ondersteuning en/of zorg op afroep beschikbaar is *

ca. 465

Geclusterde zorggeschikte woningen met 24-uurs aanwezige zorg *

ca. 475

* Geclusterde woonvormen met ondersteuning en/of zorg op afroep en geclusterde zorggeschikte woningen met 24-uurs zorg worden bij de nultredenwoningen gerekend, aangezien deze meestal voldoen aan de criteria voor nultredenwoningen. Deze opgaven kunnen ook worden vervuld door transformatie van bestaand vastgoed. Tabel 1. Verdere toelichting over de planologische terminologie.

Gemeente Roermond richt zich al jaren op de bouw van nultredenwoningen op basis van woningbehoefteonderzoek. Deze woningen zijn niet alleen gericht op ouderen, maar ook op een bredere groep inwoners die uit voorzorg of voor extra comfort nultredenwoningen wensen. Door een ruim aanbod van nultredenwoningen te creëren, wordt een grotere buffer van toegankelijke woningen voor alle inwoners, inclusief senioren met een verminderde mobiliteit, gerealiseerd. Dit zorgt voor meer flexibiliteit in de woningvoorraad en vermindert de kans op mismatches. Naast nultredenwoningen is het belangrijk om te investeren in nieuwe woonzorgconcepten die een tussenvorm bieden tussen zelfstandig wonen en 24-uurs zorg. Voorbeelden zoals het complex ‘Aan de Breijewaeg’ en ‘Klein Kerckeveldt’ tonen succesvolle initiatieven aan. Deze voorbeelden zijn verder toegelicht in bijlage F. De gemeenteraad heeft een motie aangenomen om de mogelijkheden van een ‘zorgbuurthuis’ te onderzoeken, een type geclusterde woonvorm die tussen zelfstandig wonen en verpleeghuiszorg valt. De gemeente zal, samen met stakeholders zoals corporaties, vastgoedpartijen en zorginstellingen, gebiedsgericht onderzoeken en faciliteren in de ontwikkeling van dergelijke woonzorgconcepten.

Als gemeente nemen we een stimulerende, faciliterende en toetsende rol en beoordelen initiatieven op basis van een vastgelegd kader om te zorgen dat ze voldoen aan de gemeentelijke uitgangspunten.

27

visie wonen welzijn en zorg

4. Ambities Thuis in Roermond

Bij de beoordeling van een woon(zorg)initiatief kijken we naar de volgende aspecten die we als meerwaarde beschouwen: •

Indien mogelijk een mix van typen inwoners.

•

Afstemming met de omgeving, inclusief huisartsen, welzijns- en zorginstellingen.

•

Schaal van de buurt, bij voorkeur op buurtniveau of, indien niet mogelijk, op wijkniveau.

•

Kleinschaligheid, eventueel in een groter complex, met gezamenlijke ruimtes en een beperkt aantal woningen.

•

Verbinding met de buurt door vrijwilligers.

•

Aandacht voor betaalbaarheid.

•

Mogelijkheid voor partners om samen te blijven wonen.

•

Maaltijdvoorziening bij voorkeur met vers bereid eten dat voldoet aan principes van positieve gezondheid.

•

Mogelijkheden voor ontmoeting binnen de woon(zorg)locatie of op rollatorafstand.

•

Bij voorkeur geen verhuizing nodig bij toenemende zorgbehoefte.

•

Flexibiliteit van vastgoed voor andere doelgroepen als de vraag verandert.

Deze visie biedt het globale kader voor nieuwe woonzorgconcepten, met een focus op de stip op de horizon, leidende principes en essentiële ingrediënten voor woon(zorg)initiatieven. De ervaring leert dat er in de loop der tijd behoefte kan ontstaan aan verduidelijking en operationalisering van definities en principes. Het afwegingskader zal daarom verder worden gedetailleerd in de actieagenda. Beschikbaarheid locaties voor nieuwe woon(zorg)initiatieven In de afgeronde Quick scan ‘Ruimte, wonen en bedrijvigheid’ zijn locaties voor aanvullende woningbouw geselecteerd. Voor deze locaties wordt de haalbaarheid verder onderzocht in een plan van aanpak, waarbij ook het benodigde woonprogramma wordt bekeken. De doelstellingen uit deze visie worden hierbij meegenomen, met altijd aandacht voor maatwerk, aangezien de behoeften per gebied kunnen verschillen. Mantelzorgwoningen Naast zelfstandige woningen voor ouderen vinden we het belangrijk om oog te hebben voor mantelzorgers vanuit een woonperspectief. Een voorbeeld hiervan zijn mantelzorgwoningen. Deze woningen kunnen in bepaalde gevallen vergunningsvrij worden gerealiseerd en in gebruik genomen. Indien mantelzorg (nog) niet van toepassing is, is een omgevingsvergunning vereist. We streven naar duidelijke en toegankelijke regelgeving voor (toekomstige) mantelzorgers.

Dit omvat zowel de procedure als de mogelijkheid om de woningen te behouden als ze niet meer nodig zijn voor mantelzorg. We onderzoeken hoe we dit proces kunnen vereenvoudigen en duidelijker maken, met ondersteuning van de organisatie Mantelzorg NL. 28

visie wonen welzijn en zorg

4. Ambities Thuis in Roermond

Betaalbare woningen voor jongvolwassenen en uitstroom vanuit Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang De gemeente Roermond onderkent de moeilijkheden die jongvolwassenen ervaren bij het vinden van betaalbare woningen, mede door de huurtoeslaggrens van € 454,47 per maand voor jongeren tot 23 jaar. Betaalbare huisvesting is cruciaal voor hun zelfontplooiing en heeft bredere maatschappelijke implicaties. Jongvolwassenen die uitstromen uit jeugdzorg, Beschermd Wonen of Maatschappelijke Opvang hebben vooral behoefte aan betaalbare kamers, studio’s of kleine huurwoningen. De gemeente onderzoekt mogelijkheden om het aanbod te vergroten en de leefbaarheid van wijken te verbeteren. Onderzoek met corporaties richt zich op het verbeteren van de beschikbaarheid en spreiding van betaalbare woningen, waaronder mogelijkheden zoals woningdelen en het gebruik van leegstaand vastgoed voor jongerenhuisvesting. Daarnaast is voldoende aanbod van kleine betaalbare woningen essentieel voor het Nationaal Actieplan Dakloosheid: Eerst een Thuis, dat streeft naar een thuis voor iedereen in 2030. Er wordt onderzocht of tussenvoorzieningen een oplossing kunnen bieden voor mensen die te intensief worden begeleid in Beschermd Wonen maar niet genoeg hebben aan reguliere ambulante begeleiding. Er zijn ook pilots gaande om deze tussenoplossingen te testen, ook in Roermond.

Verder wordt het bestemmingsplan ‘Herziening paraplu-bestemmingsplan kamerverhuur en ministudio’s’ aangepast om ruimte te bieden voor kleinere woningen zonder de leefbaarheid te schaden, met speciale aandacht voor bewuste concepten die gemeenschappelijkheid en wederzijdse ondersteuning bevorderen. Samenwonen door woningdelen of woningsplitsen De gemeente Roermond ziet samenwonen door woningdelen of woningsplitsen als een mogelijke deeloplossing voor het tekort aan betaalbare woonruimte, vooral voor jongvolwassenen en mensen die uitstromen vanuit Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang. Samenwonen biedt ook voordelen zoals het tegengaan van eenzaamheid en het vervullen van mantelzorgbehoeften, wat het aantrekkelijk maakt voor ouderen. De gemeente wil daarom de mogelijkheden voor samenwonen verruimen, maar is zich bewust van mogelijke nadelen en risico’s zoals overlast of misstanden op de woningmarkt. Momenteel worden de drempels en regelgeving die samenwonen, woning- en kavelsplitsing ontmoedigen in kaart gebracht. Waar mogelijk zal gemeentelijke regelgeving en/of beleid worden aangepast om samenwonen, woning- en kavelsplitsing te vergemakkelijken. We houden daarbij wel aandacht voor het voorkomen van leefbaarheidsproblemen. De gemeente onderzoekt in welke situaties, voor welke doelgroepen en onder welke voorwaarden versoepelingen mogelijk en passend zijn.

Wanneer regelgeving en beleid zijn versoepeld, brengen we de mogelijkheden tevens meer onder de aandacht bij inwoners. Om een gerichte aanpak te ontwikkelen, werkt de gemeente met persona’s die verschillende vormen van woningdelen en samenwonen verkennen, afgestemd op de behoeften van specifieke doelgroepen. Een voorbeeld hiervan is opgenomen in bijlage G. Ambitie 3.2 Verbeteren van toegankelijkheid en geschiktheid woningen Bij nieuwbouwprojecten wil de gemeente dit onderwerp prominenter op de agenda zetten, vooral omdat conceptbouw – hoewel snel en kostenefficiënt – minder ruimte laat voor aanpassingen. Daarom is het essentieel om toegankelijkheid al in de ontwerpfase mee te nemen. De gemeente streeft naar een woningaanbod dat flexibel en veerkrachtig is, zodat woningen geschikt zijn voor meerdere doelgroepen. Nultredenwoningen zijn hier een goed voorbeeld van en 29

visie wonen welzijn en zorg

4. Ambities Thuis in Roermond

worden al gestimuleerd vanuit woningbehoefteonderzoek. Ook wordt benadrukt dat aanpasbaar bouwen – waarbij aanpassingen later eenvoudig en betaalbaar kunnen worden doorgevoerd – bij elk project de norm moet zijn, met enkele uitzonderingen zoals bij starterswoningen, tiny houses of projecten ver van voorzieningen. Omdat de mogelijkheden rond aanpasbaar bouwen voortdurend veranderen, kiest de gemeente voor een open benadering. In plaats van strikte definities wordt in overleg met ontwikkelaars en woningcorporaties gekeken naar haalbare oplossingen binnen redelijke grenzen. Ondertussen wordt er gewerkt aan een omgevingsplan voor de gemeente Roermond en starten we met de ontwikkeling van wonen-welzijn-zorgclusters. Hierbij kunnen specifieke gebieden worden aangewezen waar een extra grote behoefte is aan bijvoorbeeld zorggeschikte woningen met een hoog toegankelijkheidsniveau. Voor deze gebieden wordt het juridisch instrumentarium verder uitgewerkt, bijvoorbeeld via het omgevingsplan. Naast nieuwbouw is het belangrijk om de huidige woningvoorraad niet te vergeten, want hier liggen grote kansen. Uit de woonzorganalyse blijkt dat Roermond relatief veel toegankelijke woningen heeft, of woningen die relatief eenvoudig zijn aan te passen, vergeleken met het aantal inwoners met een mobiliteitsbeperking binnenhuis.

Voor het aanpassen van de bestaande (sociale) huurwoningvoorraad werken we samen met woningcorporaties. Voor de particuliere sector zijn andere interventies nodig. Om particuliere woningeigenaren te ondersteunen bij het verbeteren van de toegankelijkheid van hun woning, onderzoeken we de verzilverlening en/of blijverslening ingezet kunnen worden, zoals dit in andere gemeenten al succesvol wordt toegepast. Tenslotte is parkeerruimte voor scootmobielen een belangrijk aandachtspunt bij het geschikt maken van woningen. Als een inwoner afhankelijk is van een scootmobiel, moet deze veilig kunnen worden geparkeerd. Wanneer dit niet mogelijk is bij de woning, kan dat zelfs aanleiding zijn om te

Figuur 9. Weergave van de raming aanpasbare woningvoorraad in Roermond. Voor toelichting van de definitie en methodiek zie deze link. Voor een grotere weergave, zie bijlage H. 30

visie wonen welzijn en zorg

4. Ambities Thuis in Roermond

verhuizen. Parkeerruimte voor scootmobielen wordt steeds vaker een probleem. Met ingang van 2024 zijn de regels aangescherpt, waardoor scootmobielen niet meer in galerijen mogen staan, omdat ze worden gezien als ‘brandgevaarlijke voorwerpen’. Samen met woningcorporaties zoeken we naar oplossingen voor dit probleem. Zo hebben we bijvoorbeeld grond beschikbaar gesteld aan een woningcorporatie om parkeerruimte voor scootmobielen te realiseren en zijn er hernieuwde (o.a. financiële) afspraken gemaakt om gezamenlijk als corporaties en gemeenten de realisatie van scootmobielstallingen te verwezenlijken. Ambitie 3.3 Het verbeteren van de toewijzing en realiseren van doorstroming In ambitie 3.2 is benoemd dat Roermond relatief veel toegankelijke woningen of relatief eenvoudig aan te passen woningen heeft, ten opzichte van het aantal inwoners met een mobiliteitsbeperking binnenhuis. Dit betekent niet dat er geen sprake van een mismatch kan zijn. De werkelijkheid is complexer, omdat er vele andere factoren een rol spelen om tot de juiste match te komen: zorgscheefwonen, financiële mogelijkheden van inwoners, timing van vrij komen van woningen, specifieke wensen ten aanzien van bijvoorbeeld locatie enzovoorts.

Wel biedt de bestaande geschikte woningvoorraad kansen als we extra inzetten op toewijzing en aanpassing, zodat deze woningen vaker terechtkomen bij de inwoners die ze het hardst nodig hebben. De gemeente onderzoekt samen met de woningcorporaties of er nog mogelijkheden zijn om de woningtoewijzing verder te optimaliseren. Daarnaast wordt gekeken welke voorbeelden uit andere gemeenten het meest effectief blijken om in Roermond toe te passen. Voorbeelden zijn de pilot “Woningmatch” van Woonwenz in Venlo en de verhuispremie die in Utrecht wordt toegepast. Uit gesprekken blijkt dat knelpunten soms ook ontstaan in het zoekproces en het niet vragen of ontvangen van ondersteuning daarbij. Bij woningcorporaties blijkt soms meer maatwerk mogelijk dan men via de website Thuis in Limburg kan zien. Om inwoners met een mobiliteitsbeperking binnenhuis beter te huisvesten, moet ook geïnvesteerd worden in ondersteuning bij het zoekproces. Daarom willen we, samen met enkele ervaringsdeskundige inwoners, een ‘klantreis’ uitwerken om te achterhalen welke knelpunten zij ervaren in hun zoektocht naar passende woningen. Op basis daarvan kunnen we vervolgens gericht werken aan oplossingen. Tevens is het realiseren van doorstroming op de woningmarkt belangrijk, zodat meer huishoudens kunnen wonen in een woning die het beste past bij hun levensfase.