Bijlage 1.1 - Bijlage Cultuur Werkplaats Roermond 2022-2025

D Kerkenvisie Roermond heeft een rijk bezit aan monumentale kerken. In de op te stellen kerkenvisie komen eigenaren en andere partijen aan het woord die betrokken zijn bij het in standhouden en onderhouden en/of de toekomst van deze gebouwen. Tot eind 2021 vond een inventarisatie plaats van wat nodig is om de toekomst van deze monumenten te garanderen. Op basis daarvan wordt in 2022 een voorstel gedaan voor vervolgstappen, bijvoorbeeld door middel van overlegstructuren maar ook in de vorm van projecten die kerken helpen openstellen en zichtbaar maken.

E Archeologie Als gevolg van de enorme bouwhausse en de grote wegenprojecten, zijn in de afgelopen twintig jaar in Roermond circa vierhonderd archeologische studies verricht. Vaak gaat het om bureaustudies maar het betreft ook onderzoeken in de vorm van proefsleuven, archeologische begeleiding en definitieve opgravingen. Belangrijk is dat al deze informatie ook zijn weg naar het publiek vindt om inwoners en bezoekers te informeren, inspireren en verwonderen over alles wat is gevonden in ‘hun’ gemeente. Gewenst is om zeker een synthese van al deze onderzoeken die betrekking hebben op de historische binnenstad op te laten stellen die daarmee een nieuwe stand van zaken van de stadsgeschiedenis oplevert. Om archeologische verhalen en vondsten blijvend toegankelijk te houden, wordt de lijn doorgezet met betrekking tot het zichtbaar maken en ontsluiten van belangwekkende archeologische vondsten, in navolging en door middel van de Archeoroute. Het rijke archeologisch erfgoed draagt zo bij aan de aantrekkelijkheid van Roermond.

20

Bijlage 1

E Kunstuitleen Sinds begin jaren ‘80 heeft gemeente Roermond een kunstuitleen. Hieraan wordt uitvoering gegeven door het Bonnefanten Museum in Maastricht. Hieraan ten grondslag ligt een overeenkomst waarin afspraken zijn vastgelegd over o.a. huisvesting, inzet van personeel, openingstijden en dienstverlening. Inmiddels is deze overeenkomst opgezegd en vanaf 2022 gaan de gemeente en Bonnefanten Museum een subsidierelatie met elkaar aan. De gemeente hecht waarde aan de toegang tot kunst op een laagdrempelige manier. Het doel van de kunstuitleen is tweeledig. Ten eerste is het doel verspreiding van een representatieve collectie hedendaagse beeldende kunst, samengesteld op basis van kwaliteitscriteria, onder een zo groot mogelijk publiek en tegen een voor iedereen betaalbare prijs. Ten tweede is het doel het creëren van een markt voor kunstenaars waar ze eigen werk op een vrij gemakkelijke manier onder de aandacht kunnen brengen van een groot publiek en tevens inkomsten kunnen genereren. Onderzoek heeft uitgewezen dat de kunstuitleen weinig bekendheid heeft. Het aantal abonnementen blijft redelijk stabiel. Het ontbreekt echter aan groei en de kunstuitleen speelt onvoldoende in op ontwikkelingen in de samenleving.

Voor de komende periode is van belang om meer aandacht te besteden aan de bekendheid van de kunstuitleen; de uitbreiding van openingstijden en activiteiten (verkoop, presentaties e.d.); het afstemmen van het aanbod op de vraag; en daarop aansluitend de marketing.

21

Bijlage 1

5 Financieel kader Met voorliggende meerjarencultuurvisie is uitgegaan van het anders inzetten van de huidige cultuurmiddelen (2021) zijnde € 2.904.700,- (exclusief gemeentelijke instellingen en de Bibliotheek). Door het hanteren van het principe ‘de basis op orde’ komen middelen beschikbaar die onder andere worden ingezet voor instellingen in de vernieuwde culturele basisinfrastructuur, een nieuwe subsidieregeling, de combinatiefunctionaris en het PCR. Door middel van dit principe herijken we bovendien onze subsidietactiek om beter aan te sluiten bij de (lokale) culturele sector die volop in beweging is. Met een veranderende inzet van het huidige cultuurbudget kiezen we voor een profiel waarmee een start kan worden gemaakt om ons als cultuurgemeente te onderscheiden, zowel ten opzichte van omliggende steden, als binnen de provincie en op landelijk niveau. We benadrukken hier het woord ‘starten’. Het bestaande budget geeft vooralsnog geen ruimte om een sterk profiel te ontwikkelen als derde cultuurstad van Limburg op de as van Maastricht (hoge kunsten stad en hogescholen voor de kunst) en Venlo (stad van volkscultuur, amateurkunsten en musea). Hierboven zijn reeds actiepunten benoemd die niet uitvoerbaar zijn binnen het huidig beschikbare budget en capaciteit.

Als Roermond een cultuurstad wil zijn die verbindingen legt tussen economie, zorg, onderwijs en toerisme, alsook een sterke basisinfrastructuur heeft die bovenregionaal publiek trekt en in samenwerkingen verder kijkt dan de eigen gemeente, is meer nodig dan het huidige budget en de beschikbare gemeentelijke capaciteit. Met deze cultuurvisie hebben we de ambitie om Roermond echt als verbindende cultuurstad neer te zetten. Daarvoor is het nodig het gemeentelijk budget en beschikbare capaciteit voor cultuur en erfgoed te verhogen om die volgende stappen te kunnen zetten als ook om de wettelijke taken aan te kunnen zoals op het gebied van erfgoed. Een hoger cultuurbudget is ook noodzakelijk om goed in te kunnen spelen op de actuele ontwikkelingen zoals verduurzaming van monumenten maar ook het uitvoeren van wettelijke taken op het gebied van erfgoed en het realiseren van een meer divers en inclusief cultuurklimaat in onze gemeente. Met de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2022 in het vooruitzicht is het voorstel structureel meer middelen en capaciteit voor cultuur en erfgoed beschikbaar te stellen.

Inzet Rijksmiddelen Culturele Infrastructuur 2021 en 2022 In 2020 is de cultuursector hard geraakt door de landelijk genomen maatregelen om het coronavirus aan te pakken (en momenteel ondervindt de cultuursector nog steeds op directe en indirecte wijze de nadelige gevolgen hiervan). Het Rijk heeft in een aantal tranches middelen ter beschikking gesteld voor de ondersteuning van de culturele infrastructuur. In totaal betrof dit € 942.247,00 (peildatum 1 september 2021) dat is ingezet binnen drie sporen in 2021 en 2022. Spoor 1 richtte zich op de versterking van de huidige bestaande lokale culturele infrastructuur ter compensatie van het weggevallen van inkomsten veroorzaakt door de beperkingen vanwege de maatregelen als gevolg van corona. Hiertoe is de Steun- en herstelregeling culturele sector Roermond 2021 vastgesteld. Zowel professionele culturele instellingen als amateurkunstverenigingen konden een aanvraag indienen. In totaal zijn 13 aanvragen gehonoreerd voor een bedrag van € 202.021 (peildatum 1 augustus 2021).

22

Bijlage 1 Spoor 2 betreft de Verrijking van de culturele infrastructuur. Dit spoor, genoemd Maakplaats, richt zich in 2021 en 2022 op het in kaart brengen, (verder) stimuleren en ontwikkelen van initiatieven van zowel cultuurmakers als collectieven, tevens gericht op de periode na corona. Het doel van dit spoor is om de bestaande, culturele basis infrastructuur te verrijken, versterken en om initiatieven die eerder niet in beeld waren zichtbaar te maken en zo nodig financieel te ondersteunen. Spoor 3 zet in op het verbeteren van de zichtbaarheid van cultuur en erfgoed in Roermond. Roermond heeft een minimale (online) zichtbaarheid als het om cultuurvoorzieningen, -beleid en -regelingen gaat, zeker in vergelijking met omliggende steden. Tussen september en december 2021 is met een groot deel van het culturele veld de website CultuurwerkplaatsRoermond.nl ingericht. Op deze website is plaats voor alle verenigingen, instellingen en of makers die werkzaam zijn of projecten ontwikkelen op het gebied van cultuur en erfgoed. Ook krijgen projecten van Maakplaats (spoor 2) een podium op de website waardoor direct zichtbaar is welke cultuurmakers en initiatieven de stad verrijken en cultuurdeelname van de inwoners stimuleren. Op de website wordt ook informatie geplaatst voor cultuurmakers en instellingen in de stad om bijvoorbeeld te participeren in de realisatie van deze cultuurvisie.

Hierbij zetten we actief in op het linken naar een partner zoals Huis voor de Kunsten Limburg (provinciale steuninstelling voor o.a. amateurkunst en erfgoed) en koppelingen naar financiële regelingen van verschillende Rijkscultuurfondsen waardoor mogelijk ook meer Rijksmiddelen richting de gemeente komen. Verder wordt de website benut om de aanwezige culturele infrastructuur zichtbaar te maken, bijvoorbeeld door te refereren aan de Roermondse evenementenkalender, interviews met verenigingen of cultuurmakers of door het uitlichten van activiteiten. Met de septembercirculaire 2021 is nogmaals een bijdrage vanuit de Rijksoverheid voor behoud van de lokale culturele infrastructuur beschikbaar gekomen. Op korte termijn zullen we aangeven op welke manier deze nieuwe middelen worden ingezet. Mogelijke opties voor de besteding zijn: Opnieuw openstellen van de Steun en herstelregeling (spoor 1); Uitvoering toekomstvisie Cuypershuis; Uitvoering aanbevelingen uit de Urban city scan; Bijdrage aan uitvoering onderzoek verplaatsing Bibliotheek; Doorontwikkeling amateurkunstverenigingen; (tijdelijke) uitbreiding gemeentelijke capaciteit.

23

Bijlage 1

Financieel kader 2022-2025 De huidige (2021) jaarlijks beschikbare cultuurgelden van € 2.903.700 zijn als volgt verdeeld: -

Budgetsubsidie: € 1,7 miljoen voor stichting ECI, Budgetsubsidie € 650.000 Theater de Oranjerie, € 38.000 voor de combinatiefunctionaris, € 36.000 voor het Jeugdfonds Cultuur, € 54.000 voor cultuureducatie en muziekonderwijs € 41.000 voor de lokale omroep (valt onder begroting van cultuur, maar is portefeuille Communicatie). € 264.000 voor waarderingssubsidies en eenmalige subsidies . € 14.700 kunstuitleen € 106.000 voor erfgoed

NB: 1. Cultuurbudget is exclusief evenementenbudget. 2. Voor de jaren 2023, 2024 en 2025 wordt het budget anders verdeeld. 3. Van de jaarlijks beschikbare € 106.000 voor erfgoed gaat circa 50% naar subsidies voor het onderhoud van monumenten waarvan het onderhoud moeilijk gefinancierd kan worden, een kleiner deel naar vrijwilligersprojecten en een deel naar eigen projecten zoals zichtbaar maken van erfgoed.

Toekomstige situatie 2022-2025 Om meer ruimte te creëren voor het versterken en verbreden van de culturele basisinfrastructuur en voor nieuwe initiatieven is het nodig de bestaande cultuurmiddelen te herverdelen. Per 2023 wordt de basissubsidie aan stichting ECI stapsgewijs verlaagd tot € 1,475 miljoen vanaf 2025. Het jaarlijkse beschikbare budget voor de waardering- en eenmalige subsidies aan verenigingen en amateurkunstinstellingen wordt stapsgewijs afgebouwd van € 264.000 in 2022 naar € 200.000 in 2025. Volgens het principe de basis op orde ontvangen verenigingen en amateurkunstinstellingen een basissubsidie voor het uitvoeren van hun kerntaak, bijvoorbeeld het verzorgen van muziekonderwijs. Met deze aanpassingen komt vanaf 2023 budget beschikbaar oplopend tot € 343.000 in 2025. Het vrijgekomen budget gaat vanaf 2023 onder andere naar een nieuwe subsidieregeling voor projecten gericht op het bevorderen van jongeren- en ouderen cultuurparticipatie. Daarnaast komt budget vrij voor nieuwe instellingen in de basisinfrastructuur, voor de combinatiefunctionaris, het PCR en Maakplaats.

24

Bijlage 1 Bijgaand het volledige overzicht van de financiële inzet voor cultuur, bibliotheek (onderwijsbegroting) en de gemeentelijke instellingen voor de periode 2022-2025. Voor de jaren 2023 t/m 2025 is gemakshalve uitgegaan van de huidige meerjarenbegroting. Naam Stichting ECI (budgetsubsidie) Theater de Oranjerie (budgetsubsidie) Nieuwe Helden Next Level Limburg Festival** Nieuwe toetreders basisinfrastructuur Kunstuitleen Subsidieregeling voor verenigingen zoals harmonie, schutterijen, koren en fanfares Nieuwe Subsidieregeling Regionale samenwerking Cultuureducatie Muziekonderwijs Maakplaats Jeugdfonds Cultuur en Volwassenenfonds Sport en Cultuur Omroep Combinatiefunctionaris PCR Onderzoek bibliotheek (eenmalig) Bibliotheek (budgetsubsidie) Cuypershuis*** Toekomst Cuypershuis Historiehuis*** GAR*** Erfgoed 25

2021 € 1.700.000

2022* € 1.700.000

2023* € 1.625.000

2024* € 1.550.000

2025* € 1.475.000

€ 650.000

€ 650.000

€ 650.000

€ 650.000

€ 650.000

€ 10.000

€ 10.000

€ 15.000

€ 20.000

€ 20.000

€ 25.000 € -

€ 25.000 € -

€ 28.000 € 35.000

€ 33.000 € 50.000

€ 35.000 € 60.000

€ 14.700 € 264.000

€ 14.700 € 264.000

€ 14.700 € 235.000

€ 14.700 € 220.000

€ 14.700 € 200.000

€-

€ 45.500

€ 50.000

€ 87.500

€ 100.000

€ 7.500

€ 7.500

€ 7.500

€ 7.500

€ 7.500

€ 33.000 € 21.000 € 120.000 € 36.000

€ € € 200.000 € 36.000

€ € € 30.000 € 36.000

€ € € 65.000 € 36.000

€ €€ 100.000 € 36.000

€ 41.000 € 38.000

€ 41.000 € 38.000

€ 41.000 € 45.000

€ 41.000 € 52.000

€ 41.000 € 60.000

€ -

€ 10.000

€ 15.000 € PM

€ 15.000

€ 15.000

€ 1.700.000

€ 1.700.000

€ 1.700.000

€ 1.700.000

€ 1.700.000

€ 470.389

€ 470.611

€ 470.611

€ 470.467

€ 470.467 € 28.000

€ 56.015 € 448.667 € 106.000

€ 56.182 € 460.826 € 106.000

€ 56.144 € 460.569 € 106.000

€ 56.107 € 460.499 € 106.000

€ 56.054 € 410.392 € 106.000

* Bedragen worden jaarlijks geïndexeerd. ** Waarvan € 25.000 uit kostenplaats 61686 (evenementen) ***Bedragen inclusief salarislasten, wisselexposities, beheerdersonderhoud, afschrijvingen, verzekeringen e.d.

Bijlage 1

Bijlage: Verzamelde input in aanloop opstellen cultuurvisie De cultuurvisie is tot stand gekomen door een traject van gesprekken met onder andere het culturele veld, onderwijs, welzijn, partners in de wijk, het bedrijfsleven, Huis voor de Kunsten, We Are Roermond, ondernemers en ook met culturele instellingen en makers buiten Roermond. Naast gesprekken vond een online en interactieve talkshow plaats, zijn wijkgesprekken georganiseerd en gaven twee cultuurmakers die zich tot wijken verhouden aan hoe zij Roermond zien en hoe we samen meer plaats kunnen maken voor cultuur en erfgoed. Ook zijn twee enquêtes uitgezet waaronder specifiek een enquête onder middelbare scholieren. Daarnaast zijn gesprekken gevoerd met interne collega’s van aanpalende beleidsvelden. Tevens vond afstemming plaats met collega’s van de gemeente Roermond, Cultuurregio Noord-Limburg en de provincie Limburg. Hieronder volgt een weergave van wat uit de gesprekken is opgehaald. Deze input is gebruikt om te komen tot de visie zoals die nu voorligt.

Input uit enquête en gesprekken met leden van het Platform Cultuur Roermond Volgens de PCR-leden profileert Roermond zich momenteel heel sterk als historische stad met veel aandacht voor erfgoed en als winkelstad met ruim assortiment. Echter, die aandacht voor historie wordt slechts in mindere mate ook omgezet in nadruk op maakcultuur en ambacht. Daarnaast ligt de focus van het huidige cultuurbeleid op het lokale amateur- en verenigingsleven én op grootschalige evenementen voor een massapubliek. Vanuit het PCR is behoefte aan een cultuurvisie met lef, waarbij cultuurliefhebbers en nieuwe doelgroepen worden aangesproken, en een onderscheidend programma wordt gemaakt en aangeboden. Eveneens is er een sterke wens om meer jonge makers, zowel professionals als amateurs, in staat te stellen hun talenten te ontwikkelen op het gebied van muziek, design, theater en urban arts. Hierin zouden cultuurfestivals en evenementen een verbindende rol kunnen spelen waarbij de culturele instellingen de handen ineenslaan. Mogelijk zouden ook cultuur- en erfgoededucatie een impuls kunnen krijgen door de inzet van jonge makers als inspirerende kartrekkers in schoolprojecten. Opvallend is dat de meerderheid van de PCR-instellingen gericht is op het zichtbaar maken van historie en erfgoed; iets wat veelzeggend is voor hoe Roermond zich momenteel als cultuurstad profileert.

De ECI springt in de enquête eruit als multifunctionele instelling die veel diensten aanbiedt en een gevarieerd publiek (waaronder jongeren) bereikt, in tegenstelling tot de erfgoedinstellingen zoals het Cuypershuis en het Gemeentearchief die hoofdzakelijk een centrumpubliek (vooral leeftijdscategorie 60+) en toeristen bedienen. Van de stad en gemeente Roermond vraagt dit om het formuleren én overzichtelijk maken van een cultuurvisie waarin meer ruimte is voor talentontwikkeling en er (sterker) wordt ingezet op organisaties buiten de binnenstad, om ook jongeren in de wijken te bereiken. Roermond moet de nek durven uitsteken voor een onderscheidende cultuurvisie die iedereen in de gemeente bereikt. Daarbij valt veel inspiratie te halen uit de programmalijnen van omliggende steden (zoals Heerlen street-art/urban, Maastricht klassieke muziek). Om deze cultuurvisie te verspreiden, zou meer samengewerkt kunnen worden met WeAreRoermond en Limburg Marketing en een communicatiecampagne kunnen worden opgezet. Tegelijkertijd moet de huidige succesvolle profilering, waarin erfgoed en het verenigingsleven centraal staan, in het nieuwe cultuurbeleid een plek krijgen. De historie-instellingen en amateurorganisaties hebben immers de expertise ontwikkeld en zorgen voor veel cultuurparticipatie in de gemeente. Op de vraag hoe Roermond op het gebied van cultuur over tien jaar eruit zou moeten 26

Bijlage 1 zien, pleiten de PCR-leden voor een stad waar historie en vernieuwing, traditie en experiment hand in hand gaan en elkaar versterken. De gemeente dient goede randvoorwaarden te creëren waarbinnen jonge talenten kunnen maken, experimenteren en spelen, met inspiratie en de juiste aanmoediging vanuit de stad.

Jongeren: een eigentijds cultuuraanbod met goede marketing De enquête voor jongeren over cultuur in Roermond is uitgezet op alle middelbare scholen in Roermond, alsook op de diverse beroepsopleidingen. In totaal hebben 137 jongeren deze enquête ingevuld, evenredig afkomstig uit de verschillende wijken. Opgemerkt dient te worden dat de meerderheid 13 jaar (28,5%) of 14 jaar (25,5%) is. Bovendien hebben vooral scholieren van BC Broekhin Roermond (72,3%) de enquête ingevuld, waardoor de meerderheid van de respondenten naar het vwo (48,5%) of de havo (36,8%) gaat. Scholieren van praktijkopleidingen en/of vmbo-klassen zijn dus in mindere mate vertegenwoordigd in de enquête dan hun leeftijdgenoten. Bij jongeren is vooral de Foroxity bekend en geliefd als plek om cultuur te bezoeken. Zo bezoekt ruim 86% deze bioscoop regelmatig. Andere instellingen zoals de ECI, de Bibliotheek en de Oranjerie zijn eveneens bekend bij nagenoeg alle jongeren, maar wordt door iets meer dan de helft van hen vervolgens ook bezocht (al dan niet vanuit school). Het Cuypershuis is in dit rijtje opvallend: ruim 83% is bekend met de instelling, maar slechts 25,5% bezoekt de tentoonstelling daadwerkelijk. Dit grote verschil is ook te zien bij het Historiehuis.

De meeste jongeren kennen festivals zoals Solar en Op Dreef, maar bezoeken deze in mindere mate, factoren zoals leeftijd en toegangsprijs mee in acht nemend. Interessant om uit te lichten is dat de meer ‘alternatieve’ initiatieven zoals School’s Out, de Azijnfabriek en Nieuwe Helden, door jongeren in beperkte mate worden bezocht, maar, in verhouding tot de ‘institutionele’ cultuurplekken, goed scoren op bekendheid. In de antwoorden op de vragen om wel of niet (meer) cultuur te bezoeken, vallen een aantal zaken op. Ongeveer 35,5% van de jongeren geeft aan hierin geen interesse te hebben. De motivaties lopen uiteen: van andere hobby’s (Nee, ik besteed graag de meeste vrije tijd die ik heb in sporten en niet het bezoeken van deze culturele plekken) tot het saai vinden van cultuur (nee, ik vind de meeste dingen saai hier en niet voor jongeren). Andere jongeren geven aan niet genoeg tijd te hebben om buiten school cultuur te bezoeken, naast andere hobby’s. Enkelen laten weten cultuur niet vaker te willen bezoeken omdat dit vraagt om sociale aanpassing of omdat zij liever drukke plekken vermijden. Hoewel simpelweg geaccepteerd moet worden dat, vanwege uiteenlopende redenen, niet alle jongeren voor cultuur kunnen worden geënthousiasmeerd, zijn in bovenstaande toch kansen te lezen.

Bijvoorbeeld in het verbinden van cultuur met andere domeinen zoals sport(verenigingen) en events en in het ontwikkelen van nieuw eigentijds cultuuraanbod. Zo schrijft één van de respondenten: “Ik vind het leuk om dingen te doen die ik leuk vind. Of het nou iets met cultuur te maken heeft of niet, als het maar leuk is vind ik het goed.” Cultuurdeelname onder jongeren kan worden bevorderd door meer in te haken bij andere vrijetijdsbestedingen. Maar liefst 48% van de respondenten bezoekt wél regelmatig cultuur op eigen initiatief. Sommige jongeren geven aan het leuk te vinden om iets samen met vrienden te kunnen ondernemen, anderen schrijven als motivatie cultuur belangrijk te vinden omdat je er iets van leert of omdat het je plezier en afleiding van school geeft. Opvallend is dat ook deze jongeren die al regelmatig cultuur bezoeken, het belang benadrukken om meer interactieve activiteiten te ontwikkelen en culturele vormen en verhalen die jongeren aanspreken. De overige jongeren die twijfelen om vaker cultuur te bezoeken (18,5%) geven veelal aan dat ze wel willen, maar het huidige aanbod hen niet aanspreekt. In het ‘ranken’ van foto’s komt duidelijk terug dat de jongeren meer worden aangesproken door activiteiten met een 27

Bijlage 1 sociaal en dynamisch karakter, waarbij (groepen) jonge mensen worden afgebeeld, dan ‘statige’ tentoonstellingen of foto’s met daarop hoofdzakelijk ouder publiek. Het ontwikkelen van nieuw en actief cultuuraanbod dat past bij de huidige samenleving en de interesses van jongeren en de verbinding zoekt met andere vrijetijdsbestedingen, is volgens jongeren een ‘must’ voor cultuur in Roermond. Mogelijk passend hierbij is het aangaan van structurele(re) samenwerkingen met De Azijnfabriek en Nieuwe Helden om nieuwe kunstvormen en aansprekende cross-over projecten te ontwikkelen. Daarnaast komt in de enquête terug dat sommige jongeren niet goed weten wat ‘cultuur’ betekent of dat ze er eigenlijk nooit aan denken om vaker cultuur te bezoeken. Veel jongeren geven aan dat cultuurdeelname onder jongeren verhoogd kan worden door cultuur meer zichtbaar te maken en van sterke marketing te voorzien. Zo schrijft een respondent: “Er is redelijk veel aanbod, maar er zijn veel dingen die niet duidelijk worden gedeeld naar jongeren toe (wat het precies allemaal inhoudt, en ook meningen van andere jongeren die wel al aan een culturele activiteit meedoen)”. Meer informatievoorziening die ook op scholen wordt uitgezet kan hier volgens veel jongeren verandering in brengen.

Ook pleit een respondent ervoor om proefactiviteiten te organiseren waarbij jongeren een dagje mee kunnen lopen in het culturele veld. Tot slot is er behoefte aan duidelijke kartrekkers of (multiculturele) rolmodellen die jongeren kunnen inspireren voor cultuur.

Stadsgesprek: laagdrempelige cultuur als voedingsbodem voor iedereen Op 23 juni is een interactieve (online) talkshow georganiseerd over de toekomst van cultuur in Roermond met een diversiteit aan sprekers. De online sessie werd gevolgd door vijftig geïnteresseerden en leverde bovendien een levendige chat op waarin ideeën werden geponeerd en vragen gesteld aan de gasten. Tijdens de talkshow kwam naar voren dat Roermond beschikt over veel ‘straatwijsheid’ als het gaat om cultuur. Zo is Nieuwe Helden, begonnen als bottom-up initiatief om iedereen in de wijken zonder drempel samen te laten komen, uitgegroeid tot een succesvol initiatief met veel impact. Ook het Limburg Festival is als zomertheaterfestival altijd op straat en in het landschap aanwezig en wordt al tientallen jaren gerund door een vrijwilligersorganisatie. De programmering is van hoog niveau en tegelijkertijd toegankelijk voor een breed publiek. • • •

Laagdrempeligheid is een mogelijk sleutelwoord voor de toekomst van cultuur in Roermond en kan een onderscheidende cultuurvisie opleveren. Durf als gemeente keuzes in geld te maken voor culturele initiatieven die passen bij de uitgestippelde koers. Biedt op scholen vakoverschrijdend cultuur aan om jongeren te leren hoe ze creatief kunnen nadenken. Zoek daarbij naar mogelijkheden voor toegankelijk extra aanbod of activiteiten onder schooltijd om vervoers- en financiële problemen te voorkomen. Mogelijk onder de coördinatie van ‘cultuurmeesters’.

Een ander inzicht was dat de gemeente Roermond de lokale makers en talenten nog niet altijd goed in beeld heeft, terwijl veel jongeren graag iets doen met hun creativiteit, vooral waar het ‘urban’ kunstvormen betreft. Een infrastructuur om deze talenten zichtbaar te maken ontbreekt waardoor verdere kruisbestuiving en talentontwikkeling achterblijft. Terwijl hier juist kansen liggen om de drempel voor cultuurdeelname te verlagen en iedereen van cultuur te laten genieten, zoals met Pak je

28

Bijlage 1 Podium. Daarnaast kan cultuur ook een belangrijke rol spelen in de persoonlijke groei van jongeren waardoor maatschappelijke problemen kunnen worden ondervangen. Wat nodig is: • • • • • •

Korte lijnen tussen cultuur en onderwijs Urban culture als nieuwe voedingsbodem voor cultuur Meer ruimte voor makers Verhalen van Roermond vertellen Culturele instellingen moeten minder als ‘eiland’ functioneren maar juist samenwerkingen met jongeren en rolmodellen, buurthuizen en bottom-up initiatieven aangaan. Zoek als gemeente naar manieren om ‘out of the box’ denken te faciliteren bij het maken en aanbieden van cultuur. Interdisciplinaire verbindingen en uitwisselingen zijn essentieel voor makers.

Ook dienen cultuurmakers en cultureel ondernemers door de gemeente gefaciliteerd te worden om ‘te maken’ en ‘te doen’. Het is belangrijk dat de gemeente afspraken en regelingen zo toegankelijk mogelijk maakt en durft te investeren in goede ideeën, zonder makers af te rekenen op bezoekersaantallen en prestaties. Ook kan via jonge makers de verbinding tussen historie en vernieuwing worden gefaciliteerd doordat geschiedenis nieuw leven in wordt geblazen. Daarnaast kent Roermond een hechte gemeenschap van betrokken ondernemers met veel innovatieve ideeën, de ‘culturele do-it-yourselvers'. •

•

•

• •

•

29

Bied ruimte voor experiment en onderzoek en de ontwikkeling van nieuwe initiatieven. Op die manier kan Roermond een broedplaats worden waar makers van elkaar weten wat er gebeurt, wat mogelijk ook makers uit omliggende steden aantrekt om in Roermond te komen werken. Dit geldt eveneens voor mensen die Roermond bezoeken. Succes in cultuur trekt nieuw publiek naar Roermond. Kijk als gemeente niet alleen naar wat cultuur kan doen voor toerisme, maar draai het ook eens om: wat kan toerisme betekenen voor cultuur. Laat cultuur en de identiteit van Roermond als bruisende cultuurstad organisch zonder te veel regelgeving groeien en betrek hierbij iedereen in de stad: cultuurmakers, creatief ondernemers, festivals en events, horeca, marketing én de inwoners van Roermond. Vertrouwen (vertaalt in minder regeldruk) van de gemeente in de culturele initiatiefnemers in Roermond is belangrijk om als cultuurstad te groeien. Laat ondernemers helpen met ‘faciliteren’, hetgeen inhoudt: begeleiding & coaching verzorgen, helpen bij zakelijke vraagstukken, verbindingen leggen met andere makers, podia, festivals, boekingskantoren, labels; het helpen bij uitschrijven en aanvragen van subsidieaanvragen, ontlasten, e.d.

Overweeg om Roermond, net als andere steden in de regio, een keuze te laten maken uit het aanbod van kunstvormen om zich op één vorm te profileren met daarbij het risico om in het begin publiek uit te sluiten. Door regio overstijgende samenwerkingen kan dit effectief zijn voor het cultuurlandschap.

Bijlage 1

Provincie Limburg: lijn naar Roermond De Provincie Limburg heeft in haar begroting voor 2022 aangegeven volop te willen blijven investeren in cultuur en erfgoed. Wat opvalt is dat de Provincie Limburg initiatieven, zoveel mogelijk in samenwerking met de gemeenten, wil ondersteunen ter versterking van het cultuuraanbod in de Cultuurregio Limburg en in de deelregio’s Cultuurregio Noord-Limburg en de Stedelijke Cultuurregio Zuid. De Cultuurregio Noord-Limburg heeft daarbij hun bijzondere aandacht. De samenwerkende gemeenten in Noord- en Midden-Limburg, waaronder de gemeente Roermond, willen de vruchtbare samenwerking tot en met 2024 voortzetten. Het bestuur van de Cultuurregio Noord-Limburg, bestaande uit de portefeuillehouders cultuur van de betrokken gemeenten, is zeer tevreden over de samenwerking: van het versterken van de voedingsbodem voor talenten en makers, het gericht ondersteunen van de kansrijke programma’s popmuziek en film, tot het bevorderen van de kruisbestuiving binnen en buiten de regio. In de periode 2021-2024 staan dan ook de resultaten uit ‘Samen ontwikkelen door te doen’ centraal waarin de aandacht uitgaat naar het zijn van een regio van en voor (mogelijk) makers. Op deze manier wordt de zichtbaarheid van cultuur vergroot, wordt talentontwikkeling ontplooid en ontstaat een vruchtbaar productieklimaat in deze bloeiende cultuurregio.

Deze inzet sluit naadloos aan bij de cultuurvisie van Roermond. Niet voor niks kiest de gemeente Roermond voor het profiel van Culturele Maakplaats. Wij willen al die makers, ondernemers en organisatoren die staan te popelen om samen met het publiek verhalen op te diepen, volop kansen en mogelijkheden bieden. De gemeente stimuleert daarom instellingen en makers om aanvragen te doen bij de provincie Limburg maar ook de Provincie Limburg sterker te attenderen op mogelijke culturele kansen in de gemeente Roermond.

30

Bijlage 1

In gesprek met theatermaker Mayke Roels 19-10-2021 Je bent een geboren en getogen Roermondse theatermaker. Kun je iets vertellen over je makerschap in Roermond? Van jongs af aan ben ik gefascineerd door theater. In 2016 studeerde ik dan ook af als theatermaker aan ArtEZ Hogeschool voor de Kunsten in Arnhem. Tijdens mijn afstuderen was het culturele landschap in Roermond erg schaars waardoor ik genoodzaakt was om me als theatermaker verder te ontplooien in Zuid-Limburg. In bijvoorbeeld Heerlen en Sittard heb ik mijn eigen artistieke handtekening kunnen ontwikkelen door bijvoorbeeld letterlijk de wijken in te trekken en te werken met persoonlijke verhalen. Met de kneepjes van het theatervak op zak, ben ik nu ‘terug’ op mijn plek in Roermond. Als ik hier de wijken in ga, heb ik als geboren en getogen Roermondse hopelijk toch een kleine voorsprong. In deze omgeving ben ik opgegroeid waardoor ik sneller contact maak. Ik ben benieuwd of het me lukt om me als maker verder te wortelen in Roermond. Ik sta te popelen om de wijken in te trekken en sámen met inwoners theater te maken over wat hen bezighoudt in het hier en nu. Er zijn veel inspirerende ontwikkelingen gaande in de gemeente Roermond. De neuzen staan de goede kant op en cultuur is hier bezig aan een opmars.

Kijk maar naar wat de ECI tegenwoordig doet en nieuwe initiatieven zoals Nieuw Helden, heel inspirerend! Kun je een voorbeeld noemen van een plek of gebeurtenis waar jouw theaterhart sneller van gaat slaan? De Donderberg is een wijk die ik graag beter zou willen leren kennen. In deze wijk is de afgelopen jaren veel geïnvesteerd. Wat ik wil vermijden is dat inwoners zeggen ‘oh daar is de volgende theatermaker die verhalen komt ophalen’. Ik wil het onzichtbare zichtbaar maken en daarin uniek zijn als theatermaker. Niet alleen de schoonheid, maar ook de lelijkheid durven laten zien. Belangrijk is om mijn eigen kijk mee te nemen en mijn persoonlijke vooroordelen, die ik misschien onbewust heb, tegen het licht te houden. Soms denk ik dat ik als maker al veel weet over een wijk, maar die perspectieven kantelen of worden vernieuwd zodra ik daadwerkelijk aan de slag ga en met inwoners contact maak. Daarom vind ik het belangrijk om te kijken wat er leeft, wat er speelt en dat vervolgens op een aansprekende manier te reconstrueren. Zo staan altijd de mensen en een menselijke blik centraal in mijn werk. Wat hoop je als maker te bereiken met jouw theaterproducties? Kern van mijn werk is dat ik verbindingen tussen mensen probeer te leggen. Ik ben altijd op zoek naar een zo divers mogelijke groep deelnemers die hun perspectieven en verhalen willen delen.

Op die manier ontstaat er een gedetailleerde weergave van wat inwoners bezighoudt. Het aanspreken van een breed publiek hoort daarbij, om daadwerkelijk een dialoog op gang te kunnen brengen. Ik zoek altijd naar de thema’s die universeel en voor iedereen herkenbaar zijn. Waar ontmoet je elkaar op menselijk niveau? Die vraag staat centraal. Hoe zie jij cultuur in Roermond, nu en in de toekomst? Dat vind ik een moeilijke vraag. Ik denk meteen aan geijkte punten zoals de Sint-Christoffelkathedraal, het dialect dat hier gesproken wordt, de vele verenigingen. Maar wat mij betreft mist cultuur in Roermond nog een identiteit. Dit nieuwe cultuurbeleid kan daarom echt een verschil maken en wat in beweging zetten! 31

Bijlage 1 Ik zou willen dat in Roermond meer de focus wordt gelegd op het zichtbaar maken van verhalen. Geen grote namen zomaar naar de stad halen, maar echt kijken naar het talent dat er al is. Zet in op verhalen die volgbaar, herkenbaar zijn. Als maker is het belangrijk om gedragen te worden, de gemeente voorop, gevolgd door culturele instellingen, sociale organisaties én inwoners. Stap als gemeente samen met een maker op de trein, bepaal de richting, maar geef makers ook een stukje vertrouwen, zelfs als een project mislukt. Als iets mislukt trek je daar samen lessen uit en kijk je hoe het anders had moeten gaan. Faciliteer makers waar nodig, en blijf daarna in gesprek of het goede spoor wordt gevolgd. Maar durf ook de plank eens helemaal mis te slaan, onmisbaar als je een dynamische maakplaats wil creëren waar cultuur kan bloeien. Je doet dan samen onderzoek, alleen zo vind je iets van een culturele identiteit van Roermond. Als je kijkt naar wat er de afgelopen tien jaar met de stad Heerlen is gebeurd, vind ik dat als maker erg inspirerend! Daar is echt een identiteit gevonden. Dat soort ontwikkelingen gun ik Roermond ook. Dat er overal cultuur te zien, te ervaren is, in de stad, in het landschap en in de omliggende wijken. Het zou tof zijn als over tien jaar iemand zegt ‘ik ga vanavond naar Roermond, daar gebeurt weer iets tofs, moet ik bij zijn!’.

Of dat mensen vanuit Maastricht of Weert naar Roermond komen om mee te doen aan Nieuwe Helden Next Level. Dan wordt Roermond écht een culturele werkplaats waar mensen samenkomen om samen cultuur te beleven!

In gesprek met artiest Brohlin Coumans 21-10-2021 Je bent een geboren en getogen Roermondse maker van onder andere hiphop en spoken word. Kun je iets vertellen over je makerschap in Roermond? Als artiest doe ik verschillende dingen. Met mijn muziek heb ik online de meeste luisteraars in Roermond. Voor optredens word ik echter vaker in Zuid-Limburg geboekt, misschien weten ze mij daar beter te vinden of hebben ze meer faciliteiten. Tof is wel dat steeds meer projecten van de grond komen waarbij mijn muziek indirect ook in Roermond een nieuw publiek bereikt en jongeren kan inspireren. Ik maak de muziek waar ik zin in heb, op eigen initiatief. Poëzie of verhalen daarentegen maak ik vaker in opdracht. Zoals bijvoorbeeld het gedicht op de trap van de bibliotheek. Het heeft een tijdje geduurd voor ik als maker werd gezien door onder andere beleidsmakers van de gemeente. Het gedicht op de trap heeft daar een belangrijke rol in gespeeld. Als maker van hiphop ben je soms al snel ‘alleen maar een rapper’, terwijl ik nu ineens ‘schrijver’ ben. Voor mijn gevoel doe ik nog altijd hetzelfde, maar ik merk dat ik binnen de gemeente anders wordt gezien. En dat heeft een positieve beweging in gang gezet. Hoe kijk jij momenteel naar cultuur in Roermond? Omdat ik hier ben geboren en opgegroeid, is Roermond voor mij een veilige haven.

Ik heb als kind in bijna iedere wijk gewoond, mijn familie en vrienden wonen hier, dus ik zou niet snel weggaan. Maar vanuit artistiek oogpunt zijn er weinig mogelijkheden. In Roermond mis je studenten en jongeren die zorgen voor een levendige sfeer en voor vernieuwing van cultuur. De focus ligt op shoptoerisme waardoor de stad niet zo interessant is om te wonen voor mensen van veertig jaar en jonger. Aan de andere kant vind ik het tof dat de gemeente ervoor openstaat dingen over een andere boeg te gooien. Dat zie je bij Maakplaats, waarbij ik zelf als projectontwikkelaar betrokken ben, en een initiatief 32

Bijlage 1 zoals Nieuwe Helden. Jongeren in Roermond hebben een grote behoefte aan vernieuwende rolmodellen en inspiratie. Broedplaatsen zoals Maakplaats zijn daarom hard nodig! Wat is volgens jou nog meer nodig om cultuur in Roermond een ‘boost’ te geven? Als maker van muziek zou ik zeggen: er is meer podium nodig, evenals faciliteiten voor live muziek. Heel concreet kan Roermond interessant worden voor artiesten wanneer de gemeente gunstige kaders schept voor (horeca-)ondernemers om jong talent op een laagdrempelige manier een podium te geven. Er zijn cafés die een live muziekprogrammering hebben, bijvoorbeeld Den Heilige Cornelius, maar het is echt nodig om méér artiesten een podium te bieden en dat andere cafés dit goede voorbeeld volgen. Denk ook activiteiten op openbare plekken zoals de Kiosk op het Munsterplein waarbij enkel een geluidset nodig is, dat dan weer beschikbaar is in de ECI. Je verbindt op die manier vraag en aanbod sterker aan elkaar want jonge makers trekken ook jonger publiek. De plekken zijn er, maar de kaders en het inspelen op kansen missen nog. Geld helpt bovendien altijd, maar het gaat niet enkel om subsidie. Ik wist tot twee jaar geleden niet wat subsidie was of hoe ik dat zou moeten regelen. Begeleiding bij het aanvragen én effectief besteden van subsidie is de sleutel, zeker voor makers van hiphop.

Want hoe schrijf je een goed plan? En waar kun je dit geld het beste voor gebruiken? Er moet bij deze begeleiding worden gekeken naar de lange termijn zodat talentvolle jongeren worden ‘opgevoed met makerschap’. Een idee zou kunnen zijn om een kartrekker of kwartiermaker, hoe je het ook wil noemen, in te zetten die gericht naar makers toe gaat en actief contact met hen onderhoudt. Die persoon vraagt hen of zij hulp nodig hebben. Want makers, wederom zeker uit de hip hop scène, stappen niet uit zichzelf op iemand af om begeleiding te vragen. Een systeem zoals dit zou net zolang moeten worden ingezet totdat een geoliede machine ontstaat waarbij makers zelf de weg naar de (financiële) mogelijkheden weten te vinden. Dat vergt een flinke investering, maar kan wel echt voor een opleving van cultuur in Roermond zorgen. Ook belangrijk om te noemen: cultuur ontstaat vaak in de wijken, alleen bevindt zich het publiek vaak in het stadscentrum. Een wisselwerking tussen wijk en stad is dus noodzakelijk. Natuurlijk moeten activiteiten of projecten die ontstaan zijn in een wijk daar niet volledig worden weggehaald, maar wel is zichtbaarheid van bijvoorbeeld een eindpresentatie in het centrum echt belangrijk. Cultuur uit de wijken en de stad moeten dus parallel naast elkaar kunnen bestaan, maar óók met elkaar interacteren.

Daarnaast is er niks mis mee als grote namen naar een gemeente worden gehaald (denk aan de Basquiat tentoonstelling in Heerlen), want dan word je als gemeente in de regio serieuzer genomen, maar zorg er ook voor dat lokaal talent podium krijgt en behouden wordt. Het gedicht op de trap dat ik heb gemaakt zou veel minder impact hebben gehad als de tekst afkomstig was van iemand buiten Roermond. Daarnaast weten veel talentvolle jongeren in Roermond de weg naar het maken van bijvoorbeeld dans of muziek te vinden vanwege jongerenwerkorganisaties. Neem hen mee in het nadenken over cultuur in Roermond. Samenvattend is dus meer vertrouwen nodig vanuit de gemeente én moet de noodzaak van cultuur worden ingezien. Als prioriteit wordt gegeven aan cultuur, ontstaat letterlijk meer ruimte voor makers en cultuur in Roermond. Meer ruimte voor cultuur betekent meer zichtbaarheid voor cultuur en dus ook een verstevigde interactie tussen makers en publiek. Hoe zie jij Roermond als cultuurstad over tien jaar? Ik gun Roermond een stevige zichtbaarheid van cultuur in de breedste zin. Een toegankelijk cultuuraanbod, meer straatpoëzie, geen vergunningsplicht voor alles en iedereen. Laat als gemeente zien hoe trots je bent op cultuur. Als iemand met een tof idee voor cultuur opstaat, durf in haar of hem te investeren. Alleen dan kan een bruisende werkplaats ontstaan. 33

Bijlage 1

Geraadpleegde bronnen Verenigingsmonitor LKCA Sector adviezen Raad voor Cultuur Provincie Limburg Cultuurbeleid 2019-2021 Provincie Limburg Cultuurbeleid 2022-2023 Meerjaren beleidsplan Cultuurregio Noord-Limburg Meerjaren beleidsplan Gemeente Venlo, Maastricht Urban city scan Roermond

Dankwoord en colofon Deze meerjarencultuurvisie is tot stand gekomen door gesprekken met inwoners, culturele instellingen, makers, kunstenaars, ondernemers, collega’s van de gemeente, verenigingen en bedrijven. Ook is via diverse enquêtes input opgehaald bij onder andere het PCR en jongeren en heeft op 23 juni 2021 een interactieve talkshow plaatsgevonden. Cultuur en de uitvoering van dit cultuurbeleid is onmogelijk zonder inzet en hulp van al onze partners én inwoners van gemeente Roermond. Onze speciale dank gaat uit naar: Platform Cultuur Roermond Werkgroep Cultuur tot in de Wijk Werkgroep Urban Sports & Culture Deelnemers van de talkshow Cultuurmakers Suzanne van Pamelen Sandra Heeren Cultuurcoördinatoren primair en voorgezet onderwijs SOML DOEN! Cultuureducatie met Kwaliteit Midden Limburg We Are Roermond Cultuurregio Noord-Limburg Maakplaats Cultuur Innovatie Fonds Limburg Ad Eight Cultuurslagers De communicatiecampagne en vormgeving van deze meerjaren cultuurvisie is in handen van communicatiebureau Ad Eight.

34

Bijlage 1

Colofon Gemeente Roermond Bezoekadres: Kazerneplein 7 6041 TG Roermond Postadres: Postbus 900 6040 AX Roermond December 2021 www.roermond.nl www.cultuurwerkplaatsroermond.nl cultuur@roermond.nl

35