Bijlage 1.1 - Bijlage Cultuur Werkplaats Roermond 2022-2025

Bijlage 1 Bijlage 1 behorend bij: Cultuurvisie Cultuur Werkplaats Roermond 2022-2025, Roermond werkt aan Cultuur Leeswijzer: Deze bijlage is de meer getailleerde uitwerking van de cultuurvisie Cultuur Werkplaats Roermond. In de komende 4 hoofdstukken gaan we dieper in op de vier domeinen, te weten: 1. domein 1 Basisinfrastructuur professionele culturele instellingen, festivals, evenementen en het Platform Cultuur Roermond; 2. domein 2 Cultuur en erfgoed voor iedereen; 3. domein 3 Culturele Maakplaats; en 4. domein 4 Kunst- en erfgoedcollectie, archivering, monumenten, kerken en archeologie. Hoofdstuk 5 behelst de financiële uitwerking. Als bijlage is de uitwerking van de opgehaalde input te vinden waaronder de uitwerking van de enquêtes en de interviews met twee cultuurmakers uit Roermond.

2

Bijlage 1

Inhoudsopgave 1 Basisinfrastructuur professionele culturele instellingen, festivals en evenementen en Platform Cultuur Roermond .................................................................................................................................................... 4 A Nieuwe basisinfrastructuur per 2023............................................................................................... 8 B Festivals en evenementen .............................................................................................................. 11 C Platform Cultuur Roermond vanaf 2022 ........................................................................................ 11 2 Cultuur en erfgoed voor iedereen .......................................................................................................... 12 A Culturele diversiteit en participatie ............................................................................................... 12 B Fysiek en immaterieel erfgoed als verhalenvertellers ................................................................... 13 C Jeugdfonds Cultuur & Volwassenenfonds ...................................................................................... 14 D Combinatiefunctionaris..................................................................................................................

15 3 Culturele maakplaats .............................................................................................................................. 16 A Ruimte voor makers ....................................................................................................................... 16 B Ruimte voor cultureel ondernemers .............................................................................................. 18 4 Kunst- en erfgoedcollectie, archivering, monumenten, kerken en archeologie .................................... 19 A Gemeentelijke collectie kunst en erfgoed ..................................................................................... 19 B Archivering ..................................................................................................................................... 19 C Monumenten en erfgoedvisie ........................................................................................................ 19 D Kerkenvisie ..................................................................................................................................... 20 E Archeologie .....................................................................................................................................

20 E Kunstuitleen.................................................................................................................................... 21 5 Financieel kader...................................................................................................................................... 21 Inzet Rijksmiddelen Culturele Infrastructuur 2021 en 2022…………………………………………………………. 22 Financieel kader 2022-2025 .............................................................................................................. 24 Bijlage: Verzamelde input in aanloop opstellen cultuurvisie .................................................................... 26 Input uit enquête en gesprekken met leden van het Platform Cultuur Roermond .......................... 26 Jongeren: een eigentijds cultuuraanbod met goede marketing ....................................................... 27 Stadsgesprek: laagdrempelige cultuur als voedingsbodem voor iedereen ...................................... 28 Provincie Limburg: lijn naar Roermond ............................................................................................. 30 In gesprek met theatermaker Mayke Roels ..............................................................................................

31 In gesprek met artiest Brohlin Coumans ................................................................................................... 32 Geraadpleegde bronnen ........................................................................................................................... 34 Dankwoord en colofon .............................................................................................................................. 34

3

Bijlage 1

1 Basisinfrastructuur professionele culturele instellingen, festivals en evenementen en Platform Cultuur Roermond In dit hoofdstuk staat domein 1 van de meerjaren cultuurvisie centraal, te weten de basisinfrastructuur van professionele culturele instellingen, festivals en evenementen. Culturele basisinfrastructuur De afgelopen jaren hebben in de gemeente Roermond veel ontwikkelingen plaatsgevonden omtrent de professionalisering van culturele instellingen binnen de huidige culturele basisinfrastructuur. In deze culturele basisinfrastructuur zitten instellingen die jaarlijks een budgetsubsidie van de gemeente ontvangen of onderdeel van de gemeente zijn. Tot op heden betrof dit de ECI Cultuurfabriek, het Cuypershuis, het Gemeentearchief, de Bibliotheek Bibliorura, het Historiehuis en Theater de Oranjerie. We constateren dat: •

•

•

De huidige culturele basisinfrastructuur te veel instellingen van een bepaald type (erfgoed en podia) en te weinig diversiteit als geheel kent. Veel omliggende steden hebben een meer diverse samenstelling van de basisinfrastructuur. Ook provinciaal (Cultuurbeleid provincie Limburg 2019-2021) en landelijk gezien (Raad voor Cultuur/ Ministerie van OCW) zijn in de periode 2021-2024 brede keuzes gemaakt voor een meer diverse culturele infrastructuur. Nieuwe projecten veelal vanuit eenzelfde instelling worden aangejaagd en gerealiseerd, terwijl andere organisaties meer afwachtend zijn. Dit draagt niet bij aan samenwerking tussen instellingen onderling of een breder publieksbereik voor cultuur in heel Roermond. Tevens brengt het voor een kartrekkende organisatie veel verantwoordelijkheid en bijbehorende risico’s met zich mee. Het maakt de infrastructuur hierdoor ook kwetsbaar. Instellingen uit de huidige basisinfrastructuur nog te vaak leunen op extra financiering vanuit de gemeente. Incidentele en ook andere financiering zijn belangrijk voor instellingen in de culturele basisinfrastructuur. Hiervoor zijn volop mogelijkheden zoals Rijksfinanciering of provinciale subsidie, of landelijke en regionale fondsen (o.a. Mondriaanfonds, Fonds Podiumkunsten, Fonds Cultuurparticipatie etc.). Deze fondsen ontvangen graag aanvragen uit alle provincies en regio’s in Nederland.

Vanaf 2023 worden stapsgewijs enkele wijzigingen doorgevoerd in de bovengenoemde culturele basisinfrastructuur. Belangrijkste motivatie is om cultuur in de gemeente Roermond meer ruimte te geven zichzelf te vernieuwen en te verbreden en daarmee een meer divers en groter publiek aan te spreken. Dit doen we door de middelen voor cultuur op een andere en meer brede manier in te zetten. De volgende wijzigingen vinden met dit doel plaats.

4

Bijlage 1 De basis op de orde De komende jaren passen we het principe toe van ‘de basis op orde’. Hiermee wordt bedoeld dat alle instellingen binnen de basisinfrastructuur een basisfinanciering ontvangen die toereikend is om hun kerntaken te vervullen. Samen met de instellingen wordt scherp gekeken naar de subsidievoorwaarden. Hierbij komen vragen aan bod zoals: Welke taken behoren tot de kernfunctie? Waarom zijn deze taken belangrijk? Op die manier resulteert het principe van ‘de basis op orde’ in enkel een subsidie voor de basistaken. Projecten worden voortaan gefinancierd met additionele (project)subsidie. Enkele culturele instellingen hebben in de afgelopen jaren namelijk laten zien dat ze in staat zijn om groei te realiseren door middel van projecten en andere vormen van inkomstenwerving. Daarentegen vereisen andere culturele instellingen meer investeringen om volgende stappen te kunnen zetten in hun bedrijfsvoering of impact voor de samenleving zodat op termijn een gelijk speelveld en meer ruimte en mogelijkheden voor samenwerking ontstaat. Het principe ‘de basis op orde’ betekent daarom concreet dat per 2023 voor enkele instellingen de jaarlijkse subsidie lager zal uitpakken en voor andere instellingen juist hoger dan de subsidie zoals verstrekt in 2021.

Alle instellingen uit de basisinfrastructuur worden door de gemeente vanaf 2022 begeleid bij het komen tot de ‘basis op orde’. De (financiële) veranderingen per 2023 worden hieronder toegelicht (zie verder ook hoofdstuk 5). De voorbereidingen worden hiervoor samen met de betreffende instellingen in 2022 getroffen. Stichting ECI: Meer eigen inkomsten Na de herstart vanaf 2016 is de ECI Cultuurfabriek uitgegroeid tot een stabiele en brede kunstinstelling. De stichting vervult voor een (groot) deel van de inwoners uit Roermond een sterke functie op het gebied van podiumkunsten, popmuziek, film, cultuureducatie en cursussen. De stichting heeft de afgelopen jaren laten zien goed in staat te zijn extra inkomsten binnen te halen om projecten te realiseren naast de basistaken. De instelling heeft een stabiele basis en een ondernemende houding wat past bij het profiel van de ECI Cultuurfabriek. Reeds in het beleidsplan 2020-2023 schrijft de stichting te ambiëren meer gelden uit overige markten te halen en een meer ondernemende houding aan te nemen. De gemeente biedt de ECI een basis waarop de stichting verder kan bouwen. Vanuit de door de gemeente geboden financiële basis kan de stichting de ambities voor additionele financiering vergroten.

Ten aanzien van het ontwikkelen en realiseren van additionele projecten vragen wij de ECI om meer focus te leggen op diversiteit en inclusie; de verbinding tussen cultuur en andere terreinen zoals onderwijs, zorg, economie, sport en maatschappelijke thema’s. Tevens dient er een groei met betrekking tot cultuureducatie plaats te vinden als ook een inzet op het bereiken van met name jongeren in de wijken en het samenwerken en/of programmeren met andere cultuurinstellingen, waaronder De Oranjerie. Landelijke en regionale regelingen bieden hiervoor uitkomst. Het werken op projectbasis zorgt tegelijkertijd voor meer flexibiliteit. Veel kunstencentra organiseren cursussen op projectbasis waardoor ze snel in kunnen spelen op maatschappelijke ontwikkelingen en culturele trends. De gemeente biedt de ECI hierin begeleiding door samen naar de juiste partners voor projecten te zoeken. Hierdoor kan de samenwerking met andere organisaties de krachten in een stad én publieksbereik bundelen. Voorgesteld is de huidige jaarlijkse subsidie per 2023 stapsgewijs te verminderen: van € 1,7 miljoen per jaar in 2022 naar € 1,475 miljoen per jaar vanaf 2025. Met dit basisbedrag kan de stichting haar kerntaak blijven uitvoeren. Voor andere initiatieven en projecten moet de stichting op zoek gaan naar 5

Bijlage 1 andere financieringsbronnen. Daarnaast kan de stichting aanspraak maken op extra gemeentelijke (project)middelen als cofinanciering voor projecten middels een nieuwe subsidieregeling. Cuypershuis: visie en verzakelijken Sinds de opening van het Cuypershuis tien jaar geleden hebben interne en externe ontwikkelingen invloed gehad op het functioneren van het Cuypershuis. Nadat een nieuwe collectiepresentatie was afgerond, zorgde corona voor een langere sluiting van het museum. Met de nieuwe vaste presentatie heeft het museum voor de komende jaren een prachtige presentatie in huis. In combinatie met wisseltentoonstellingen wil het museum een breed publiek aanspreken. Het Cuypershuis haalt op dit moment niet de gewenste bezoekersaantallen en benut onvoldoende de kansen om de impact of de waarde van het museum in de samenleving te vergroten. De begroting van het museum is te smal en geeft geen of weinig ruimte voor het doorpakken op thema’s als diversiteit van publiek of de samenwerking met het onderwijs. Logischerwijs blijven dan ook positieve resultaten op dit vlak uit. In de afgelopen jaren is de formatie verminderd en zijn de taken uitgebreid. Zo is de inhoudelijke koersbepaling niet belegd en zijn marketing en communicatie in de loop van de tijd veel belangrijker en omvattender geworden. Er is dan ook sprake van een scheve verhouding tussen input en output.

Het Cuypershuis heeft qua bezoekersaantallen en toegevoegde maatschappelijke waarde (bijvoorbeeld samenwerking met het onderwijs, andere cultuurmakers, aantrekken divers publiek) een grotere potentie dan nu wordt benut. Daarom is het belangrijk om een duidelijke visie te ontwikkelen voor de toekomst. De toekomstvisie wordt in 2022 gepresenteerd. Deze visie geeft inzicht in de rol en ambities binnen de nieuwe culturele infrastructuur van Roermond en op welke wijze het museum meer impact in het maatschappelijk leven voor inwoners en bezoekers kan realiseren. Naast de toekomstvisie wordt ook uitvoering gegeven aan de verdere verzakelijking (en mogelijke verzelfstandiging) van het Cuypershuis Verzakelijken biedt het Cuypershuis kansen die nu niet realiseerbaar zijn. Nadat de toekomstvisie gereed is, wordt een bedrijfsplan opgesteld waarin het toekomstbeeld is vertaald naar een passende begroting, formatie en benodigde functies. Ook dit bedrijfsplan wordt in 2022 opgeleverd. Historiehuis: ambitie bepalen en uitvoeren Het Historiehuis is het historisch platform van het Gemeentearchief Roermond. In het publiekscentrum worden bezoekers uitgenodigd om de geschiedenis van de stad te ervaren. Aan de hand van vaste exposities en tijdelijke tentoonstellingen worden verhalen verteld die aansluiten op het wonen en werken in de gemeente en regio.

Op dit moment is het Historiehuis onderbemand waardoor de functie van het Historiehuis in het geding komt. Wil het Historiehuis de impact creëren die de nieuwe presentatie (2020) qua potentie in zich heeft, dan zijn financiële investeringen noodzakelijk. Het Historiehuis krijgt een plek in de toekomstvisie van het Cuypershuis, waarbij meer samenhang en samenwerking met het Gemeentearchief moet ontstaan. Deze visie moet inzicht geven in welke acties zowel inhoudelijk als financieel nodig zijn om het Historiehuis weer goed te kunnen laten functioneren. Hierbij wordt ook nagedacht over de mogelijkheden voor een andere locatie voor het Historiehuis.

6

Bijlage 1 Theater De Oranjerie: versterken maatschappelijke functie Al jaren is Theater De Oranjerie de ‘huiskamer’ van vele verenigingen en artiesten uit Roermond en heeft de instelling een hechte verbinding met de (binnen)stad en haar inwoners. Binnen het programma van De Oranjerie ligt de focus op de ‘lichtere genres’, zoals cabaret, theaterconcerten, muziektheater en familievoorstellingen. Lokaal en/of regionaal gewortelde programma’s zijn goed vertegenwoordigd in het totale aanbod, zoals Schinderhannes en Cuypers, met makers uit de regio. Het theater zoekt bovendien aansluiting bij de stad en regio, bijvoorbeeld door een sterke rol in te nemen bij evenementen zoals Carnaval en het Limburg Festival. Bovendien worden in De Oranjerie amateurgezelschappen uitgenodigd en maatschappelijk initiatieven mogelijk gemaakt en gefaciliteerd. Onder de noemer ‘Theater Dichtbij’ werkt Theater de Oranjerie samen met andere theaters in Noorden Midden-Limburg. In 2020 en 2021 zijn reeds diverse besluiten genomen om Theater De Oranjerie financieel te ondersteunen in het mogelijk maken van het cultureel programma en de revitalisatie in 2022. Een grootschalige revitalisatie van het theater is nodig, zodat deze weer voldoet aan de bouwkundige-, akoestische- en installatietechnische eisen van de huidige tijd.

Daarnaast zijn nieuwe afspraken gemaakt over de meerjarige subsidiëring van het brede culturele programma van De Oranjerie. Een subsidie van € 650.000 per jaar is toegekend voor de periode 2021-2024, waarna met de instelling kritisch wordt gekeken naar de mogelijkheden voor additionele financiering met betrekking tot het initiëren van projecten in onder andere het onderwijs. Bibliotheek Bibliorura: onderzoek naar nieuwe locatie De bibliotheek waarborgt vele functies: van boekenuitleenservice tot educatie, van (lees gerelateerde) activiteiten tot maatschappelijke projecten. Niet alleen heeft de bibliotheek een belangrijke plek in de samenleving als het gaat om leesbevordering, maar ook met betrekking tot het samenbrengen van mensen met allerlei culturele achtergronden. De bibliotheek fungeert als ontmoetings- en kennisplek met activiteiten en cursussen die inspelen op actualiteiten en die gericht zijn op het bevorderen van basisvaardigheden zodat mensen zichzelf beter kunnen redden in onze digitale samenleving. Daarnaast heeft de bibliotheek ook een sterke cultuurfunctie. Zo is de bibliotheek op zo goed als alle basisscholen en deels middelbare scholen aanwezig met een schoolbieb en een leesconsulent en ontwikkelen ze culturele programma’s voor diverse groepen uit de samenleving.

De gemeente ondersteunt de bibliotheek met een subsidie van zo’n € 1,7 miljoen per jaar (vanuit de begroting onderwijs). Dit bedrag is inclusief een kleine € 500.000 aan huisvestingslasten. In haar monumentale pand, dat gedeeld wordt met het Historiehuis, heeft de bibliotheek te weinig fysieke ruimte voor alle activiteiten die de bibliotheek wil en moet organiseren. Het aantal m2 is onvoldoende en de locatie is niet toegankelijk genoeg voor doelgroepen waar de bibliotheek zich verder tot wil verhouden. De bibliotheek is een laagdrempelige plek voor ontwikkeling (als studieplek voor scholieren en studenten) en ontmoeting (taalcafés) en wil zich graag meer ontwikkelen als maakplaats (zoals schrijfwerkplaats). De logische samenwerking met cultuur (dichtkunst, poetry slam, schrijven) komt nog te minimaal tot uiting, mede door de beschikbare fte maar ook door gebrek aan ruimte en de locatie. Om te kunnen voldoen aan de vraag van de samenleving en specifiek de wijken is een andere locatie noodzakelijk met meer ruimte voor samenkomst en ontplooiing van culturele en andere activiteiten gericht op bijvoorbeeld leesbevordering voor anderstaligen en een meer toegankelijke entree. Onderzoek door Bibliorura moet uitwijzen wat de meest geschikte locatie voor de bibliotheek is. Middelen voor een dergelijk onderzoek zijn in de gemeentelijke begroting niet voorzien. 7

Bijlage 1 Omdat we een grote meerwaarde zien in de verbinding van cultuur en de activiteiten van de bibliotheek, beschouwen we dit als een gezamenlijke opgave. We faciliteren daarom eenmalig vanuit het cultuurbudget een bijdrage aan het onderzoek. Gemeente Archief Roermond: inzet op zichtbaarheid en beleving Het Gemeentearchief Roermond (GAR) vormt het geheugen van de gemeente en de regio en is noodzakelijk voor een goed werkende overheid. Enerzijds beheren en behouden zij de digitale archieven, anderzijds hebben zij een duidelijke informerende en inspirerende rol naar het publiek toe. De fysieke depotruimte voor de opslag van papieren archieven is en blijft de komende jaren nodig. Het bestaande depot is zo goed als vol, waardoor externe depotruimte nodig is. De toekomst van archieven ligt in de digitalisering en ontwikkelingen rondom artificiële intelligentie om de toegankelijkheid, herbruikbaarheid en doorzoekbaarheid van bronnen en data te behouden. Alle overheidsorganisaties dienen een opslagmedium te realiseren dat duurzaam, veilig en betrouwbaar is, het zogenaamde eDepot. Dit is een wettelijke taak. Hier wordt de komende jaren vorm en uitvoering aan gegeven. Deze wettelijke taak valt onder de begroting van de gemeente. Vergroting van cultuurparticipatie is de tweede wettelijke taak in de Archiefwet en sluit daarmee aan bij ambities genoemd in voorliggende cultuurvisie.

Het GAR wil méér verhalen van Roermond zichtbaar maken op de eigen website, www.archiefroermond.nl, zodat het bezoekersaantal van 200.000 nu binnen tien jaar naar 750.000 bezoekers per jaar stijgt. De ontwikkelingen bij collega-archieven zoals in Weert geven het vertrouwen dat dergelijke cijfers van bezoekers haalbaar zijn. Ook meer activiteiten om publiek in Roermond te bereiken behoren tot deze taak, met speciale aandacht voor leerlingen in het onderwijs.

A Nieuwe basisinfrastructuur per 2023 Met het toepassen van het principe ‘de basis op orde’ ontstaat de mogelijkheid om financiële middelen anders in te zetten. Deze middelen komen onder andere ten goede aan nieuwe instellingen in de culturele basisinfrastructuur en een subsidieregeling om cultuurparticipatie- en innovatie in Roermond daadwerkelijk te kunnen dragen en sturen. Met een nieuwe verdeling van het cultuurbudget zetten we in op het creëren van een breed en gezond functionerend cultuurklimaat in Roermond. Vanaf 2023 treden stichting Nieuwe Helden Next Level en stichting Limburg Festival toe tot de culturele basisinfrastructuur. Om de basisinfrastructuur verder te versterken gaan we in 2022 in gesprek met partijen zoals Cultuurnacht, Buitenskamers en Roermond In Tune om te verkennen of en op welke manier zij mogelijk een plek kunnen krijgen in die culturele basisinfrastructuur. Doel van de nieuwe culturele basisinfrastructuur is enerzijds het stimuleren van samenwerking tussen de instellingen uit de basisinfrastructuur, anderzijds wordt samenwerking met andere aanbieders uit de culturele sector en aanpalende sectoren zoals onderwijs, zorg en economie verbeterd en verbreed. Zodoende kunnen deze culturele organisaties meer inspelen op de wensen, dromen en talenten van inwoners, een breder publiek bereiken en innovatie en ondernemerschap in de sector bevorderen.

Van alle instellingen uit de nieuwe basisinfrastructuur wordt bovendien vereist om (structurele) samenwerkingen aan te gaan met buurthuizen, initiatieven en talentbroedplaatsen in omliggende wijken en kernen. 8

Bijlage 1 Zoals gezegd is deze vernieuwde culturele basisinfrastructuur enkel mogelijk vanuit het reeds toegelichte principe ‘de basis op orde’. Plaatsmaken voor nieuwe organisaties in de culturele basisinfrastructuur kan alleen middels veranderingen voor de instellingen die reeds daartoe behoren. Onderstaand lichten we de nieuwkomers toe. Nieuwe Helden Next level: talentontwikkeling in de urban arts Nieuwe Helden Next level is een community art project waarbij Roermondse jongeren van 12 t/m 23 jaar aan hun eigen talent(ontwikkeling) werken onder leiding van lokale coaches. Jongeren gaan met elkaar aan de slag in een discipline naar keuze (zoals muziek, dans, rap, zang, spoken word) of leren alles over decorbouw of geluids- en lichttechniek. Gedurende een paar maanden werken jongeren toe naar een show die in een professionele zaal aan publiek wordt getoond. De groep deelnemende jongeren is steeds divers in afkomst, etniciteit, gender en opleidingsniveau. De podiumervaring geeft de jongeren op individueel én gezamenlijk niveau zelfvertrouwen waardoor hechte vriendschappen ontstaan. Het publiek van de eindshow bestaat eveneens uit mensen die niet vanzelfsprekend naar theater gaan. Nieuwe Helden Next Level is het perfecte voorbeeld waarin de cross-over tussen cultuur, onderwijs, diversiteit en inclusie wordt gerealiseerd.

Sinds 2021 maakt Nieuwe Helden Next Level onderdeel uit van de provinciale basisinfrastructuur en is daarmee verzekerd van een tweejaarlijkse subsidie. Diverse gemeenten in Limburg hebben interesse getoond in Nieuwe Helden Next Level en de komende jaren kan Nieuwe Helden haar werkzaamheden dan ook provinciaal uitbreiden. Deze ontwikkelingen maken Roermond dé springplank voor talent op het gebied van urban culture en daarmee is Nieuwe Helden Next Level onmisbaar ook in relatie tot activiteiten in de Cultuurregio Noord-Limburg en de verbinding naar de Stedelijke Cultuurregio Zuid. Limburg Festival: locatie theater/ podiumkunsten voor een breed publiek Al 39 jaar tovert het Limburg Festival Midden-Limburg vijf dagen lang om tot één groot openluchtpodium met bijzonder theater op bijzondere locaties. Het programma is ieder jaar van hoog niveau met internationale artiesten, nationale spelers van naam en jonge makers uit de regio. Kenmerkend voor dit zomertheaterfestival is de laagdrempeligheid en mate van toegankelijkheid waarin jaarlijks duizenden bezoekers met theater kennismaken. Om te kunnen professionaliseren en als festival verder te groeien is extra financiering noodzakelijk. Bovendien is het Limburg Festival actief in vijf gemeenten.

Wanneer de gemeente Roermond zich opstelt als grootste subsidiënt, wordt de kans benut om een festival van grote culturele waarde naar hoofdzakelijk Roermond te halen. In het bijzonder kan een groot festivalhart in de binnenstad van Roermond (nu nog in Horn) nóg meer publiek trekken. De hierboven genoemde ontwikkelingen kunnen op termijn een daadwerkelijke tegenhanger vormen van bijvoorbeeld publiekstrekker Cultura Nova in Heerlen, met alle economische en toeristische voordelen van dien. Vanaf 2023 treedt het Limburg Festival daarom toe tot de culturele basisinfrastructuur. Voorwaarde daarbij is dat het Limburg Festival Roermond, eventueel naast de Abdij in Horn, als festivalhart omarmt. Ook dienen tenminste drie programmaonderdelen in de stad, wijken of omgeving behorend tot de gemeente Roermond plaats te vinden en moet het festival voldoen aan de subsidievoorwaarden. Speciale aandacht verdient bovendien professionalisering in de bedrijfsvoering. Naast bovengenoemde kandidaten denken we nu aan de volgende drie potentiële kandidaten voor toetreding tot de Culturele Basisinfrastructuur.

9

Bijlage 1 Potentiële kandidaat: Cultuurnacht, meer ruimte voor ondernemers Enthousiaste ondernemers in de stad organiseren jaarlijks Cultuurnacht, een evenement om het culturele aanbod van Roermond onder de aandacht te brengen. Door de hele binnenstad genieten bezoekers van theater, live muziek, bijzondere ambachten en horeca. Cultuurnacht zet cultuur in de spotlights en is bovendien ook een evenement met sterke sociale aantrekkingskracht. Omdat het evenement jaarlijks groeit in bezoekersaantallen (de edities van 2020 en 2021 als gevolg van de coronacrisis niet meegerekend) en ook steeds meer ondernemers zich willen aansluiten, bereikt Cultuurnacht zijn maximale grootte. Specifiek lopen ondernemers tegen regelgeving en complexe vergunningsprocessen van de gemeente aan. De gemeente wil beter naar deze ondernemers luisteren en hen faciliteren waar noodzakelijk door niet te denken in problemen, maar in mogelijkheden. Een plek in de culturele basisinfrastructuur bevordert deze constructieve samenwerking met mogelijkheden tot financiële ondersteuning. Cultuurnacht wordt expliciet gevraagd in de uitvoering van het festival het (voortgezet) onderwijs en het MBO te betrekken als publieksdoelgroep en of als uitvoerende partij.

Potentiële kandidaat: Buitenskamers, een impuls aan talentontwikkeling klassieke muziek Het relatief jonge kamermuziekfestival Buitenskamers (eerste editie 2019, geïnitieerd door stichting ECI) profileert zich als aanjager van klassieke muziek, met speciale aandacht voor jonge talenten die willen uitgroeien tot professionele musici. Op unieke locaties in en rondom Roermond is muziek te ervaren die ontroert en dichtbij zijn bezoekers komt. Daarmee heeft Buitenskamers de potentie een belangrijke positie te verwerven in het verbinden van (klassieke) muziek en inwoners uit de gemeente en daarbuiten. Toetreding tot de culturele basisinfrastructuur met een daarbij behorende structurele financiële ondersteuning kan daarbij helpen. Voorwaarde daarbij is samenwerking op het gebied van programmering en talentontwikkeling met muziekfestival Orlando (Kerkrade) ter versterking van de slagkracht tussen de verschillende cultuurregio’s in Limburg. Potentiële kandidaat, Roermond In Tune: Liverpool aan de Maas In 2019 startte het project ‘Kansen voor (pop)muziek, urban & dance’ wat later is omgedoopt tot Roermond In Tune. Doel van het project is de verbetering van randvoorwaarden voor popmuziek en het opzetten van een netwerk voor popmuziek.

In de afgelopen periode heeft het team gewerkt aan de verbetering en versterking van de infrastructuur en zichtbaarheid van (pop)muziek; de artistieke voedingsbodem en talentontwikkeling; en internationale samenwerking. Daaruit voortkomend is een netwerk van lokale partners ontstaan en worden regelmatig bijeenkomsten georganiseerd waarin thema’s worden besproken zoals speelkansen en ontmoetingsplekken, communicatie en samenwerking. Roermond In Tune faciliteert en coördineert de popscene in samenwerking met Roermondse speelplekken. Diverse popactiviteiten zijn ontwikkeld en gepresenteerd (o.a. Sunday Sessions, Stampeipop en de Week van de Limburgse Popmuziek). Met Zentrum fur Aktion, Kultur und Kommunikation (ZAKK) uit Düsseldorf is het samenwerkingsplan ‘40 Miles Sessions’ geschreven ter bevordering van kruisbestuiving tussen o.a. de Düsseldorfse en Roermondse artiesten en cultuursector. De Euregio Rijn-Maas-Noord heeft voor de uitvoering een subsidie van toegekend. Uitvoering hiervan is inmiddels gestart. Momenteel wordt gewerkt aan een projectplan ‘De Roermondse Poprevolutie’, waarin de werkzaamheden en het netwerk van Roermond In Tune worden gecombineerd met het opstarten van een bandcoachingproject in samenwerking met meerdere musici, muziekscholen en middelbare scholen uit de regio. Het doel van het project is het ontstaan en begeleiden van nieuwe bands.

Hiermee wordt van ‘onder op’ een nieuwe basis gelegd voor de popscene van de stad. Het project heeft een fundament gelegd voor de popscene in Roermond. Als potentieel onderdeel van de basisinfrastructuur kan Roermond In Tune hierop verder bouwen. 10

Bijlage 1

B Festivals en evenementen Een veelheid aan evenementen en festivals brengen jaarlijks duizenden bezoekers in Roermond bij elkaar en prikkelen hen om naar buiten te gaan, de stad of de natuur in. Om culturele festivals de kans te geven zich te verduurzamen in onze gemeente en kansen voor samenwerking daadwerkelijk te verzilveren, adviseren wij vanaf de nieuwe bestuursperiode (2022 en verder) de portefeuille evenementen onder te brengen bij de portefeuille cultuur. Door deze festivals en evenementen, veelal met een sterk cultureel profiel, op te nemen in de portefeuille cultuur zien we mogelijkheden om de regeldruk te verminderen, sterker samen te werken met de lokale culturele instellingen en zijn zij (nog) beter in staat ook landelijke of regionale additionele financiering aan te trekken. Dit alles om hun maatschappelijke en economische impact voor de stad en de inwoners te vergroten.

C Platform Cultuur Roermond vanaf 2022 In 2015 is het Platform Cultuur Roermond (PCR) opgericht, bestaande uit de instellingen van de culturele basisinfrastructuur, een vertegenwoordiging van de amateurverenigingen, de bovenschoolse cultuurcoördinatoren (van het basis- en voortgezet onderwijs), Limburg Marketing en Wel.Kom. De volgende (na evaluatie bijgestelde) doelstellingen worden gehanteerd: 1. Het leggen van verbindingen, het bevorderen van samenwerking en het delen van informatie tussen diverse partijen binnen het culturele veld en tussen de verschillende sectoren zoals cultuur, onderwijs, welzijn en (vrijetijds)economie. 2. Het inzetten op cross-overs tussen sectoren en disciplines waarbij oog is voor diversiteit en inzetten op een meer inclusieve samenleving. 3. Het zoeken naar en stimuleren van vernieuwing in en verbreding van het culturele aanbod en de culturele sector. Een bredere en meer diverse culturele basisinfrastructuur betekent ook een herijking van het PCR. Zodoende nemen alle instellingen uit de nieuwe culturele basisinfrastructuur hier zitting in, alsook het platform We Are Roermond en de penvoerder DOEN! Cultuureducatie met kwaliteit. Samen met de reeds zittende én nieuwe PCR-leden kijken we als gemeente in 2022 hoe de PCRconstructie en doelstellingen eruit komen te zien en met welke partners.

Medio 2022 richten de dan betrokken instellingen gezamenlijk een nieuwe stichting op, Stichting Platform Cultuur Roermond, met bijbehorende structuur. De nieuwe stichting maakt een uitvoeringsplan met hulp van de gemeente vanuit een nieuwe rol en taak. In dat plan komt speciale aandacht voor communicatie, het verbeteren van de zichtbaarheid van de gehele culturele infrastructuur, het bijhouden (middels brede samenwerking met het culturele veld in Roermond) van de website cultuurwerkplaatsroermond.nl, de onderlinge (concrete en strategische) samenwerking en het doorvoeren van verbeteringen in de slagkracht van het PCR. Daarbij verandert de rol van de gemeente van participant en kartrekker naar subsidieverlener door het jaarlijks beschikbaar stellen van een werkbudget ter hoogte van € 15.000. Deze subsidie dient te worden ingezet voor de uitvoering van voorgenoemd plan. Naast deze structurele subsidie kan de stichting ook, bij evenementen of initiatieven die in gezamenlijkheid worden opgezet, een gemeentelijke projectsubsidie aanvragen.

11

Bijlage 1

2 Cultuur en erfgoed voor iedereen In dit hoofdstuk staat domein 2 van de cultuurvisie centraal waarin een basis wordt gelegd om cultuur en erfgoed toegankelijker te maken. Meedoen en beleven vormen de twee belangrijkste kernwaarden.

A Culturele diversiteit en participatie Roermond telt 58.800 inwoners (peildatum 1 januari 2021) die over 10 wijken en voormalige gemeenten Swalmen en Herten zijn verdeeld. In de omliggende wijken van de stad is de inwonersamenstelling meer cultureel divers dan in de binnenstad. De grootste niet-westerse concentratie van Limburg bevindt zich in Roermond, zijnde 12% van de bevolking. Met een meer divers cultuurpubliek ontwikkelt zich als reactie daarop ook een ander cultuuraanbod dat meer inclusief en cultureel gekleurd is waardoor nog meer mensen zich herkennen in cultuur. Gemeente Roermond telt bijna 180 verenigingen waarvan er een kleine 100 een cultureel profiel hebben. Steeds meer zien we dat buurthuizen bottom-up initiatieven starten die niet alleen een belangrijke sociale rol vervullen, maar ook als spil fungeren in het verbinden van cultuur en inwoners in de wijken. Als buurthuizen en nieuwe initiatieven meer vruchtbare grond krijgen om zich te ontwikkelen en te groeien, zijn zij als ‘producerende’ organisaties een aanvulling op de overwegend ‘presenterende’ instellingen die Roermond kent. Bovendien worden naar verwachting activiteiten ontwikkeld die weliswaar in mindere mate aan de vormen van ‘traditionele’ kunsten raken, maar die de grenzen tussen muziek, dans, theater of digitale cultuur opzoeken.

Ook lopen in de gemeente veel jongeren rond met creatieve talenten (urban city scan). Landelijk maar ook zeker lokaal zien we een steeds grotere beoefening van verschillende ‘urban’ kunsten zoals hiphop, beatboxen, breakdance, graffiti en design. Deze kunstvormen kunnen het Roermondse cultuuraanbod verbreden en versterken. Inspirerende kartrekkers en peer-to-peer rolmodellen zijn noodzakelijk om jongeren met deze vorm van cultuur in aanraking te brengen. Nieuwe of deels ontgonnen projecten worden door lokale kartrekkers verder ontwikkeld om hun doelgroepen te inspireren en enthousiasmeren om van cultuur te genieten of zelf cultuur te maken. Hiermee zijn we al in 2021 gestart met het traject Maakplaats dat is voortgekomen uit het steunpakket van het Rijk in het kader van corona. Tevens is het van groot belang de inzet voor het programma Cultuureducatie met Kwaliteit door te zetten op de basisscholen. Cultuur helpt bij de ontwikkeling van een kind en het verkrijgen van een plek in de samenleving, en levert een belangrijke bijdrage aan het verminderen en voorkomen van laaggeletterdheid, onderwijsachterstanden en voortijdige schooluitval. Cultuur helpt om niet in hokjes maar juist vrijuit te denken en zorgt bovendien voor verbinding en reflectie en kennis van de eigen omgeving (erfgoed). In de komende periode wordt extra aandacht besteed aan erfgoededucatie.

Eenzaamheid onder ouderen is een actueel probleem. Vaak zijn of waren zij frequente cultuurbeoefenaars bij een vereniging. Activiteiten gericht op ouderen zijn van groot belang voor de positieve gezondheid van deze doelgroep. Daarnaast draagt cultuur bij aan zingeving, zelfvertrouwen en het welbevinden van ouderen. Om nog meer ouderen van cultuur te laten genieten en hen actief te verbinden met cultuur, alsmede het bevorderen van hun gezondheid, is samenwerking tussen cultuur en het sociale domein essentieel, bijvoorbeeld met zorg- en welzijnsinstellingen en thuiszorg. Andersom is het ook belangrijk dat deze organisaties in het sociale domein ruimte voor cultuur inbouwen, zo is één van de inzichten van het programma Nooit te Oud?! Age Friendly Cultural City 12

Bijlage 1 Roermond. De intentie is dit project, in 2019 gestart ter bevordering van cultuurparticipatie onder ouderen, voort te zetten waarbij we als voorwaarde stellen dat de verduurzaming van dit programma wordt geborgd bij betrokken partijen. Om buurthuizen, bottom-up initiatieven én jonge talenten te stimuleren tot maken van cultuur: • • • •

•

•

Opent de gemeente een subsidieregeling, onder meer bedoeld voor laagdrempelige culturele projecten gericht op cultuurparticipatie van met name jongeren en ouderen. Stelt de gemeente als voorwaarde aan instellingen in de culturele basisinfrastructuur om structurele samenwerkingen met buurthuizen en nieuwe initiatieven aan te gaan. Zet de gemeente in op continuering van het programma Cultuureducatie Met Kwaliteit. Continueert de gemeente het convenant Cultuureducatie Primair Onderwijs Roermond met haar partners stichting ECI en stichting Swalm en Roer voor de inzet van de bovenschoolse cultuurcoördinator in het primair onderwijs. Afhankelijk van de beschikbaarheid van middelen zet de gemeente in op de verbinding tussen cultuur en het gezondheidsbeleid middels de ondersteuning van het programma Nooit te Oud?!, waarbij we als voorwaarde stellen dat de verduurzaming van dit programma binnen enkele jaren wordt geborgd. Op het moment dat meer capaciteit en/of middelen beschikbaar komt, kan de gemeente meer wisselwerking tussen (amateur)kunsten en het sociale domein stimuleren door aanstelling van een kartrekker die als aanjager regie houdt en partijen bij elkaar brengt. In overleg met Wel.kom wordt gezocht naar een geschikte kartrekker die gevraagd zal worden een werkbare structuur in te brengen.

B Fysiek en immaterieel erfgoed als verhalenvertellers Roermond kent als gemeente een rijke historie, onder andere als bisschopsstad, Hanzestad, hoofdstad van het hertogdom Gelre, zetel van de rechtbank en stad van toegepaste kunsten. De gemeente kent vele monumenten, denk aan de Munsterkerk, de Sint Christoffelkathedraal, het Stadhuis en de nalatenschap van onder andere Pierre Cuypers, maar ook een rijke schat aan archeologisch erfgoed. Vandaag de dag herbergt de gemeente Roermond in totaal ongeveer 750 monumenten, waarvan 296 Rijksmonumenten en 27 oorlogsmonumenten. Dat maakt Roermond de tweede monumentenstad van Limburg. Niet alleen de binnenstad kent veel indrukwekkend erfgoed. Ook in de wijken rondom het centrum is veel erfgoed te vinden in de vorm van monumenten, met de nadruk op industrie, religie, oorlogshistorie en voor- en naoorlogse stedenbouw en architectuur. Tevens is Roermond rijk aan historische vondsten uit opgravingen. De afgelopen jaren is veel ondernomen om dit erfgoed voor een breed publiek toegankelijk te maken (de Roermondjes route, de archeologische speerpuntenroute, app), maar toch zijn nog genoeg historische én hedendaagse verhalen onderbelicht. Wat is er bijvoorbeeld te vertellen over nog onverwerkt en onbekend Roermonds verleden.

Binnenkort wordt een begin gemaakt met een onderzoek naar de gang van zaken rond het verhandelen van Joods vastgoed tijdens de bezetting. Ook wordt erfgoed klaargemaakt en beschikbaar gesteld voor jonge makers en evenementen. Ter ondersteuning en behoud van dit fysieke erfgoed: •

13

Investeert de gemeente jaarlijks in de (digitale) zichtbaarheid en beleving en onderhoud van fysiek erfgoed. Nadere cijfers volgen met de publicatie van de nieuwe erfgoedvisie, met daarin eveneens een voorstel voor de planning voor de komende jaren, gebaseerd op het beschikbare budget en capaciteit.

Bijlage 1 De gemeente Roermond is ook rijk aan erfgoed dat minder zichtbaar is, maar waarbij verhalen of tradities onverminderd worden doorgegeven of nieuw elan krijgen. Denk aan metiers zoals het molenaarsambacht dat innovators inspireert om ideeën te ontwikkelen om op een duurzame manier energie met wind en water op te wekken. Eens in de vijf tot zeven jaar komen tradities zoals Schinderhannes, de Reuzenoptocht en de heksenvervolging voorbij. Deze verhalen zijn onlosmakelijk met Roermond verbonden en daarmee uniek voor deze gemeente. Ook de vele amateurverenigingen die Roermond rijk is, behoren tot het immaterieel erfgoed. Zij blazen lokale composities of maatschappelijke gebeurtenissen letterlijk nieuw leven in en geven tradities en het dialect door aan toekomstige generaties. Denk aan de vele fanfares, harmonieën, schutterijen, koren en toneelverenigingen in Roermond. Omdat dit aanbod vaak van onderschatte waarde is en tegelijk laagdrempelig voor een breed publiek zijn deze verenigingen van groot belang voor de gemeente. Wij vinden het dan ook belangrijk dat ambachten, amateurkunsten, heemkundeverenigingen en het verenigingsleven onder de aandacht te brengen van inwoners uit de gemeente zodat deze nog meer naar waarde worden geschat. Ter ondersteuning en behoud van dit immateriële erfgoed: •

•

•

•

•

Geeft de gemeente het Platform Cultuur Roermond de opdracht om de ambachten, amateurkunsten en het verenigingsleven in een jaarlijkse communicatiecampagne in beeld te brengen door middel van posters en social media inzet om inwoners te inspireren deel te nemen aan cultuur (timing net na de zomervakantie i.v.m. de start van cursussen). Actualiseert de gemeente de subsidieregeling voor amateurkunsten waarbij de basis op orde het uitgangspunt vormt en de nadruk komt te liggen op de maatschappelijke toegevoegde waarde. Attendeert de gemeente alle subsidienten op de mogelijkheden van de nieuwe subsidieregeling voor initiatieven die bijdragen aan de participatiedoelstellingen waaronder een meer divers publieksbereik, samenwerking met andere domeinen en die een sterke regionale impact hebben. Gaat de gemeente met amateurkunst en immaterieel erfgoed stichtingen in gesprek over een passende aansluiting bij het jaarlijkse landelijke initiatief Iktoon.nl om zichtbaarheid te verbeteren. Adviseert de gemeente alle verenigingen en amateurkunstinstellingen om actiever de samenwerking op te zoeken met het Huis voor de Kunsten Limburg voor o.a. verenigingsondersteuning en fondsenwerving.

C Jeugdfonds Cultuur & Volwassenenfonds Roermond is een gemeente waar iedereen mee moet kunnen doen. Ongeacht je achtergrond, waar je vandaan komt, opleidingsniveau of de grootte van je portemonnee streeft de gemeente naar een inclusieve samenleving. Sinds 2015 is het Jeugdfonds Cultuur Limburg beschikbaar voor kinderen uit Roermond. Doel van dit Jeugdfonds Cultuur is dat ieder opgroeiend kind en iedere jongere tot 21 jaar uit een financieel minder draagkrachtig gezin in de gelegenheid moet zijn te kunnen aan deelnemen aan cultuurbeoefening. Hierdoor kan een kind zich ontwikkelen op fysiek, sociaal en mentaal vlak, net als haar of zijn leeftijdgenoten. Dit geldt voor zowel cultuur als sport. Niet alleen kinderen kunnen in een positie terecht komen dat de financiële situatie een drempel vormt voor deelname aan cultuur. Ook volwassenen kunnen deze belemmering ervaren. In 2020 kende Roermond maar liefst 7.011 personen met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum. Onder 14

Bijlage 1 invloed van de coronapandemie is dit aantal mogelijk gegroeid. Voor deze doelgroep heeft de landelijke Alliantie ‘Sporten en bewegen voor iedereen’ het Volwassenenfonds Sport en Cultuur in het leven geroepen. Op dit moment hebben we een meerjarige overeenkomst met het Jeugdfonds. Regelmatig evalueren we de afspraken. De afgelopen jaren is gebleken dat het beschikbare budget van € 36.000 voor de doelgroep jeugd niet altijd nodig was. Het voorstel is daarom om een deel van deze middelen in te zetten voor het Volwassenenfonds. Om de toegang tot cultuur te vergroten: •

•

Continueren we, op basis van noodzakelijke en doelmatige financiering, de samenwerking met het Jeugdfonds Cultuur om zo de toegang tot cultuur voor inwoners tot 21 jaar uit Roermond mogelijk te maken. Sluiten we aan bij het Volwassenenfonds Sport en Cultuur om zo de toegang tot cultuur voor alle volwassenen inwoners uit Roermond mogelijk te maken.

D Combinatiefunctionaris Vanaf 2009 neemt de gemeente Roermond deel aan de ‘Rijksregeling Impuls brede scholen, sport en cultuur’. In de afgelopen periode is de regeling aangepast en sinds 2019 bestaat de regeling onder de naam ‘Brede Regeling Combinatiefuncties’. Binnen deze regeling worden combinatiefunctionarissen sport en cultuur ingezet. De combinatiefunctionaris cultuur is de cruciale schakel tussen cultuur, onderwijs, welzijn en verenigingsleven in de wijken. Cultuureducatie en talentontwikkeling zijn twee belangrijke speerpunten waaraan de combinatiefunctionaris een bijdrage levert. De verbindende rol van de combinatiefunctionaris cultuur is onmisbaar. Op dit moment is de beschikbare capaciteit van de combinatiefunctionaris beperkt. We hebben 0,7 fte combinatiefunctionaris, waarvan 0,5 fte in vaste dienst (dienstverband bij stichting ECI, maar werkt voor de gehele culturele sector) en 0,2 fte flexibel in te huren op basis van de vraag. Gezien de grote rol van wijken, het integratievraagstuk en de ontwikkelingen in de urban scene is een uitbreiding van de combinatiefunctionaris al een aantal jaren gewenst. Doordat we met de basis op orde middelen vrijspelen, hebben we ruimte om de capaciteit van de combinatiefunctionaris trapsgewijs uit te breiden tot ongeveer 1 fte in 2025.

Daarnaast kunnen we onderzoeken wat de mogelijkheden zijn in verschuivingen met de combinatiefunctionarissen sport.

15

Bijlage 1

3 Culturele maakplaats Met dit derde domein geven we invulling aan een belangrijk nieuw speerpunt van deze cultuurvisie: meer ruimte voor makers. Met onder meer Theater de Oranjerie, de ECI, het Cuypershuis, de Bibliotheek, de Azijnfabriek, ateliers en festivals en evenementen zoals Cultuurnacht, beschikt de gemeente Roermond over presentatieplekken voor cultuur. Ook ondernemers in de binnenstad en enthousiaste leerkrachten in het onderwijs zijn vaak bereid een podium te geven aan cultuur, op wat voor manier dan ook. Wanneer de gemeente, culturele instellingen en andere stakeholders meer gunstige kaders creëren voor makers om werk te creëren en te presenteren, heeft dit een positief effect op het cultureel klimaat. Iedere maker is tenslotte op zoek naar mogelijkheden en kansen om nieuw werk te maken en te presenteren waardoor een pull-effect in gang wordt gezet en steeds meer makers in Roermond blijven of neerstrijken. Makers en publiek kunnen elkaar steeds beter leren kennen wanneer makers werken met verhalen uit de regio waardoor een meer interactieve relatie tussen beiden ontstaat. Daarmee wordt ook het woonklimaat voor inwoners van de gemeente Roermond in bredere zin verbeterd. Zo ontstaat meer reuring in de stad en in wijken, verhalen worden opgediept en de lijntjes met onder andere het sociale domein en het onderwijs liggen makkelijker voor het oprapen.

A Ruimte voor makers Roermond barst van de cultuurmakers die staan te popelen om hun talenten (verder) te ontwikkelen en met verhalen van inwoners aan de slag te gaan. Deze makers werken vaak interdisciplinair en zoeken de samenwerking op met nieuwe culturele initiatieven en maatschappelijke partners. Ook willen zij vaak nadrukkelijk een nieuw publiek boeien met bijzondere verhalen of vormen van cultuur. Essentieel is dat hen ruimte wordt geboden om buiten de gebaande paden te gaan en een onderzoeksproces te starten naar wat er bijvoorbeeld leeft in de gemeente. Initiatief Maakplaats In 2021 heeft de gemeente middelen van het Rijk ontvangen ter ondersteuning van de culturele sector die hard is geraakt door de gevolgen van de coronacrisis. De maatregelen gingen zo ver dat onze samenleving in totale lockdown moest. Daarmee kwam het leven, en zeker ook het culturele veld, drastisch tot stilstand. Theaters, bibliotheken, popzalen, bioscopen moesten de deuren sluiten; lessen (o.a. muziek, toneel, tekenen, dans) mochten niet meer worden gegeven en verenigingen moesten hun activiteiten staken. Met de door het Rijk vrijgegeven middelen konden wij instellingen, verenigingen, makers, (semi-) professionals en amateurs uit Roermond die in financiële problemen kwamen, ondersteunen.

Daarnaast boden de middelen ons de mogelijkheid om de brede culturele sector te stimuleren, te verrijken en verschillende culturele initiatieven te versterken. Daarmee bereiden we de sector ook voor op de tijd na corona. Hieruit is Maakplaats ontstaan. Maakplaats zit in de haarvaten van de Roermondse samenleving en brengt initiatieven en ideeën naar de voorgrond die niet eerder bekend of zichtbaar waren. Een groep van coaches staat klaar om makers te helpen deze ideeën verder tot bloei te brengen en daadwerkelijk te realiseren. Een daartoe in het leven geroepen redactieraad beoordeelt de initiatieven, waarna zij de gemeente hierover adviseren. De gemeente verleent vervolgens de subsidie. Zo ontstaan nieuwe initiatieven, samenwerkingen en collectieven die het culturele veld van onderop versterken en het aanbod verbreden. Dit project is eind 2021 gestart en loopt door in 2022. Bij

16

Bijlage 1 dansschool The Movement is een fysieke plek gecreëerd waar makers ideeën kunnen delen en samen aan een project kunnen werken. De binnen Maakplaats ondersteunde initiatieven zetten onder andere in op het bevorderen van kansengelijkheid en inclusiviteit, het betrekken van wijken waarmee diverse doelgroepen worden bereikt, het bevorderen van de participatie van inwoners, bedrijfsleven, welzijnsorganisaties en onderwijs en het vergroten van het aantal bezoekers van Roermond. Met Maakplaats geven we bovendien verder invulling aan de gemeentelijke doelstelling om een inclusieve en zorgzame samenleving te zijn, waarin iedereen meedoet en meer mogelijk te maken in de wijken, dicht bij de inwoner. Dat doen we door de maker ruimte te geven. In de komende jaren zoeken we samen met betrokken partners naar mogelijkheden om Maakplaats te verduurzamen. Samen werken met en voor talent Door samenwerking tussen de ‘erkende’ culturele partners en initiatieven zoals die nu als basisinfrastructuur zijn benoemd, worden jonge makers ondersteund in hun verdere ontwikkeling. Hoewel Roermond niet beschikt over een kunstvakopleiding op MBO- of HBO niveau, kunnen partners zoals ECI, Nieuwe Helden Next Level, In Tune, Kunstbende Limburg en het Limburg Festival samen als steun voor makers fungeren en hen verder helpen in hun artistieke en/of zakelijke ontwikkeling.

Ook kunnen meer en intensievere trajecten worden aangegaan tussen jonge makers in Roermond en culturele organisaties in de rest van Limburg, zoals VIA Zuid en Toneelgroep Maastricht. In Roermond zijn veel jongeren actief in het maken van muziek, dans of cultuur anderszins. Recentelijk nog kreeg het urban platform Nieuwe Helden Next level landelijke subsidie. Hiermee heeft Roermond een extra maakplek gekregen voor jong aanstormend urban talent. Onafhankelijk van de vraag of deze jonge talenten hiermee hun geld willen verdienen in de toekomst, krijgen zij ondersteuning en een podium als ‘makers in de dop’. Talentvolle jongeren kunnen hun leeftijdsgenoten inspireren om ook meer met hun culturele talent te doen. Dat is belangrijk want cultuur zorgt niet alleen voor ontspanning en voldoening, maar kan ook als uitlaatklep voor emoties fungeren, leerzaam zijn en verbindend werken. En uiteraard liggen hier mogelijkheden om van je talent je beroep te maken. Om de maakcultuur in Roermond verder te versterken: •

• •

•

17

Wordt onderzocht hoe de Maakplaats een duurzame werking kan hebben voor makers uit alle disciplines – o.a. theater, film, dans, muziek, beeldende kunst, urban, graffiti. Hierbij is er speciale aandacht voor diversiteit en inclusie. Vereist de gemeente van instellingen uit de basisinfrastructuur dat zij podium geven aan cultuurmakers van Roermond. Wanneer meer capaciteit en/of middelen beschikbaar zijn, realiseert de gemeente samen met Huis voor de Kunsten Limburg een loket te bevordering van samenwerkingen tussen makers uit Roermond en maakplaatsen in de rest van Limburg (Via Zuid, Toneelgroep Maastricht, Cultura Nova). Wanneer meer capaciteit en/of middelen beschikbaar zijn, peilt de gemeente de behoefte aan internationalisering onder makers en onderzoekt de gemeente in samenwerking met het Huis voor de Kunsten Limburg en de Provincie Limburg de noodzakelijke middelen en acties.

Bijlage 1

B Ruimte voor cultureel ondernemers Roermond kent een hechte gemeenschap van betrokken culturele ondernemers. Al deze ondernemers zijn belangrijk voor de levendigheid in de stad en zowel inwoners, (grote) bedrijven als toeristen weten hen te vinden. De ondernemers weten van elkaar waar ze mee bezig zijn, hebben hart voor cultuur en samen organiseren zij vanuit hun gedeelde passie evenementen, optredens en kunstmarkten. Publiek kan hierdoor op een toegankelijke manier genieten van al het moois dat Roermond te bieden heeft in de vorm van kunstenaars, ondernemers, erfgoed initiatieven en jonge talenten. In het organiseren van evenementen die cultuur, horeca en innovatieve producten verbinden én die ook op sociaal vlak ontmoetingen realiseren, lopen ondernemers vaak aan tegen regelgeving en complexe vergunningsprocessen. Aanvragen voor dergelijke evenementen moeten doordachte strategieën bevatten waarin o.a. brandveiligheid, bereikbaarheid, mobiliteit, sociale en fysieke veiligheid samenkomen. Ondersteuning vanuit de gemeente hierin is belangrijk om evenementen voor de toekomst te behouden en ervoor te zorgen dat het enthousiasme van ondernemers niet getemperd maar juist extra wordt aangewakkerd. Ondernemers zien ook kansen voor creatieve invullingen van leegstaande panden. Roermond kampt, net als vele andere steden, met een grote leegstand van winkel-, retail- en fabriekspanden.

Dat is te zien in de binnenstad, maar ook in omliggende wijken en dorpen zoals Swalmen en Maasniel. Waar eerder de ruimte schaars was en de vraag hoog, heeft de coronacrisis de rollen omgedraaid: er is veel ruimte en weinig vraag doordat zelfstandigen financieel veel hebben verloren. Zeker waar het gemeentelijke panden betreft, is langdurige leegstand niet opgenomen als kostenpost waardoor de gemeente en andere eigenaren erbij gebaat zijn dat panden een nieuwe invulling en huurder krijgen, zo mogelijk met aangepaste huurtarieven. Kleine tentoonstellingen of pop-up stores van creatief ondernemers kunnen op een laagdrempelige manier veel verschillende soorten doelgroepen met cultuur in aanraking laten komen. Ook valt te denken aan workshops in deze panden of activiteiten zoals concerten of ateliers. Om ondernemers blijvend te stimuleren tot organisatie en innovatie: • •

•

18

Waarborgt de gemeente in het nieuwe evenementenbeleid een betere balans tussen snelheid, levendigheid en leefbaarheid. Legt de gemeente in samenwerking met Citymanagement richtlijnen vast om gunstige voorwaarden te scheppen met betrekking tot leegstaande panden. Dit alles in nauw contact met o.a. collega’s economie, eigenaren van onroerend goed, makelaars, creatief ondernemers, verenigingen en kunstenaars. Onderzoekt de gemeente mogelijkheden tot het verlenen van een opdracht aan Citymanagement met betrekking tot het realiseren van (tijdelijke) invulling zoals tentoonstellingen of presentatieplekken in leegstaande panden.

Bijlage 1

4 Kunst- en erfgoedcollectie, archivering, monumenten, kerken en archeologie A Gemeentelijke collectie kunst en erfgoed Gemeente Roermond is eigenaar van een collectie kunst en erfgoed. Deze collectie wordt sinds 1932 verzameld en zo mogelijk getoond. In 2009 is gekozen voor een driedeling in de gemeentelijke collectie: collectie Cuypers, collectie stadsgeschiedenis en collectie beeldende kunst. Voor twee van deze collecties werd de basis gelegd voor museale presentaties: vanaf 2011 is de collectie Cuypers te zien in het Cuypershuis en de collectie stadsgeschiedenis in het Historiehuis. Voor de collectie beeldende kunst is geen passende locatie voor presentatie gevonden en deze staat nu in opslag. De collecties worden door het Cuypershuis beheerd (o.a. registratie online, depot, bruikleenverkeer, conservering kunstobjecten). Tot op heden is er geen beleid voor de collectie beeldende kunst. De bewaaromstandigheden in de depots zijn verre van ideaal. Ze zijn overvol en hebben hun maximale bewaarcapaciteit al lang bereikt. Bovendien voldoen de ruimtes wat inrichting en voorzieningen betreft niet aan de eisen die tegenwoordig aan museaal beheer worden gesteld, waardoor het behoud van de collectie niet kan worden gewaarborgd. Het is daarom noodzakelijk om te kijken naar de collecties die niet meer worden gebruikt, getoond en/of buiten het beleid vallen.

Belangrijkste vraag die moet worden beantwoord, is: Hoe krijgen we een gemeentelijke kunst- en erfgoedcollectie die beter beheer(s)baar, zichtbaar en bruikbaar is? Een andere belangrijke vraag is hoe we depots krijgen waarin het behoud van de collecties gewaarborgd is. Een aanzet om te komen tot een collectievisie wordt begin 2022 gepresenteerd.

B Archivering Het archief van de gemeente Roermond is ondergebracht bij het Gemeentearchief Roermond (GAR). Naast beheer en behoud heeft het GAR een informerende en inspirerende rol naar het publiek toe. De werkzaamheden zijn gebaseerd op de landelijke wetgeving, zoals vastgelegd in de Archiefwet, de Omgevingswet en de Wet Open Overheid. Alle overheidsorganisaties dienen een opslagmedium te realiseren dat duurzaam, veilig en betrouwbaar is, het zogenaamde e-Depot. Hier wordt de komende jaren vorm en uitvoering aan gegeven. Deze wettelijke taak valt onder de algemene begroting van de gemeente en maakt derhalve geen onderdeel uit van de cultuurbegroting. Daarnaast wil het GAR méér activiteiten kunnen gaan organiseren om zich beter te laten zien aan de burgers van Roermond middels lezingen, publicaties en exposities in het Historiehuis of op een andere locatie. Het onderwijs speelt hierin een belangrijke rol. Het is van groot belang dat alle leerlingen uit het basis – en voortgezet onderwijs tenminste een maal in hun schoolcarrière in aanraking komen met het archief. Het begrijpen van de geschiedenis van Roermond is belangrijk en draagt in belangrijke mate aan burgerschap.

19

Bijlage 1

C Monumenten en erfgoedvisie Roermond is in het bezit van een omvangrijke collectie monumenten met een groot nationaal en plaatselijk historisch belang. Jaarlijks trekt Roermond duizenden bezoekers die de binnenstad en omgeving bezoeken om te genieten van alle historie en schoonheid die in deze monumenten tot uitdrukking komen. Een behoud van dit bijzondere erfgoed voor toekomstige generaties is dan ook essentieel, net zoals het sterker beleefbaar maken van deze monumenten om meer hedendaags publiek in aanraking te brengen met deze geschiedenis. Om de kwaliteit van monumenten en erfgoed te waarborgen: • •

•

• •

Investeert de gemeente in de (digitale) zichtbaarheid en beleving en onderhoud van fysiek erfgoed. Gaat de gemeente in gesprek met eigenaren van onroerend goed, Citymanagement en Limburg Marketing om monumenten vaker open te stellen voor bijzondere projecten en evenementen. Wordt in 2022 een nieuwe erfgoedvisie op hoofdlijnen vastgesteld, als richtinggevend document dat de Roermondse raad en samenleving in de breedte de wettelijke verplichtingen, maatschappelijke trends en (gemeentelijke) beleidswensen toont. De invoering van de Omgevingswet en verduurzaming van monumenten vragen daarbij veel aandacht. Hanteert de gemeente een nieuwe houding ten aanzien van monumenten: van objectgerichte monumentenzorg naar gebiedsgerichte monumentenzorg. Continueert en innoveert de gemeente samen met betrokken organisaties evenementen en maatschappelijke initiatieven zoals Open Monumentendag, de Nationale Archeologiedagen en uitwerking derde glasvondst.