Agendabundel

Bundel - Gemeenteraad van 9 november 2023 1 2

3

4

Vaststelling raadsagenda 9 november 2023 De voorliggende agenda van 9 november 2023 vast te stellen. Voorlopige agenda raadsvergadering 9 november 2023 Spreekrecht Wilt u gebruikmaken van het spreekrecht? Stuur dan ten minste 48 uur voor de vergadering een e-mail met uw naam, adres, telefoonnummer en het agendapunt waarover u wilt “inspreken” naar griffie@roerdalen.nl en wij nemen contact met u op. In onderling overleg wordt dan bepaald hoe we vorm geven aan het spreekrecht. Of bel met de griffie via (0475) 538 888. Er wordt met inachtneming van de criteria zoals opgenomen in het reglement van orde van de gemeenteraad geen gebruik gemaakt van het spreekrecht.

Programmabegroting 2024-2027 00 Oplegvel - Programmabegroting 2024-2027 01 Raadsvoorstel Programmabegroting 2024-2027 02 Raadsbesluit - Programmabegroting 2024-2027 03 Procesbeschrijving behandeling programmabegroting 04 Programmabegroting 2024-2027 05 Programmabegroting 2024-2027 - Bijdrage 1e termijn (Roerstreek Lokaal!) 06 Programmabegroting 2024-2027 - Bijdrage 1e termijn (CDA) 07 Programmabegroting 2024-2027 - Bijdrage 1e termijn (Democraten Roerdalen) 08 Programmabegroting 2024-2027 - Bijdrage 1e termijn (PvdA-GroenLinks) 09 Programmabegroting 2024-2027 - Bijdrage 1e termijn (Ons Roerdalen) 10 Programmabegroting 2024-2027 - Reactie 1e termijn (College van burgemeester en wethouders) Effecten septembercirculaire 2023 00 Oplegvel - Effecten septemberciculaire 2023 01 Raadsvoorstel - INT Raadsvoorstel - INT Septembercirculaire 2023_2 02 Raadsbesluit - Effecten septembercirculaire 2023 Bijlage 1 Memo Analyse gemeentefondsuitkering naar aanleiding van septembercirculaire 2023 03 Effecten septembercirculaire 2023 - Begrotingswijziging 2023-7 04 Effecten septembercirculaire 2023 - Begrotingswijziging 2024-1 05 Getekende Nota van Wijzigingen Septembercirculaire 2023 06 Raadsbesluit - Effecten septembercirculaire 2023 (naar aanleiding van Nota van wijzigingen 7 november 2023) 07 Effecten septembercirculaire 2023 - Begrotingswijziging 2024-1 (naar aanleiding van Nota van

wijzigingen 7 november 2023)

gemeente roerdalen Voorlopige agenda raadsvergadering gemeente Roerdalen

Donderdag 9 november 2023 Aanvangstijdstip: 19.30 uur Nr.

Onderwerp

Commissiebehandeling

Aard Behandeling

-

Opening

01

Vaststelling raadsagenda 9 november 2023

n.v.t.

Ter bespreking/besluitvorming

02

Spreekrecht

n.v.t.

Ter informatie

03

Programmabegroting 2024-2027

n.v.t.

Ter bespreking/besluitvorming

04

Effecten septembercirculaire 2023

n.v.t.

Ter bespreking/besluitvorming

St. Odiliënberg, donderdag 26 oktober 2023 Raadspresidium gemeente Roerdalen, De voorzitte, D iffier

# R

rmans

mr. M .. de Boer-Beerta

griffie

OPLEGVEL RAADSVOORSTEL Raadsvergadering

:

9 november 2023

Agendapunt

:

3

Onderwerp

:

Programmabegroting 2024-2027

Commissiebehandeling Raadsadviescommissie

: n.v.t.

Fracties afwezig bij commissiebehandeling: n.v.t. Advies commissie: 1. Onderwerp rijp voor behandeling in gemeenteraad

N.v.t.

2. Wijze van agendering voor de raad

N.v.t.

Inhoudelijk commissieadvies:

Bijzonderheden (indien van toepassing): Ter voorbereiding van de raadsbehandeling heeft, conform de vastgestelde procesbeschrijving behandeling Programmabegroting 2024-2027, op 5 oktober 2023 een vraag- en aanbodgericht spreekuur plaatsgevonden voor raads- en commissieleden.

± gemeente roerdalen ei Raadsvoorstel Zaaknummer Onderwerp: Datum: Indiener agendapunt: Portefeuillehouder: Gevraagd besluit:

Bijlage(n):

Z22-033242 Programmabegroting 2024-2027 12 september 2023 College van Burgemeester en wethouders Roerdalen A.C.A.G. Smits 1. De programmabegroting 2024 en de meerjarenbegroting 20252027 vast te stellen; 2. In te stemmen met het investeringsschema 2024-2027 en de hierin opgenomen kredieten voor 2024 beschikbaar te stellen; 3. In te stemmen met de onttrekking van €80.000 uit de reserve toerisme voor de jaren 2024 t/m 2027 t.b.v. de uitvoering van het nieuwe beleidskader recreatie en toerisme. 4. In te stemmen met de onttrekking van €24.424 uit de reserve accommodatiebeleid t.b.v. de verlenging pilot buitenbaden. 5. In te stemmen met de onttrekking van €2.153.644 uit de reserve afdekking tekorten. 1. Raadsbesluit programmabegroting 2024-2027 2. Programmabegroting 2024-2027 3. Procesbeschrijving behandeling programmabegroting

Toelichting bij het raadsvoorstel

1.

Onderwerp

Programmabegroting 2024-2027

2.

Inleiding

Dit is de tweede begroting in de nieuwe raadsperiode 2022-2026. We hebben de richting die de gemeenteraad met het vaststellen van de Kadernota 2024 heeft bepaald uitgewerkt in concrete doelen en acties. Met deze begroting bepaalt de raad het inhoudelijk en financieel kader voor de ontwikkeling van onze gemeente. Dat doen we in een tijd van grote maatschappelijke opgaven. Denk aan bestaanszekerheid, zorg, bouwen en wonen, stikstofproblematiek, duurzaamheid en de energietransitie. Ze staan niet los van elkaar. Dat gecombineerd met sombere financiële vooruitzichten veroorzaakt dit onrust en onzekerheid, met grote gevolgen voor onze inwoners. De druk op de overheidsfinanciën groeit, ook in onze gemeente.

Pagina 1 van 4

111111111111111111111111111 llllll l lll l ll l lll l lll llllll lil l ll

"

##pg gemeente roerdalen Roerdalen in Balans

Wij willen er als gemeente, samen met onze inwoners en ondernemers, alles aan doen om ervoor te zorgen dat het in Roerdalen goed wonen, werken en leven is én blijft. Dat doen we door koersvast te blijven, maar ook door kritisch te kijken naar onze uitgaven en inkomsten. Hiervoor werken we in afstemming met een raadswerkgroep aan een nieuw plan Roerdalen in Balans. De resultaten hiervan gebruiken we voor de Kadernota 2025. Het doel is te komen tot een meerjarig sluitende begroting, zonder inzet van reserves. Roerdalen in Balans gaat dus over de keuze die op langere termijn effect hebben. Keuze voor de korte termijn

Het jaar 2024 is te kort dag om al tot een sluitende begroting te komen. Dat zou zeer ingrijpende keuzes vragen, zonder dat we hierover in samenspraak met de raad een zorgvuldige afweging kunnen maken. Waar mogelijk hebben we wel keuzes gemaakt om uitgaven te verminderen. Ook zullen we gaan voorstellen belastinginkomsten te verhogen. Daarmee beperken we het tekort voor 2024 zoveel als we nu verantwoord vinden. De korte termijn keuzes gaan over het beperken van uitgaven, verhogen van inkomsten en risicovoller begroten. Ter illustratie delen we hier een aantal van de door ons voorgestelde keuzes: • Actualisatie kapitaallasten (voordelig effect) • Inzet van bestemmingsreserves (bv Recreatie en Toerisme) • lagere kosten door risicovoller te begroten (bv woningontruiming) • Hogere inkomsten bijstandsuitkeringen door actualisatie in- en uitstroom • Schrappen of uitstel nieuw beleid (bv pilot behandelteams en bibliobus) • Vervallen structurele extra functie Specialist RO • Verhogen toeristenbelasting en OZB Deze keuzes hebben volgend jaar een positief effect van ruim € 1.1 miljoen. Ook meerjarig is het effect positief. Een gedetailleerd overzicht van alle maatregelen staat op pagina 129 van de begroting. Inzet reserve 'afdekken tekorten'

Het effect van de korte termijn keuzes is onvoldoende om de begroting sluitend te krijgen. Daarom willen we gebruik maken van de reserve 'afdekken tekorten'. Deze reserve is beschikbaar tot en met 2024. Tot nu toe hebben we geen gebruik gemaakt van deze reserve. Mogelijk dat dit in 2023 voor het eerst nodig zal zijn. Op basis van de inzichten in de halfjaarrapportage 2023 schatten we in dat de reserve voldoende is om de verwachte tekorten in 2023 en 2024 op te vangen. Onzekerheid na 2025

Roerdalen kampt net als de andere gemeente in Nederland met grote onzekerheid over de Rijksbijdragen vanaf 2026. De val van het kabinet en de aanstaande verkiezingen maken dat deze onzekerheid voorlopig zal voortduren. We volgen de lijn van de VNG om vanaf 2026 geen sluitende begroting te presenteren. Daarmee geven ook wij het signaal af naar het Rijk dat het onvoldoende bijdraagt om onze taken uit te kunnen voeren.

Pagina 2 van 4

gemeente roerdalen

3.

Beslispunten

De raad besluit: 1. De programmabegroting 2024 en de meerjarenbegroting 2025-2027 vast te stellen; 2. In te stemmen met het investeringsschema 2024-2027 en de hierin opgenomen kredieten voor 2024 beschikbaar te stellen; 3. In te stemmen met de onttrekking van €80.000 uit de reserve toerisme voor de jaren 2024 t/m 2027 t.b.v. de uitvoering van het nieuwe beleidskader recreatie en toerisme. 4. In te stemmen met de onttrekking van €24.424 uit de reserve accommodatiebeleid t.b.v. de verlenging pilot buitenbaden. 5. In te stemmen met de onttrekking van €2.153.644 uit de reserve afdekking tekorten.

4.

Financiën

In de onderstaande tabel staat een samenvatting van het financieel beeld op hoofdlijnen. 2024 Saldo primaire begroting 2024-2027 Begrotingswijzigingen 2023

2025

2.1 9 5 .1 9 8

2026

2.1 13.5 1 0

2027

-4 9 8 .6 0 5

-9 11.1 7 9

-214 .747

-519 .153

266 .064

-1.088.598

Mutaties kaderno ta 2024

-2.19 1.69 1

-2.4 86.9 17

-2.58 3.718

-2.7 08.4 14

Halfjaarrapportage 2023 (incl. effect meicirculaire 2023)

-1.1 82.705

·1.116.4 31

-1.1 9 2.9 65

-1.3 12.788

-1393.945

-2.008.991

-4.009.224

-6.020.979

Begrotingssaldo na meerjarige effecten halfjaarrapportage 2023, kadernota 2024 en begrotingswijziging Kostenontwikkeling bestuurszaken K os tenon twikkeling personele orga nisatie Kostenontwikkeling sociaal dom ein

13. 000

-7 .500

-7.500

-7.500

-4 0 2.399

-190 .312

-297.395

-300.922

-1.925.4 69

-70 1.5 18

-117 .8 29

-514 .390

K os tenon twikkeling ruimtelijke en econ o mische ontwikkeling

-340.720

-20 1.737

-59 .277

-2 1.9 33

Kostenontwikkeling Dienstv erlening

-22.000

-5.000

9.000

66.000

K ostenon twikkeling onde rho ud en va stgoed

-284.8 00

-270 .944

-2 72.944

-2 74.944 886.096

Eff ect Meicirculaire 2023; verschil met kad erno ta 2024

380 .20 3

42 3.4 52

-84.239

Eff ect sluiten afv al

132.552

140 .9 10

14 5.538

155.805

Effect sluiten ri oleri ng

280 .036

296.079

290.6 34

278 .24 5

-3.563.542

-2.525.561

-4.403.236

-5.754.522

1.3 05.4 74

882.349

840 .357

1.003.164

-2.258.068

-1.643.212

-3.562.879

-4.751.358

2.258 .0 68

80 .000

80 .000

80.000

-1.563.212

-3.482.879

-4.671.358

Begrotingssaldo 2024-2027 Om buigm aat regelen tbv sluitend krijgen van begroting

Begrotingssaldo 2024-2027 exclusief reserve mutaties

Mutaties reserves Begrotingssaldo 2024-2027

De reserve afdekken tekorten bedraagt 4,35 miljoen euro. Op basis van de halfjaarrapportage 2023 verwachten we dat dit jaar een onttrekking van € 750.000 nodig is. Om de begroting 2024 sluitend te krijgen is een onttrekking nodig van circa 2,15 miljoen euro. Daarmee resteert er naar verwachting nog 1,45 miljoen euro in deze reserve.

Pagina 3 van 4

gemeente roerdalen

5.

Communicatie

We informeren onze inwoners met een speciale begrotingskrant. Daarin staan een samenvatting van de begroting, de eerste reactie van de raadsfracties en een reactie van het college op de inbreng van de raadsfracties. Deze krant wordt huis aan huis verspreid in de week van de begrotingsbehandeling. Daarnaast nodigen we de Limburger uit voor een gesprek met de wethouders. De begroting wordt na collegebehandeling gepubliceerd op onze internetpagina. Bij de uitvoering van de vastgestelde begroting willen we, waar mogelijk, actief samen werken met onze inwoners, ondernemers en verenigingen. 6.

Planning en uitvoering

We hebben met de gemeenteraad procesafspraken gemaakt over de begrotingbehandeling. Deze afspraken zijn als bijlage 4 bij dit voorstel gevoegd. We starten met een begrotingsavond voor commissie- en raadsleden op 5 oktober 2023. Tijdens deze avond bespreken we de begroting in een open gesprek tussen commissie- en raadsleden, portefeuillehouders en ambtenaren. 7.

Privacy

Er worden met dit voorstel geen persoonsgegevens verwerkt. 8.

(Wettelijk en/of beleidsmatig) kader

Met het vaststellen van deze begroting legt de gemeenteraad de financiële en inhoudelijke kaders voor 2024 vast. 9.

Bijlagen

1.

Raadsbesluit programmabegroting 2024-2027 Programmabegroting 2024-2027 Procesbeschrijving behandeling programmabegroting

2. 3.

Sint Odiliënberg, 12 september 2023

gemeester en wethouders van Roerdalen, De burgem

I . L'Ortije

Pagina 4 van 4

m.

Raadsbesluit

Jaar 2023/11/09/03

Zaaknummer: Z22-033242 Onderwerp: Programmabegroting 2024-2027 De raad van de gemeente Roerdalen heeft; gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 12 september 2023 , het volgende besluit genomen:

Besluit: 1. De programmabegroting 2024 en de meerjarenbegroting 2025-2027 vast te stellen; 2. In te stemmen met het investeringsschema 2024-2027 en de hierin opgenomen kredieten voor 2024 beschikbaar te stellen; 3. In te stemmen met de onttrekking van €80.000 uit de reserve toerisme voor de jaren 2024 t/m 2027 t.b.v. de uitvoering van het nieuwe beleidskader recreatie en toerisme. 4. In te stemmen met de onttrekking van €24.424 uit de reserve accommodatiebeleid t.b.v. de verlening pilot buitenbaden. 5. In te stemmen met de onttrekking van €2.153.644 uit de reserve afdekking tekorten. Aldus vastgesteld in de raadsvergadering van 9 november 2023. De gemeenteraad van Roerdalen, De griffier,

De voorzitter,

R.J.J. Notermans

mr. M.D. de Boer-Beerta

Pagina 1 van 1

Procesbeschrijving behandeling Programmabegroting 2024-2027 Nr. 1.

Wanneer? 15-09-2023

Wat? Aanlevering digitale programmabegroting 2024-2027

2.

15-09-2023

Publicatie Programmabegroting 2024-2027 op de gemeentelijke website.

3.

15-09-2023

Aanlevering papieren programmabegroting 2024-2027 via griffie aan raadsleden plus 2 exemplaren per fractie.

4.

5-10-2023

Op 5 oktober 2023 wordt tussen 19.00 en 21.00 uur een vraag- en aanbod gericht spreekuur georganiseerd voor raadsfracties.

B&W

5.

9-10-2023

Indienen e-mailvragen inzake feitelijke informatie Programmabegroting 2024-2027 naar aanleiding van het spreekuur op 5 oktober 2023.

Fracties/griffier

6.

13-10-2023

Beantwoorden e-mailvragen inzake feitelijke informatie over Programmabegroting 2024-2027: 1. Ontvangen vragen vóór 9 oktober 2023 worden uiterlijk 13 oktober 2023, zo mogelijk eerder, beantwoord. 2. Ontvangen vragen vanaf 9 oktober 2023 worden zo spoedig mogelijk beantwoord doch mogelijk eerst na 13 oktober 2023.

B&W/griffier

7.

22-10-2023

Onder embargo leveren fracties hun bijdrage in 1e termijn aan per e-mail (rob.notermans@roerdalen.nl). De bijdragen worden door de griffier zo spoedig mogelijk doorgezonden aan B&W, Control en Concerncontrol. Tevens aanleveren samenvatting bijdrage in 1e termijn (max. 400 woorden) voor publicatie!!

Fracties/griffier/ Communicatie

8.

27-10-2023

B&W levert bijdrage in 1e termijn aan per e-mail via de griffie aan raads- en commissieleden. Tevens aanleveren samenvatting reactie in 1e termijn voor publicatie.

B&W/griffier/ Communicatie

9.

30-10-2023

Publicatie 1e termijn raadsfracties en B&W op gemeentelijke website

10

09-11-2023

Beantwoording van ingediende e-mailvragen inzake feitelijke informatie over de Programmabegroting 2024-2027 n.a.v. de reactie in 1e termijn van B&W, worden voor zover mogelijk nog vóór of tijdens de raadsvergadering beantwoord.

B&W/griffier

11.

09-11-2023

Voor een efficiënte raadsbehandeling worden fracties opgeroepen om vóór aanvang van de raadsvergadering van 9 november 2023, amendementen en moties, die ter vergadering worden ingediend, via de griffie voor te leggen aan B&W. Niettemin dienen de amendementen en moties wel nog formeel door de fracties ter vergadering te worden ingediend!

Fracties/griffier

versie 24 augustus 2023

Wie? B&W/griffier B&W B&W/griffier

griffier

1

12.

09-11-2023

Raadsbehandeling Programmabegroting 2024-2027 (2e termijn): 1. Bijdrage 2e termijn raad. De spreektijd per fractie in 2e termijn bedraagt maximaal 10 minuten. De volgorde van de bijdrage van de raadsfracties is achtereenvolgens Roerstreek Lokaal!, CDA, Democraten Roerdalen, PvdA-GroenLinks en Ons Roerdalen. Fracties hebben in 2e termijn de laatste mogelijkheid om eventuele moties en/of amendementen in te dienen.

Raad/B&W

Op basis van de bijdrage van fracties in 2e termijn en de omstandigheid of al dan niet moties en/of amendementen in 2e termijn zijn ingediend wordt al dan niet geschorst. 2. Reactie 2e termijn college B&W Het college van B&W reageert in 2e termijn op de bijdrage van de fracties in 2e termijn inclusief eventueel nog ingediende moties en/of amendementen. De spreektijd van het college van burgemeester en wethouders is gezamenlijk maximaal 50 minuten. 3. Bijdrage 3e termijn raad (m.b.t. moties/amendementen) De 3e termijn is uitsluitend bedoeld voor de fracties om nog te reageren op eventueel ingediende moties en/of amendementen en de reactie daarop van het college van B&W. Er volgt in principe geen 4e spreektermijn. 4. Reactie 3e termijn college B&W (m.b.t. moties/amendementen) De 3e termijn is uitsluitend bedoeld voor het college van B&W om, voor zover nog relevant, nog te reageren op de bijdrage van raadsfracties in 3e termijn. 5. Stemming over ingediende amendementen. 6. Stemming over (al dan niet geamendeerde) Programmabegroting 20232026. 7. Stemming over ingediende moties. Aandachtspunten: 1. Ambtelijke expertise vanuit de ambtelijke organisatie en griffie is gedurende het te doorlopen proces op aanvraag beschikbaar. Verzoeken daartoe moeten tijdig bij de griffier worden kenbaar gemaakt. 2.

Amendementen en moties kunnen met óf zonder steun van de griffie en/of ambtelijke organisatie worden opgesteld. Het is met name bij amendementen van belang dat deze goed worden voorbereid. Daarmee wordt voorkomen dat financieel technische zaken de boventoon voeren bij de bespreking van de amendementen en niet zoals bedoeld het te bereiken doel. 3. De griffier (rob.notermans@roerdalen.nl / 06-51669758) fungeert tijdens het gehele proces als schakelpunt.

versie 24 augustus 2023

2

Programmabegroting 2024 - 2027 Behandeling in de gemeenteraad op 9 november 2023

2

Inhoudsopgave 1. INLEIDING ..................................................................................................................................................... 3 1.1 UITGANGSPUNTEN ............................................................................................................................................. 3 1.2 OPBOUW PROGRAMMABEGROTING ...................................................................................................................... 4 1.3 FINANCIËLE UITGANGSPUNTEN ............................................................................................................................. 4 1.4 FINANCIEEL BEELD .............................................................................................................................................. 5 2. ROERDALEN IN BALANS ................................................................................................................................ 7 2.1 INLEIDING ......................................................................................................................................................... 7 2.2 INZET RESERVE AFDEKKEN TEKORTEN ......................................................................................................................

7 2.3 VERNIEUWDE AANPAK ROERDALEN IN BALANS......................................................................................................... 7 3. PROGRAMMAPLAN ...................................................................................................................................... 8 PROGRAMMA 1: KRACHTIGE DORPEN .......................................................................................................................... 8 PROGRAMMA 2: PARTICIPATIE, ONDERSTEUNING EN ZORG ............................................................................................ 14 PROGRAMMA 3: VEILIGE DORPEN ............................................................................................................................. 18 PROGRAMMA 4: ECONOMIE, NATUUR, TOERISME, CULTUUR EN DUURZAAMHEID ............................................................. 23 PROGRAMMA 5: WOONOMGEVING .......................................................................................................................... 37 PROGRAMMA 6: MOBILITEIT, INFRASTRUCTUUR EN OPENBAAR GROEN ............................................................................ 44 PROGRAMMA 7: BESTUUR, ORGANISATIE EN DIENSTVERLENING......................................................................................

51 PROGRAMMA 8: ALGEMENE MIDDELEN ..................................................................................................................... 58 4. PARAGRAFEN ............................................................................................................................................. 62 PARAGRAAF BEDRIJFSVOERING ................................................................................................................................. 62 PARAGRAAF WET OPEN OVERHEID / OPENBAARHEIDSPARAGRAAF................................................................................... 68 PARAGRAAF ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN ........................................................................................................... 69 PARAGRAAF GEMEENTELIJK GRONDBELEID .................................................................................................................. 74 PARAGRAAF LOKALE HEFFINGEN ............................................................................................................................... 76 PARAGRAAF VERBONDEN PARTIJEN ........................................................................................................................... 83 PARAGRAAF FINANCIERING ....................................................................................................................................

111 PARAGRAAF WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING ....................................................................................... 117 FINANCIËN IN HOOFDLIJNEN ........................................................................................................................ 128 VERLOOP VAN HET SALDO ...................................................................................................................................... 128 OVERZICHT BATEN EN LASTEN................................................................................................................................. 130 OVERZICHT BEGROTINGSEVENWICHT ....................................................................................................................... 132 FINANCIËLE POSITIE, PROGNOSE MEERJARENBALANS ................................................................................................... 134 OVERZICHT RESERVES EN VOORZIENINGEN ................................................................................................................ 135 VERLOOP RESERVES EN VOORZIENINGEN ................................................................................................................... 137 OVERZICHT VERLOOP RESERVES PER PROGRAMMA ......................................................................................................

138 JAARLIJKS TERUGKERENDE ARBEIDSKOSTEN GERELATEERDE VERPLICHTINGEN.................................................................... 141 INVESTERINGSSCHEMA .......................................................................................................................................... 142 BIJLAGEN ...................................................................................................................................................... 143 OVERZICHT BATEN EN LASTEN PER PROGRAMMA OP TAAKVELDNIVEAU (UITVOERINGSINFORMATIE)...................................... 143 OVERZICHT BATEN EN LASTEN 2024 PER (HOOFD)TAAKVELD ........................................................................................ 147 OVERZICHT BELEIDSINDICATOREN............................................................................................................................ 149 AFKORTINGEN ..................................................................................................................................................... 151

1

2

1. Inleiding Dit is de tweede begroting in de nieuwe raadsperiode. Onze ambitie om samen met inwoners en ondernemers te werken aan de ontwikkeling van onze mooie gemeente is niet veranderd. Ons financieel perspectief is wel anders. Zonder ingrijpen zien we een oplopend tekort in onze begroting. Vanaf 2026 wordt dat vooral veroorzaakt door de bezuinigingen van de Rijksoverheid. Maar ook op korte termijn zijn onze inkomsten en uitgaven niet in balans. We wachten niet af wat een nieuwe regering gaat doen. In deze begroting hebben we waar mogelijk kosten verlaagd of inkomsten vergroot om het tekort zoveel mogelijk te beperken. Maar er is meer nodig om onze inkomsten en uitgaven structureel in balans te krijgen. Daarom starten we nog dit najaar een nieuw proces Roerdalen in Balans. In afstemming met een raadswerkgroep zorgen we ervoor dat uiterlijk in maart 2024 keuzemogelijkheden beschikbaar zijn om onze begroting structureel sluitend te krijgen. Dus zonder inzet van reserves. Daarbij blijven we werken aan de grote opgaven van deze tijd, zoals bestaanszekerheid, bouwen en wonen en de energietransitie. Het is de kunst de lange termijn doelen niet uit het oog te verliezen in deze onvoorspelbare en snel veranderende wereld. Tegelijk willen we het ‘kleine’ blijven koesteren: kleinschalig, dorpsgericht en voortdurend investeren in de relatie tussen inwoners en gemeente.

Samen Doen Samen doen betekent dat we steeds meer vanuit maatschappelijke, voor inwoners belangrijke opgaven werken. Daarin zoeken we samen naar de beste rolverdeling tussen de gemeente en de gemeenschap. Dus meer in samenhang en in samenwerking met inwoners en partners. Dat vraagt ook om over de schutting te kijken en de inzet en middelen te bundelen, een volgende stap in onze organisatieontwikkeling. We realiseren ons hierbij dat dit niet betekent dat altijd iedereen tevreden is met de besluiten die we nemen.

Missie en Visie We blijven geloven in de kracht van mensen en de gemeenschap van Roerdalen: zij maken de samenleving. We bouwen voort op de betrokkenheid van onze inwoners en toenemend burgerinitiatief. We versterken deze beweging en het enthousiasme en verbinden die met de grote opgaven waar we voor staan. Wij maken het inwoners zo gemakkelijk mogelijk om hier aan mee te doen. We vinden het belangrijk dat we nieuw beleid en nieuwe maatregelen ontwikkelen samen met onze inwoners waar het voor bedoeld is. We blijven experimenteren en zoeken naar slimme wegen en verbindingen. Regels dienen een hoger doel. We werken volgens de bedoeling, vanuit een verbindende communicatieve organisatie.

1.1 Uitgangspunten ➢ We houden vast aan een dorpsgerichte aanpak. Het dorp is het vertrekpunt als het gaat om de sociale samenhang, de leefbaarheid en de leefomgeving. We richten onze organisatie in om dorps- en opgavegericht te werken. ➢ We werken toe naar opgavegericht werken. De opgave die leeft onder onze inwoners is het vertrekpunt. Denken in kansen in plaats van problemen. En handelen vanuit mogelijkheden en niet vanuit regels. ➢ We werken volgens het model van een meervoudige overheid. Onze rol en verantwoordelijkheid is niet in alle taken gelijk. We zoeken samen met onze inwoners naar de beste invulling van ieders rol. ➢ Wat lokaal kan, doen we lokaal. Het liefst zo dicht mogelijk bij onze inwoners: zichtbaar nabij met korte lijnen naar bestuur en medewerkers. We werken (regionaal) samen als het nodig is.

3

➢ We werken resultaatgericht, durven los te laten en te experimenteren. ➢ We werken waarden gedreven: vanuit respect en gelijkwaardigheid, vertrouwen en verantwoordelijkheid.

1.2 Opbouw Programmabegroting Afgezien van een aantal accenten blijft de opbouw van de programmabegroting ongewijzigd. Roerdalen in Balans blijft een apart hoofdstuk met daarin de inhoudelijke en financiële hoofdlijnen. Per programma zijn de strategische doelen vastgelegd. De hieraan gekoppelde (sub)doelen en acties volgen de Kadernota 2024 en het coalitieakkoord. Waar mogelijk hebben we ook operationele doelen benoemd. Dit wordt gevolgd door een financieel overzicht van de inkomsten en uitgaven van het programma. De verplichte indicatoren staan in de paragraaf “Bedrijfsvoering” en in een bijlage bij deze begroting. In ieder programma staat een kopje “Grip op samenwerking” in dezelfde kleur als de paragraaf verbonden partijen.

1.3 Financiële uitgangspunten Voor het opstellen van de begroting 2023 en de meerjarenbegroting 2024-2026 besloot de gemeenteraad, met het vaststellen van de Kadernota 2023, de volgende uitgangspunten te hanteren: • We streven naar een structureel en reëel sluitende begroting, ook in meerjarig perspectief; • We gaan voor exploitatiebudgetten uit van een kostenstijging van 3,9% als algemeen inflatiepercentage conform CBP-raming maart 2022 prijs materiële overheidsconsumptie. Voor contractuele afspraken worden de kosten conform deze afspraken verhoogd; • Voor infrastructurele investeringen gaan we uit van een stijging conform de algemene indexering van het CPB. • Voor de ontwikkeling van de loonkosten gaan we uit van 5,2% conform CPB-raming maart 2022 loonvoet sector overheid; • Voor de onroerende zaakbelasting gaan we uit van een opbrengstenstijging van 3,5% voor woningen, zoals in het meerjarig perspectief van Roerdalen in Balans is opgenomen. Ook wordt de OZB verhoogd met 3,9% op basis jaarlijkse inflatie. Bovendien stijgt de OZB-opbrengst als gevolg van de toename van het aantal woningen. • We hanteren een rekenrente van 3,5% over het financieringstekort; • We ramen de post onvoorzien structureel €25.000. • De algemene uitkering ramen we op basis van de meicirculaire 2023.

• Voor de streefwaarden voor de bepaling van de financiële positie gebruiken we de signaleringswaarde uit het “Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader” van de provincie. We hebben deze begroting voorbereid op basis van de meest actuele financiële gegevens. We hebben de septembercirculaire 2023 nog niet kunnen verwerken. Daarover informeren we u in oktober 2023 met een apart raadsvoorstel, waarbij ook een begrotingswijziging is opgenomen. We stellen voor die te behandelen op 9 november 2023, zodat de begroting meteen geactualiseerd wordt met de nieuwste financiële gegevens.

4

1.4 Financieel beeld We willen een financieel gezonde gemeente blijven. Met het nieuwe plan Roerdalen in Balans willen we ervoor zorgen dat dit lukt. We staan voor een stevige uitdaging om onze inkomsten en uitgaven structureel in balans te krijgen. We hebben flinke reserves en onze algemene reserve staat ruim boven de ondergrens van € 3,5 miljoen, die de raad heeft bepaald. De omvang van onze bestemmingsreserves wordt de komende jaren wel kleiner. We zetten deze bestemmingsreserves in voor Roerdalen in Balans, voor investeringen die renderen en we investeren in de kwaliteit van onze gemeente. Daarmee zetten we onze reserves verantwoord in voor ontwikkelingen die onze inwoners ten goede komen. Een uitgebreid overzicht van het verloop van onze reserves en voorzieningen staat in het hoofdstuk “Financiën in hoofdlijnen”. In onderstaand overzicht staat een samenvatting van de financiële begroting voor de komende jaren. In de programma’s hebben we de financiële gegevens verder uitgewerkt bij het onderdeel “Wat mag het kosten?” Daar staat een korte toelichting op de belangrijkste wijzigingen ten opzichte van het begrotingsjaar 2023. Daarnaast zijn in het hoofdstuk “Financiën in hoofdlijnen” het verloop van het saldo vanaf de vaststelling van de begroting 2023, het overzicht reserves en voorzieningen, het investeringsschema en het overzicht begrotingsevenwicht opgenomen.

Het overzicht van baten en lasten per programma verdeeld naar de verschillende taakvelden (de uitvoeringsinformatie) is als bijlage toegevoegd.

5

bedragen x € 1.000 Rekening 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

MJR 2025

MJR 2026

MJR 2027

Saldo van baten en lasten Lasten 1. Krachtige dorpen 2. Participatie, ondersteuning en zorg 3. Veilige dorpen 4. Economie, natuur, toerisme en cultuur 5. Woonomgeving 6. Mobiliteit, infrastructuur en openbaar groen 7. Bestuur, organisatie en dienstverlening 8. Algemene middelen Totaal Lasten

- 4.933 - 25.893 - 2.284 - 2.402 - 5.465 - 7.216 - 10.360 - 232 - 58.786

- 5.629 - 29.747 - 2.506 - 2.743 - 7.424 - 8.419 - 12.344 - 369 - 69.182

- 6.415 - 26.952 - 2.523 - 1.924 - 6.788 - 8.491 - 12.184 - 375 - 65.651

- 6.143 - 26.517 - 2.525 - 2.222 - 5.973 - 8.789 - 11.703 - 388 - 64.260

- 5.739 - 26.027 - 2.535 - 2.191 - 5.581 - 8.871 - 11.653 - 400 - 62.997

- 5.883 - 25.914 - 2.535 - 2.162 - 5.575 - 9.072 - 11.754 - 410 - 63.305

Baten 1. Krachtige dorpen 2. Participatie, ondersteuning en zorg 3. Veilige dorpen 4. Economie, natuur, toerisme en cultuur 5. Woonomgeving 6. Mobiliteit, infrastructuur en openbaar groen 7. Bestuur, organisatie en dienstverlening 8. Algemene middelen Totaal Baten

471 6.530 184 1.256 4.216 2.593 914 44.115 60.278

736 7.782 193 1.840 4.844 2.732 365 44.585 63.077

770 5.519 56 870 4.648 2.566 457 46.561 61.446

550 6.050 56 1.016 4.629 2.624 468 46.699 62.092

481 6.431 56 1.001 4.271 2.689 501 43.489 58.919

207 6.006 56 1.001 4.323 2.748 567 43.150 58.057

Saldo van baten en lasten

1.492

- 6.104

- 4.205

- 2.168

- 4.079

- 5.247

Mutatie reserves Toevoegingen

- 3.100

- 901

- 127

- 51

- 40

- 40

Onttrekkingen

3.672

6.255

4.332

656

636

616

Mutatie reserves

572

5.354

4.205

605

596

576

2.064

- 750

0

- 1.563

- 3.483

- 4.671

Overzicht programma's

Resultaat

6

2. Roerdalen in balans 2.1 Inleiding Bij de voorbereiding van de begroting 2021-2024 bleek een groot meerjarig oplopend tekort in de structurele inkomsten van bijna € 3,5 miljoen. De traditionele manier van het oplossen van een dergelijk probleem is snijden in de uitgaven en verhogen van de belastingen zodat de balans tussen de uitgaven en de structurele inkomsten hersteld wordt. Gezien de omvang van het tekort zou dat betekenen dat veel kwaliteit voor de gemeenschap afgebroken zou worden en dat tegelijk de lasten voor inwoners extreem verhoogd zouden worden.

2.2 Inzet reserve afdekken tekorten Om de tekorten in de periode 2021-2024 op te vangen is bij de begroting 2021 een reserve “Afdekken tekorten” gevormd van € 4,35 miljoen. Dit is afgestemd met de provincie. Deze bestemmingsreserve mag tot en met begrotingsjaar 2024 ingezet worden. Bij de begroting 2022 zag het er naar uit dat we voor de jaren 2022 tot en met 2024 geen beroep op deze reserve hoeven te toen. Door de huidige ontwikkelingen zijn deze inzichten veranderd. In de kadernota gaven we al aan in 2024 een beperkt beroep te moeten doen op deze reserve. Er bleek uiteindelijk 2,1 miljoen euro van de reserve nodig te zijn om de begroting voor 2024 sluitend te krijgen.

2.3 Vernieuwde aanpak Roerdalen in Balans Sinds 2021 hebben we hard gewerkt om de begroting sluitend te krijgen. Voor het onderdeel sociaal domein gaan we de taakstelling niet realiseren. We verwachten de taakstelling investeren om te redeneren grotendeels te realiseren, maar wel later dan in 2024. De besparing op de organisatiekosten is in 2023 grotendeels gerealiseerd. De eindstand van Roerdalen in Balans zullen we dan ook rapporteren bij de jaarrekening 2023. We zien opnieuw een forse financiële uitdaging op ons afkomen. De prijzen stijgen, het tempo van de veranderingen in de maatschappij neemt toe en de rijksuitkering neemt af. Het meerjarenperspectief vanuit het Rijk leidt in 2026 tot een fors tekort. Maar ook voor 2024 en 2025 is het de vraag of het gaat lukken om de begroting sluitend te krijgen. We zullen bij de voorbereiding van de kadernota 2025 onze financiën en keuzes stevig onder de loep nemen. Dat doen we in samenwerking met de raadswerkgroep Roerdalen in Balans, die nieuw leven wordt ingeblazen. We streven naar een begroting in balans. Een aantal zaken uit Roerdalen in Balans zullen daarin onveranderd terugkomen en gemonitord worden. Maar nu wel binnen de context van de totale begroting, die we daarmee integraal tegen het licht houden. Vanaf september 2023 werken we in overleg met de raadswerkgroep aan voorstellen.

Die willen we gereed hebben als input voor de kadernota 2025.

7

3. Programmaplan Programma 1: Krachtige dorpen Inleiding Het programma Krachtige Dorpen gaat over sociale samenhang en leefbaarheid in Roerdalen. Het programma omvat de basisvoorzieningen zoals de school, de vereniging, het dorpshuis, het sociaal team of het consultatiebureau. Het gaat om de mogelijkheden voor inwoners om elkaar te ontmoeten, zich te ontspannen en te ontplooien. Sociale samenhang wordt door het CBS gedefinieerd in termen van sociale participatie of maatschappelijke deelname. Wij willen dat iedereen die dat wil, kan meedoen aan de samenleving en niemand wordt uitgesloten. Programma 1 gaat ook over het preventief versterken van de veerkracht en de weerbaarheid van mensen. Afgelopen jaren is er een netwerk van burgerinitiatieven ontstaan. Steeds meer inwoners raken betrokken en nemen verantwoordelijkheid. Er is een sterke relatie met wonen en leefomgeving. Programma 1 raakt het fundament van het sociaal domein: de sociale basis. Programma 1 en programma 2 (participatie, ondersteuning en zorg) gaan vloeiend in elkaar over en versterken elkaar, waarbij programma 1 vooral over de gemeenschap gaat en programma 2 over individuele en collectieve zorg en ondersteuning. Wat willen we bereiken en wat gaan we doen? Beweging sociale basis We werken sinds 2020 aan de omvorming van het sociaal domein. Deze omvorming is een beweging naar een sterke sociale basis.

Onze overtuiging is dat we de ingewikkelde hulp kunnen terugbrengen naar de menselijke maat. Terug naar wat de inwoner écht nodig heeft kijkend vanuit zijn eigen situatie. En hulp niet veraf, maar dichtbij georganiseerd. Daarom breiden we de expertise en het netwerk van het sociaal team uit, onder andere op het gebied van ervaringswerk en complexe problematiek. We investeren in een krachtige sociale basis vanuit de visie van de omvorming. Daarnaast werken we binnen dit programma in het kader van andere overheid en klein geluk, volgens de bedoeling aan burgerparticipatie. In dat kader experimenteren we met onze inwoners en richten we ons in 2024 op gezamenlijke ontmoetingsplekken voor iedereen in onze gemeente, waaronder speel-, beweeg- en ontmoetingsplekken met en voor onze inwoners. We werken samen met ROC Gilde aan de experimentele opleiding Sociaal werker voor jongeren in de regio. En met de aanpak jeugd- en jongeren hebben we aandacht voor het verbinden met het middelbaar onderwijs in de regio.

Strategisch programmadoel: krachtige dorpen met veel sociale samenhang, goede basisvoorzieningen en weerbare inwoners. Met veel inwoners in Roerdalen gaat het goed. Zij voelen zich gezond en gelukkig en voeren zelf regie over hun eigen leven en zijn autonoom. We blijven inwoners faciliteren bij nieuwe initiatieven, die bijdragen aan de sociale samenhang, leefbaarheid en duurzaamheid. We hebben oog voor wat mensen nodig hebben en luisteren naar de wensen van onze inwoners. Vergroten van de weerbaarheid, de veerkracht en inzetten op preventie Er is een groter wordende groep kwetsbare mensen in de maatschappij. Door stapeling van problemen op het gebied van gezondheid, werk en inkomen, opvoeden en laaggeletterdheid kan de kwetsbaarheid en de ongelijkheid toenemen. Ook is er een kleine groep inwoners die niet zelfredzaam is. Wij ondersteunen de veerkracht en weerbaarheid van deze inwoners vanuit de visie van positieve gezondheid.

8

Positieve gezondheid gaat ervan uit dat mensen zelf verantwoordelijk zijn, maar dat zij met hulp hun weerbaarheid in kwetsbare situaties kunnen versterken. Positieve gezondheid gaat over de veerkracht op meerdere levensdomeinen: lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks functioneren. Daarnaast vergroten wij de inzet op preventie en preventieve maatregelen en vroegtijdig signaleren.

Tactisch doel 1: Versterken van de sociale basis. We willen investeren in een sterke sociale basis. Een sterke gemeenschap met mensen die naar elkaar omkijken. Een gemeenschap waarin er gerichte aandacht is voor een gezonde leefstijl, positieve gezondheid en preventie. Daar kan iedereen een rol in spelen, ook een sportvereniging, een naaste of een buur. Dat doen we voor en met onze inwoners, samen doen! Actie 1: Inzet van het gezond en actief leven akkoord Met de lokale invulling van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA)1 zetten we ons in om de sociale basis te versterken en de verschillende pilots en projecten op termijn structureel in te zetten. Met het GALA werken we planmatig, domein overstijgend en met activiteiten op meerdere pijlers aan sociaal maatschappelijke vraagstukken. Het geeft meer samenhang in onze aanpak en een meer afgestemde inzet op de vaak complexe (gezondheids)situatie van inwoners. Zo moet meer impact ontstaan. Actie 2: Structurele inzet aanpak Welzijn op Recept Welzijn op Recept is een alternatief voor mensen met psychosociale klachten. In plaats van het ‘traditionele pilletje’ voor te schrijven, verwijst de huisarts deze patiënten door naar een welzijnscoach.

Operationeel doel: Tegengaan van de onnodige inzet van gespecialiseerde hulp. Verbeteren van de positieve gezondheid van de deelnemers. We maken regionale afspraken over de samenwerking met de zorgverzekering vanuit het Integraal Zorg Akkoord (IZA) en het Gezond en Actief leven akkoord (GALA). Actie 3: Anders inrichten collectieve vormen van basisondersteuning In 2023 zijn we gestart met de doorontwikkeling van de Huiskamerplus. In eerste halfjaar van 2024 evalueren we de hernieuwde aanpak en besluiten op basis daarvan over het eventueel centraliseren in het belang van de kwaliteit. Actie 4: Inzet van ervaringsdeskundigheid in de sociale basis Mensen met ervaringsdeskundigheid weten als geen ander hoe het is om te leven met stigma, hoe het is om weer een gewaardeerde rol in de samenleving te krijgen, hoe anderen hieraan kunnen bijdragen en hoe moeilijk de weg kan zijn. Sommige mensen hebben moeite om zelfstandig een bestaan op te bouwen en te behouden. Denk aan mensen met (ernstige) psychische problemen, een verslaving of een licht verstandelijke beperking. Een deel van hen heeft hierbij soms voor kortere of langere tijd ondersteuning of

1 Met het GALA maken het ministerie van VWS, gemeenten, GGD’s en zorgverzekeraars afspraken voor de komende jaren

over het versterken van de lokale en regionale aanpak voor preventie gezondheid en de sociale basis. 9

begeleiding nodig. We gaan in 2024 door op de ingeslagen weg en bekijken voor 2025 in hoeverre we kunnen aansluiten bij de regionale ontwikkelingen rondom het ervaringswerk. Actie 5: Onderzoeken nieuwe aanpak jeugd en jongeren We starten het onderzoek naar een nieuwe aanpak jeugd- en jongerenbeleid met gesprekken met jongeren uit de zes dorpskernen van Roerdalen in 2024. Het is belangrijk om nu extra aandacht te hebben voor onze jongeren. De dorpskernen vergrijzen en de hoop bestaat dat jongeren, ook in de toekomst, voor wonen en werken in gemeente Roerdalen kiezen. Anderzijds is het geen makkelijke tijd om op te groeien en kunnen jongeren hierbij wel een steuntje in de rug gebruiken door een hechte gemeenschap en een stevig netwerk. Dit zal in 2024 leiden tot nieuwe doelen en uitgangspunten op het gebied van jeugd en jongeren en specifiek rondom de accommodaties en ontmoetingsplekken. In de hervormingsagenda van de jeugdzorg wordt beschreven dat de doelgroep van de jeugdzorg beperkt wordt tot een kleinere kwetsbare groep jeugdigen. Hierdoor krijgen wij in de sociale basis een extra opgave om de potentieel kwetsbare jongeren tijdig te signaleren en op een laagdrempelige manier te ondersteunen en stimuleren in het opgroeien, zodat zij opgroeien tot zelfstandige en zelfredzame jongeren met een sterk sociaal netwerk.

Maatschappelijk vastgoed en duurzaamheid We werken samen aan de integrale opgaven op het gebied van maatschappelijke ontwikkeling, vastgoed en duurzaamheid. Voorbeelden van deze integrale opgaven zijn de ontwikkelingen met betrekking tot de multifunctionele accommodatie Vlodrop, het kind centrum Posterholt en Dorpspark Schepersheuvel. Daarnaast maken we met de verschillende jeugd- en dorpshuizen nieuwe afspraken met de stichtingen die deze exploiteren of huren. Op het gebied van jeugd- en jongerenbeleid is een verkennend proces gestart in 2023 en werken we in 2024 verder aan een nieuwe aanpak.

Operationeel doel: Herijking accommodatiebeleid vanuit de nota maatschappelijk vastgoed. In het eerste halfjaar van 2024 hebben we de koers en keuzes jongerenwerk bepaald In 2024 hebben we de koppeling tussen jongerenbeleid en de bestaande jongerenhuizen gemaakt. Actie 6: Roerdalen zijn we samen Behoud en versterken van sociale samenhang vraagt om gerichte aandacht voor nieuwe inwoners. Om nieuwe en huidige burgers van Roerdalen de mogelijkheid te geven andere mensen te leren kennen, te ontmoeten en verhalen te delen, organiseren we gesprekken tussen onze inwoners over hun ervaringen en identiteit onder het motto: Roerdalen zijn we samen. Zo krijgen onze inwoners de mogelijkheid om in contact te komen met andere mensen in een veilige omgeving, vooroordelen te onderzoeken en tegen te gaan.

Operationeel doel: In 2024 vervolgen we de gesprekken vanuit het concept Human Library Bestaande en nieuwe inwoners leren elkaar kennen Actie 7: We creëren een ontmoetingsplek in samenhang met de (burger)biebs We worden door het Rijk verplicht om een fysieke bibliotheek te realiseren per 1 januari 2025. In 2024 bekijken we hoe we die vorm geven. Dat doen samen met onze schoolbibliotheken, onze burgerbiebs en Bibliorura. Hiervoor vragen we nog dit najaar subsidie aan bij de SPUK-regeling

10

Toekomstbestendige Lokale Bibliotheekvoorzieningen. De verplichting van het rijk om een fysieke bibliotheek in stand te houden leidt tot structurele extra kosten. We verwachten dat de uitgaven voor instandhouding van de fysieke bibliotheek betaalt kunnen worden uit de structurele Rijkssubsidie die vanaf 2025 beschikbaar komt.

Tactisch doel 2: Inwoners in een kwetsbare situatie worden weerbaarder, méér bewust van de eigen invloed op gezondheid en ontwikkelen veerkracht en vaardigheden. Actie 1: bevorderen van een gezonde leefstijl en een gezonde leefomgeving

Operationeel doel 1: Aanpak obesitas We zetten in op de doorontwikkeling van het programma Healthy life. De verbinding met de lokale verenigingen wordt versterkt. Daarnaast verkennen we in MER verband de mogelijkheden om de Ketenaanpak Kei Gezond Limburg gezamenlijk te implementeren, inclusief de mogelijke koppeling met het programma ‘jongeren op gezond gewicht’. Aanpak op basis van de uitgangpunten van het GALA. Het programma Kansrijke start Noord- en Midden-Limburg dat sinds 2021 loopt is gericht op de ondersteuning van (aanstaande) ouders van (kwetsbare) kinderen in de eerste 1000 dagen van het leven van een kind. Het is onderdeel van een landelijk programma Kansrijke Start. Deze doelgroep van (aanstaande) ouders en zeer jongeren kinderen verdient ook in Roerdalen aandacht. We zien een stijgende lijn aan VVE (voor en vroegschoolse educatie) aanvragen en scholen geven aan dat kinderen met 4 jaar ouder met behoorlijke achterstanden binnenkomen.

Operationeel doel 2: Kansrijke start We gaan in MER verband samenwerken om ondersteuningsprogramma’s te realiseren rondom de zwangerschap en de eerste 1000 dagen van het kind. We maken daarbinnen de koppeling naar de lokale verloskundigen. Actie 2: Vitaal ouder worden De gemeente heeft de taak om de gezondheid en welzijn van haar inwoners te bevorderen. Dit geldt ook voor ouderen. Valpreventie en vitaal ouder worden zijn belangrijke thema's die een positieve bijdrage kunnen leveren aan de kwaliteit van leven van ouderen. Vitaal ouder worden is het proces van gezond en actief ouder worden. Het gaat om het behouden van een goede gezondheid, fysieke en mentale fitheid, en sociale betrokkenheid. De gemeente wil ouderen ondersteunen bij het vitaal ouder worden.

Operationeel doel: Het project valpreventie is uitgerold en de eerste inwoners van Roerdalen kunnen deelnemen aan een van de geschikte interventies, nadat ze zijn doorverwezen vanuit de screening. In 2024 ontwikkelen we een woon-zorg visie. Hierbij houden we rekening met de maatschappelijke trends en ontwikkelingen.

Tactisch doel 3: Bevordering samenwerking partners sociale basis. Actie 1. Samen doen, samen leren In 2023 zijn we gestart met verkenning van het proces Samen Doen Samen Leren met de MER SD.

11

In onze huidige manier van (samen)werken binnen het sociaal domein bepalen regels en wetten vaak in eerste instantie of en zo ja, welke ondersteuning er wel of niet gegeven kan worden. We gaan daarbij uit van reguliere oplossingen die we met elkaar hebben afgesproken en vastgelegd. We zien echter dat deze huidige manier van (samen)werken niet meer altijd de juiste oplossingen biedt. Redenen hiervoor zijn de veranderende maatschappij, de grote maatschappelijke opgaven waar we als samenleving voor staan en het feit dat deze opgaven steeds meer impact hebben op personen en samenleving. Er is dan ook een omslag nodig in onze manier van werken om onze inwoners van dienst te blijven zijn en de hulp en ondersteuning te kunnen bieden die nodig is. De gewenste andere manier van werken vraagt dan ook om een andere grondhouding, wellicht zelfs om een ander mensbeeld. Een grondhouding die altijd uitgaat van de bedoeling, waarbij de regels ondergeschikt zijn aan bedoeling en resultaat. En een mensbeeld dat uitgaat van vertrouwen. Iedereen die werkzaam is binnen het sociaal domein in de MER- gemeenten krijgt te maken met deze andere manier van werken.

Inwoners die een fysieke, psychosociale of maatschappelijke uitdaging in hun leven tegenkomen en daar op eigen kracht en binnen hun eigen netwerk geen passend antwoord op vinden, worden zo snel en dichtbij mogelijk ondersteund, met als doel dat zij zoveel mogelijk op eigen kracht weer verder kunnen. Alle beleidsmedewerkers en professionals in de uitvoering werken vanuit een grondhouding die uitgaat van de bedoeling en een mensbeeld dat uitgaat van vertrouwen. Waarbij de regels en wetten de bedoeling ondersteunen en waar een inwoner -zoveel als mogelijk- zelf regie heeft. En waarbij we werken vanuit gelijkwaardigheid en partnerschap met elkaar en onze inwoners.

Operationeel doel: In 2024 ontwikkelen we vanuit de verkenning een gezamenlijke visie op samenwerking, cultuur, houding en gedrag binnen de vier MER-organisaties. Actie 2: Koppeling formele en informele zorg We verstevigen de positie van de mantelzorgers en andere informele zorgverleners in een gelijkwaardige samenwerking met professionals. Zo kunnen ze elkaar versterken, voelen mantelzorgers en andere informele zorgverleners zich gehoord en ontstaat er nabije en passende hulp en ondersteuning vanuit een netwerksamenwerking.

Operationeel doel: We werken aan een actief netwerk formele en informele zorg. Grip op samenwerking • Servicecentrum MER-Sociaal domein • Veiligheidsregio Limburg Noord – GGD Reguliere werkzaamheden • Onderwijs (voor- en vroegschoolse educatie, leerplicht, leerlingenvervoer). • Subsidiebeleid • Accommodatiebeleid. • Gezondheidsbeleid (GGD, positieve gezondheid, GALA, IZA) • Kinderopvang • Samenwerking MER en overige partijen (zie ook paragraaf verbonden partijen) • Ondersteuning van inwoners initiatieven. • Bevorderen inwonersparticipatie. • Mantelzorgbeleid

12

Wat mag het kosten? Overzicht baten en lasten bedragen x € 1.000 1. Krachtige dorpen Saldo van baten en lasten Lasten Baten Saldo van baten en lasten Mutatie reserves Onttrekkingen Mutatie reserves Resultaat

Rekening Begroting Begroting 2022 2023 2024

MJR 2025

MJR 2026

MJR 2027

- 4.933 471 - 4.462

- 5.629 736 - 4.892

- 6.415 770 - 5.646

- 6.143 550 - 5.593

- 5.739 481 - 5.258

- 5.883 207 - 5.675

389 389

411 411

432 432

408 408

408 408

408 408

- 4.073

- 4.481

- 5.213

- 5.185

- 4.850

- 5.267

Toelichting verschillen tussen begroting 2024 en begroting 2023: De grootste wijzigingen in de begroting 2024 ten opzichte van de begroting 2023 worden veroorzaakt door: • Actualisatie meerjarig onderhoudsplan (MOP), hogere storting in 2024, € 341.000. • De gemeentelijke bijdrage aan de Veiligheidsregio Limburg Noord stijgt met € 54.000 op basis van hun begroting. • De wettelijke verplichting om te zorgen voor een lokale bibliotheekvoorziening op basis van cofinanciering (80% Rijk – 20% gemeente), extra kosten € 55.000. • De regeling SPUK Sport loopt tot en met 2023. Over voortzetting van deze regeling is nog geen definitief besluit genomen. Dit betekent lagere inkomsten van € 100.000. • Stijgende personeelslasten ten gevolge van CAO ontwikkelingen 2023 en bijstellen conform functieboek, € 97.000. De subsidie voor de Stichting Bibliorura is ongewijzigd en bedraagt voor 2024 € 265.987.

13

Programma 2: Participatie, ondersteuning en zorg Inleiding Programma 2 gaat over de ondersteuning van inwoners met een hulpvraag. Wij gaan daarbij uit van nabijheid, maatwerk en empathie. We sturen op dorpsgericht en integraal samenwerken van professionals en vrijwilligers. Dit wordt de insteek van alle professionals in het sociaal domein in Roerdalen. In 2024 richten we ons op de thema’s jeugd en bestaanszekerheid. De mentale gezondheid van jeugdigen toont een neerwaartse trend. Dit is een landelijk zorgelijke ontwikkeling bij stijgende kosten in de jeugdzorg. Het beroep op gespecialiseerde jeugdzorg is onverminderd hoog. We zien een lichte afname van kinderen en jongeren die een beroep op de jeugdhulp doen, maar tegelijk is er sprake van het uitblijven van uitstroom van jeugdigen. En zien we dat er sprake is van zwaardere problematiek. Er zijn steeds meer ouderen in onze gemeente. Dat vraagt naar de toekomst toe om aanpassingen van de woningvoorraad. Ook andere doelgroepen hebben een zorgvraag. Ook daar zijn geschikte woonvormen voor nodig. Ook de Rijksoverheid ziet deze ontwikkelingen en draagt gemeenten daarom op om te werken aan een Woonzorgvisie waarin de woon en zorgopgaven gecombineerd worden.

In programma 5 hebben we een actie geformuleerd gericht op de totstandkoming van een woon-zorgvisie in twee stappen: eerst een (regionaal) woon-zorganalyse en vervolgens een lokale woon-zorgvisie. in 2024 ontwikkelen wij een gezamenlijke manier van meten en monitoren binnen het sociaal domein. Wat willen we bereiken en wat gaan we doen?

Strategisch programmadoel: zelfredzame inwoners die kunnen deelnemen in de samenleving Tactisch doel 1: Inwoners hebben de rust en ruimte om zich te ontwikkelen en mee te doen in de samenleving We zien bestaanszekerheid als een brede maatschappelijke opgave. Deze opgave pakken wij samen met de Roerdalense samenleving (inwoners, ondernemers, verenigingen en maatschappelijke organisaties) aan. Waarbij ruimte is voor innoveren, transformeren, leren en experimenteren. We zetten in op één aanpak naar de inwoner met een financiële hulpvraag. Dit betekent achter de schermen een alliantie met een gezamenlijk afgestemd aanbod en samenwerking. De inwoner wordt door één persoon begeleid, dat kan een professional of vrijwilliger zijn. Denk hierbij ook aan ervaringsdeskundigen die juist door hun ervaring onze inwoners anders benaderen en vanuit hun ervaring de verbinding kunnen maken met onze inwoners. Met een focus op weerbaarheid en vaardigheden. Nazorg en een vinger aan de pols staat centraal in deze aanpak. Bestaanszekerheid is het kunnen vinden van rust en ruimte om je als mens te ontwikkelen en mee te doen in de samenleving. Voorwaarden voor bestaanszekerheid zijn: voldoende en voorspelbaar inkomen, betaalbaar wonen, toegang tot betaalbare zorg en de mogelijkheid om een financiële buffer op te bouwen voor onverwachte uitgaven.

14

Actie 1: Wij creëren bewustwording rondom bestaanszekerheid Actie 2: Wij herzien ondersteuningsregelingen en voegen deze samen waar nodig Om de hulp en ondersteuning makkelijk te maken vanuit één benadering. Wij ontzorgen inwoners met financiële problemen met een focus op weerbaarheid en (digitale en sociale) vaardigheden. Actie 3: Wij zetten in op begeleiding en nazorg door het sociaal team en ervaringsdeskundigen

Operationeel doel: Inwoners die zorgen hebben over hun bestaanszekerheid, kunnen in 2024 terugvallen op één integrale vorm van ondersteuning en worden niet meer van het kastje naar de muur gestuurd. Het thema bestaanszekerheid krijgt brede bekendheid bij inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners. Zij nemen initiatieven gericht op het elkaar helpen en omzien naar elkaar.

Tactisch doel 2: Mensen met een hulpvraag kunnen makkelijk terecht, worden sneller en beter geholpen en voelen zich gehoord. Actie 1: Structurele inzet praktijkondersteuner en GGZ-expertise jeugd in de basisondersteuning bij de huisarts Dat betekent een investering in preventie en dus aan de voorkant. De pilot heeft uitgewezen dat de inzet leidt tot meer vrij toegankelijke passende ondersteuning.

Operationeel doel: Tenminste 50% van de hulpvragen rondom de jeugdigen die ondersteund zijn door de POH worden zo opgelost en leiden niet tot een doorverwijzing naar duurdere gespecialiseerde hulp. Actie 2: Extra inzet op de versteviging van de maatschappelijke begeleiding van statushouders Maatschappelijke begeleiding gedurende de eerste periode is verplicht in de wet inburgering, en is ook essentieel in de eerste stap naar zelfredzaamheid. Naast de praktische zaken die geregeld moeten worden wanneer een statushouder in Roerdalen komt wonen vinden we het ook belangrijk dat statushouders goed integreren in het dorp en deel uit kunnen maken van de samenleving. Dit is onderdeel van het plan Nieuwe Buren. Hierbij is goede maatschappelijke begeleiding essentieel. Om goede begeleiding te kunnen bieden zijn er voldoende vrijwilligers nodig. In de tweede helft van 2023 is Vluchtelingenwerk gestart in Roerdalen. Op het moment van schrijven van deze begroting zitten ze nog in een opstartfase.

Operationeel doel: In 2024 is Vluchtelingenwerk opgestart in Roerdalen en zijn er 10 vrijwilligers geworven. Daarnaast zijn er 2 inlooppunten opgestart waar statushouders terecht kunnen met hun vragen. Actie 3: Gerichte extra inzet voor mensen met complexe problematiek (doorbraakmethode) We zien dat in sommige huishoudens meerdere problemen tegelijk aanwezig zijn. Denk hierbij aan armoede, schulden, gezondheids- en psychische problemen. Hulp is vaak versnipperd waardoor mensen hun eigen regie kwijt raken. Professionals staan voor uitdagingen omdat zorg, ondersteuning werk en inkomen nog niet natuurlijk samenwerken omdat ze in verschillende wettelijke kaders vallen met eigen regels en denkwijzen. De doorbraak methode helpt ons hierin te doorbreken.

15

Operationeel doel: De doorbraakmethode is ingebed in de eigen organisatie en het sociaal domein. Ketenpartners kennen en doorleven de doorbraakmethode en leveren passende casuïstiek aan. We behandelen in 2024 minimaal 10 casussen met de doorbraakmethode. We hebben een doorbreekteam met mandaat, de doorbreker vervult hierin een kartrekkersrol. Actie 4: Beter passend aanbod jeugd en Wmo De gespecialiseerde hulp is versnipperd en voor een deel niet passend. In de regionale samenwerking werken we toe naar een andere inkoop van zorg. De inkoop ambulante gespecialiseerde jeugdhulp bereiden we regionaal voor in 2024. Vanuit de landelijke stelselherziening (de hervormingsagenda jeugd) geven we in 2024 invulling aan de lokale nabije jeugdhulp. Te beginnen met de verandering in de inkoop van individuele begeleiding (wmo), de inkoop van de ambulante jeugdhulp en de pilot lokale behandelteams. Dit betekent dat onze inwoners terecht kunnen bij meer passend aanbod en nabije vormen van hulp en ondersteuning. Actie 5: Doorontwikkeling participatie We ondersteunen mensen passend vanuit hun talenten. Dit doen we, indien mogelijk, met behulp van (lokale) inwonersinitiatieven in verbinding met de sociale basis, zodat iedereen op zijn eigen manier mee kan doen. De uiteindelijke uitwerking hiervan is (mede) afhankelijk van het toekomstscenario van Westrom.

Actie 6: Herontwerp arbeidsmarktregio Regionaal werken we aan een herinrichting van de arbeidsmarktregio gericht op toegankelijke integrale en ontschotte dienstverlening voor iedereen die dat nodig heeft. Dit doen we volgens het ‘no wrong door’ principe, zodat niemand te maken krijgt met loketten waar hij of zij niet verder geholpen kan worden en weer wordt doorverwezen naar een andere plek. De aanleiding hiervoor is dat de ambities en doelen in onze Arbeidsmarktregio(AMR) de afgelopen jaren zijn verbreed. We richten ons naast maatwerkondersteuning aan mensen met een arbeidsbeperking en afstand tot de arbeidsmarkt, ook op ondersteuning van werk naar werk en een leven lang ontwikkelen. Daarnaast werken we rond strategische maatschappelijke opgaves met partners samen op de snijvlakken van arbeidsmarkt, economie en onderwijs. Deze ambities en doelen zijn minder scherp in wettelijke kaders over regionale samenwerking meegegeven en zij hebben geleid tot complexiteit en onduidelijkheid in het netwerk. Hieruit komt de behoefte voort om samen te kijken naar een betere structurering van de AMR. Grip op samenwerking • Servicecentrum MER-Sociaal domein • Gemeenschappelijke regeling Westrom • Regionale samenwerking Sociaal Domein Midden-Limburg-Oost: op het gebied van beleid, inkoop en business control.