Agendabundel

2.

3.

In te stemmen met de ontwikkeling van een Mensontwikkelbedrijf (MOB) volgens scenario lA uit het haalbaarheidsonderzoek, inclusief een pilotfase van drie jaar waarin het concept gefaseerd wordt opgebouwd en geëvalueerd. In te stemmen met het starten van het MOB op een tijdelijke locatie (KA-huis), na afstemming met huurder (stichting voor Jeugd en Jongeren) en de definitieve locatiekeuze te koppelen aan de dorpsgesprekken over het accommodatiebeleid in 2026. In te stemmen met bijgevoegde begrotingswijziging nr BW2026-04.

1. Haalbaarheidsonderzoek Mensontwikkelbedrijf Roerdalen

Bijlage(n):

2. 3. 4.

Business case Mensontwikkelbedrijf Roerdalen Begrotingswijziging BW2026-04 Raadsbesluit

Toelichting bij het raadsvoorstel

1.

Onderwerp

Opzet Mensontwikkelbedrijf (MOB) in Roerdalen. 2.

Inleiding

De herstructurering van Westrom, dat inmiddels is opgegaan in het nieuwe bedrijf Doon, heeft ertoe geleid dat Roerdalen geen eigen voorziening meer heeft voor inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt. Tot voor kort werden deze inwoners begeleid via regionale trajecten,.maar deze werkwijze sluit niet optimaal aan bij de lokale behoeften en ambities van onze gemeente. Deze situatie biedt een kans om een lokaal Mensontwikkelbedrijf (MOB) op te zetten dat aansluit bij de specifieke kenmerken van Roerdalen en haar inwoners. Het MOB is bedoeld als een laagdrempelige en herkenbare plek waar inwoners kunnen werken aan persoonlijke ontwikkeling,

Pagina 1 van 9

I I II I IIII Il lll Il lll Il lll Il lll lll lllll Il Il lllll lll 111111111111111

!{

~. gemeente roerdalen

maatschappelijke participatie en - waar mogelijk - uitstroom naar betaald werk. Het concept draagt bij aan het versterken van de sociale basis en het voorkomen van sociaal isolement. Het voorstel sluit aan bij landelijke ontwikkelingen, zoals de Participatiewet in Balans, die nadrukkelijk inzet op maatwerk en de menselijke maat. Ook sluit het aan bij lokale beleidsdoelen op het gebied van inclusie, bestaanszekerheid en sociale cohesie en het coalitieprogramma Samen zijn wij Roerdalen. Het haalbaarheidsonderzoek (bijlage 1) adviseert scenario lA: een gemeentelijke afdeling met een eigen fysieke locatie en identiteit. Dit scenario biedt herkenbaarheid, flexibiliteit en directe regie en is daarmee het meest passend voor Roerdalen. Om snel te kunnen starten en vertraging te voorkomen, stellen wij voor het MOB in 2026 tijdelijk te huisvesten in het KA-huis. Dit pand kan met beperkte middelen worden opgeknapt en biedt voldoende ruimte voor de eerste fase. Voor de definitieve locatie koppelen wij de keuze aan de dorpsgesprekken over het accommodatiebeleid in 2026, zodat het MOB onderdeel wordt van een integrale visie op voorzieningen in onze gemeente. Wij kiezen met dit voorstel voor lokale regie en maatwerk in de ondersteuning van inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt.

Met de oprichting van een Mensontwikkelbedrijf (MOB) creëren we een herkenbare, laagdrempelige voorziening die aansluit bij onze sociale infrastructuur en beleidsambities. Het MOB versterkt de sociale basis, voorkomt isolement en biedt perspectief op participatie en werk. Door te starten met een pilot in het KA-huis in 2026 en de definitieve locatiekeuze te koppelen aan het accommodatiebeleid, bouwen we stap voor stap aan een toekomstbestendige voorziening die bijdraagt aan inclusie, bestaanszekerheid en samen doen. 3.

Beslispunten

De raad besluit: 1. In te stemmen met de ontwikkeling van een Mensontwikkelbedrijf (MOB) volgens scenario lA uit het haalbaarheidsonderzoek, inclusief een pilotfase van drie jaar waarin het concept gefaseerd wordt opgebouwd en geëvalueerd. 2. In te stemmen met het starten van het MOB op een tijdelijke locatie (KA-huis), na afstemming met huurder (stichting voor Jeugd en Jongeren) en de definitieve locatiekeuze te koppelen aan de dorpsgesprekken over het accommodatiebeleid in 2026. 3. In te stemmen met bijgevoegde begrotingswijziging BW2026-04. 4.

Argumenten

1.1 Scenario lA biedt herkenbaarheid en maatwerk en is financieel en organisatorisch het meest haalbaar. Een eigen fysieke locatie met een duidelijke identiteit maakt het MOB zichtbaar en toegankelijk voor inwoners. Dit voorkomt dat trajecten anoniem en ver weg plaatsvinden, wat vaak leidt tot uitval. Het MOB kan maatwerk bieden door korte lijnen met het sociaal domein en lokale partners. Daarnaast is scenario lA financieel en organisatorisch het meest haalbaar.

Pagina 2 van 9

-~- gemeente roerdalen

Andere scenario's, zoals een zelfstandige BV of een regionale samenwerking, vragen om meer investering in juridische structuren en bedrijfsvoering. Ook bieden deze alternatieven geen mogelijkheid om kleinschalig te starten met een pilotfase. Scenario 1A maakt een gefaseerde opbouw mogelijk, waardoor risico's beheersbaar blijven en het concept kan worden bijgestuurd op basis van praktijkervaring. Ook de optie om een locatie tijdelijk te huren is besproken; er is voor gekozen om gemeentelijke accommodaties voorrang te geven, gezien de wens om beschikbare publieke middelen doelmatig in te zetten en de regie op huisvesting binnen de eigen organisatie te behouden. 1.2 Het is belangrijk dat de inrichting van het MOB zorgvuldig wordt afgestemd met de huidige gebruikers van het KA-huis. Bij de aankoop van het pand is in de notariële akte vastgelegd dat het gebouw beschikbaar gesteld en gehouden moet worden voor het jeugdwerk .. Na de aankoop heeft de gemeente bij notariële akte een huurovereenkomst gesloten met de stichting voor Jeugd en Jongeren. Daarin is onder andere opgenomen dat het alleengebruik en beheer van het gebouw berust bij de stichting. De stichting kan aan andere groeperingen dan de eigen afdelingen, na verkregen toestemming van het gemeentebestuur, vergunning geven tot het huren van ruimte(n) in het pand.

Uit deze formulering volgt dat er afstemming nodig is met de Stichting over het voorgenomen gebruik. Deze afstemming is in gang gezet. Door vanaf het begin samen te werken, zorgen we ervoor dat het MOB op een passende manier wordt ingepast zonder dat bestaande activiteiten in de knel komen. Zo blijft het KAhuis een multifunctionele plek waar verschillende doelgroepen gebruik van kunnen maken. 1.3 Gefaseerde opbouw vermindert risico's. Door te starten met een pilot van drie jaar, kunnen processen worden getest en verbeterd voordat structurele keuzes worden gemaakt. Dit biedt flexibiliteit om in te spelen op veranderende behoeften. 1.4 Het MOB heeft een sociale en een economische meerwaarde. Het MOB draagt bij aan het vergroten van de participatie en het verminderen van uitkeringsafhankelijkheid. Dit levert niet alleen maatschappelijke winst op, maar kan op termijn ook financiële besparingen opleveren. 1.5 Een tijdelijke locatie maakt een snelle start mogelijk. Het KA-huis biedt een praktische oplossing om in 2026 operationeel te zijn. Dit voorkomt vertraging en laat zien dat de gemeente voortvarend handelt. We kiezen voor de optie om een locatie tijdelijk te huren; er is voor gekozen om gemeentelijke accommodaties voorrang te geven, gezien de wens om beschikbare publieke middelen doelmatig in te zetten en de regie op huisvesting binnen de eigen organisatie te behouden.

We zetten incidenteel budget in om zaken als huur en energiekosten op te vangen in het eerste jaar.

Pagina 3 van 9

,,

-~- gemeente roerdalen

1.6 We maken een koppeling met de aanpak rondom het accommodatiebeleid. Door de definitieve locatie te koppelen aan de dorpsgesprekken, wordt het MOB onderdeel van een integrale visie op voorzieningen. Dit vergroot draagvlak en voorkomt versnippering van gemeentelijk vastgoed. 1. 7 We kiezen voor tijdelijk personeel tijdens de pilot, behalve voor de kwartiermaker {die we het eerste jaar inhuren). We gebruiken tijdelijke contracten omdat we in de pilotfase nog veel gaan leren. Het MOB moet zich in de eerste jaren kunnen ontwikkelen en dan is het belangrijk dat we de formatie makkelijk kunnen aanpassen. Als blijkt dat bepaalde functies anders moeten worden ingericht of dat er meer of minder capaciteit nodig is, kunnen we hier snel op inspelen zonder langdurige verplichtingen. De kwartiermaker huren we het eerste jaar in. Dit is een rol waarvoor specifieke ervaring en opstartkennis nodig is. Inhuur past hierbij, omdat deze expertise vooral in de beginfase belangrijk is. Na het eerste jaar kan de kwartiermaker kennis overdragen aan het team dat in dienst is voor de duur van de pilot. 5.

Kanttekeningen

1.1 Structurele financiering is noodzakelijk. De jaarlijkse kosten voor scenario lA liggen tussen €336.000 en €492.000. Dit betreft personeelskosten (jobcoaches, coördinator), exploitatie van de locatie en een werkbudget. Zonder structurele dekking bestaat het risico dat het MOB na de pilotfase niet kan worden voortgezet. Gedeeltelijke dekking is voorzien via de transitiemiddelen Westrom, bestaande re-integratiebudgetten en het impulsbudget. Daarnaast wordt onderzocht of aanvullende subsidies beschikbaar zijn. Het benutten van beschikbare subsidies leidt tot een lagere inzet van de re-integratiebudgetten. 1.2 Personele capaciteit vormt een risico. Het succes van het MOB staat of valt met voldoende begeleiding. Bij een tekort aan jobcoaches of een projectleider kan de kwaliteit van trajecten onder druk komen te staan. In de businesscase is een formatie opgenomen van minimaal één coördinator en twee jobcoaches. Deze formatie wordt gefaseerd opgebouwd en jaarlijks geëvalueerd. 1.3 Onvoldoende draagvlak bij ondernemers. Wanneer lokale ondernemers onvoldoende werkplekken aanbieden, kan het MOB zijn doelstellingen niet realiseren. Daarom zetten we in op actieve samenwerking met zowel individuele ondernemers als ondernemersverenigingen en bieden we ondersteuning via jobcoaches om administratieve lasten te beperken.

1.4 Het delen van een locatie met bestaande gebruikers betekent dat goede afspraken nodig zijn over het gebruik van ruimtes, tijden en verantwoordelijkheden. Hoewel de juridische afspraken en de rolverdeling tussen gemeente en Stichting Jeugd en Jongeren duidelijk zijn vastgelegd, kan deze constructie in de praktijk tot complexiteit leiden.

Pagina 4 van 9

l..~

JW,. gemeente roerdalen

Doordat het alleengebruik en beheer bij de stichting liggen, zijn wij afhankelijk van toestemming door de stichting. Dit kan de flexibiliteit en snelheid beperken waarmee het MOB kan worden ingericht of gebruikt. Het is daarom belangrijk om niet alleen formeel af te stemmen, maar ook te investeren in heldere procesafspraken, transparante communicatie en eventueel aanvullende overeenkomsten om toekomstige knelpunten te voorkomen. De reeds gestarte afstemming laat zien dat partijen constructief met elkaar optrekken. 1.5 Het werken met tijdelijke contracten brengt ook werkgeversrisico's met zich mee. Tijdens de pilot blijft de gemeente verantwoordelijk voor loondoorbetaling bij ziekte, ongeacht de tijdelijke aard van het dienstverband. Daarnaast kan bij het beëindigen van de pilot een transitievergoeding verschuldigd zijn aan medewerkers, ook wanneer hun contract niet wordt verlengd vanwege het stopzetten van de pilot. Dit betekent dat tijdelijke contracten wel flexibiliteit bieden, maar niet volledig vrij zijn van financiële risico's. Het is daarom belangrijk om deze mogelijke kosten vooraf mee te nemen in de begroting en een reservering op te nemen voor verzuim en eventuele transitievergoedingen, zodat de pilot financieel beheersbaar blijft. 6.

Financiën

De financiële consequenties van dit voorstel bestaan uit structurele en incidentele lasten: Structurele lasten: o o o o

Personeelskosten (coördinator, jobcoaches, ondersteunend personeel) Exploitatiekosten van de locatie (nutsvoorzieningen, onderhoud, servicekosten) Werkbudget voor materialen en begeleiding ICT en bedrijfsvoering

Dekkingsmiddelen: Transitiemiddelen Westrom o Impulsbudget van €38.030 (beschikbare rijksmiddelen voor opstart sociaal ontwikkelbedrijven) o Re-integratiebudgetten: inzetbaar voor coördinatie, begeleiding en trajectkosten o

Voor de dekking van het verschil gedurende de pilotfase willen we middelen uit de Algemene reserve inzetten. Incidentele lasten zijn onder andere de inzet van een kwartiermaker in 2026, de ontwikkeling van een logo en communicatieactiviteiten bij de start. Hoewel de financiële investering noodzakelijk is voor de opzet van een lokaal MOB, verwachten we hiervoor een breed maatschappelijk rendement terug in de vorm van hogere participatie, meer duurzame uitstroom naar werk en een versterking van de sociale en economische veerkracht binnen onze gemeente.

Pagina 5 van 9

Jf. gemeente roerdalen Verder kunnen er ook subsidies en regionale fondsen voor scholing en ondersteunende diensten worden ingezet. Daarnaast kan de samenwerking met ondernemers bijdragen aan werkplekken en mogelijk cofinanciering van materialen. In afwijking van het collegevoorstel en bijgevoegde businesscase is in dit raadsvoorstel een post onvoorzien van€ 20.000 ten laste van de algemene reserve opgenomen, om rekening te houden met mogelijke kostenoverschrijdingen voor kleine aanpassingen en energiekosten en zo eventuele financiële tegenvallers adequaat op te vangen. Kostenraming Mens Ontwikkel Bedrijf (MOB) Pilotfase tlm 31/12/2028 2026 2027 2028 Uitgaven Personeelskosten Inhuur (20 uur p.w.) kwartiermaker, periode mrt-dec 0,89fte (32 uur p.w.) meewerkend projectleider, vanaf 1-4-2026 2 fte (72 uur p.w.) jobcoaches, vanaf 1-4-2026* en 1-7-2027 * in 2026 o.b.v. 0,67 fte (24 uur p.w.) Ontwikkeling huisstijl en communicatie

Incidenteel Structureel

80.000

Structureel

59.333 40.000

89.000 135.000

89.000 180.000

Incidenteel

20.000

0

0

Incidenteel

25.000

10.000

10.000

Exploitatiekosten fysieke locatie Incidentele kosten (opknapkosten en energiekosten) Nutsvoorziening, onderhoud en servicekst

Structureel

Bedrijfsvoering (bijdrage aan MER-BV)

Structureel

20.000

37.500

45.000

Werkbudgetvoor materialen en begeleiding

Structureel

25.000

25.000

25.000

Onvoorzien

Incidenteel

20.000

289.333

296.500

349.000

117.000 45.000 40.000

94.000 10.000 100.000

123.000 10.000 140.000

Totaal beschikbaar budget

202.000

204.000

273.000

Verschil

-87.333

-92.500

-76.000

Totale kosten Beschikbare budgetten Impulsbudget en transitie Westrom SROI middelen Re-integratiebudget

Pagina 6 van 9

Structureel Incidenteel Structureel

gemeente roerdalen

*. We werken met professionele krachten en met vrijwilligers. Bij de inzet van vrijwilligers is er altijd professionele ondersteuning. **Vaste bijdrage aan MER-bedrijfsvoering van €15.000,- p/medewerker tbv de dienstverlening HR, Financien en ICT (instructies, laptop, telefoon, ondersteuning, etc). NB. Ongeacht het te kiezen scenario blijft de gemeente gehouden aan haar wettelijke verantwoordelijkheid op grond van de Participatiewet om inwoners te ondersteunen bij arbeidsinschakeling en participatie. Zie het haalbaarheidsonderzoek in bijlage 1 voor de overige bekeken scenario's. 7.

Eerdere besluitvorming

Op 3 juni 2025 is door ons kennisgenomen van het haalbaarheidsonderzoek (bijlage 2). De raad is op 16 april en op 22 oktober 2025 geïnformeerd tijdens twee beeldvormende bijeenkomsten over de resultaten van het haalbaarheidsonderzoek, het locatie onderzoek en de verschillende scenario's. 8.

Communicatie

Terugkijken:

Tijdens het haalbaarheidsonderzoek is samengewerkt met interne stakeholders en externe experts. Er is nog geen brede participatie met inwoners geweest vanwege de verkennende aard van het onderzoek. Vooruitkijken:

Bij de verdere uitwerking van het MOB wordt ingezet op actieve communicatie en participatie: •

• •

Inwoners, omwonenden, ondernemers, maatschappelijke organisaties, het bisdom en de gemeenteraad worden actief geïnformeerd en meegenomen in de ontwikkeling van het MOB. Dorpsgesprekken, informatiebijeenkomsten, digitale nieuwsbrieven, interactieve kaarten, sociale media en gerichte gesprekken met stakeholders. Omwonenden van het KA-huis worden tijdig geïnformeerd over de tijdelijke huisvesting en opknapwerkzaamheden.

9.Planning en uitvoering

• • • • •

Januari '25 Ql 2026: Q2 2026: 2026:

Raadsbesluit over scenario lA en tijdelijke locatie. Start opknappen KA-huis en werven personeel. Opening Dorpsgesprekken MOB op tijdelijke locatie; start pilotfase met ±10 deelnemers. 2026-2028: Gefaseerde uitbreiding van deelnemers en activiteiten; jaarlijkse rapportage aan de raad.

Pagina 7 van 9

JJ. gemeente roerdalen • •

over accommodatiebeleid; besluitvorming over definitieve locatie. Q3 2028: Evaluatie pilotfase en besluit over structurele inrichting van het MOB.

Monitoring:

We monitoren met een jaarlijkse voortgangsrapportage. Midden 2028 ontvangt u van ons een evaluatie op basis van de hieronder genoemde indicatoren inclusief een voorstel voor de voortgang: • • •

Effect op de participatieladder Uitstroom naar werk Tevredenheidsonderzoeken voor deelnemers, werknemers en betrokken werkgevers

Aanvullende maatschappelijke indicatoren: • • • • • • •

Vermindering uitkeringsafhankelijkheid (BUIG-besparing) Toename sociale cohesie (vrijwilligerswerk, buurtinitiatieven) Verbetering welzijn (Positieve Gezondheid, minder eenzaamheid) Duurzaamheid van trajecten (blijvende participatie na 6-12 maanden) Lokale economische impact (aantal werkplekken bij ondernemers) Een grotere groep werknemers voor lokale werkgevers (gespannen arbeidsmarkt) Inclusie en diversiteit (statushouders, kwetsbare doelgroepen)

Voor het inzichtelijk maken van de maatschappelijke waarde van het MOB maken we gebruik van de Social Handprint-tool van MAEX. Deze tool brengt op een gestructureerde manier in kaart welke maatschappelijke impact wordt gerealiseerd, bijvoorbeeld op het gebied van sociale inclusie, duurzame inzetbaarheid en economische participatie. Hiermee kunnen we de effecten van onze inzet transparant en meetbaar maken en beter onderbouwen welke waarde het MOB toevoegt aan de lokale samenleving. 10.

Privacy

Het MOB verwerkt persoonsgegevens van deelnemers, waaronder: • • • •

NAW-gegevens (naam, adres, woonplaats) Contactgegevens (telefoon, e-mail) Trajectinformatie (begeleidingsplan, voortgang, evaluaties) Gevoelige gegevens zoals gezondheidsinformatie, indien relevant voor begeleiding

Doel en grondslag: Uitvoering van de Participatiewet, de lnburgeringswet en de gemeentelijke zorgplicht. Het bieden van maatwerktrajecten voor participatie en re-integratie. Risico's: • Onbevoegde toegang tot persoonsgegevens.

Pagina 8 van 9

-~, gemeente roerdalen

• •

Data lekken door menselijke fouten of technische kwetsbaarheden. Onvoldoende transparantie richting deelnemers over gebruik van gegevens.

Maatregelen: • Gebruik van bestaande gemeentelijke systemen • Verwerkersovereenkomsten met externe partners die toegang hebben tot gegevens. • AVG-proof procedures voor opslag, verwerking en vernietiging van gegevens. • Training van medewerkers over privacy en informatiebeveiliging. • Deelnemers worden geïnformeerd via een privacyverklaring. 11.

(Wettelijk en/of beleidsmatig) kader

Participatiewet en lnburgeringswet, Beleidskader Sociaal Domein Midden-Limburg Oost 20202028, Coalitieprogramma Roerdalen 'Samen zijn we Roerdalen!'. 12. 1. 2. 3. 4.

Bijlagen

Haalbaarheidsonderzoek Mensontwikkelbedrijf Roerdalen Business case Mensontwikkelbedrijf Roerdalen Begrotingswijziging BW2026-04 Raadsbesluit

Sint Odiliënberg, 16 december 2025

Burgemeester en wethouders van Roerdalen, De secretaris,

ing. L.H.C. Bijl

Pagina 9 van 9

ing. J.M.A. van Agtmaal

Raadsbesluit

Jaar 2026/01/29/08

Zaaknummer: Z25-053112 Onderwerp: Besluitvorming Mensontwikkelbedrijf Roerdalen De raad van de gemeente Roerdalen heeft; gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 16 december 2025, het volgende besluit genomen:

Besluit: 1.

2.

3.

In te stemmen met de ontwikkeling van een Mensontwikkelbedrijf (MOB) volgens scenario 1A uit het haalbaarheidsonderzoek, inclusief een pilotfase van drie jaar waarin het concept gefaseerd wordt opgebouwd en geëvalueerd. In te stemmen met het starten van het MOB op een tijdelijke locatie (KA-huis), na afstemming met huurder (stichting voor Jeugd en Jongeren) en de definitieve locatiekeuze te koppelen aan de dorpsgesprekken over het accommodatiebeleid in 2026. In te stemmen met bijgevoegde begrotingswijziging BW2026-04.

Aldus vastgesteld in de raadsvergadering van 29 januari 2026. De gemeenteraad van Roerdalen, De griffier,

De voorzitter,

mr. M. Heijnens-Coenjaerts

ing. J.M.A. van Agtmaal

Pagina 1 van 1

Haalbaarheidsonderzoek

MENSONTWIKKELBEDRIJF (MOB) ROERDALEN GEMEENTE ROERDALEN

Auteurs: Remeis Salentijn, Rob Noorland & Zara van Schaijk Datum: 16-05-2025

Inhoud Managementsamenvatting .................................................................................................................. 3 1. Inleiding ........................................................................................................................................... 4 1.1 Aanleiding en doelstelling .............................................................................................................. 4 1.2 Relevantie voor Roerdalen ............................................................................................................. 5 2. Analyse van de huidige situatie & beleid .......................................................................................... 5 2.1 Huidige sociaaleconomische context in Roerdalen ......................................................................... 5 2.2 Relevante initiatieven en samenwerkingen .................................................................................... 6 2.2.1 Context bij omringende gemeenten ............................................................................................ 6 2.3 Relatie met beleidsdoelen .............................................................................................................. 8 3.

Doelgroepen & impact ..................................................................................................................... 9 3.1 Doelgroepen .................................................................................................................................. 9 3.2 Impact op de doelgroep ............................................................................................................... 10 4. Samenwerking ............................................................................................................................... 12 5. Locatie & organisatie ...................................................................................................................... 14 5.1 Locatie ......................................................................................................................................... 14 5.2 Organisatie ................................................................................................................................... 15 6. Financiën en duurzaamheid ........................................................................................................... 15 7. Mogelijke scenario’s voor een MOB in Roerdalen........................................................................... 17 8.

Bandbreedtes scenario’s ................................................................................................................ 24 9. Conclusie en aanbevelingen ........................................................................................................... 30

2

Managementsamenvatting In dit onderzoek wordt gekeken naar de haalbaarheid van een lokaal Mensontwikkelbedrijf (MOB) in Roerdalen en worden verschillende scenario’s verkend voor de inrichting ervan. De aanleiding is de gewijzigde regionale structuur rondom Westrom, dat opgaat in het nieuwe bedrijf Doon in Roermond. Deze verandering biedt de gemeente Roerdalen de mogelijkheid om een eigen, lokaal georganiseerde voorziening op te zetten die beter aansluit bij de behoeften van haar inwoners. Het doel is om een plek te creëren waar mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt kunnen werken aan hun persoonlijke ontwikkeling, maatschappelijke participatie en – indien mogelijk – duurzame uitstroom naar werk. Het MOB dient laagdrempelig, herkenbaar en verbindend zijn. De nadruk ligt op maatwerktrajecten voor uiteenlopende doelgroepen zoals langdurig werklozen, statushouders, jongeren (zonder startkwalificatie), mensen met fysieke of mentale beperkingen, alleenstaande ouders en oudere werkzoekenden. Voor deze groepen kan het MOB een veilige leer- en ontwikkelomgeving bieden, waar structuur, begeleiding en samenwerking met lokale partijen hand in hand gaan. Het opbouwen van werkritme, zelfvertrouwen en basisvaardigheden staat centraal, met ruimte voor doorstroom naar vrijwilligerswerk, praktijkleren of betaald werk.

Tegelijkertijd kan het MOB winst opleveren binnen de sociale basis: door verschillende doelgroepen en hulpvormen op één plek samen te brengen, ontstaat meer samenhang en versterking van het lokale netwerk. De gemeente beschikt over een sterke sociale infrastructuur en betrokken partners zoals de Outdoor Campus, Stichting OKé Roerdalen en lokale ondernemersverenigingen met een groot netwerk. Deze partijen kunnen gezamenlijk bijdragen aan de uitvoering van een lokaal MOB. De resultaten uit de interviews benadrukken het belang van professionele begeleiding, korte lijnen met het sociaal domein, samenwerking met werkgevers en een pragmatische aanpak zonder onnodige regeldruk. Jobcoaches en een stevige coördinatie zijn hierin essentieel. Verschillende scenario’s zijn onderzocht, variërend van een gemeentelijke afdeling met eigen locatie, tot een zelfstandige organisatie of regionale samenwerking. De financiële bandbreedtes voor de verschillende scenario’s variëren, afhankelijk van de gekozen aanpak, met jaarlijkse kosten tussen €336.000 en €575.000. Op basis van de analyse is het meest kansrijke scenario een gemeentelijk MOB met een herkenbare fysieke plek en een eigen identiteit (scenario 1A). Deze variant biedt een goede balans tussen bestuurlijke inbedding, flexibiliteit en lokale betrokkenheid.

Door kleinschalig te starten met een pilot en werkend te leren, kan het MOB stap voor stap worden opgebouwd, met ruimte voor uitbreiding op basis van behoefte en draagvlak. Een lokaal MOB in Roerdalen draagt niet alleen bij aan inclusie, bestaanszekerheid en leefbaarheid, maar ook aan het versterken van de sociale basis in de gemeente. Door te investeren in ontwikkeling, samenwerking en ondersteuning op maat, ontstaat een voorziening die mensen centraal stelt en aansluit bij de ambities van Roerdalen.

3

1. Inleiding 1.1 Aanleiding en doelstelling De gemeente Roerdalen heeft de ambitie om inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt te ondersteunen via een lokaal Mensontwikkelbedrijf (MOB). Het huidige systeem, gebaseerd op samenwerking met regionale voorzieningen zoals Doon (voorheen Westrom), sluit niet optimaal aan bij de lokale behoeften. Een eigen MOB biedt kansen voor meer maatwerk en participatie en versterkt tegelijkertijd de sociale cohesie binnen de gemeente. De recente ontwikkelingen rondom de Westrom vormen een belangrijke aanleiding voor dit project. Westrom voerde voorheen voor de gemeenten Roermond, Roerdalen, Leudal, Echt-Susteren en Maasgouw de Participatiewet en de Wet Sociale Werkvoorziening (WSW) uit. Echter, per 1 januari 2025 heeft de gemeente Roermond het eigenaarschap van Westrom over genomen en wordt de organisatie geïntegreerd in een nieuw Mensontwikkelbedrijf genaamd “Doon”. Deze verandering betekent dat de zogenaamde WSW-doelgroep vanaf dat moment zal worden begeleid door het MOB in Roermond (Doon). Doon ondersteunt mensen in de regio Roermond die onder de Participatiewet vallen, met als doel hen klaar te stomen voor de arbeidsmarkt of maatschappelijke participatie. Voor Roerdalen biedt deze ontwikkeling juist een kans om een eigen aanpak te ontwikkelen.

Een lokaal MOB kan beter inspelen op de specifieke behoeften van inwoners en bijdragen aan zelfredzaamheid en participatie, zonder afhankelijk te zijn van regionale alternatieven. Een MOB gaat over het samenbrengen van werkzoekenden en de samenleving, door een veilige plek te bieden waar mensen hun plek in de maatschappij (terug) kunnen vinden. De nadruk ligt op zinvolle tijdbesteding en persoonlijke ontwikkeling. De Participatiewet heeft in de huidige vorm niet voor iedereen het gewenste effect. Het wordt vaak ervaren als complex, met weinig ruimte voor maatwerk en de menselijke maat. Het landelijke wetsvoorstel "Participatiewet in Balans" moet ervoor zorgen dat hierin een cultuuromslag plaatsvindt, namelijk: denken vanuit mensen in plaats van systemen. Naast deze landelijke ontwikkelingen spelen lokale uitdagingen een belangrijke rol: • De invulling van het participatiegedeelte van de nieuwe Inburgeringswet. • Bewustwording bij lokale organisaties en ondernemers. • Een tekort aan medewerkers voor diverse maatschappelijke taken, zoals de gemeentelijke groenvoorziening, herstelwerkzaamheden, klussendiensten en andere sociale werkprojecten. • De doorontwikkeling van de Participatiewet binnen de reeds bestaande sociale basis. Voor Roerdalen bieden deze ontwikkelingen een moment van reflectie en heroverweging.

Terwijl de WSW-doelgroep onder de verantwoordelijkheid van Roermond blijft vallen, onderzoekt Roerdalen de mogelijkheid om een eigen MOB op te zetten voor andere doelgroepen binnen de Participatiewet. Een lokaal MOB kan 4

zorgen voor meer maatwerkoplossingen en directe aansluiting bij de behoeften van inwoners, wat momenteel niet altijd mogelijk is binnen de regionale samenwerking met Doon. Door een lokaal MOB op te zetten, wil Roerdalen een belangrijke stap zetten richting een inclusieve en participatieve samenleving. Deze ambitie sluit aan bij de bredere visie van de gemeente om burgerkracht, zelfredzaamheid en sociale cohesie te versterken.

1.2 Relevantie voor Roerdalen De oprichting van een lokaal Mensontwikkelbedrijf (MOB) in Roerdalen biedt een kans om maatwerk te leveren aan onder andere inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt, zoals langdurig werklozen, statushouders en jongeren (met of zonder startkwalificatie). Omdat dit haalbaarheidsonderzoek gericht is op het verkennen van de beste opties voor een MOB, worden verschillende scenario’s overwogen. Het doel is om te bepalen welk scenario het beste past bij de lokale behoeften en financiële mogelijkheden van de gemeente Roerdalen. Een lokaal MOB kan niet alleen maatschappelijke voordelen bieden, maar het kan ook financieel bijdragen door een reductie van het aantal uitkeringsgerechtigden. Bij een eigen MOB is de gemeente Roerdalen zelfstandig in staat om oplossingen te bieden die passen bij haar eigen identiteit en uitdagingen. Inwoners kunnen op deze manier een zinvolle bijdrage leveren, waarbij zowel de gemeenschap als het individu baat heeft. Tegelijkertijd wordt tijdens dit onderzoek gekeken naar de haalbaarheid van verschillende vormen van een MOB. Een lokaal MOB kan in Roerdalen een belangrijke rol vervullen bij het verbinden van werkzoekenden met de samenleving. Dit kan worden gedaan door duurzame banen te creëren, maatwerk te leveren en gebruik te maken van bestaande netwerken, zoals verenigingen, vrijwilligersorganisaties en ondernemers.

2. Analyse van de huidige situatie & beleid 2.1 Huidige sociaaleconomische context in Roerdalen Roerdalen is een gemeente met een inwoneraantal van circa 20.809 (2024). De gemeente onderscheidt zich door als een van de eerste in Nederland actief te werken aan het vergroten van het geluk en de levensvoldoening van haar inwoners. Daarnaast wordt de gemeente Roerdalen gekenmerkt door een sterke sociale cohesie en een relatief laag onbenut arbeidspotentieel (7,8%). De gemeente kent een sterke sociale samenhang, maar staat voor uitdagingen op het gebied van arbeidsmarktparticipatie en maatschappelijke betrokkenheid. De gemeente heeft namelijk een vergrijzende bevolking. Dit maakt de arbeidsmarkt kwetsbaar en versterkt de noodzaak voor gerichte activering van niet-werkende inwoners en extra ondersteuning voor kwetsbare groepen. Daarnaast vormen sociale ongelijkheid en de toenemende druk op mantelzorgers belangrijke uitdagingen. In lijn met het beleidskader Sociaal Domein 2020-2028 van Midden-Limburg Oost, waarin ook Roermond, Maasgouw en Echt-Susteren participeren, streeft Roerdalen 5

naar een inclusieve samenleving. Dit betekent dat burgerkracht, zelfredzaamheid en participatie centraal staan. Het kader legt de nadruk op preventie en vroeg signalering, samenwerking tussen verschillende partijen en innovatieve oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken. Dit biedt een belangrijke strategische richting voor de ontwikkeling van het MOB.

2.2 Relevante initiatieven en samenwerkingen Binnen Roerdalen en de regio zijn al diverse initiatieven en samenwerkingen die als inspiratie en bouwstenen kunnen dienen voor het MOB: • Outdoor Campus en andere maatschappelijke taken: de Outdoor Campus biedt werkgelegenheid en praktijkervaring in de groenvoorziening. Daarnaast zijn er in de gemeente andere maatschappelijke taken zoals herstelwerkzaamheden en klussendiensten. Deze initiatieven kunnen een rol spelen in de integratie van het MOB, door zowel praktijkervaring als persoonlijke ontwikkeling te ondersteunen. • Andere MOB’s in de regio: in de omliggende gemeenten, zoals Leudal, Maasgouw en Echt-Susteren, zijn diverse Mensontwikkelbedrijven actief of worden ook opgezet. Deze voorbeelden bieden waardevolle inzichten en best practices voor het opzetten van een succesvol MOB in Roerdalen. • VluchtelingenWerk Roerdalen: dit initiatief ondersteunt vluchtelingen met maatschappelijke begeleiding en hebben specifiek aandacht voor kwetsbare groepen zoals grote gezinnen. Daarnaast worden cursussen zoals ‘Omgaan met Geld’ aangeboden om financiële zelfredzaamheid te bevorderen. Deze aanpak sluit aan bij de uitdagingen rondom de nieuwe Inburgeringswet. • Sociale basis Roerdalen: de gemeente heeft een goed ontwikkelde sociale basis, met laagdrempelige voorzieningen zoals vrijwilligerswerk.

Hier horen ook de collectieve voorzieningen bij zoals de dorpshuizen en het sociaal klusteam, dit toont de samenwerking tussen vrijwilligers, inwoners en organisaties. • Oké Roerdalen: Deze stichting zet zich in voor het welzijn van de inwoners van Roerdalen en kan een waardevolle partner zijn voor het MOB bij het bevorderen van sociale cohesie en participatie. • Ervaringswerkers binnen Roerdalen: Het inzetten van ervaringswerkers kan een aanvulling zijn op de professionele begeleiding binnen het MOB. Hun persoonlijke ervaringen kunnen deelnemers inspireren en ondersteunen in hun ontwikkeltraject. • WSP (Werkgeversservicepunt Midden-Limburg): Deze regionale organisatie kan een rol spelen in het verbinden van werkzoekenden met potentiële werkgevers en het ondersteunen van bedrijven bij het creëren van passende werkplekken voor de doelgroep van het MOB.

2.2.1 Context bij omringende gemeenten De gemeenten Echt-Susteren en Maasgouw zijn bezig met het opzetten van hun eigen Mensontwikkelbedrijf (MOB) en Leudal heeft al een eigen MOB. Hieronder wordt een overzicht gegeven van de context, doelgroep, kosten en gekozen rechtsvorm/werkvorm in deze gemeenten.

6

Echt-Susteren Echt-Susteren heeft ervoor gekozen om een lokaal MOB op te richten dat aansluit bij de specifieke behoeften van de gemeente. Het MOB richt zich op intensieve begeleiding van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, met als doel hen te activeren en uiteindelijk aan betaald werk of vrijwilligerswerk te helpen. Het traject is kleinschalig gestart met circa 10-15 deelnemers uit de Participatiewet. De gemeente werkt samen met interne en externe partners zoals Vluchtelingenwerk, Algemeen Maatschappelijk Werk (AMW) en Menswel. • Kosten: Echt-Susteren heeft een werkbudget van €25.000 beschikbaar gesteld voor materialen en gereedschappen. Daarnaast zijn de personeelskosten geraamd op €217.799 per jaar (coördinator, jobcoach en meewerkend voorman). De aanschaf van een tweedehands Dubbelcabine Pick Up (€ 25.000 ex btw) voor het vervoer van cliënten en materialen bij groepstrajecten in de buitenruimte en jaarlijkse kosten voor onderhoud, verzekering, brandstof e.d. (€ 12.500). • Rechtsvorm/werkvorm: Het MOB functioneert als onderdeel van de gemeentelijke organisatie, zonder aparte rechtspersoonlijkheid. • Locatie: Het MOB is gevestigd in een oud schoolgebouw op de Slek, dat met minimale middelen is aangepast. Leudal Leudal heeft haar MOB geïntegreerd binnen de gemeentelijke organisatie en werkt nauw samen met de afdeling Ruimte (buitendienst).

Het MOB biedt werkervaringstrajecten aan voor bijstandscliënten en WSW-medewerkers, waarbij nadruk ligt op werkzaamheden in de openbare ruimte zoals groenonderhoud en facilitaire diensten. • Doelgroep: Het MOB bedient jaarlijks ongeveer 75 cliënten via interne projecten en 40 via externe trajecten. Van deze groep stromen gemiddeld 60 mensen door naar regulier werk. • Kosten: De jaarlijkse kosten voor het MOB bedragen €428.661, inclusief personeelskosten (jobcoaches, klantregisseurs) en operationele kosten. • Rechtsvorm/werkvorm: Leudal heeft ervoor gekozen om het MOB volledig onder te brengen in de gemeentelijke organisatie, waarbij samenwerking plaatsvindt met Doon (Westrom) via een detacheringsconstructie. Maasgouw Maasgouw heeft diverse trajecten opgezet binnen haar MOB, waaronder de Kledingbank, Leerpool Groen en Ontmoeten & Ontwikkelen. Deze trajecten zijn specifiek afgestemd op verschillende doelgroepen binnen de gemeente. • Doelgroep: Het MOB ondersteunt cliënten uit de Participatiewet en richt zich op sociale activering en werkervaring. • Kosten: Voor het traject "Ontmoeten & Ontwikkelen" zijn jaarlijkse kosten geraamd op €155.000 voor personeelskosten (2 begeleiders, waarvan 1 coördinator) plus €20.000 werkbudget. De kosten voor de Kledingbank zijn minimaal.

• Rechtsvorm/werkvorm: Maasgouw heeft gekozen voor samenwerking met PSW als uitvoerende partner voor bepaalde trajecten. Andere onderdelen worden direct door de gemeente georganiseerd.

7

De drie gemeenten hebben elk een unieke aanpak gekozen voor hun Mensontwikkelbedrijven, afgestemd op lokale behoeften en mogelijkheden. Deze variatie biedt Roerdalen inspiratie om haar eigen MOB vorm te geven, waarbij kan worden geleerd van zowel kleinschalige initiatieven zoals in Echt-Susteren als geïntegreerde structuren zoals in Leudal. Financiële haalbaarheid, schaalbaarheid en samenwerking met partners zijn daarbij belangrijke aandachtspunten.

2.3 Relatie met beleidsdoelen Het Mensontwikkelbedrijf (MOB) in Roerdalen heeft als doel om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt te ondersteunen in hun ontwikkeling, waarbij werk niet alleen als economisch doel wordt gezien, maar ook als middel om welzijn en sociale cohesie te bevorderen. Het MOB moet fungeren als een brug tussen sociale activering, re-integratie en uitstroom naar werk, waarbij persoonlijke ontwikkeling en zelfredzaamheid centraal staan. Niet de snelheid van plaatsing, maar het duurzame traject en de ontwikkeling van de deelnemer moeten leidend zijn. Een belangrijk uitgangspunt is de Participatiewet, die als basis dient voor de manier waarop werkzoekenden en werkgevers met elkaar verbonden worden. Het MOB moet werkzoekenden begeleiden naar een passende plek, waarbij werkdruk en werkomstandigheden aansluiten op hun capaciteiten. Dit vraagt om intensieve begeleiding en een focus op inclusie en maatwerk. Sociale activering speelt hierin een cruciale rol; veel mensen hebben eerst behoefte aan structuur en ontwikkeling voordat ze aan het werk kunnen. Dag invulling of een ervaringsplek kan hierbij een eerste stap zijn, met de mogelijkheid om door te groeien naar (vrijwilligers)werk. Het is essentieel dat dit in een eigen tempo gebeurt, zodat mensen op een duurzame manier kunnen participeren. De gemeente Roerdalen hanteert het motto "Samen Doen".

Dit betekent dat het MOB integraal moet werken en initiatieven met elkaar moet verbinden. Door samenwerking met het bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en opleidingsinstanties kan het MOB bijdragen aan een structurele oplossing voor werk binnen de gemeente. Snel kunnen schakelen is hierin een belangrijke factor: na een eerste gesprek moet direct een traject kunnen starten, zonder lange wachttijden of bureaucratische processen. Tot slot kan het MOB niet alleen werkzoekenden ondersteunen, maar ook bijdragen aan de bredere sociale cohesie binnen Roerdalen. De ambitie is dat de doelgroep volwaardig deelneemt aan de samenleving en niet in een geïsoleerde positie terechtkomt. Door mensen uit hun sociaal isolement te halen en hen een plek te geven in de maatschappij, kan het MOB bijdragen aan een inclusieve en verbonden gemeenschap waarin iedereen de kans krijgt om zijn of haar talenten te ontwikkelen. Een lastig punt hierbij, is dat sommige mensen zich schamen voor de positie waar ze in zitten en het spannend vinden om lokaal geholpen te worden. Dit vraagt om een voorzichtige en zorgvuldige benadering.

8

3. Doelgroepen & impact 3.1 Doelgroepen Uit de interviews blijkt dat er een breed gedragen behoefte is aan een lokaal MOB dat maatwerk biedt aan diverse doelgroepen. Het MOB dient aan te sluiten bij de specifieke behoeften van iedere doelgroep en elk individu, met als doel participatie en zelfredzaamheid te bevorderen. Hierbij ligt de nadruk niet alleen op werk, maar ook op persoonlijke ontwikkeling en samenwerking met lokale partners. Langdurig werklozen Langdurig werklozen hebben vaak een gebrek aan recente werkervaring en zelfvertrouwen, waardoor de stap naar de arbeidsmarkt groot is. Zij hebben baat bij gestructureerde begeleidingstrajecten die hen helpen hun arbeidsritme te herwinnen en hun zelfredzaamheid te vergroten. Het MOB kan hierin voorzien door een gefaseerde aanpak, waarbij werkervaring wordt opgebouwd in een beschermde en stimulerende omgeving. Voor sommige deelnemers kan dag invulling of een ervaringsplek een eerste stap zijn, met de mogelijkheid om door te groeien naar vrijwilligerswerk of betaald werk. Daarnaast is er ook extra begeleiding nodig voor kwetsbare deelnemers die bijvoorbeeld kampen met verslaving, slechte werkethiek of een gebrek aan basisvaardigheden. Statushouders Statushouders ondervinden vaak uitdagingen door taalbarrières, beperkte kennis van de Nederlandse arbeidsmarkt en een gebrek aan toekomstperspectief.

Veel statushouders worden direct ingezet op laaggeschoold werk zonder groeimogelijkheden, wat hun integratie belemmert en ontmoedigt. Het Mensontwikkelbedrijf (MOB) kan deze doelgroep ondersteunen door praktijkgerichte taallessen te combineren met werkervaring, zodat zij sneller de taal leren en duurzaam kunnen participeren. Een specifieke behoefte voor statushouders is vaktaalondersteuning, waarmee zij sneller Nederlands leren binnen hun werkomgeving. Met de invoering van de nieuwe Wet Inburgering is er een belangrijke wijziging voor een deel van deze doelgroep: degenen met een langere afstand tot de arbeidsmarkt en een lager taalniveau worden verplicht om binnen de Z-route 800 uur te participeren. Dit betekent dat zij niet alleen taallessen volgen, maar ook actief deelnemen aan werk of maatschappelijke activiteiten. Dit vraagt om een passend aanbod dat momenteel ontbreekt. Jongeren, bijvoorbeeld zonder startkwalificatie, uit het speciaal onderwijs of praktijkonderwijs Veel jongeren (met of zonder startkwalificatie) hebben moeite om zelfstandig een opleiding of baan te vinden. Dit komt door een gebrek aan scholing en werkervaring, waardoor zij buiten de arbeidsmarkt dreigen te vallen. Dit geldt ook voor jongeren die lange tijd in AZC’s hebben gewoond en nooit hebben gewerkt.

Zij moeten geactiveerd worden en de juiste ondersteuning krijgen om een plek op de arbeidsmarkt te vinden. Daarnaast zijn er jongeren die wel naar school gaan maar extra ondersteuning nodig hebben. Dit zijn bijvoorbeeld leerlingen uit het speciaal onderwijs. Door hen 9

vroegtijdig te begeleiden en samen te werken met scholen en werkgevers, kan het MOB bijdragen aan een soepele instroom op de arbeidsmarkt. Tot slot hebben ook sommige jongeren op het praktijkonderwijs moeite met vervolgstappen, vooral de leeftijd tussen de 17-23 jaar hebben begeleiding nodig. Kortom er zijn veel jongeren die arbeidsvaardigheden missen en hier begeleiding bij nodig hebben, maar waar wel veel potentie inzit. Mensen met psychosociale of fysieke beperkingen Deze groep heeft vaak te maken met multidisciplinaire uitdagingen, zoals schulden, mentale klachten of fysieke beperkingen. Zij hebben behoefte aan maatwerkondersteuning en een stabiele omgeving waarin zij kunnen werken aan hun ontwikkeling. Deze groep heeft vaak behoefte aan een combinatie van werk, begeleiding en sociale activering , zodat zij duurzaam kunnen participeren. Alleenstaande ouders Alleenstaande ouders ervaren vaak moeilijkheden bij het combineren van werk en zorgtaken, met name door een beperkt sociaal netwerk en een gebrek aan kinderopvang. Dit wordt nog lastiger door de onregelmatige schoolroosters van hun kinderen. En voor sommige ouders ook nog de beperkte openbare vervoersmogelijkheden. Daarnaast zijn er veel alleenstaande ouders die niet actief zijn op de arbeidsmarkt en niet weten welke mogelijkheden er voor hen zijn.

Oudere werkzoekenden (50+) Oudere werkzoekenden ervaren vaak belemmeringen zoals leeftijdsdiscriminatie en het ontbreken van aansluiting op de arbeidsmarkt. Zij willen graag werken, maar missen soms de noodzakelijke bijscholing of netwerkmogelijkheden. Deze groep heeft behoefte aan trajecten gericht op bijscholing en intergenerationele werkplekken om weer actief te worden op de arbeidsmarkt. WSW-doelgroep in de groenvoorziening Een aanvullende doelgroep die niet over het hoofd mag worden gezien in de personele inzet en kostenraming, is de groep medewerkers uit de voormalige Wet sociale werkvoorziening (WSW) die werkzaam is in de groenvoorziening. Deze mensen zijn formeel in dienst bij Doon, maar verrichten hun werkzaamheden in Roerdalen en hebben ook structureel begeleiding nodig. Dit vraagt om inzet van jobcoaches of klantbegeleiders vanuit het lokale MOB. Gemiddeld gaat het om circa één begeleidingsgesprek per half jaar per persoon.

3.2 Impact op de doelgroep Een belangrijk effect van het MOB is dat mensen niet langer thuiszitten, maar actief onderdeel worden van de samenleving. Ook als zij niet direct een reguliere baan vinden, kan vrijwilligerswerk of een ontwikkeltraject al bijdragen aan hun gevoel van eigenwaarde en maatschappelijke betrokkenheid. Hierbij ligt de nadruk op persoonlijke groei per individu. De focus hoeft niet alleen te liggen op de uitstroom naar werk, maar kan ook op het versterken van sociale cohesie en zingeving liggen.

10