04 Programmabegroting 2025-2028

Programmabegroting 2025 - 2028 Behandeling in de gemeenteraad op 7 november 2024

2

Inhoudsopgave 1. INLEIDING ...................................................................................................................................................3 UITGANGSPUNTEN....................................................................................................................................................4 FINANCIEEL BEELD ....................................................................................................................................................5 OPBOUW PROGRAMMABEGROTING .............................................................................................................................7 2.

PROGRAMMAPLAN .....................................................................................................................................9 PROGRAMMA 1: KRACHTIGE DORPEN...........................................................................................................................9 PROGRAMMA 2: PARTICIPATIE, ONDERSTEUNING EN ZORG .............................................................................................14 PROGRAMMA 3: VEILIGE DORPEN .............................................................................................................................19 PROGRAMMA 4: ECONOMIE, NATUUR, TOERISME, CULTUUR EN DUURZAAMHEID ..............................................................22 PROGRAMMA 5: WOONOMGEVING ...........................................................................................................................30 PROGRAMMA 6: MOBILITEIT, INFRASTRUCTUUR EN OPENBAAR GROEN .............................................................................38 PROGRAMMA 7: BESTUUR, ORGANISATIE EN DIENSTVERLENING ......................................................................................46 PROGRAMMA 8: ALGEMENE MIDDELEN ......................................................................................................................51 3.

PARAGRAFEN ............................................................................................................................................55 PARAGRAAF BEDRIJFSVOERING..................................................................................................................................55 PARAGRAAF WET OPEN OVERHEID .............................................................................................................................63 PARAGRAAF ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN ............................................................................................................65 PARAGRAAF GEMEENTELIJK GRONDBELEID ..................................................................................................................70 PARAGRAAF LOKALE HEFFINGEN ................................................................................................................................73 PARAGRAAF VERBONDEN PARTIJEN ............................................................................................................................81 PARAGRAAF FINANCIERING ....................................................................................................................................110 PARAGRAAF WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING........................................................................................116 FINANCIËN IN

HOOFDLIJNEN .......................................................................................................................129 VERLOOP VAN HET SALDO ......................................................................................................................................129 OVERZICHT BATEN EN LASTEN .................................................................................................................................130 OVERZICHT BEGROTINGSEVENWICHT ........................................................................................................................132 FINANCIËLE POSITIE, PROGNOSE MEERJARENBALANS ....................................................................................................134 OVERZICHT RESERVES EN VOORZIENINGEN .................................................................................................................135 JAARLIJKS TERUGKERENDE ARBEIDSKOSTEN GERELATEERDE VERPLICHTINGEN ....................................................................139 INVESTERINGSSCHEMA ..........................................................................................................................................140 BIJLAGEN.....................................................................................................................................................141 OVERZICHT BATEN EN LASTEN PER

PROGRAMMA OP TAAKVELDNIVEAU (UITVOERINGSINFORMATIE) ......................................141 OVERZICHT BATEN EN LASTEN 2025 PER (HOOFD)TAAKVELD .........................................................................................145 OVERZICHT BELEIDSINDICATOREN ............................................................................................................................147 AFKORTINGEN .....................................................................................................................................................149

1

2

1. Inleiding Dit is de eerste begroting na de wisseling in de coalitie. Onze ambitie om samen met inwoners en ondernemers te werken aan de ontwikkeling van onze mooie gemeente is niet veranderd. Het financieel perspectief van onze gemeente bleek begin dit jaar opnieuw zorgelijk. Zonder ingrijpen zien we een oplopend tekort in onze begroting. Vanaf 2026 wordt dat vooral veroorzaakt door de bezuinigingen van de Rijksoverheid. Vrijwel alle Nederlandse gemeenten hebben hier mee te maken. Gezamenlijk voeren we actie richting het Rijk om ervoor te zorgen dat het toenemende takenpakket van gemeente wordt voorzien van voldoende rijksgeld. Zolang dit niet geregeld is maken wij en vele andere gemeenten met een niet-sluitende begroting zichtbaar hoe groot dit knelpunt is. We hebben niet slechts afgewacht wat de nieuwe regering gaat doen. In deze begroting hebben we waar mogelijk kosten verlaagd of inkomsten vergroot om het tekort zoveel mogelijk te beperken. Met een nieuwe ronde Roerdalen in Balans hebben we in afstemming met een raadswerkgroep keuzemogelijkheden voorbereid. Deze zijn vertaald in de Kadernota 2025, die vrijwel zonder aanpassingen is aangenomen in de raadsvergadering van juli 2024. We spraken af om met de raad in gesprek te blijven. We zijn immers gezamenlijk verantwoordelijk voor de koers en het financieel perspectief van onze gemeente.

Zodra er duidelijkheid is over de gevolgen van de nieuwe Rijksbegroting organiseren we overleg met de raadswerkgroep. Daarin stemmen we af over de aanpak die nodig is om ook na 2025 een financieel gezonde gemeente te blijven.

Drie prioriteiten Tegelijkertijd blijven we werken aan de grote opgaven van deze tijd. We geven prioriteit aan bestaanszekerheid, duurzaamheid, bouwen en wonen. Het is de kunst de lange termijn doelen niet uit het oog te verliezen in deze onvoorspelbare en snel veranderende wereld. Daarbij willen we het ‘kleine’ blijven koesteren: kleinschalig, dorpsgericht en voortdurend investeren in de relatie tussen inwoners en gemeente. De doelen en resultaten die we in 2025 voor ogen hebben zijn omvangrijk en uitdagend. We zullen ook volgend jaar geconfronteerd worden met maatschappelijke ontwikkelingen en de gevolgen van veranderend rijksbeleid. Ook regionaal voorzien we nog tal van ontwikkelingen, zoals met de uitvoering van de regiodeal. Waar nodig sturen we tussentijds bij in afstemming met de gemeenteraad. Daarbij houden we rekening met de financiële en ambtelijke capaciteit.

Regiodeal Midden-Limburg In Regio Deals werken regionale partijen en het Rijk samen als partners om de brede welvaart te vergroten. Dit gaat over de kwaliteit van leven, wonen en werken van inwoners en ondernemers in Nederland. In SML-verband (Samenwerking Midden Limburg) hebben de zeven gemeenten gewerkt aan een goede Regio Deal aanvraag die de regio en onze samenwerking kan versterken. In 2024 is de Regio Deal toegekend en hebben we voorbereidingen getroffen om met vier themalijnen aan de slag te gaan: • Leefbaarheid • Landschap en Klimaatadaptatie • Economie, Onderwijs en Arbeidsmarkt • Versterking regionale samenwerking

3

Het Rijk levert een bijdrage van 20 miljoen euro. De Provincie Limburg draagt 10 miljoen euro bij. De zeven gemeenten staan gezamenlijk garant voor cofinanciering van 10 miljoen euro. Onze bijdrage is gebaseerd het aantal inwoners. Voor onze gemeente betekent dit een bijdrage van € 860.000,-. Hiervoor hebben we een bestemmingsreserve gevormd. Op 22 augustus 2024 hebben de ministeries en publieke partners het Convenant Regio Deal MiddenLimburg goedgekeurd. Hierdoor kan de Regio Deal Midden-Limburg in 2024 definitief worden vastgesteld en kan de uitvoering in 2025 beginnen. We willen in 2025 meedoen in minimaal drie projecten. We willen onze financiële bijdrage zoveel mogelijk dekken uit bestaande begrotingsposten. Alleen als dit niet voldoende is zullen we een beroep doen op inzet van de reserve.

Samen Doen Samen doen betekent dat we zoveel mogelijk vanuit maatschappelijke, voor inwoners belangrijke opgaven werken. Daarin zoeken we naar de beste rolverdeling tussen de gemeente en de gemeenschap. Dus in samenhang en in samenwerking met inwoners en partners. Dat vraagt ook om over de schutting kijken en de inzet en middelen bundelen, een volgende stap in onze organisatieontwikkeling. We realiseren ons hierbij dat dit niet betekent dat altijd iedereen tevreden is met de besluiten die we nemen.

Missie en Visie We geloven in de kracht van mensen en de gemeenschap van Roerdalen, zij maken de samenleving. We bouwen voort op de betrokkenheid van onze inwoners en toenemend burgerinitiatief. Dat betekent het versterken deze beweging en het enthousiasme en die verbinden met de grote opgaven waar we voor staan. Het moet voor inwoners zo gemakkelijk mogelijk zijn om hier aan mee te doen. We vinden het belangrijk dat we nieuw beleid en nieuwe maatregelen ontwikkelen samen met onze inwoners waar het voor bedoeld is. We blijven experimenteren met de veranderende rolverdeling en werkwijzen, met als doel dat we gezamenlijk de beste resultaten boeken voor onze gemeenschap. Regels dienen een hoger doel. We werken volgens de bedoeling, vanuit een verbindende, communicatieve organisatie. Hiermee willen we bijdragen aan geluk en levensvoldoening van alle mensen in Roerdalen.

Uitgangspunten ➢ We houden vast aan een dorpsgerichte aanpak. Het dorp is het vertrekpunt als het gaat om de sociale samenhang, de leefbaarheid en de leefomgeving. Dat sluit aan op de ontwikkelingen van het opgavegericht werken. ➢ We werken toe naar opgavegericht werken. De opgave die leeft onder onze inwoners is het vertrekpunt. Denken in kansen in plaats van problemen. En handelen vanuit mogelijkheden en niet vanuit regels. ➢ We werken volgens het model van een meervoudige overheid. Onze rol en verantwoordelijkheid is niet in alle taken gelijk. We zoeken samen met onze inwoners naar de beste invulling van ieders rol. ➢ Wat lokaal kan, doen we lokaal. Het liefst zo dicht mogelijk bij onze inwoners: zichtbaar nabij met korte lijnen naar bestuur en medewerkers. We werken (regionaal) samen als het nodig is. ➢ We werken resultaatgericht, durven los te laten en te experimenteren. ➢ We werken waarden gedreven: vanuit respect en gelijkwaardigheid, vertrouwen en verantwoordelijkheid.

4

Financieel beeld We willen een financieel gezonde gemeente zijn, met een begroting die structureel op orde is. Waarin uitgaven en inkomsten met elkaar in evenwicht zijn. Met een weerstandscapaciteit die voldoende is om de risico’s op te kunnen vangen en een schuldniveau dat op een acceptabel niveau ligt. Zoals in de kadernota 2025 al is aangegeven hebben we net als andere gemeenten te maken met grote financiële onzekerheden. Daarnaast hebben de opgaves waar we als gemeente voor staan een impact op onze financiële positie. Ondanks het proces van Roerdalen in Balans 2.0 koersten we bij de kadernota 2025 opnieuw af op een flink tekort. We hebben toen verschillende maatregelen voorgesteld om in ieder geval voor 2025 tot een sluitende begroting te komen. Na de vaststelling van de Kadernota 2025 zijn er nog een aantal ontwikkelingen geweest die leiden tot een gewijzigd begrotingssaldo. Het saldo van de begroting 2025 is € 248.000 positief. Na 2025 hebben we oplopende negatieve saldi. We staan voor een stevige uitdaging om onze inkomsten en uitgaven structureel in balans te krijgen en te houden. Zoals in de inleiding is aangegeven trekken we samen met de VNG en andere gemeenten op om dit bij het Rijk onder de aandacht te houden en brengen.

Voor een gezonde gemeente is het van belang om niet alleen een sluitende begroting te hebben, maar ook een begroting die structureel in evenwicht is. Als we geen rekening houden met incidentele baten en lasten, volgens de uitgangspunten van het provinciaal toezicht, dan sluit de begroting 2025 met een structurele saldo van € 174.000. We hebben flinke reserves en onze algemene reserve staat ruim boven de ondergrens van € 3,5 miljoen, die de raad heeft bepaald. In de halfjaarrapportage 2024 hebben we een aantal bestemmingsreserves opgeheven ten gunste van de algemene reserve. De omvang van onze bestemmingsreserves is daarmee kleiner geworden. In onderstaand overzicht staat een samenvatting van de financiële begroting voor de komende jaren. In de programma’s hebben we de financiële gegevens verder uitgewerkt bij het onderdeel “Wat mag het kosten?” Daar staat een korte toelichting op de belangrijkste wijzigingen ten opzichte van het begrotingsjaar 2024. Daarnaast zijn in het hoofdstuk “Financiën in hoofdlijnen” het verloop van het saldo vanaf de vaststelling van de kadernota 2025, het overzicht reserves en voorzieningen, het investeringsschema en het overzicht begrotingsevenwicht opgenomen. Het overzicht van baten en lasten per programma verdeeld naar de verschillende taakvelden (de uitvoeringsinformatie) is als bijlage toegevoegd.

5

bedragen x € 1.000 Overzicht programma's

Rekening Begroting Begroting 2023 2024 2025

MJR 2026

MJR 2027

MJR 2028

Saldo van baten en lasten Lasten 1. Krachtige dorpen 2. Participatie, ondersteuning en zorg 3. Veilige dorpen 4. Economie, natuur, toerisme en cultuur 5. Woonomgeving 6. Mobiliteit, infrastructuur en openbaar groen 7. Bestuur, organisatie en dienstverlening 8. Algemene middelen Totaal Lasten

- 5.506 - 30.020 - 2.449 - 2.024 - 7.989 - 8.021 - 12.025 - 403 - 68.439

- 6.576 - 35.188 - 2.638 - 3.346 - 6.032 - 9.263 - 12.540 - 341 - 75.925

- 6.240 - 5.767 - 6.300 - 6.286 - 28.658 - 28.037 - 27.925 - 27.927 - 2.499 - 2.513 - 2.516 - 2.516 - 2.870 - 2.543 - 2.139 - 2.042 - 5.984 - 6.024 - 6.022 - 6.068 - 10.098 - 9.907 - 10.371 - 10.598 - 12.472 - 12.647 - 12.978 - 13.171 - 260 - 261 - 267 - 277 - 69.082 - 67.700 - 68.520 - 68.884

Baten 1. Krachtige dorpen 2. Participatie, ondersteuning en zorg 3. Veilige dorpen 4. Economie, natuur, toerisme en cultuur 5. Woonomgeving 6. Mobiliteit, infrastructuur en openbaar groen 7. Bestuur, organisatie en dienstverlening 8. Algemene middelen Totaal Baten

725 8.451 220 904 5.469 2.772 1.331 46.650 66.522

843 11.171 56 1.199 6.061 3.340 4.365 49.350 76.384

483 6.201 56 1.520 4.643 2.995 1.080 51.306 68.282

457 6.581 56 1.430 4.681 3.030 1.322 48.943 66.500

407 6.180 56 1.034 4.736 3.186 1.733 49.450 66.780

408 6.218 56 1.034 4.791 3.173 1.856 49.730 67.266

Saldo van baten en lasten

- 1.918

460

- 800

- 1.200

- 1.740

- 1.618

Mutatie reserves Toevoegingen

- 3.349

- 7.719

- 51

- 40

- 40

- 77

Onttrekkingen

6.881

9.399

1.099

636

616

536

Mutatie reserves

3.532

1.680

1.048

596

576

459

Resultaat

1.614

2.140

248

- 604

- 1.164

- 1.159

Financiële uitgangspunten We streven in principe naar een structureel en reëel sluitende begroting. Dit is op dit moment onmogelijk in het meerjarig perspectief als gevolg van de grote onzekerheid over de gevolgen van het regeerakkoord voor onze gemeente. • • • •

6

Wij conformeren ons aan de provinciale richtlijnen uit de begrotingscirculaire 2025. We gaan voor de exploitie- en investeringsbudgetten uit van een kostenstijging van 0%. Voor contractuele afspraken worden de kosten conform deze afspraken verhoogd. Voor de ontwikkelingen van de loonkosten gaan we uit van 4,4% conform CPB-raming februari 2024 loonvoet sector overheid. Wegens verwachte CAO-ontwikkelingen gaan we voor het sociaal domein uit van een index van 3,8% conform CPB-raming februari 2024 CAO-loon marktsector.

•

• • • • •

Voor de onroerende zaakbelasting woningen ramen we de opbrengstenstijging van 19% in 2025 bovenop de stijging van 3,9% die al in de meerjarenraming is opgenomen tot en met 2027. Daarnaast wordt de OZB-opbrengst bijgesteld als gevolg van volume-aanpassingen voor woningen. Voor de onroerend zaakbelasting niet-woningen ramen we de opbrengstenstijging op 20% in 2025 bovenop de stijging van 3,9% die al in de meerjarenraming is opgenomen tot en met 2027. We ramen de post onvoorzien op € 25.000. We hanteren een rekenrente van 3% over het financieringstekort. Voor de streefwaarden voor de bepaling van de financiële positie gebruiken we de signaleringswaarde uit het "Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader" van de Provincie. We zijn kritisch op kostenstijgingen bij verbonden partijen. We ramen de bedragen op basis van de vastgestelde begroting van de verbonden partijen.

We hebben deze begroting opgesteld op basis van de meest actuele financiële gegevens. We hebben de septembercirculaire 2024 nog niet kunnen verwerken. Over de septembercirculaire en mogelijke consequenties informeren wij u apart in oktober 2024. Indien nodig zal hier ook een begrotingswijziging voor worden opgesteld. We stellen voor die te behandelen op 7 november 2024, zodat de begroting meteen geactualiseerd wordt met de nieuwste financiële gegevens.

Opbouw Programmabegroting

Afgezien van een aantal accentverschillen blijft de opbouw van de programmabegroting ongewijzigd. Het proces Roerdalen in Balans leverde tal van keuzes op om inkomsten te vergroten of kosten te verminderen. De besluiten die de gemeenteraad hierover nam in de Kadernota 2025 zijn in ieder programma verwerkt. Per programma zijn de strategische doelen vastgelegd. De hieraan gekoppelde (sub)doelen en acties volgen de Kadernota 2025 en het coalitieakkoord. Waar mogelijk hebben we ook concrete resultaten benoemd. Tot slot geven we een financieel overzicht van de inkomsten en uitgaven van het programma. Hier wordt ook het verschil tussen de begroting 2024 (stand halfjaarrapportage) en de begroting 2025 toegelicht. De verplichte indicatoren staan in de paragraaf “Bedrijfsvoering” en in een bijlage bij deze begroting. In ieder programma geven we aan welke verbonden partijen bijdragen aan de realisatie van het programma.

7

8

2. Programmaplan Programma 1: Krachtige dorpen Inleiding Het programma Krachtige Dorpen gaat over sociale samenhang en leefbaarheid in Roerdalen. Het programma omvat de basisvoorzieningen zoals de school, de vereniging, het dorpshuis of het sociaal team. Het gaat om de mogelijkheden voor inwoners om elkaar te ontmoeten, te ontspannen en zich te ontplooien. We willen dat iedereen kan meedoen aan de samenleving en niemand wordt uitgesloten. Programma 1 gaat ook over het versterken van de veerkracht en de weerbaarheid van mensen. Dit programma raakt het fundament van het sociaal domein: de sociale basis. Roerdalen zijn we samen! Bestaans(on)zekerheid raakt iedere inwoner in Roerdalen. We willen dat iedereen de ruimte heeft om mee te doen in onze samenleving. Het is belangrijk dat iedereen toegang heeft tot voldoende en voorspelbaar inkomen en betaalbaar wonen. Ook toegang tot betaalbare zorg en een veilige woonomgeving horen hierbij. Verduurzamen geven we extra aandacht. Kwetsbare inwoners bieden we daarbij extra ondersteuning. We zetten in op preventie. Zorg en ondersteuning regelen we zoveel mogelijk lokaal. Programma 1 en programma 2 zijn nauw met elkaar verbonden en versterken elkaar, waarbij programma 1 vooral over de sociale basis en gemeenschap gaat en programma 2 over individuele ondersteuning.

Wat willen we bereiken en wat gaan we doen? De beweging naar een sterke sociale basis In 2020 zijn we gestart met het versterken van de sociale basis. Inmiddels zien we dat deze beweging die we de afgelopen jaren binnen het sociaal domein hebben ingezet, werkt. Onze overtuiging blijft dan ook dat we de ingewikkelde hulp kunnen terugbrengen naar de menselijke maat. Niet veraf, maar dichtbij georganiseerd, met een blijvende focus op preventie. Daarom investeren we in een sterke sociale basis en in een sterke gemeenschap met mensen die naar elkaar omkijken. Een gemeenschap waarin iedereen een rol speelt; een sportvereniging, een naaste of een buur. We richten ons dan ook niet alleen op het versterken van de zelfredzaamheid, maar zeker ook op het versterken van de samenredzaamheid. Daarnaast zetten we in op vrij toegankelijke voorzieningen dichtbij de inwoner en passend bij de vraag. Door het goed inrichten van deze vrij toegankelijke voorzieningen willen we de vraag naar geïndiceerde zorg langzaam verminderen. We zien ook een belangrijke ontwikkeling op het gebied van formele naar informele zorg. We blijven inzetten op ondersteuning van mantelzorgers. Als laatste zijn de ontwikkelingen rondom de bibliotheek van belang. Wij werken al jaren succesvol met burgerbiebs in ieder dorp.

In 2025 onderzoeken we samen met Stichting Bibliorura in hoeverre deze aanpak voldoet aan de gemeentelijke zorgplicht.

9

Strategisch programmadoel: krachtige dorpen met veel sociale samenhang, goede basisvoorzieningen en weerbare inwoners. Vergroten van de weerbaarheid, de veerkracht en inzetten op preventie Met veel inwoners in Roerdalen gaat het goed. Zij voelen zich gezond en gelukkig, voeren zelf regie over hun eigen leven. Maar helaas is er ook een groeiende groep kwetsbare mensen in de maatschappij. Door stapeling van problemen op het gebied van gezondheid, werk en inkomen, opvoeden en laaggeletterdheid kan de kwetsbaarheid en de ongelijkheid toenemen. Ook is er een kleine groep inwoners die niet zelfredzaam is. We hebben oog voor wat mensen nodig hebben en luisteren naar de wensen van onze inwoners. Wij ondersteunen de veerkracht en weerbaarheid van deze inwoners vanuit de visie van positieve gezondheid. Positieve gezondheid gaat ervan uit dat mensen zelf verantwoordelijk zijn, maar dat zij met hulp hun weerbaarheid in kwetsbare situaties kunnen versterken. Positieve gezondheid gaat over de veerkracht op meerdere levensdomeinen: lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks functioneren. Daarnaast vergroten wij de inzet op preventie en preventieve maatregelen en vroegtijdig signaleren.

Tactisch doel 1: Versterken van de sociale basis. We willen investeren in een sterke sociale basis. Een sterke gemeenschap met mensen die naar elkaar omkijken. Een gemeenschap waarin er gerichte aandacht is voor een gezonde leefstijl, positieve gezondheid en preventie. Daar kan iedereen een rol in spelen; een sportvereniging, een naaste of een buur. Dat doen we voor en met onze inwoners, Samen Doen! Lopende projecten in de sociale basis Project Praktijkondersteuner Jeugd Welzijn op recept Inzet Doorbraakmethode Gedragsdeskundige op de basisschool (4-12) Gedragsdeskundige op de kinderopvang Inzet ervaringsdeskundigheid

Locatie huisartsen sociaal team + huisarts MER breed 5 basisscholen Kinderopvang organisaties Roerdalen breed

Status Structureel Pilot Pilot Structureel Pilot Structureel

De pilots worden in 2025 geëvalueerd. Op basis van de evaluaties stellen we voor welke pilots structureel te maken. Daarnaast scherpen we onze visie en koers op de beweging binnen het sociaal domein verder aan. Actie 1: Herijking van het accommodatiebeleid 2015 – 2025 Voor het gezond en bestendig maken van onze maatschappelijke accommodaties zijn afspraken gemaakt en vastgelegd in het maatschappelijk accommodatiebeleid 2015. In 2025 herijken we dit beleid. Herijking is nodig voor een efficiëntere en effectievere bezetting en gebruik van onze accommodaties. Daarnaast zijn er nieuwe wettelijke kaders en regelgeving die moeten worden meegenomen in de herijking en die passen bij de maatschappelijke behoeften van onze kernen. Tot slot nemen we de opbrengsten uit de gesprekken met de jeugd- en jongeren uit Roerdalen in het kader van het jeugd- en jongerenbeleid mee in de herijking van het accommodatiebeleid.

10

Voor de evaluatie en herijking van het accommodatiebeleid gebruiken we incidentele middelen uit de reserve accommodatiebeleid. Resultaat: Een herijkt accommodatiebeleid. Actie 2: Uitvoering van het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP) Conform het vastgestelde IHP 2021 zal in 2025 de nieuwe MFA ‘de Sjpringplank’ in Vlodrop worden gerealiseerd. In het nieuwe schooljaar 2025/2026 zal deze in gebruik worden genomen. Conform het IHP wordt in 2025/2026 het nieuwe Kind-centrum (KC) Posterholt gerealiseerd. De planning is om het nieuwe KC Posterholt voor het nieuwe schooljaar 2026/2027 gereed te hebben. Door uw raad zijn reeds de benodigde budgetten beschikbaar gesteld. In hetzelfde IHP wordt ook de aanpak van de basisschool in Montfort genoemd. De voorbereidingen en het daarbij behorende haalbaarheidsonderzoek wordt in 2025 opgestart en ter besluitvorming voorbereid. Resultaat: Een financieel geactualiseerd IHP in 2025. Een haalbaarheidsonderzoek naar de basisschool in Montfort. Actie 3 Ondersteunen van kinderwijkraden In vier dorpen zijn kinderwijkraden actief. In de kinderwijkraad leren kinderen om hun ambities en ideeën zèlf in de praktijk te brengen. In een kinderwijkraad ontdekken kinderen dat ze zelf invloed kunnen hebben op hun leefomgeving. Resultaat: Eén ontwikkeld idee per kinderwijkraad in 2025.

Actie 4: Inzet van een Coördinator Sport en Preventie om het beweegaanbod te versterken. Samen met lokale partijen zetten we initiatieven op om te werken aan vitaal ouder worden en een gezonde leefstijl. Ook hierin staat Samen Doen centraal. Een van de onderdelen hierbij is sport en bewegen. Brede inzet van sport en bewegen als middel draagt bij aan een goede fysieke en mentale gezondheid. Ook zorgt het voor ontmoeting en het voorkomen van eenzaamheid. We zetten in op een groei van de sportparticipatie. Om sport en preventie in te zetten in het lokale beleid en de gewenste verandering te realiseren met alle betrokken partijen stellen we een Coördinator Sport en Preventie aan. Gemeenten ontvangen via de Brede Regeling Combinatiefuncties middelen, onder andere voor dit doel. Deze regeling wordt in Roerdalen uitgevoerd binnen de gemeentelijke subsidieregeling Educatief pakket. De doorontwikkeling van deze regeling en de uitvoering daarvan wordt meegenomen in de evaluatie en herziening van het subsidiestelsel in 2026. Resultaat: Een aangestelde coördinator Sport en Preventie in 2025.

11

Tactisch doel 2: Inwoners in een kwetsbare situatie worden weerbaarder, méér bewust van de eigen invloed op gezondheid en ontwikkelen veerkracht en vaardigheden. De doelen onder tactisch doel 2 zijn opgenomen in het onderdeel reguliere werkzaamheden. De acties binnen dit doel zijn doorlopend, tot het moment dat het doel behaald is.

Tactisch doel 3: Versterken samenwerking partners sociale basis. Actie 1. Samen doen, samen leren In onze huidige manier van (samen)werken binnen het sociaal domein bepalen regels en wetten vaak in eerste instantie of en zo ja, welke ondersteuning er wel of niet gegeven kan worden. We gaan daarbij uit van reguliere oplossingen die we met elkaar hebben afgesproken en vastgelegd. Deze werkwijze biedt niet (meer) altijd de juiste oplossingen voor de grote maatschappelijke opgaven in onze veranderende maatschappij. Met Samen doen, samen leren willen we, samen met beleidsmedewerkers en uitvoerders een andere manier van werken ontwikkelen. Vanuit de bedoeling en de geest van de wet. Het streven is dat iedereen binnen het sociaal domein in de drie MER gemeenten werkt vanuit een grondhouding die uitgaat van de bedoeling en een mensbeeld dat uitgaat van vertrouwen. Waarbij de regels en wetten ondersteunen en waar een inwoner -zoveel als mogelijk- zelf regie heeft. Resultaat: Vijf vastgestelde en uitgewerkte thema’s, met als uitgangspunten deregulering, werken vanuit de bedoeling, een gezamenlijke visie op samenwerking, cultuur, houding en gedrag binnen de vier MER-organisaties. Samenwerkingspartners • Servicecentrum MER-Sociaal domein • Gemeenschappelijke regeling Westrom • Regionale samenwerking Sociaal Domein Midden-Limburg-Oost: op het gebied van beleid, inkoop en business control.

• Gemeenschappelijke regeling Omnibuzz • Module gemeenschappelijke Regeling beschermd wonen, maatschappelijke opvang, bemoeizorg en preventie • Servicecentrum MER-Sociaal domein • Veiligheidsregio Limburg Noord – GGD Reguliere werkzaamheden • Onderwijs (vroegschoolse educatie, leerplicht, leerlingenvervoer). • Uitvoering subsidiebeleid. • Uitvoering accommodatiebeleid. • Uitvoering gezondheidsbeleid (GGD, positieve gezondheid, GALA, IZA). • Uitvoering Sport- en beweegbeleid. • Kinderopvang (voorschoolse educatie, convenant 2025-2028). • Ondersteuning van inwonerinitiatieven. • Bevorderen inwonersparticipatie. • Doorontwikkeling huiskamer plus.

12

• • •

Inzet ervaringsdeskundigheid. Inzet kansrijke start. Doorontwikkeling sociaal team.

Wat mag het kosten? Overzicht baten en lasten bedragen x € 1.000 1. Krachtige dorpen Saldo van baten en lasten Lasten Baten Saldo van baten en lasten Mutatie reserves Onttrekkingen Mutatie reserves Resultaat

Rekening Begroting Begroting 2023 2024 2025

MJR 2026

MJR 2027

MJR 2028

- 5.506 725 - 4.782

- 6.576 843 - 5.734

- 6.240 483 - 5.758

- 5.767 457 - 5.309

- 6.300 407 - 5.893

- 6.286 408 - 5.879

394 394

482 482

458 458

408 408

408 408

408 408

- 4.388

- 5.252

- 5.300

- 4.902

- 5.486

- 5.471

Toelichting verschillen tussen begroting 2025 en begroting 2024. De grootste wijzigingen in begroting 2025 ten opzichte van de begroting 2024 worden veroorzaakt door:

• • • • •

In de begroting 2024 is eenmalig rekening gehouden met onze bijdrage aan een lokale bibliotheekvoorziening van € 55.000. Daarnaast was er een rijksbijdrage. Vanwege voortschrijdend inzicht rekenen we met lagere kapitaallasten basisonderwijs in verband met vertraging van projecten in dit kader. Dit betekent een lagere last in 2025 van € 84.000 ten opzichte van de begroting 2024. De gemeentelijke bijdrage aan de Veiligheidsregio Limburg Noord stijgt met € 73.000 op basis van hun begroting. De regeling SPUK Sport is vooralsnog niet opgenomen in begroting 2025, vanwege de onzekerheid over de omvang van een mogelijke uitkering. In 2024 is een bedrag van € 115.000 begroot. In 2024 heeft een onttrekking aan de reserve accommodatiebeleid plaatsgevonden van € 24.000 i.v.m. de verlenging van de pilot buitenbaden. Deze onttrekking vindt in 2025 niet plaats.

13

Programma 2: Participatie, ondersteuning en zorg Inleiding Programma 2 gaat over de ondersteuning van inwoners met een hulpvraag. Wij gaan daarbij uit van nabijheid, maatwerk en empathie. We sturen op dorpsgericht en integraal samenwerken van professionals en vrijwilligers. Programma 1 en programma 2 zijn nauw met elkaar verbonden en versterken elkaar, waarbij programma 1 vooral over de sociale basis en gemeenschap gaat en programma 2 over individuele ondersteuning. Wat willen we bereiken en wat gaan we doen? Preventie en ondersteuning van inwoners Wij willen de sociale basis versterken waarbij onze overtuiging blijft dat we de ingewikkelde hulp kunnen terugbrengen naar de menselijke maat. Onze droom voor de toekomst is dat in 2035 elke inwoner in Roerdalen: ➢ Voldoende mogelijkheden en kansen om mee te doen heeft; ➢ een plek heeft waar het prettig wonen is, voor jong én oud; ➢ de beschikking heeft over laagdrempelige en toegankelijke hulp, die dichtbij beschikbaar is. We geven hiermee ook invulling aan landelijke ontwikkelingen zoals de hervormingsagenda Jeugd. We zetten in op normalisering, integraal benaderen van de hulpvragen en het lokaal organiseren van vrij toegankelijke zorg. Hiermee investeren we in de bestaanszekerheid van onze jeugdige inwoners.

We verwachten dat deze investering in onze jeugd op lange termijn leidt tot: • Een vermindering van het beroep op voorzieningen op basis van Wmo, Participatiewet en de gezondheidszorg, en; • een kleinere kans dat jeugdigen ten prooi vallen aan criminele activiteiten.

Strategisch programmadoel: zelfredzame inwoners die kunnen deelnemen in de samenleving Tactisch doel 1: Inwoners hebben de rust en ruimte om zich te ontwikkelen en mee te doen in de samenleving. We zien bestaanszekerheid als een brede maatschappelijke opgave. Daarom pakken we deze opgave samen met de Roerdalense samenleving (inwoners, ondernemers, verenigingen en maatschappelijke organisaties) aan. Opgavegericht werken betekent ook ruimte voor innoveren, transformeren, leren en experimenteren. De eerste stap bij deze gemeenschapsopgave is om samen met zoveel mogelijk betrokken partijen tot een gezamenlijke definitie te komen van de opgave. In 2024 hebben we in beeld gebracht wie betrokken zijn en welke inspanningen worden geleverd om bij te dragen aan vergroten van bestaanszekerheid. Met als resultaat een breed gedragen definitie van de maatschappelijke opgave

14

bestaanszekerheid én een gezamenlijke agenda voor de komende tien jaar. In die periode staat de uitvoering van de gezamenlijke agenda centraal. Eind 2025 kijken we samen naar de eerste resultaten van onze aanpak en stellen we bij waar nodig.

Actie 1: We vergroten de bewustwording rondom bestaans(on)zekerheid Resultaat: Inwoners hebben meer kennis over bestaanszekerheid, begrip voor elkaar en voor de gemeente en weten elkaar beter te vinden. Actie 2: We voeren de acties die uit de bijeenkomsten 2024 voortkomen uit. Dat doen we samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Resultaat: Afhankelijk van de acties die eind 2024 bekend zijn. Actie 3: We zetten in op een integrale aanpak, samen met onze partners in het sociaal domein én binnen de gemeentelijke organisatie. We versterken de samenwerking tussen de domeinen zorg, participatie en inkomen. Deze integrale aanpak biedt onze inwoners, jong en oud niet alleen betere ondersteuning op korte termijn, maar vergroot ook hun kansen op een succesvolle en zelfstandige toekomst. Wij investeren in een eenduidige aanpak binnen de toegang tot de (jeugd)zorg. Deze aanpak stelt ons in staat om de oorzaken van problemen beter te begrijpen en effectief aan te pakken. Deze investering zal bijdragen aan de ontwikkeling van onze jeugd, zodat zij in de rest van hun leven meer kunnen bereiken dan zonder deze ondersteuning mogelijk zou zijn. Resultaat: Eén eenduidige aanpak naar inwoners met een hulpvraag op het gebied van financiën, wonen en/of zorg. Dit betekent dat we achter de schermen een alliantie vormen, met een gezamenlijk afgestemd aanbod en samenwerking.

De inwoner wordt door één persoon begeleid. Dat kan een (ervaringsdeskundig) professional of vrijwilliger zijn. Actie 4: Uitvoering geven aan de resultaten van het onderzoek naar de mogelijkheden van een lokaal Mensontwikkelbedrijf (MOB) Het eigenaarschap van Westrom wordt per 1 januari 2025 anders ingericht, met als gevolg dat de oude doelgroep (Wet Sociale Werkvoorziening) wordt begeleid binnen het MOB in Roermond Voor de andere doelgroepen binnen de Participatiewet bekijken we de mogelijkheden van het opzetten van een lokaal MOB in Roerdalen. We kijken hierbij hoe we complementair kunnen zijn aan de ontwikkelingen bij onze collega MER gemeenten. Ook blijft de mogelijkheid tot het inkopen van trajecten bij onder andere het MOB Roermond blijft hierbij overeind. De resultaten van het onderzoek worden samen met een voorstel voor het vervolg aan u voorgelegd. Resultaat: Een onderzoek naar de opzet en een voorstel voor de invulling van een lokaal Mensontwikkelbedrijf.

15

Tactisch doel 2: Mensen met een hulpvraag kunnen makkelijk terecht, worden sneller en beter geholpen en voelen zich gehoord. Actie 1: Lokale aanpak Jeugd en Jongeren Wij verwachten medio 2025 het plan lokale aanpak Jeugd en Jongeren (inclusief ontwikkelingen hervormingsagenda) aan uw raad voor te leggen. Met deze aanpak geven we vorm en inhoud aan de opdracht uit de Hervormingsagenda jeugd en ons lokale jeugd en jongerenbeleid. Tot slot nemen we deze aanpak mee in de herijking van het accommodatiebeleid. Resultaat: Een lokaal plan van aanpak Jeugd en Jongeren, waarbij de ontwikkelingen van de Hervormingsagenda Jeugd zijn meegenomen. Actie 2: Het ontwikkelen van het visiedocument beschermd wonen en maatschappelijke opvang Op dit moment hebben we in Roerdalen geen locatie voor beschermd wonen en/of maatschappelijke opvang. We hebben in de regio Midden en Noord-Limburg afgesproken dat we gezamenlijk zorgen voor voldoende woningen binnen beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Dat betekent dat er in samenwerking met de MER-gemeenten wordt gewerkt aan een goede invulling van deze woonbehoefte voor 2025 en daarna. Resultaat: Een visiedocument Beschermd Wonen & Maatschappelijke opvang MER.

Actie 3: Herontwerp arbeidsmarktregio Regionaal werken we aan een herinrichting van de arbeidsmarktregio gericht op toegankelijke integrale en ontschotte dienstverlening voor iedereen die dat nodig heeft. Dit doen we volgens het ‘no wrong door’ principe, zodat niemand te maken krijgt met loketten waar hij of zij niet verder geholpen kan worden en weer wordt doorverwezen naar een andere plek. De aanleiding hiervoor is dat de ambities en doelen in onze Arbeidsmarktregio(AMR) de afgelopen jaren zijn verbreed en het Rijk verwacht dat we per 1 januari 2026 een regionaal werkcentrum hebben. We richten ons naast maatwerkondersteuning aan mensen met een arbeidsbeperking en afstand tot de arbeidsmarkt, ook op ondersteuning van werk naar werk en een leven lang ontwikkelen. Daarnaast werken we rond strategische maatschappelijke opgaves met partners samen op de snijvlakken van arbeidsmarkt, economie en onderwijs. Deze ambities en doelen zijn minder scherp in wettelijke kaders over regionale samenwerking meegegeven en zij hebben geleid tot complexiteit en onduidelijkheid in het netwerk. Hieruit komt de behoefte voort om samen te kijken naar een betere structurering van de AMR. Begroting Werkgeverservicepunt (WSP) Voor 2025 is een bedrag van €50.000 begroot voor uitbreiding bij het WSP. Deze uitbreiding is nodig omdat de doelgroep veranderd is ten opzichte van de start van het WSP.

Er zijn o.a. meer jobcoaches nodig om de mensen te begeleiden. We nemen deze kosten nu incidenteel mee voor 2025 en onderzoeken de mogelijkheden van een regionaal werkcentrum. Dit kan mogelijk invloed hebben op de kosten voor de toekomst. Resultaat: In 2025 starten we met het regionaal werkcentrum. Op 1 januari 2026 moet het regionaal werkcentrum er volledig staan en bieden we toegankelijke, integrale en ontschotte dienstverlening voor iedereen die dat nodig heeft.

16

Samenwerkingspartners • Servicecentrum MER-Sociaal domein. • Gemeenschappelijke regeling Westrom. • Regionale samenwerking Sociaal Domein Midden-Limburg-Oost: op het gebied van beleid, inkoop en business control. • Gemeenschappelijke regeling Omnibuzz. • Module gemeenschappelijke Regeling beschermd wonen, maatschappelijke opvang, bemoeizorg en preventie. • Veiligheidsregio Limburg Noord – GGD. Reguliere werkzaamheden De reguliere werkzaamheden in dit programma houden verband met het organiseren van formele ondersteuning voor onze kwetsbare inwoners op het gebied van jeugd, Wmo, participatie, werk en inkomen en arbeidsmarkt. • Beleid werk en inkomen • Arbeidsmarktbeleid • Begeleiding statushouders en migranten • Opvang Oekraïners • Aanpak bemoeizorg • Ondersteuning mantelzorg • Beleid en inkoop jeugd • Beleid en inkoop wmo • Beleid inburgering Wat mag het kosten? Overzicht baten en lasten bedragen x € 1.000 2. Participatie, ondersteuning en zorg Saldo van baten en lasten Lasten Baten Saldo van baten en lasten Mutatie reserves Toevoegingen Onttrekkingen Mutatie reserves Resultaat

Rekening Begroting Begroting 2023 2024 2025 - 30.020 8.451 - 21.569

- 35.188 11.171 - 24.017

707 707

669 669

- 20.862

- 23.348

MJR 2026

MJR 2027

MJR 2028

- 28.658 - 28.037 - 27.925 - 27.927 6.201 6.581 6.180 6.218 - 22.458 - 21.456 - 21.745 - 21.708

63 63

-

-

- 37 - 37

- 22.395 - 21.456 - 21.745 - 21.746

17

Toelichting verschillen tussen begroting 2025 en begroting 2024. De grootste wijzigingen in begroting 2025 ten opzichte van de begroting 2024 worden veroorzaakt door:

• • • •

• • •

18

De gemeentelijke bijdrage (exclusief projecten) aan het sc MER is op basis van hun begroting € 188.000 lager dan in 2024. We verwachten in 2025 een stijging van de jeugdzorgkosten, inclusief de stijging van de subsidie aan het CJG, met € 226.000. De inzet van de XL-groep is in 2025 geraamd voor een bedrag van € 50.000. In zowel de baten alsook de lasten zijn in 2024 SPUK middelen opgenomen die voor 2025 vooralsnog niet (volledig) zijn begroot. Het gaat onder andere om de navolgende SPUK regelingen: o Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne € 3,8 mln., o Onderwijsachterstandenbeleid € 203.000, o Wet inburgering 2021 € 890.000, o Aanpak energiearmoede € 254.000 en o Algemene bijstand, LKS, IOAW, IOAZ en Bbz 2004. Zodra de informatie voor het jaar 2025 bekend is zal de begroting 2025, indien aan de orde, middels de reguliere begrotingscyclus worden gewijzigd. In de begroting 2025 is rekening gehouden met de aangevraagde vangnetuitkering van € 150.000. De rijksbijdrage en de gemeentelijke bijdrage aan de Westrom zijn respectievelijk begroot aan de hand van de meicirculaire 2024 en op basis van hun begroting. Dit zorgt voor een daling in de kosten van € 300.000 in 2025. De kosten van verleende kwijtschelding op het gebied van afvalstoffenheffing en rioolrecht worden doorberekend in de tarieven voor deze heffing en recht. Dit zorgt voor een voordeel in 2025 van € 132.000.

Programma 3: Veilige dorpen Inleiding Dit programma bouwt voort op de vooruitgang die we de afgelopen jaren hebben geboekt met betrekking tot de onderwerpen leefbaarheid en veiligheid. In lijn met de centrale thema’s wonen en bestaanszekerheid. Onze visie is om van elk dorp een plek te maken waar mensen floreren en waar de gemeenschap sterk is. We geloven in het creëren van veilige, leefbare dorpen die niet alleen vrij zijn van geweld en criminaliteit, maar ook plekken waar gemeenschappen kunnen groeien en zich ontwikkelen. We zien een toekomst waarin onze inwoners vol vertrouwen deel uitmaken van een samenleving die hun veiligheid waarborgt en hun welzijn bevordert. Wat willen we bereiken en wat gaan we doen?

Strategisch programmadoel: veilige en leefbare dorpen. Door te investeren in preventie en bewustwording, creëren we een duurzame basis voor een veilige en leefbare omgeving. Zo breiden we bijvoorbeeld de doelgroep van de Risk Factory uit naar het voortgezet onderwijs voor de periode 2024-2027. Daarnaast richten we ons op het informeren van onze inwoners over de risico's van cybercriminaliteit en signalen van ondermijning. We bieden daarbij verschillende meldkanalen aan, waaronder de mogelijkheid om anoniem te melden. Daarnaast willen we verder gaan dan alleen preventie en bewustwording. Wanneer onze inwoners en partners ons van signalen voorzien, zullen we proactief optreden om criminaliteit te stoppen.

Tactisch doel 1: Samen met onze veiligheidspartners voorkomen en beperken we de risico’s dat inwoners slachtoffer worden van criminaliteit of overlastsituaties. Waar mogelijk beëindigen we de situatie. Actie 1: Inzetten ACT! Bij de aanpak van ondermijning schakelen we het regionaal ACT! interventieteam in. Indien nodig zullen ook andere overheidspartners worden ingeschakeld. Denk aan politie, douane, arbeidsinspectie, belastingdienst en FIOD. Tijdens controles wordt breder gekeken dan alleen naar drugscriminaliteit, prostitutie en witwassen. We kijken ook naar zaken als illegale bewoning, vergunningen, uitkeringsfraude, arbeidsuitbuiting, brandveiligheid en milieudelicten. Resultaat: We zijn zichtbaar in de wijken bij het bestrijden van ondermijnende criminaliteit, waardoor we het vertrouwen van de bewoners versterken en criminaliteit sneller kunnen signaleren en aanpakken. Daarnaast verstoren we criminele netwerken om onze samenleving leefbaar te houden. Actie 2: Controleren spookbewoning Woningen die voor spookbewoning worden gebruikt, zijn vaak betrokken bij criminele activiteiten zoals drugshandel, illegale prostitutie of witwassen. We onderzoeken woningen waar signalen van spookbewoning zijn en voeren daarop gerichte controles uit. Resultaat: Structurele en projectmatige controles waardoor mogelijke illegale praktijken worden opgespoord en aangepakt.

19

Actie 3. Inzet XLGroup Ook in Roerdalen hebben we te maken met jongeren die betrokken zijn bij strafbare feiten. Zonder juiste begeleiding kan het zijn dat jongeren verder dreigen te ontsporen en andere jongeren hierin meenemen. We maken ons in dat kader extra zorgen om de kwetsbare en daarmee beïnvloedbare jongeren. Deze jongeren kunnen zich ontwikkelen tot criminele jeugdgroepen met een ondermijnend karakter. XLGroup is gespecialiseerd in de aanpak van deze complexe problematiek en zorgt voor een integrale aanpak waarin nauw wordt samengewerkt met zorg en veiligheidspartners in de keten. Met deze aanpak zorgen we voor regie en de juiste zorg of aanpak op het juiste moment. Resultaat: Met de inzet van XLGroup zorgen we voor regie. We hebben zicht op de behoefte van de jongeren. We zijn hierdoor beter in staat maatwerk te leveren en voorkomen dat kwetsbare jongeren negatief worden beïnvloed. Actie 4: Project Natuurbrand management 2024-2027 Als gevolg van klimaatverandering worden we geconfronteerd met een groeiend gevaar van onbeheersbare bos- en natuurbranden. We erkennen het belang van voortdurende en intensieve grensoverschrijdende samenwerking tussen onze organisaties voor bos- en natuurbeheer en de brandweer. Gezien de escalerende dreiging, zetten we ons volledig in om te voorkomen dat bosbranden steeds vaker onbeheersbaar worden.

We verwachten dat hiervoor Europese subsidie beschikbaar komt. Resultaat: Een uitgevoerd project Natuurbrand management 2024-2027, INTERREG VI – A, binnen het Grenspark Maas Swalm Nette in samenwerking met alle betrokken sectoren. Samenwerkingspartners • Veiligheidsregio Limburg-Noord (VRLN) Reguliere werkzaamheden • Borgen van de rampenbestrijding en crisisbeheersing. • Gemeentelijke processen oranje kolom. • Advisering grootschalige evenementen. • Advisering bij explosievenonderzoeken. • Schakel tussen zorg en veiligheid. • Regie Vangnetoverleg (Integrale aanpak complexe casuïstiek, Bemoeizorg en zorgmijders). • Regie Hoarding, ernstig vervuilde woningen en verplichte zorg. • Zorg- en Veiligheidshuis Midden-Limburg (Integrale aanpak complexe casuïstiek in combinatie met criminaliteit). • Handhaving Openbare orde en veiligheid (toezicht, handhaving en buurtbemiddeling). • Aanpak ondermijnende criminaliteit (Bibob-toets, Damoclesbeleid, integrale controles. • Cybercrime. • Radicalisering en polarisatie.

20

Wat mag het kosten? Overzicht baten en lasten bedragen x € 1.000 3. Veilige dorpen

Rekening Begroting Begroting 2023 2024 2025

MJR 2026

MJR 2027

MJR 2028

Saldo van baten en lasten Lasten Baten Saldo van baten en lasten

- 2.449 220 - 2.229

- 2.638 56 - 2.583

- 2.499 56 - 2.444

- 2.513 56 - 2.458

- 2.516 56 - 2.461

- 2.516 56 - 2.461

Resultaat

- 2.229

- 2.583

- 2.444

- 2.458

- 2.461

- 2.461

Toelichting verschillen tussen begroting 2025 en begroting 2024. De grootste wijzigingen in begroting 2025 ten opzichte van de begroting 2024 worden veroorzaakt door:

• •

De gemeentelijke bijdrage aan de Veiligheidsregio Limburg Noord daalt voor de onderdelen rampenbestrijding en brandweer met € 54.000 op basis van hun begroting. Middels de meicirculaire 2024 ontvangen we een suppletie-uitkering ‘Bommenregeling’ van € 78.000 die doorbetaald wordt aan derden. Dit zorgt in 2024 voor hogere kosten.

21

Programma 4: Economie, Natuur, Toerisme, Cultuur en Duurzaamheid Inleiding Het doel van dit programma is om nieuwe, duurzame mogelijkheden op het gebied van recreatie, toerisme, natuur, cultuur en wonen te creëren. Deze onderwerpen vormen de economische motor van onze gemeente, waarbij we daar waar het meerwaarde biedt de samenwerking opzoeken, zowel gemeentegrensoverschrijdend maar ook met andere partners. Bestaande werkgelegenheid kunnen we hiermee in stand houden en er ontstaat (in)direct werkgelegenheid voor onze inwoners. Door de versterking worden we aantrekkelijker als woon-, werk en leef-gemeente. Een belangrijk onderdeel is de uitvoering van het nieuwe beleidskader Recreatie en Toerisme. Met de Koers duurzaamheid 2050 geven we richting aan de duurzame ontwikkeling van onze gemeente. Het gaat zowel om duurzame energie als klimaatadaptatie en versterken van de biodiversiteit. We dragen bij aan realisatie van nieuwe natuur. Daarnaast werken we aan de toekomst van een sterk Nationaal Park. Wat willen we bereiken en wat gaan we doen?

Strategisch programmadoel: bevorderen van duurzaamheid en het versterken van de gebiedsgerichte ruimtelijke, sociale en economische samenhang. Roerdalen is een grensgemeente. Als we een cirkel rondom Roerdalen trekken met een doorsnee van 30 kilometer, dan valt een groot deel van deze cirkel in Duitsland. Het is dus logisch om samen te werken met onze Duitse partners. Wij zetten ons Euregionaal in en ook dat biedt nieuwe kansen. Verder werken we samen in de Samenwerking Midden-Limburg, Nationaalpark (De Meinweg) nieuwe Stijl, OML en in Keyport. Het Rijk trekt steeds meer de regie naar zich toe (‘Nationale regie op de ruimtelijke ordening’) en laat daarbij steeds meer taken door de gemeenten uitvoeren. Nederland staat voor een groot aantal opgaven, die allemaal gerealiseerd moeten worden in een klein land, waar ruimte schaars is. Op het moment dat een Nationaal Programma ontwikkeld wordt, doet zich de tijdelijke mogelijkheid voor om vooraf in (sub)regionaal verband of op provinciaal niveau invloed uit te oefenen op de nadere concretisering van het desbetreffende programma. Het aantal programma’s dat in een gestage stroom over Nederland uitgerold wordt en dat op provinciaal en regionaal niveau uitgewerkt moet worden is omvangrijk. Dit leidt tot extra werk en de reguliere capaciteit voor deze opgaven komt daarmee nog meer onder druk te staan.

Het niet deelnemen aan het ontwikkelproces betekent ook minder aandacht voor de Roerdalense belangen. Daarmee hebben wij ook minder invloed op de regels voor eventuele middelen (subsidies). Naast de programma’s waar we nog beperk invloed kunnen uitoefenen, legt het Rijk soms ook opgaven op, zonder capaciteit en middelen ter beschikking te stellen. De ontwikkeling van een grote ondergrondse leidingenstrook door onze gemeente (Delta Rhine Corridor) is nog onzeker maar is wel een concreet voorbeeld. Deze leidingenstrook doorkruist waardevolle gebieden, zoals de Meinweg, het Roerdal en Munnichsbos. Hoewel wij begrijpen dat deze ontwikkeling kansen biedt voor de verduurzaming van Limburg heeft het realiseren van de corridor een grote impact op onze gemeente. Een ander voorbeeld is het ‘Programma Verbindingen Aanlanding Wind Op Zee’ (VAWOZ). daarvoor wordt in onze gemeente een leidingstrook voorzien. Deze leidingstrook moet de voormalige Clauscentrale in Maasbracht verbinden met de Delta Rhine Corridor. Ondanks het belang voor Roerdalen blijven wij, gezien de druk op de capaciteit en de middelen, selectief met waar wij als Roerdalen de focus op leggen. Om de belangen zo integraal mogelijk in te

22

kunnen brengen, vraagt deze manier van werken (programmatisch werken) ook meer van de capaciteit van andere collega’s en teams dan voor het reguliere werk beschikbaar is. Momenteel ligt de focus op deelname c.q. doorstart van het proces rondom de gebiedsvisie De Meinweg, op het Programma Waterveiligheid (programma 6) en het Programma Woningbouw (programma 5).

Tactisch doel 1: Aan de slag met het omgevingsplan. Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. De Omgevingswet gaat over de volledige fysieke leefomgeving en kent 6 kerninstrumenten. Het omgevingsplan is een van deze instrumenten. In het omgevingsplan stelt de gemeente regels voor de fysieke leefomgeving. Zo kan de gemeente vergunningplichten of maatwerkvoorschriften opnemen. Het omgevingsplan vervangt het bestemmingsplan en andere regels die betrekking hadden op de fysieke leefomgeving. Op dit moment heeft de gemeente een omgevingsplan van rechtswege met een tijdelijk deel. De regels uit de oude bestemmingsplannen en een aantal gemeentelijke verordeningen maken hier deel van uit. Ook zijn er rijksregels, zoals het vergunningsvrij bouwen, bij de gemeente neergelegd (de zogenaamde bruidsschat). In 2025 starten we met het omvormen van het tijdelijke omgevingsplan naar een omgevingsplan. Hiervoor heeft de gemeente tot 2032 de tijd. Voor het uitvoeren van het programmaplan Omgevingswet is een bestemmingsreserve ingesteld waaruit de kosten van de werkzaamheden worden gedekt. Actie 1: Van bestemmingsplan naar Omgevingsplan Het omvormen van het tijdelijk omgevingsplan naar een omgevingsplan nieuwe stijl kost veel tijd. Het gaat om een grote hoeveelheid aan regels die verwerkt moet worden.

Niet alleen regels uit alle bestemmingsplannen, maar ook uit verordeningen en regels vanuit de gemeente, Provincie en het Rijk. Externe ondersteuning bij dit proces is noodzakelijk. In 2025 starten we met de voorbereidende werkzaamheden. Dit doen wij projectmatig. De voorbereidende werkzaamheden bestaan uit: • Het opstellen van uitgangspunten voor de opbouw en structuur van het omgevingsplan Hierbij maken we gebruik van het door de raad vastgestelde ‘Keuzenotitie omgevingsplan’. • Het voorbereiden van aanbesteding ten behoeve van het contracteren van een partij die helpt met het opstellen van het Omgevingsplan. Resultaat: Uitgewerkte uitgangspunten over de regels en systematiek van het omgevingsplan waarmee we zorgen voor een toegankelijk omgevingsplan. Een opgesteld programma van eisen op basis van de uitgangspunten waarmee we het aanbestedingstraject kunnen starten.

Tactisch doel 2: Natuur realiseren en klimaatbestendiger maken Actie 1: Klimaatbestendige natuurontwikkeling We streven in Roerdalen naar een gezonde mix van multifunctionele, natuurlijke bossen, natuurterreinen met hoge biodiversiteit en landschapselementen die een bijdrage leveren aan de beleving van het landschap.

23

Door de klimaatverandering staat de gezondheid van de bos- en natuurterreinen onder druk. De komende jaren werken we verder aan het klimaatbestendiger maken van onze natuur- en bosterreinen. We werken ook aan beheers- en inrichtingsmaatregelen ter verbetering van de natuurkwaliteit en voor bos- en natuurbrandpreventie. Ook werken we aan initiatieven die biodiversiteit stimuleren. Hierbij houden we rekening met de natuurdoelen die gesteld worden vanuit de Natura 2000 beheerplannen. Deze omvormingen kosten tijd en geld en staan voor nu gepland tot en met 2031. Voor de diverse maatregelen die uitgevoerd worden, vragen wij de beschikbare subsidiemogelijkheden aan. Zelf ontwikkelen wij geen nieuwe natuur, maar wij nemen als grondeigenaar wel deel aan initiatieven die natuurontwikkeling stimuleren, zoals het Flinke Ven. Resultaat: 50 ha bosverjonging tot 2031. Gerealiseerde herstelmaatregelen in onze Natura 2000 gebieden voor onze Natura 2000 doelsoorten (bijvoorbeeld de boomleeuwerik in Nationaal Park de Meinweg). Een kwaliteitsimpuls van 200 ha bos, door bijvoorbeeld de bodemstructuur te verbeteren en andere soorten ertussen te planten.

Tactisch doel 3: (Door)ontwikkeling recreatie, toerisme en cultuur In 2024 zijn we begonnen met de uitvoering van het Beleidskader Recreatie en Toerisme gemeente Roerdalen 2023 – 2027. Binnen dit kader werken we aan de volgende strategische visie: Wij streven naar kwaliteit van ons recreatief-toeristisch product. Daarnaast vinden we het belangrijk dat onze ondernemers economisch voordeel behalen, maar alleen als dit in balans blijft met de kleinschaligheid van onze gemeente. We werken aan deze visie op basis van onderstaande speerpunten: • Versterken • Vernieuwen en innoveren • Samenwerken • Positioneren.

Resultaat: Een nieuw opgericht promotieplatform die wordt opgericht krachten bundelt, nieuwe producten ontwikkelt, kennis uitwisselt en netwerkt, aanjaagt, verbindt en initieert. Een opgesteld recreatief-toeristisch profiel waarmee we de komende 4 jaar de gemeente gaan ‘verkopen’. Uitvoering geven aan het ‘Paardensportplan Roerdalen 2030’ samen met alle hippische partners. Uitvoering van het project met betrekking tot de ontsluiting van erfgoed met belevingswaarde te bevorderen. Uitvoering geven aan een project voor het ontwikkelen van het concept om vijf MiddenLimburgse natuurgebieden thematisch aan elkaar te verbinden. Opening van de eerste toeristische overstappunten, genaamd “Limburgse Eikpunten’ in Midden-Limburg en Roerdalen. Ontwikkeling, inrichting en in gebruik name van een provinciale toeristische-recreatieve datatool. Uitvoering van het plan met betrekking tot bovenregionale promotie.

24

Tactisch doel 4: Gezond ondernemersklimaat stimuleren Gemeente Roerdalen is een gemeente waarin ondernemers de ruimte krijgen om te ondernemen. Om dit te stimuleren zetten we in op het verbinden van overheid, bedrijfsleven, onderwijs en maatschappelijke organisaties. Met deze samenwerking willen we een bijdrage leveren aan het ondernemersklimaat, regels vereenvoudigen, faciliteren in arbeidsmarkt en innovatie, en kennisontwikkeling stimuleren. In 2025 gaan we verder met de lijn die we hebben ingezet. We investeren in de relatie met onze ondernemers en blijven zoeken naar kansen en ontwikkelingen voor onze ondernemers. We gaan een beoordelingsmatrix opstellen waarmee we (deels) stoppende agrarische bedrijven faciliteren om nieuwe activiteiten te ontplooien. Hiermee komen we tegenmoet aan de behoefte om een goede invulling te geven aan vrijkomende agrarische bebouwing (vab’s). Resultaat: We gaan een beoordelingsmatrix opstellen waarmee we (deels) stoppende agrarische bedrijven faciliteren om nieuwe activiteiten te ontplooien (vab’s). In het kader van het uitbreiden van onze bedrijventerreinen, bij voorkeur nabij bestaande terreinen, gaan we de haalbaarheid toetsen voor vooralsnog één uitbreidingsgebied.

Tactisch doel 5: Bevorderen duurzame energie. We hebben de afgelopen jaren in Roerdalen hard gewerkt aan de energietransitie. De wereld heeft in die tijd niet stil gestaan. Daarom hebben we een nieuwe koers voor duurzaamheid ontwikkeld. Hierin werken we met een scherpere focus naar onze doelen voor 2030 en 2050 toe. We borduren voort op het Actieplan Duurzame Energie Gemeente Roerdalen 2019-2022. We verbreden van energie naar klimaat. We koppelen de onderwerpen natuur, biodiversiteit en water aan onze ambities op het gebied van duurzame energie. De duurzaamheidskoers gaat over samen verantwoordelijkheid nemen in de duurzaamheidsopgave. Inwoners hebben dan ook actief meegewerkt aan de nieuwe koers. We willen de uitvoering ook samen oppakken. Kerndoelen: • In 2050 is alle energie die we gebruiken duurzaam. • In 2030 besparen we 20% aardgas ten opzichte van 2021. • Uiterlijk in 2030 hebben we voor alle woningen in beeld wat de mogelijkheden zijn om aardgasvrij te worden. • We beginnen in Vlodrop met een gebiedsaanpak rondom het verminderen van het aardgasverbruik en schalen daarna op. • We werken een koers uit voor de klimaataanpak voor natuur en water. • We zetten in op het besparen van 55% CO2 in 2030 en 100% in 2050. Een belangrijke randvoorwaarde om onze kerndoelen te behalen, is ruimte op het stroomnet. Momenteel is er nog steeds sprake van netcongestie.

Samen met Enexis starten we in 2025 met de uitvoering om de stroomnetten te verzwaren. Daarnaast volgen we de ontwikkelingen rondom het energiesysteem in de omgeving van Maasbracht, de landelijke en provinciale ontwikkelingen rondom