04 Programmabegroting 2024-2027

Het Rijk trekt steeds meer de regie ‘Nationale regie op de ruimtelijke ordening’ naar zich toe, maar laat daarbij wel steeds meer taken door de gemeente uitvoeren zonder de hiervoor benodigde structurele middelen hieraan te koppelen. Wordt de gemeente daarmee meer en meer een uitvoeringsloket? Als dat zo is, gebruiken we dan nu de tijdelijke ruimte die geboden wordt en zetten we de beperkte capaciteit in op de mogelijkheid die zich nu voordoet voor medebewind? Er is een constant spanningsveld tussen wettelijk vereiste – waarvoor dus feitelijk geen afweging mogelijk is- en het willen voeren van medebewind als lokaal bestuur bij het participeren in de Nationale Programma’s die regionaal worden uitgewerkt. Meer dan ooit is het zoeken naar een balans tussen capaciteit (die veelal ook met meer middelen lastig in te vullen is) en middelen (waar voor beleidsmatig werk steeds vaker subsidie te krijgen is, maar voor de uitvoering wederom niet). Daarnaast kost het aanvragen van subsidies weer capaciteit, waarbij er op voorhand vaak geen garantie is, dat deze al dan niet gedeeltelijk wordt toegekend. Binnen dit programma 4 valt onder andere het Nationaal Programma Landelijk Gebied c.q. het Limburgs Programma Landelijk Gebied (LPLG) waaraan opgavegericht gewerkt wordt. Het behalen van de Natura 2000 doelen, is ook een taak die valt binnen dit kader op onze eigen terreinen.

In deze roerige tijden waarin met het Rijk en de provincie over opgaven gesproken wordt en piketpaaltjes geslagen worden, is het belangrijk dat wij koersvast blijven, focus blijven houden en daar waar over onze belangen gesproken wordt, zoveel mogelijk mee richting te kunnen bepalen, zodat de belangen van onze gemeente zo goed mogelijk worden vertegenwoordigd. Wat willen we bereiken en wat gaan we doen?

Strategisch programmadoel: bevorderen van duurzaamheid en het versterken van de gebiedsgerichte ruimtelijke, sociale en economische samenhang. Het doel van dit programma is om nieuwe, duurzame mogelijkheden op het gebied van recreatie, toerisme, natuur, cultuur en wonen te creëren. Deze onderwerpen vormen de economische motor van onze gemeente. Bestaande werkgelegenheid kunnen we hiermee in stand houden en er ontstaat (in)direct werkgelegenheid voor onze inwoners. Hierdoor wordt onze lokale economie verder versterkt en worden we aantrekkelijker als woon-, werk en leef-gemeente.

23

Roerdalen is een grensgemeente. Als we een cirkel rondom Roerdalen trekken met een doorsnee van 30 kilometer, dan valt een groot deel van deze cirkel in Duitsland. Het is dus logisch om samen te werken met onze Duitse partners. Wij zetten ons Euregionaal in en ook dat biedt nieuwe kansen. Verder werken we samen in de Samenwerking Midden-Limburg, Nationaalpark (De Meinweg) nieuwe Stijl, OML en in Keyport.

Tactisch doel 1: Aan de slag met de Omgevingswet. Als de Omgevingswet in 2024 inwerking treed is er nog veel werk te doen. Een van de doelen is dat zowel burgers als ondernemers actief participeren bij de besluitvorming over hun leefomgeving. Die gedachte sluit aan bij onze programmalijnen “Samen Doen”, “Andere Overheid” en bij onze vier kernwaarden “Vertrouwen, Respect, Gelijkwaardigheid en Verantwoordelijkheid”. Eveneens zorgt de Omgevingswet voor het samenvoegen van wetten en een vereenvoudiging van de regels. In november 2017 heeft de gemeenteraad het Programmaplan implementatie Omgevingswet vastgesteld. De uitvoering hiervan moet worden bijgesteld aangezien de inwerkingtreding van de Omgevingswet meermaals is uitgesteld (nu tot 1 januari 2024). Ook in 2024 werken we verder aan de implementatie van de wet in onze organisatie. Het Programmaplan implementatie Omgevingswet bestond uit vier hoofdonderdelen waarvan de Omgevingsvisie en Programma’s zijn afgerond. In 2024 komt de nadruk te liggen op de nieuwe manier van werken onder andere met het Digitaal Stelstel Omgevingswet (DSO). De informatievoorziening richting onze inwoners is hierbij van belang. Het dienstverleningsniveau blijft minimaal gelijk. We blijven samen met de gemeenteraad werken aan de rol van de raad onder de nieuwe wet.

Voor het uitvoeren van het programmaplan Omgevingswet is een bestemmingsreserve ingesteld waaruit de kosten van de werkzaamheden worden gedekt. Aangezien de wet meermaals is uitgesteld en we daarmee dus langer inhuur nodig hebben (gehad) om de wet te implementeren is extra budget nodig (vervangingscapaciteit en externe advisering bij het opstellen van het Omgevingsplan). Er zijn na 1 januari 2024 nog de lopende aanvragen die we dan volgens de ‘oude’ wet en regels moeten afhandelen. We moeten ook met de nieuwe procedures onder de Omgevingswet aan de slag. Actie 1: Van bestemmingsplan naar Omgevingsplan In het Omgevingsplan komen alle regelingen die te maken hebben met de fysieke leefomgeving samen op één plaats. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet zijn de huidige regels onderdeel geworden van het Omgevingsplan van rechtswege, dit noemt men ook wel het tijdelijk omgevingsplan. Voor de overgang van het tijdelijke omgevingsplan naar een nieuw gebiedsdekkend omgevingsplan geeft het rijk alle gemeenten een overgangsperiode tot 31 december 2032. Eind 2022 is er door de gemeenteraad een uitgangspuntennotitie voor het omgevingsplan vastgesteld. Deze uitgangspuntennotitie wordt in 2024 verder uitgewerkt in een plan van aanpak dat aangeeft hoe we de komende jaren komen tot één gebiedsdekkend Omgevingsplan. Vanaf 2023 werken we aan het samenstellen van het Omgevingsplan.

Wij zijn aan de slag met het transformeren van de huidige bestemmingsplanregels naar regels in het Omgevingsplan, de zogenaamde set van basisregels. Ook in 2024 werken we aan deze basisregelset. Nadat de basisregelset is opgesteld en verankerd is in het Digitaal Stelstel Omgevingswet (DSO) gaan we het DSO verder vullen met regels uit verordeningen en beleidsregels die betrekking hebben op de fysieke leefomgeving. Uiterlijk eind 2032 kent de gemeente een gebiedsdekkend Omgevingsplan. Deze transformatie is erg complex en vraagt om extra inzet. Daarnaast werken we het eerste jaar aan het

24

afhandelen van plannen die onder de oude wetgeving zijn ingediend. Ook ontvangen we al plannen onder de nieuwe wetgeving. Wij verwachten voor deze werkzaamheden extra (externe) capaciteit nodig te hebben. Daarom wordt de reserve Omgevingswet aangevuld vanuit de extra verwachte inkomsten uit de bouwleges in 2024.

Operationeel doel: De uitgangspuntennotitie wordt in 2024 uitgewerkt in een plan van aanpak dat aangeeft hoe we de komende jaren komen tot één gebiedsdekkend Omgevingsplan komen. In 2023 is gestart met het transformeren van de huidige bestemmingsplanregels naar een basisregelset. Deze werkzaamheden worden in 2024 voortgezet. Actie 2: Kunnen werken met het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Bij de start van de Omgevingswet moeten drie lokale systemen zijn aangesloten op de landelijke voorziening van het DSO. Met de koppelingen kunnen de lokale systemen en de landelijke voorzieningen informatie uitwisselen. De gemeente is aangesloten op het DSO. De basis is hiermee gereed. Wij verwachten niet dat op 1 januari 2024 alle functionaliteiten van het DSO werken. Vooral de landelijke voorzieningen werken nog onvoldoende en zijn nog in ontwikkeling. Wij bereiden ons voor om ondanks het niet volledig functioneren van de systemen, onze burgers te kunnen faciliteren. Dit wordt gedaan aan de hand van tijdelijke alternatieve maatregelen. Wat dit precies voor consequenties heeft is nu nog niet duidelijk. Onder voorbehoud van de technische werking van het digitaal stelsel wordt na de inwerkingtreding van de Omgevingswet het digitaal stelsel gevuld met onder andere regels uit het Omgevingsplan en zo genaamde Toepasbare regels.

Dit zijn vragenlijsten waarmee gebruikers zelf na kunnen gaan of er een toestemming noodzakelijk is voor plannen in de leefomgeving. De vragenlijsten zijn gebaseerd op het gemeentelijk beleid. Met een vragenboom krijgt een gebruiker, zoals een initiatiefnemer, concreet antwoord op bijvoorbeeld de vraag: “Mag ik hier (op deze locatie) mijn initiatief starten of heb ik daar bijvoorbeeld een vergunning voor nodig?”.

Operationeel doel: Bij ingang van de Omgevingswet het DSO zo optimaal als mogelijk te kunnen gebruiken, en waar nodig tijdelijke alternatieve maatregelen in te zetten.

Tactisch doel 2: Natuur klimaatbestendiger maken en realiseren Actie 1: Klimaatbestendige natuurontwikkeling We streven in Roerdalen naar een gezonde mix van multifunctionele bossen, natuurlijke bossen, natuurterreinen met hoge biodiversiteit en landschapselementen die een bijdrage leveren aan de beleving van het landschap. Door de klimaatverandering staat de gezondheid van de bos- en natuurterreinen onder druk. De komende jaren werken we verder aan het klimaatbestendiger maken van onze natuur- en bosterreinen. We werken ook aan beheers- en inrichtingsmaatregelen ter verbetering van de natuurkwaliteit en voor bosbrandpreventie. Ook werken we aan initiatieven die biodiversiteit stimuleren. Deze omvormingen kosten tijd en geld en staan voor nu gepland tot en met 2031. Voor de diverse maatregelen die uitgevoerd worden, vragen wij de beschikbare subsidiemogelijkheden aan. Zelf ontwikkelen wij geen natuur. Wel nemen wij als grondeigenaar deel aan initiatieven die natuurontwikkeling stimuleren. Een voorbeeld hiervan is het Flinke Ven. De Provincie staat aan de lat

25

om een groot deel van dit landbouwgebied om te vormen naar natuur. Als grondeigenaar hebben wij de afgelopen jaren actief meegewerkt om deze realisatie mogelijk te maken. Eind 2023 vindt de eerste doorlevering van gronden in dit gebied plaats. De verwachting is dat de Provincie in 2024 of 2025 start met de verdere ontwikkeling van dit gebied naar natuur. Zo voldoen wij toch aan het 3de speerpunt (Duurzame energie, natuur en klimaat) uit het coalitieakkoord waarin is opgenomen dat wij nieuwe natuur willen ontwikkelen.

Operationeel doel: We werken tot 2031 aan 50 ha bosverjonging. Daarnaast realiseren we herstelmaatregelen ten behoeve van de natura 2000 doelsoorten, zoals bosrandontwikkeling, venherstel en heideverbindingen. Ook werken we aan een kwaliteitsimpuls van 200 ha bos. Actie 2: Transitie Nationaalpark de Meinweg Nationaal Park de Meinweg is in transitie. Het Rijk wil dat deze groeien naar parken van een grotere omvang zodat een Nationaal Park niet alleen bestaat uit zeer waardevolle natuurgebieden (Natura2000), maar ook de omliggende gebieden omvat. Deze gebieden samen moeten een ecologisch en landschappelijk geheel gaan vormen. We werken aan een nieuwe Nationaal Park zodat we de status als Nationaal Park kunnen behouden. Het nieuwe Nationaal Park is een park van Swalm tot Roer, met meer beleving en allure. Het vernieuwde park verbindt de huidige Meinweg, het Swalmdal, het Roerdal, Vlootbeek en het tussenliggende landschap. Het nieuwe Nationaal Park levert geen belemmeringen op (er is bijvoorbeeld geen ambitie om vanuit deze transitie agrarische grond naar natuur te veranderen), maar vooral kansen voor bijvoorbeeld recreatie en toerisme. Het Nationaal Park is een toeristische trekker en brengt toeristen en recreanten naar Roerdalen, waardoor er een economische spin-off is door het Nationaal Park.

We gaan in 2024 van start met de uitvoering samen met alle betrokken partijen (waaronder o.a. de regiogemeenten, Staatsbosbeheer en ondernemers). We zijn samen met de gemeente Roermond bestuurlijk trekker van het nieuwe Nationaal Park.

Operationeel doel: in 2024 willen we duidelijkheid over het behoud van de status van Nationaal Park, geven het nieuwe Nationaal Park vorm en starten met de promotie van het nieuwe grote Nationale Park. Actie 3: Limburgs Programma Landelijk Gebied Het landelijk gebied van Limburg staat wel voor een aantal flinke uitdagingen: de kwaliteit van natuur en water staan onder druk en er is behoefte aan een bestendig sociaal-economisch perspectief voor de landbouw. De Provincie is aan zet om een tiental landelijke doelen te behalen en voegt hier nog een viertal Provinciale doelen aan toe. Samen vormt dit het Limburgs Programma Landelijk Gebied (LPLG). In onderstaand schema zijn deze doelen te vinden:

26

Bron: LPLG (Provincie Limburg, 2023)

Operationeel doel: we werken mee aan het LPLG en vertegenwoordigen Roerdalen in de Plattelandscoalitie, het overlegorgaan van de LPLG, om de Roerdalense belangen in te brengen.

Tactisch doel 3: (Door)ontwikkeling recreatie, toerisme en cultuur In 2023 stelden we het Beleidskader Recreatie en Toerisme gemeente Roerdalen 2023 – 2027 vast. Dit kader is geheel in lijn met de Omgevingsvisie. Uiteindelijk heeft dit geleid tot de volgende strategische visie: Wij streven naar kwaliteit van ons recreatief-toeristisch product. Daarnaast vinden we het belangrijk dat onze ondernemers economisch voordeel behalen, maar alleen als dit in balans blijft met de kleinschaligheid van onze gemeente. Tot slot willen wij dat onze inwoners achter ons staan, zodat de lusten en de lasten altijd in balans zijn. We werken aan deze visie, op basis van de onderstaande vier speerpunten: Versterken - Vernieuwen en innoveren – Samenwerken – Positioneren. Gekoppeld aan de visie en speerpunten hebben we het Uitvoeringsplan Recreatie en Toerisme gemeente Roerdalen 2023 – 2027 vastgesteld. Hierin staat wat we de komende vier jaar willen gaan doen. Tevens hechten we veel waarde aan ons cultuurlandschap. Cultuur verrijkt onze samenleving! Hoewel we geen ambtelijke capaciteit beschikbaar hebben, stimuleren we initiatieven die de ontwikkeling van cultuur in de gemeente vergroten. Actie 1: Versterken We willen het aanbod graag versterken, daarvoor kijken we waar we kunnen (door)ontwikkelen.

Daarnaast werken wij aan de gastvrije sector en willen we bijdragen aan het aantal banen (werkgelegenheid).

27

Operationeel doel: Kwaliteitsverbetering van het recreatief routenetwerk. We maken een inventarisatie van de recreatieve routes, met als doel deze op te knappen waar nodig. We streven uiteindelijk naar de hoogste kwaliteit. Ontsluiten van erfgoed met belevingswaarde en cultuurroutes. We werken mee aan een regionaal project om thematische ontsluiting te bevorderen, eventueel in combinatie met lange en korte routes. Het ontwikkelen van het concept ‘The Big Five’ (1De Big Five = Kempenbroek, NP De Groote Peel, NP De Meinweg, Rivierpark Maasvallei en Leudal.) 1. Hiermee zorgen we voor een bovenregionale aantrekkingskracht door thematische binding, samenhang en uniformiteit tussen vijf Midden-Limburgse natuurgebieden. Doorontwikkelen van toegankelijke routes voor mindervaliden. We zijn in 2023 reeds gestart met een inventarisatie en starten in 2024 met het maken van aanpassingen en leggen binnen het reguliere budget mogelijk ook nieuwe routes aan. Spreiding van verkeersstromen. We werken aan projecten om parkeerproblemen op te lossen, zoals de toeristische overstappunten “Limburgse Eikpunten’ en parkeerhubs. In 2024 willen we het eerste Eikpunt realiseren. We werken ook aan het vitaliseren van onze verblijfslocaties.

Hiervoor is door de regio, in samenwerking met de provincie, een vitaliteitsmanager aangesteld die inzicht geeft in de toekomstbestendigheid van het aanbod en handreikingen doet voor verdere ontwikkeling. Starten met het project grensoverschrijdend ruiteren. Tot 2026 wordt in de regio Grenspark Maas-Swalm-Nette gewerkt aan een grensoverschrijdend ruiternetwerk van ca. 900 km. Het opstarten van het Keyport-project ‘Regio in je rugzak’ met als doel om de jeugd enthousiast te maken voor de regionale arbeidsmarkt en te zorgen dat onze ondernemers aantrekkelijker werkgevers zijn of worden. Het opwaarderen van de ruitercrossbaan op de Meinweg. Hier zijn we in 2023 mee gestart en wordt in 2024 volledig afgerond. Het stimuleren we de ambassadeursdag, om de samenwerking tussen de recreatief-toeristische ondernemers te bevorderen en te werken aan de ambassadeursrol van onze ondernemers en medewerkers. Actie 2: Vernieuwen en innoveren We willen gaan vernieuwen en innoveren. Dat doen wij door vernieuwende initiatieven te stimuleren, te ontwikkelen en binnen te halen. Daarbij is ruimte voor variatie, vergroten van beleving, nieuwe doelgroepen en inspelen op toekomstige ontwikkelingen belangrijk. Natuurlijk wel passend binnen ons beleid.

Operationeel doel: Het uitvoeren van een doelgroepenonderzoek. We willen graag nieuwe doelgroepen verwelkomen in onze gemeente en deze faciliteren. Het opstellen van een subsidieregel die vernieuwende initiatieven in ons bestaand toeristischrecreatief stimuleert. Actie 3: Samenwerken Wij kunnen het niet alleen en moeten dat ook niet willen. Samenwerken zorgt sowieso voor meer draagvlak. We hebben het dan over samenwerken – het liefst met zoveel mogelijk partijen bij elkaar met inwoners en ondernemers, met buurgemeenten in Midden-Limburg en over de grens met Wassenberg en Niederkrüchten en met onze partners. Wij gaan dan ook kijken waar we de al bestaande samenwerking kunnen verbeteren, maar ook waar we nieuwe samenwerkingen kunnen aangaan.

28

Operationeel doel: Het continueren en waar mogelijk verbeteren van de samenwerking met en tussen de ondernemers(verenigingen). Tevens zorgen voor het leggen van verbindingen tussen ondernemers en overige instanties. Het versterken van de samenwerking met onze Duitse buurgemeenten om de unieke ligging aan de Duitse grens beter te benutten. Het opzetten van een adviesgroep voor de recreatieve paardensport, die helpt, ondersteunt en meedenkt bij de realisatie van nieuwe plannen voor de hippische sport in Roerdalen. Actie 4: Positioneren Positioneren is zeer belangrijk richting de toekomst. Wie zijn wij, wat willen we zijn en hoe gaan we dat bereiken. Wij gaan Roerdalen zo goed mogelijk neerzetten en er reclame voor maken. Dit doen wij door de eigen identiteit en de sterke en unieke kanten (meer) te laten zien.

Operationeel doel: Het bepalen van een duidelijke recreatief-toeristisch profiel waarmee we de komende 4 jaar de gemeenten gaan ‘verkopen’. Doorontwikkelen van Klein Geluk. We hebben een uniek concept in huis wat heel belangrijk is voor onze identiteit, maar wat opnieuw onder de aandacht gebracht moet worden. Het opstellen van een adviesrapport voor de regiopromotie 2025-2028. Voor de bovenregionale promotie een strategische aanpak bepalen richting 2030. Dit in overleg met andere Midden-Limburgse gemeentes. Het ontwikkelen van een provinciale datatool voor toeristisch-recreatieve data in Limburg. Beleidsmatig is het een randvoorwaarde om goede stuurinformatie te hebben. Ondernemers faciliteren en stimuleren om te gaan werken met de Leefstijlvinder. Het verkrijgen van betrouwbare toeristisch-recreatieve gemeentelijke data is essentieel voor controle van beleid en uitvoering van (regio)promotie. Actie 5: Ondersteunen culturele initiatieven Cultuur draagt bij aan een positief effect op onze gezondheid en ons welzijn. Wij vinden het als gemeente daarom heel belangrijk en waardevol dat onze inwoners en bezoekers hier van kunnen genieten.

Operationeel doel: In 2024 ondersteunen we initiatieven van bijvoorbeeld inwoners en stichtingen die de ontwikkeling van cultuur in de gemeente vergroten (bijvoorbeeld Kunststroom of Limburg festival). We hebben een beperkt budget om incidenteel nieuwe ideeën of projecten aan te jagen of mee op te starten.

29

Tactisch doel 4: Gezond ondernemersklimaat stimuleren In het coalitieakkoord Roerdalen 2022-2026 staat als 6de speerpunt “Groene gemeente, met een gezond ondernemersklimaat” waarbij de economische ontwikkeling in balans met natuur en landschap moet zijn. Bij het 2de tactische doel in dit programma zijn wij al ingegaan op de natuuropgave (3de speerpunt), in dit 3de tactische doel gaan we in op hoe we het ondernemersklimaat gezonder willen maken en houden. Gemeente Roerdalen is een gemeente waarin ondernemers de ruimte krijgen om te ondernemen. Om dit te stimuleren zetten we in op het verbinden van overheid, bedrijfsleven, onderwijs en maatschappelijke organisaties. Met deze samenwerking willen we een bijdrage leveren aan het ondernemersklimaat, regels vereenvoudigen, faciliteren in arbeidsmarkt en innovatie, en kennisontwikkeling stimuleren. Actie 1: Ondersteunen ondernemers In 2024 gaan we verder met de lijn die we hebben ingezet. We vinden het belangrijk dat de gemeente bereikbaar en toegankelijk is. De bedrijvencontactfunctionaris is het aanspreekpunt voor ondernemers in onze gemeente. Hij gaat in gesprek met ondernemers, verwijst, denkt mee en verbindt. Tevens vinden we het belangrijk om een goede samenwerking te hebben met ondernemersverenigingen en verbindingen te leggen met samenwerkingspartners.

Ook kijken we naar kansen en ontwikkelingen voor ondernemers rondom de Meinweg.

Operationeel doel: Op reguliere basis plannen we bedrijfsbezoeken in (ambtelijk/bestuurlijk). Dit doen we op verzoek maar ook proactief. We vinden het belangrijk om in contact te blijven en op de hoogte van ontwikkelingen in het werkveld. We houden 2x per jaar een bestuurlijk overleg met alle ondernemersverenigingen om kennis te delen en elkaar te (blijven) informeren. 2x per jaar organiseren we een ondernemersavond en een themabijeenkomst. Hier worden actuele thema’s nader toegelicht en bieden we ondernemers de kans om onderlinge relaties te versterken. Per kwartaal verzenden we een nieuwsbrief naar ondernemers. Hierin proberen we de laatste ontwikkelingen te vermelden. Actie 2: Regionale samenwerking voortzetten Gemeente Roerdalen is betrokken bij een aantal samenwerkingen. Wij hebben grotendeels dezelfde doelen. Waar mogelijk proberen wij ook de diverse partijen aan elkaar te koppelen. OML versterkt onze Midden-Limburgse economie bij ruimtelijk-economische vraagstukken zoals gebiedsontwikkeling, herstructurering en de aanleg en verkoop van nieuwe bedrijventerreinen in Midden-Limburg. Wij zijn samen met de gemeente Echt-Susteren, Leudal, Maasgouw en Roermond aandeelhouder van Ontwikkelingsmaatschappij Midden-Limburg (OML). Keyport is een samenwerkingsverband van de gemeente Roerdalen, Leudal, Maasgouw, Weert, Nederweert, Roermond en Cranendonck.

Keyport is een triple-helix organisatie die continu op zoek is naar de verbindingen tussen bedrijfsleven, overheid en onderwijs- en kennisinstellingen. Het doel is om samen uit te groeien tot een sterke economische regio. Keyport ondersteunt en versnelt door simpelweg de koppen bij elkaar te steken of precies de juiste deuren te openen. In 2024 gaan we de samenwerking met de gemeente Roermond verder uitbreiden. We gaan gebruik maken van elkaars sterke punten en waar mogelijk projecten samen oppakken. Als wij onze krachten en kennis (nog meer) bundelen gaan we efficiënter om met onze middelen.

30

Samenwerking Midden-Limburg (SML) is een netwerksamenwerking van de MiddenLimburgse gemeenten Echt-Susteren, Leudal, Maasgouw, Nederweert, Roerdalen, Roermond en Weert. Met gebundelde energie bouwt SML aan drie hoofdopgaven. Een duurzaam en klimaatbestendig Midden-Limburg, een toekomstbestendige (Circulaire) economie en een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving. Vanuit Programma 2 ‘Participatie, ondersteuning en zorg’ wordt met het tactisch doel “Mensen met een hulpvraag kunnen makkelijk terecht, worden sneller en beter geholpen en voelen zich gehoord” met de actie ‘herontwerp arbeidsmarkt’ hier ook aan bijgedragen. In 2023 wordt in Midden-Limburg opnieuw gewerkt aan een aanvraag voor een Regiodeal 5de tranche. Bij een Regiodeal werken Rijk en regio als partner samen om belangrijke opgaven in Nederland aan te pakken en de brede welvaart te vergroten c.q. ervoor te zorgen dat deze niet achteruit gaat. Gemeenten, provincies, kennis- en culturele instituten, ondernemers en maatschappelijke organisaties, maar ook de Euregio, maken samen een integrale aanpak die past bij de opgave en het DNA van het gebied. Regio’s dragen hier ook zelf financieel aan bij. Begin 2024 wordt bekend of de aanvraag succesvol is, dan wordt in 2024 uitvoering gegeven aan de Regiodeal. Bij de nieuwe aanvraag nemen we de aanbevelingen van het Rijk ter harte.

De nieuwe aanvraag heeft een duidelijke link met de Strategische Investeringsagenda van Midden-Limburg.

Operationeel doel: Als Gemeente Roerdalen sluiten we met ons bedrijventerrein Roerstreek Oost, deelgebied Roerdalen aan bij het visiedocument ‘Bedrijventerreinen van de toekomst – Roermond’. Hierin zijn een zestal thema’s uitgewerkt op weg naar toekomstbestendige bedrijventerreinen We gaan in 2024 een pilot starten met WeAreRoermond.nl. De pilot heeft als doel om beide gemeentes nader tot elkaar te brengen en te versterken als het gaat om wonen, werken, leren en beleven. We geven uitvoering aan de Regiodeal.

Tactisch doel 5: Bevorderen duurzame energie. De Roerdalense vertaling van het Nationale Klimaatakkoord (we sluiten aan bij de ambities uit het klimaatakkoord) is om lokaal te werken aan duurzame energie. Dat gaat over het opwekken van schone elektriciteit op grote schaal door zonneparken en op kleine schaal op daken van bewoners. Ook andere opwektechnieken kunnen hierbij helpen, zoals windenergie. We besparen elektriciteit en vooral aardgas door te isoleren in woningen en andere gebouwen. Daarnaast gaan we over van aardgas naar duurzame warmtebronnen. We hebben vanuit het Actieplan Duurzame Energie 20192022 veel acties en maatregelen in gang gezet en uitgevoerd. Diverse acties uit het Actieplan lopen de komende jaren nog door. Tegelijkertijd werken we sinds de zomer 2023 aan een nieuwe Koersbepaling Duurzaamheid 2050, waar we ook in 2024 nog aan zullen werken. De nieuwe koers zal invloed hebben op en verschuivingen aanbrengen in de prioriteiten waar we de komende jaren aan werken. De financiële vertaling hiervan volgt pas in de begroting 2025 en verder. Voor 2024 zetten we de huidige budgetten door. Zoals ook al in de Kadernota opgenomen is voor de meeste klimaatopgaven grond nodig. Hierdoor neemt de schaarste op de grondmarkt toe. We willen in overleg met alle belanghebbenden invulling geven aan de klimaatopgaven.

We richten op zoveel mogelijk meervoudig ruimtegebruik, zowel binnen als buiten de bebouwde omgeving. Actie 1: Uitwerken Koersbepaling 2050 Vanuit het Actieplan 2019-2022 hebben we allerlei acties opgestart. We wilden meteen impact maken in de uitvoering en parallel ons beleid ontwikkelen. Daarmee hebben we geen langjarig en integrale visie gemaakt. Met alle ontwikkelingen rond het elektriciteitsnet, energiearmoede, duur aardgas, nieuwe mogelijkheden van energieopwekking gaan we nu wel inzetten op de integrale langjarige visie. Ook de rol en regie die we als gemeente willen innemen, zal worden uitgewerkt. Dit

31

doen we in de Koersbepaling Duurzaamheid 2050. We gaan dit intensief samen met onze inwoners en raadswerkgroep doen. Deze koersbepaling zal ook leiden tot meer duidelijkheid rondom het thema windenergie in onze gemeente. Begin 2024 zal de koers duidelijk worden. Dat zal zorgen voor het voortzetten van bepaalde lopende acties, maar ook voor verschuivingen in prioriteiten en nieuwe acties. De invloed op de begroting is nu nog niet te voorspellen, maar zal waarschijnlijk wel plaatsvinden.

Operationeel doel: Opleveren Koersbepaling 2050 Opveren vertaling Koersbepaling in strategie (middellange termijn) en actieplan (4 jaar) Actie 2: Het grootschalig opwekken van duurzame energie In actieplan 2019-2022 hebben we de ambitie uitgesproken om grootschalige duurzame opwek, ten grootte van 75MW, binnen onze gemeentegrenzen te realiseren, tot 2030. Op dit moment werken we aan het faciliteren van 25MW (megawatt) zonneveld verdeeld over 2 projecten en het ontwikkelen van een eigen zonneveld van 7MW naast de stort in Montfort. Hiervoor zijn er al budgetten opgenomen in de begroting en deze budgetten willen we ook doorzetten voor 2024. Voor ons eigen zonneveld zal er in 2024 een eenmalige investering gevraagd worden voor de realisatie hiervan. Ondertussen is de energiemarkt enorm veranderd. Er is netwerkcongestie, er doen zich constant nieuwe technische ontwikkelingen voor en ook zijn dingen die vroeger rendabel waren dat nu niet meer en andersom. Hierdoor moeten we blijven bijsturen en meebewegen met de steeds veranderende situatie. De huidige projecten die we in gang hebben gezet zullen we blijven uitvoeren maar voor nieuwe plannen moeten we toch nieuwe inzichten gaan verwerven. Om toch een stip op de horizon te zetten en te kijken hoe grootschalige opwek hier zijn plaats in kan vinden zijn we een proces gestart dat zal leiden tot de “Koersbepaling Duurzaamheid 2050”.

Hierin zal bepaald worden: • Hoeveel elektrische energie er nodig is. • Wat onze ambitie is deze binnen de gemeente grenzen op te wekken. • Hoe we deze kunnen opwekken binnen de gemeente grenzen.

Operationeel doel: Vervolgen uitvoering huidige opwekprojecten. Ambities helder hebben voor de toekomst. Actie 3: Kleinschalige opwek en besparing stimuleren We hebben onze inwoners de afgelopen jaren volop geïnformeerd en gestimuleerd om met de eigen woonomgeving aan de slag te gaan. Dat zullen we blijven doen. We blijven onze energiecoaches inzetten om inwoners te helpen. De zon op dak regeling gaat uitgevoerd worden. En we blijven nieuwe stimuleringsacties uitwerken. De samenhang met de Transitie Visie Warmte (TVW) en ons isolatieprogramma is daarin groot. We zullen aandacht hebben voor koop en huurwoningen, corporatie en commercieel bezit, gedrags- en technische maatregelen en de korte- en middellange termijn.

32

Operationeel doel: Op 300 daken liggen over uiterlijk twee jaar zonnepanelen via het zon op dak programma. In 2024 verwachten we 200 daken te beleggen. 200 bezoeken en coachingsgesprekken in 2024 Actie 4: De transitievisie warmte vormgeven en uitvoeren In actieplan 2019-2022 hebben we de ambitie uitgesproken een transitie in gang te zetten omtrent het, op een duurzame manier, verwarmen van onze bebouwde omgeving. Dit hebben we voorzien in 3 fases nl.: • Het doen van een uitgebreide wijkanalyse. • Het uitvoeren van het wijkplan als pilot en hier een procesblauwdruk van maken. • Het toepassen van de procesblauwdruk in andere wijken. Op basis van de gegevens uit de wijkanalyse (eind 2023), stellen we een uitvoeringsplan op en starten met de uitvoering van de pilotwijk. De gegevens hiervan worden verwerkt voor de verdere uitrol van de TVW. Aangezien de analyse pas in en na 2024 gedaan kan worden, nemen we de TVW niet in zijn geheel op in de “Koersbepaling Duurzaamheid 2050”. Wel kunnen we nu al hierin onze ambitie en accenten vastleggen waarop we een kunnen bijsturen op basis van de resultaten uit de pilotwijk. De uitvoer van de TVW zal in nauwe samenwerking zijn met het programma Besparing + de uitrol van de lokale invulling van het Nationaal Isolatieprogramma (NIP).

Operationeel doel: Wijkanalyse en wijkuitvoeringsplan afronden. Start uitvoering pilot. Actie 5: Het verduurzamen van ons eigen vastgoed Samen met de portefeuille vastgoed kijken we waar de wens en noodzaak tot verduurzamen ligt binnen ons eigen vastgoed en zullen we hierop een integraal en doelmatig beleid voeren. Hiervoor is het belangrijk te weten: • Waar de behoefte ligt tot verduurzamen. • Hoe de verduurzamingsvraag zich verhoudt tot het gebruik van de accommodatie. • Wat onder onderhoud valt en wat een extra opgave is. - Hierin moet ook de vraag beantwoord worden wie aan de lat staat voor deze extra investering en het bijkomende onderhoud in de toekomst. • Of we deze investering dekken uit lopende gelden of incidentele gelden. In 2024 voeren we de vooronderzoeken naar verduurzaming uit, de eerste aanloopkosten en eventuele kleine maatregelen uit. Het is niet verstandig om nu alvast gelden te reserveren voor het toekomstbestendig maken van een gebouw, aangezien het zicht op deze kosten pas komt wanneer de beslissing tot het actief oppakken van de verduurzamingsvraag al is genomen. In de Raadswerkgroep Roerdalen in Balans wordt dit besproken. Vooruitlopen op deze kosten geeft geen realistisch beeld over de financiële opgave.

Operationeel doel: Analyseren op welk vastgoed de focus moet liggen. Oppakken van de eerste verduurzamingen van de accommodaties.

33

Tactisch doel 6: investeren om te renderen Er wordt geïnvesteerd waar wij dit van belang achten, om daarmee te renderen, en wij werken hierbij samen met diverse (verbonden) partijen. De concrete acties die voortkomen uit het project “Investeren om te renderen” zijn opgesteld in een plan van aanpak en zetten de ambities op het gebied van duurzaamheid extra kracht bij. Al deze ontwikkelingen dragen bij aan een kwalitatief goed woon- en leefklimaat en zijn daardoor op verschillende niveaus verbonden met bijvoorbeeld programma 3 (Veilige dorpen), programma 5 (Wonen) en programma 6 (Groenbeheer). Actie 1: Plan van aanpak investeringen In 2021 is onderzocht of we meer structurele inkomsten voor de gemeente kunnen genereren. Hierbij denken we aan het plaatsen van een reclamemast, reclameobjecten of een zendmast. In 2022 is een onderzoek opgestart naar de realisatie van een reclamemast langs de A73. Dit haalbaarheidsonderzoek is nog niet afgerond vanwege de inzet van capaciteit op andere projecten. In 2024 wordt het haalbaarheidsonderzoek naar de reclamemast afgerond. Het haalbaarheidsonderzoek naar de opties van reclameobjecten langs de gemeentelijk wegen is afgerond en het plan van aanpak is geschreven. In 2023 is dit plan van aanpak uitgevoerd waarbij de verwachting is dat in het eerste half jaar van 2024 de eerste inkomsten worden gegenereerd.

Operationeel doel: Het afronden van het haalbaarheidsonderzoek naar de reclamemast langs de A73; In de het eerste half jaar van 2024 de eerste inkomsten uit de reclameobjecten langs de wegen genereren. Ook onderdeel van het plan van aanpak investeringen is het realiseren van extra pachtgronden door een actiever grondbeleid. Om snel te kunnen handelen en grond aan te kunnen kopen wanneer kansen zich voordoen is er in de Programmabegroting 2021 een bedrag van € 1.000.000- beschikbaar gesteld om dit onder andere mogelijk te maken. Eén van de doelstellingen was om hieruit 9 hectare landbouwgrond aan te kopen. In 2023 zijn er 4 hectare aangekocht. Het is de doelstelling om de overige 5 hectare in 2024 te verwerven.

Tactisch doel 7: (Mede)bewind en programmatisch werken Zoals in de inleiding beschreven trekt het Rijk steeds meer de regie naar zich toe (‘Nationale regie op de ruimtelijke ordening’) en laat daarbij steeds meer taken door de gemeenten uitvoeren. Nederland staat voor een groot aantal opgaven, die allemaal gerealiseerd moeten worden in een klein land, waar ruimte schaars is. Op het moment dat een Nationaal Programma ontwikkeld wordt, doet zich de tijdelijke mogelijkheid voor om vooraf in (sub)regionaal verband of op provinciaal niveau invloed uit te oefenen op de nadere concretisering van het desbetreffende programma. Het aantal programma’s dat in een gestage stroom over Nederland uitgerold wordt en dat op provinciaal en regionaal niveau uitgewerkt moet worden is omvangrijk. De werkzaamheden zijn additioneel en de reguliere capaciteit voor deze opgaven komt daarmee nog meer onder druk te staan. Het niet deelnemen aan het ontwikkelproces voor een programma betekent echter dat de Roerdalense belangen niet worden gehoord en wij ook minder invloed op de regels voor eventuele middelen (subsidies) voor de realisaties maken. Ondanks het belang zijn wij desalniettemin, gezien de druk op de capaciteit en de middelen, selectief met waar wij als Roerdalen de focus op leggen.

Momenteel ligt de focus op deelname aan proces rondom het Limburgs Programma Landelijke Gebied, waarvoor Roerdalen bestuurlijk aanspreekpunt is namens de Ons-WCL gemeenten voor de gebiedsvisie De

34

Meinweg. Maar ook ligt er een focus op het Programma Waterveiligheid (programma 6) en het Programma Woningbouw (programma 5). Actie 1: Medebewind en programmatisch werken Doordat de informatie die nodig is, over de programma’s heen gaat, om onze belangen zo integraal mogelijk in te kunnen brengen bij deze gebiedsvisie De Meinweg, vraagt deze manier van werken (programmatisch werken) ook meer dan de capaciteit van andere collega’s en teams dan voor het reguliere werk beschikbaar is.

Operationeel doel: De Roerdalense belangen behartigen tijdens het totstandkomingsproces van het programma en het opstellen van de subsidie-eisen voor het Limburgs Programma Landelijk gebied; Actie 2: Bewind Naast de programma’s waarover nog beperkt medebewind mogelijk is, legt het Rijk ons soms ook opgaven op, wederom zonder capaciteit en middelen ter beschikking te stellen. De ontwikkeling van een grote ondergrondse leidingenstrook door onze gemeente (Delta Corridor) is nog onzeker maar is zo’n situatie. Deze leidingenstrook doorkruist waardevolle gebieden, zoals de Meinweg, het Roerdal en Munnichsbos. Hoewel wij begrijpen dat deze ontwikkeling kansen biedt voor de verduurzaming van Limburg heeft het realiseren van de corridor een grote impact op onze gemeente. De corridor doorkruist onze bebouwde omgeving, ons buitengebied, twee Natura 2000 gebieden, waaronder het Nationaal Park de Meinweg, en diverse plekken met hoge gebieds- en natuurwaarden. Onze visie op deze gebieden is gericht op een versterking van ons toeristisch recreatief profiel en ons economisch profiel dat hier aan gelieerd is. Dit is onder andere opgenomen in onze gemeentelijke Omgevingsvisie Roerdalen 2050 en in de Belevingsvisie Nationaal Park de Meinweg. Deze versterking is lastig vorm te geven in het gebied rond de beoogde aanleg van de corridor.

Wij hebben het consortium daarom gevraagd om een compensatie vanwege de negatieve impact. Deze extra financiële bijdrage aan een gemeentelijke voorziening is bedoeld ten behoeve van de omgevingskwaliteit. Daarmee kunnen we de negatieve impact van de aanleg van de corridor voor onze gebieden, omwonenden en ondernemers verzachten. Hierbij wordt onder ander gedacht aan het bevorderen van de lokale energietransitie, de versterking van onze natuur en de leefbaarheid van onze kernen.

Operationeel doel: Wij voeren trajectbegeleiding voor de aanleg van de Delta Rhine Corridor. We zetten in op een extra financiële bijdrage van het consortium als compensatie voor de aanleg van de Delta Rhine Corridor voor de verzachting van de negatieve impact van de aanleg (zowel voor onze trajectbegeleiding als de impact op de omgeving). Grip op samenwerking • Servicecentrum MER-Omgevingsdienst (Gemeenschappelijke Regeling) • Grenspark Maas-Swalm-Nette (gemeenschappelijke regeling) • Ontwikkelingsmaatschappij Midden-Limburg (OML, vennootschap) • Stichting Ons WCL (stichting) • Regionale uitvoeringsdienst Limburg-Noord (gemeenschappelijke regeling) • Euregio Rijn-Maas-Noord (overige verbonden partij) • SML • Keyport

35

Reguliere werkzaamheden • Afronden ontwikkeling LOG Montfort • Economie • Recreatie en toerisme • Cultureel erfgoed/cultuur • Ruimtelijk beleid • Deelname in grenspark Maas, Swalm, Nette • Deelname Samenwerking Midden-Limburg Economie • Deelname Samenwerking Midden-Limburg Toerisme en Recreatie • Deelname Netwerkberaad Samenwerking Midden-Limburg • Deelname Keyport • Deelname Euregio • Deelname in VVV Midden-Limburg • Deelname in Stichting Ons WCL • Deelname Regionale Energie Strategie • Euregionale Samenwerking (Wassenberg en Niederkrüchten) • Deelname Waterschap / Gebiedsvisie De Meinweg (Jacqueline?) • Deelname Samenwerking Midden-Limburg Ruimte • Inzet expertise andere collega’s voor de doelen van de Nationale Opgaven; Wat mag het kosten? Overzicht baten en lasten bedragen x € 1.000 4. Economie, natuur, toerisme en cultuur Saldo van baten en lasten Lasten Baten Saldo van baten en lasten

Rekening Begroting Begroting 2022 2023 2024

MJR 2025

MJR 2026

MJR 2027

- 2.402 1.256 - 1.146

- 2.743 1.840 - 903

- 1.924 870 - 1.054

- 2.222 1.016 - 1.206

- 2.191 1.001 - 1.190

- 2.162 1.001 - 1.162

Mutatie reserves Toevoegingen Onttrekkingen Mutatie reserves

- 11 213 202

965 965

139 139

139 139

139 139

119 119

Resultaat

- 944

63

- 916

- 1.067

- 1.052

- 1.043

Toelichting verschillen tussen begroting 2024 en begroting 2023. De grootste wijzigingen in begroting 2024 ten opzichte van de begroting 2023 worden veroorzaakt door: • In 2023 is een boekwinst in het kader van een grondruil begroot, te verwachten opbrengst € 1.000.000. • Stijgende personeelslasten ten gevolge van CAO ontwikkelingen 2023 en bijstellen conform functieboek, € 26.000. • In 2023 zijn eenmalige onttrekkingen begroot aan reserves onder andere voor kosten voor Duurzaamheid en invoering van de Omgevingswet.

36

Programma 5: Woonomgeving Inleiding Dit programma gaat over de woonomgeving van onze inwoners. Onze gemeente is een prachtige gemeente waar het mooi wonen is in het groen. Natuur, werkgelegenheid en voorzieningen zijn nabij. De sociale samenhang in onze dorpen is groot, met een actief verenigingsleven. We blijven ons inzetten om nog aantrekkelijker te worden en te blijven voor onze bestaande en nieuwe inwoners. Evenals in programma 4 zien we een kentering in Rijksbeleid. Het Rijk trekt steeds meer de regie naar zich toe. We zien grote opgaven op ons afkomen vanuit het Rijk. Het bouwen naar de landelijke behoefte krijgt prioriteit boven de lokale c.q. de regionale woonbehoefte. Daarnaast zien we een sterkere regulering van de woningmarkt op ons afkomen. Ook voor dit programma geldt dat de hiervoor benodigde middelen om de opgave te kunnen realiseren, (nog) niet mee komen. Er zijn momenteel veel bouwactiviteiten maar we zien ook dat bouwen door diverse omstandigheden soms lastig is. Denk bijvoorbeeld aan de toename van de bouwkosten en de hogere rente. 2-jaarlijks wordt met het Rijk en de provincie over deze bouwopgave in zogenaamde Versnellingstafels gesproken. Aan bod komen daarbij onderwerpen of thema’s die nu voor een vertraging zorgen. Doel van de tafels is de realisatie van bouwopgave te versnellen.

De regionale werkveldtrekkers Wonen nemen samen met de corporaties deel aan de Limburgse versnellingstafels wonen met het Ministerie van Binnenlandse Zaken. Tegelijkertijd hebben we te maken met een demografische transitie die vraagt om andere woningen dan de reeds bestaande voorraad, die grotendeels in particulier bezit is. Dit speelt een rol bij de keuzes voor de toekomst. In het coalitieakkoord is als 4de speerpunt “Bouwen en wonen” specifiek het willen bouwen naar behoefte, de gemeentelijke regie op woningbouw en een toekomstbestendige woningvoorraad benoemd. De bestaande woningvoorraad is voor een deel niet levensloopbestendig. Dit heeft onze aandacht. Zorgdragen voor een goede ruimtelijke ordening is een belangrijke taak van onze gemeente. Door alle ontwikkelingen die zich in sneltreinvaart opvolgen, onder andere op het gebied van wetgeving, woningbouwopgaven en de stikstofproblematiek blijft het een grote uitdaging om hier op een goede manier handen en voeten aan te geven. Wat willen we bereiken en wat gaan we doen?

Strategisch programmadoel: woningen (ver)bouwen naar behoefte, hierbij aansluiten op de korte termijn en kijkend naar een toekomstbestendige woningvoorraad. In de context van de krapte op de woningmarkt wordt zowel gewerkt aan extra woningen als kwalitatief verbeteren van sterk verouderde woningen. Als belangrijke leidraad is de Structuurvisie Wonen Midden Limburg 2022-2025 vastgesteld. Daarnaast hebben we in 2023 een Woondeal gesloten waarin de belangrijkste opgaven staan wat betreft het bouwen van nieuwe woningen. Uiteindelijk willen we bereiken dat onze inwoners kunnen (blijven) wonen in een woning die voldoet aan de behoefte in een goed woon- en leefklimaat. Voor een goed woon- en leefklimaat is een goede sociale samenhang belangrijk, waaraan inwoners en verenigingen zelf ook bijdragen (programma 1). Daarnaast hebben we aandacht voor bijzondere doelgroepen waarbij we de relatie leggen met participatie, zorg en ondersteuning (programma 2). Tevens draagt ook het onderhoud alsook de ontwikkeling van de openbare ruimte hieraan bij (zie programma 6).

37

Tactisch doel 1: We bouwen naar behoefte en willen een woningvoorraad die qua kwaliteit, aantallen en proces goed aansluit bij de behoefte van onze inwoners. Het is belangrijk dat we een gezond evenwicht vinden tussen de huidige en toekomstige woningbehoefte. We bouwen in ieder dorp, zowel tijdelijke als permanente woningen. Daarmee voorzien we in de woonbehoefte en willen we (nieuwe) inwoners langdurig aan onze gemeente binden. Dit draagt bij aan de leefbaarheid van onze kernen. Nieuwe inwoners zorgen ook voor een gezonde(re) bevolkingsopbouw van onze gemeente. De aantrekkelijkheid van de woon- en leefomgeving speelt daarbij een belangrijke rol. Verder wordt bereikbaarheid (zowel mobiliteit alsook digitaal) steeds belangrijker. We willen ook op lange termijn een aantrekkelijke woongemeente blijven en waar mogelijk de leefbaarheid versterken. Daarom willen we als gemeente meer regie voeren op de woningbouw en zorgen dat er gebouwd wordt naar behoefte.

Dit doel kent drie belangrijke aspecten: • Een woningvoorraad die qua type woningen goed aansluit bij de wensen en behoefte van onze inwoners zowel op de korte, middellange en lange termijn; • Een woningvoorraad die qua aantallen aansluit op de behoefte van onze inwoners, er moet een gezond evenwicht zijn tussen de woningbehoefte en het woningaanbod; • Een woningvoorraad die qua proces aansluiten op de behoefte, denk hierbij aan de bewuste keuze voor de gemeente om volledig de regie te nemen of de bewuste keuze om initiatiefnemers de ruimte te geven, voor de ontwikkeling van eigen initiatieven. Actie 1: Regionaal woningbehoefteonderzoek actualiseren en beleidsregel compensatie woningbouwinitiatieven 2022 herijken Op basis van dit woonbehoefteonderzoek en de opgaven die voortkomen uit de woondeal vindt er een herijking plaats van de beleidsregel compensatie woningbouwinitiatieven 2022. Deze beleidsregel zal omgezet worden in de beleidsnotitie Bouwen naar behoefte waarin de bredere woonopgaven een plek krijgen.

Operationeel doel: In 2024 wordt het regionale woonbehoefteonderzoek opgeleverd. In 2024 wordt de beleidsregel compensatie woningbouwinitiatieven 2022 omgevormd naar de beleidsnotitie Bouwen naar behoefte. Actie 2: Beleid kerngrenzen In onze Omgevingsvisie Roerdalen 2050 hebben we onze kerngrenzen benoemd. Het uitgangspunt is dat nieuwe woningen gebouwd worden binnen deze kerngrenzen. Wij bekijken of we de kerngrenzen kunnen herzien en onder welke voorwaarden woningen toegevoegd kunnen worden buiten de huidige kerngrenzen.

Operationeel doel: Begin 2024 leggen we aan de gemeenteraad voor of en op welke wijze de kerngrenzen verlegd kunnen worden. Daarbij zal ook voorgelegd worden welke voorwaarden we verbinden aan het bouwen buiten de huidige kerngrenzen.

38

Actie 3: Faciliteren van initiatieven van inwoners en ontwikkelaars voor het herstructureren en inrichten van locaties voor wonen Het grootste deel van onze woningbouwprojecten wordt gerealiseerd door eigen inwoners of ontwikkelaars. Om te kunnen bouwen moeten we in de meeste gevallen een planologische procedure doorlopen. We werken aan de inhoud van deze bouwprogramma’s en begeleiden deze procedures. Hierbij hebben we oog voor oplossingen die niet ten koste gaan van nu nog onbebouwde grond, bijvoorbeeld door te kijken naar de mogelijkheid om te bouwen met een extra bouwlaag. Hiermee komen we aan twee doelen tegemoet. Enerzijds vergroten we daarmee de haalbaarheid van de opgave vanuit de Woondeal voor sociale en betaalbare woningen. Anderzijds komt dit tegemoet aan de wens die steeds vaker wordt geuit om niet alle groene plekken binnen onze kernen te bebouwen. Dit sluit ook goed aan op het 3de tactische doel van programma 6 ‘We dragen bij aan klimaat en een duurzame omgeving en gemeentelijk vastgoed’. Bij alle projecten in de fysieke leefomgeving is de expertise van de collega’s ruimtelijke ordening benodigd. Met de komst van de Omgevingswet wordt de samenwerking tussen de beleidsmakers, projectleiders en de medewerkers ruimtelijke ordening nog belangrijker. Integraliteit is een vereiste om een plan of project snel tot een goed einde te brengen. De inzet vergt extra capaciteit.

Operationeel doel: We geven voortdurend prioriteit aan het faciliteren van plannen van initiatiefnemers om woningen te bouwen. Zeker wanneer het gaat om herstructureringslocaties werken we hier actief aan mee. Daarbij zetten we in op bouwen naar behoefte op basis van onze Structuurvisie Wonen Midden Limburg en de Woondeal. Ook werken we actief mee, of hebben we de regie bij enkele (grotere) woningbouwprojecten. De volgende projecten vallen onder de regie van gemeente Roerdalen: Project 1: Wienkeskoel fase 3 Melick Al in de programmabegroting 2022 is opgenomen dat we gaan onderzoeken of Wienkeskoel verder kan worden afgerond voor de ontwikkeling van nog enkele bouwkavels (fase 3). Gelet op de grote opgaven die we vanuit het Rijk en vanuit de Woondeal hebben meegekregen zetten we in op een uitbreiding van fase 3. We leggen hierbij ook een relatie met de uitbreiding van de woonwagenlocatie in Melick. In 2024 wordt dit verder opgepakt (ook in het kader van investeren om te renderen). Op basis van Samen Doen wordt de omgeving hier tijdig in meegenomen. Project 2: Afronding wijk Holsterveld in Vlodrop In 2021 is de grondexploitatie van Holsterveld in Vlodrop heropend. De gemeente heeft daarbij 7 vrije bouwkavels in de verkoop. Daarnaast bouwt Wonen Limburg in het Holsterveld 10 sociale huurwoningen. Een ontwikkelaar bouwt 10 levensloopbestendige koopwoningen.

In 2024 starten de bouwwerkzaamheden. Project 3: Centrumplan Herkenbosch In 2023 is het bestemmingsplan vastgesteld voor de ontwikkeling van het centrumplan in Herkenbosch. Verder is een overeenkomst getekend met Wonen Limburg voor de bouw van maximaal 16 sociale huurwoningen en met een ontwikkelaar voor de bouw van 18 grondgebonden woningen. In 2024 starten de bouwwerkzaamheden.

39

Tactisch doel 2: We hebben bijzondere aandacht voor specifieke woonvormen voor onze inwoners met een zorgbehoefte. Het aandeel en aantal ouderen blijft de komende jaren groeien in onze gemeente. Het wordt steeds belangrijker om de toegankelijkheid van (bestaande) woningen te vergroten zodat onze inwoners langer zelfstandig thuis kunnen blijven wonen. Deze opgave is niet alleen via nieuwbouw (levensloopbestendig en/of zorggeschikt) te realiseren maar vraagt veelal ook aanpassing van de bestaande woningvoorraad. Daarnaast is het van belang om passende woonvormen te realiseren voor mensen die niet langer (zelfstandig) thuis kunnen blijven wonen. Actie 1: Vaststellen van een Woonzorgvisie Er komen steeds meer ouderen in onze gemeente. Dat vraagt naar de toekomst toe om aanpassingen van de woningvoorraad. Daarnaast zien we een steeds grotere zorgbehoeften onder diverse doelgroepen. Ook daar zien we dat er geschikte woonvormen nodig zijn voor deze doelgroepen. Ook de Rijksoverheid ziet deze ontwikkelingen en draagt gemeenten daarom op om te werken aan een Woonzorgvisie waarin de woon en zorgopgaven gecombineerd worden.

Operationeel doel: In 2023 wordt regionaal gestart met het uitvoeren van een woonzorganalyse om de behoefte en het aanbod van zorgwonen in de breedste zin van het woord in beeld te brengen. In 2024 worden de resultaten opgeleverd en geanalyseerd. In 2024 werken we samen met de regiogemeenten en zorgpartners aan een gemeentelijke Woonzorgvisie, die in 2025 wordt vastgesteld. Zo kunnen we voldoen aan de wettelijke verplichting om op 1 januari 2026 een Woonzorgvisie vastgesteld te hebben. Daarnaast biedt deze visie de basis om te werken aan de woningbouwprogrammering specifiek voor wonen en zorg. Ook dit wordt een verplichting vanaf 2026.

Tactisch doel 3: In Roerdalen is het prettig wonen. We willen daarbij ruimte bieden voor iedereen. Sommige doelgroepen verdienen daarbij extra aandacht. We willen dat iedereen in Roerdalen kan meedoen. Zowel inwoners met wortels binnen onze gemeente als nieuwkomers. Daarnaast hebben we inwoners waarvoor we speciale aandacht hebben. In onze prestatieafspraken met de woningcorporatie hebben we hier ook bijzondere aandacht voor. Actie 1: We werken aan de uitbreiding van onze woonwagenlocaties in Herkenbosch, Melick en Montfort In 2020 is uit het provinciaal woonbehoefteonderzoek gebleken dat er behoefte is aan extra woonwagenstandplaatsen in Roerdalen. In 2021 is naar aanleiding daarvan het plan van aanpak voor de uitbreiding van woonwagenstandplaatsen vastgesteld. We werken aan de uitvoering van dit plan van aanpak.

Operationeel doel: In 2024 stellen we voor de uitbreiding van de locatie in Herkenbosch een bestemmingsplan vast. Afhankelijk van de levertijden van de woonwagens en de aansluiting op de nutsvoorzieningen wordt de uitbreiding in 2024 of 2025 gerealiseerd. Een uitvoeringskrediet is door de raad beschikbaar gesteld.

40

In Melick wordt onderhandeld over de aankoop van de gronden. Hierbij sluiten we aan op de uitbreiding van Wienkeskoel Fase 3. In 2024 werken we dit verder uit. Voor Melick vragen we indien nodig op basis van de nadere uitwerkingen een separaat uitvoeringskrediet aan. Medio 2024 stellen we voor de uitbreiding van de locatie in Montfort een bestemmingsplan vast. Afhankelijk van de levertijden van de woonwagens en de aansluiting op de nutsvoorzieningen wordt de uitbreiding naar verwachting in 2025 gerealiseerd. Een uitvoeringskrediet is door de raad beschikbaar gesteld. Voor Sint Odiliënberg wordt in 2023 een plan van aanpak voorbereid dat uitgevoerd kan worden in 2024. Actie 2: In al onze kernen realiseren we samen met Wonen Limburg een locatie met maximaal 12 flexwoningen Vanwege de oorlog in Oekraïne en de opgave ten behoeve van statushouders zijn we in 2022 gestart met de realisering van flexwoningen in onze kernen. In 2023 hebben we de eerste woningen gerealiseerd. In 2024 werken we daar aan verder.

Operationeel doel: De flexwoningen zijn in Melick, Sint Odiliënberg en Vlodrop in 2023 gerealiseerd. In Herkenbosch, Montfort en Posterholt zijn we in 2023 gestart met de voorbereidende werkzaamheden. Het bouwen van de woningen vindt plaats in 2024.

Tactisch doel 4: We zetten in op een duurzame woonomgeving en woningvoorraad. Inzetten op energiebesparing en hernieuwbare energieopwekking is van groot belang voor het milieu en het leef- en woonklimaat in de gemeente Roerdalen. Door energie te besparen en gebruik te maken van schone energiebronnen verminderen we de uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen en maken we Roerdalen duurzamer. Om deze doelstellingen te bereiken is het verduurzamen van onze woningvoorraad een belangrijk uitgangspunt. Actie 1: We leggen de verbinding tussen onze duurzaamheidsambities en doelstellingen en de verduurzaming van de woningvoorraad Onze duurzaamheidsopgaven zijn groot. Een belangrijke opgave is het verduurzamen van onze woningvoorraad. Dit geldt voor zowel het opwekken van energie als het besparen. We geven hier prioriteit aan de komende jaren door slimme combinaties te zoeken tussen woningbouw, transformatie en het bevorderen van duurzaamheid uit programma 4.

Operationeel doel: Een belangrijk onderdeel van onze duurzaamheidsdoelstellingen en ambities zit in het verduurzamen van de woningvoorraad. In 2024 concrete acties benoemen vanuit wonen en duurzaamheid met als doel in te vullen hoe we de Transitievisie Warmte voor dit onderdeel willen invullen. Actie 2: (Her)overwegen (doelstellingen) Beleidsvisie Afval 2019-2023 In 2018 is er door de raad de Beleidsvisie Afval 2019-2023 vastgesteld. In dit beleidsdocument zijn doelstellingen vastgelegd hoe wij in onze gemeente in de toekomst met ons afval om willen gaan. Eind 2023 dienen wij in onze gemeente nog maximaal 100 kilo restafval per inwoner te verzamelen, eind 2025 moet dit 90 kilogram zijn. In navolging hiervan heeft de raad eind 2020 besloten om per 1 januari 2022 de afvalinzameling drastisch te wijzigen met als doel om de resultaten uit de Beleidsvisie

41

Afval 2019-2023 te behalen. De resultaten over het eerste inzameljaar 2022, welke in Q3 van 2023 aan de raad aangeboden zijn, laten zien dat we zeer goed op weg zijn.

Operationeel doel: In het eerste kwartaal van 2024 nodigen we de raadswerkgroep Afval uit om de Beleidsvisie Afval 2019-2023 te evalueren. Doel van deze bijeenkomst zal zijn om te bespreken welke ambities de raad heeft rondom het thema afval. Vervolgens nemen we de conclusies mee in RD Maasland (RDM) verband waarna de RDM gemeenten gezamenlijk aan de slag gaan met een nieuwe Beleidsvisie. Deze wordt in de 2de helft 2024 door het bestuur van RDM aangeboden aan de raad. Actie 3: Bewustwording op het gebied van milieu en duurzaamheid creëren onder onze jongste inwoners Het milieu en duurzaamheid zijn actuele maatschappelijke thema’s. Bewustwording hierover begint bij onze jongste inwoners. Inmiddels zijn er een viertal basisscholen in onze gemeente (Melick, Montfort, Sint Odiliënberg en Vlodrop) die de lespakketten van RD Maasland over deze onderwerpen, met een focus op de verschillende afvalstromen, afnemen. Onze ambitie is dat eind 2025 ook de scholen in Herkenbosch en Posterholt aanhaken bij deze gratis lespakketten. Wanneer gewenst voorzien wij de scholen van materialen om de diverse afvalstromen te kunnen scheiden.

Operationeel doel: De doelstelling is dat eind 2024 minimaal vijf scholen in onze gemeente met het lesprogramma van RD Maasland werkt. Grip op samenwerking • Servicecentrum MER-Omgevingsdienst (Gemeenschappelijke Regeling) • Reinigingsdienst Maasland (gemeenschappelijke regeling) • De Regionale uitvoeringsdienst Limburg-Noord (overige verbonden partij) • SML Reguliere werkzaamheden • Ruimtelijke plannen • Grondexploitaties • Gebiedsontwikkeling • Planschadezaken / Nadeelcompensatie • Trekkersrol Samenwerking Midden-Limburg (SML) op het gebied van Wonen, Zorg en Woonomgeving • Regionale trekkersrol Kernteam Woondeal Limburg • Deelname Samenwerking Midden-Limburg • Prestatieafspraken • Uitvoering Wet goed verhuurderschap (link met programma 3) • Huisvesting ontheemden • Uitvoering afvalnota • Inzet expertise andere collega’s voor doelen van de Nationale Opgaven

42

Wat mag het kosten? Overzicht baten en lasten bedragen x € 1.000 5. Woonomgeving Saldo van baten en lasten Lasten Baten Saldo van baten en lasten Mutatie reserves Toevoegingen Onttrekkingen Mutatie reserves Resultaat

Rekening Begroting Begroting 2022 2023 2024

MJR 2025

MJR 2026

MJR 2027

- 5.465 4.216 - 1.249

- 7.424 4.844 - 2.580

- 6.788 4.648 - 2.140

- 5.973 4.629 - 1.344

- 5.581 4.271 - 1.310

- 5.575 4.323 - 1.252

- 20 141 121

- 32 1.457 1.425

- 87 1.035 948

- 11 - 11

-

-

- 1.128

- 1.155

- 1.192

- 1.355

- 1.310

- 1.252

Toelichting verschillen tussen begroting 2024 en begroting 2023. De grootste wijzigingen in begroting 2024 ten opzichte van de begroting 2023 worden veroorzaakt door: • De gemeentelijke bijdrage aan de RD Maasland stijgt met € 149.000 op basis van hun begroting. • Tarief afvalstoffenheffing is kostendekkend. Dit betekent extra inkomsten van € 417.000 ten opzicht van de begroting 2023. • De verwachting is om in 2023 € 178.000 meer leges te ontvangen in verband met grote projecten. • Stijgende personeelslasten ten gevolge van CAO ontwikkelingen 2023 en bijstellen conform functieboek, € 47.000. • In 2023 zijn eenmalige onttrekkingen en toevoegingen begroot aan reserves onder andere voor aankoop stikstofrechten, Centrumplan Herkenbosch en Omgevingswet.

43

Programma 6: Mobiliteit, infrastructuur en openbaar groen Inleiding Dit programma richt zich op de directe leefomgeving van onze inwoners. Zowel op het onderhoud als op de ontwikkeling van de openbare ruimte. We betrekken inwoners actief bij initiatieven op het gebied van veiligheid en leefbaarheid en bij de keuzes die gemaakt moeten worden in de inrichting en het onderhoud van de openbare ruimte. Dat doen we binnen duidelijke kaders en vanuit het algemeen belang. We hebben hier al goede ervaringen mee opgedaan. De tijd die dit kost levert een duidelijke meerwaarde daar waar het gaat om draagvlak van de omgeving en waardering voor het kunnen meedenken in de inrichting. We realiseren een aantal projecten per jaar op deze manier. We maken keuzes in welke projecten we kiezen voor welke vorm van participatie. Dit sluit aan op de uitgangspunten zoals benoemd in de kadernota (hoofdstuk 4). Daarnaast werken we wijkgericht en zijn onze medewerkers van de buitendienst herkenbaar aanwezig in de dorpen en aanspreekbaar voor iedereen, die dit wenst. De medewerkers van onze buitendienst hebben een sterke binding met de kernen en weten wat er in een dorp leeft. Vanuit hun sterke verantwoordelijkheidsgevoel werken ze dagelijks in de kernen en proberen klachten en meldingen zo snel als mogelijk op te lossen.