04 Programmabegroting 2024-2027

Programmabegroting 2024 - 2027 Behandeling in de gemeenteraad op 9 november 2023

2

Inhoudsopgave 1. INLEIDING ..................................................................................................................................................... 3 1.1 UITGANGSPUNTEN ............................................................................................................................................. 3 1.2 OPBOUW PROGRAMMABEGROTING ...................................................................................................................... 4 1.3 FINANCIËLE UITGANGSPUNTEN ............................................................................................................................. 4 1.4 FINANCIEEL BEELD .............................................................................................................................................. 5 2. ROERDALEN IN BALANS ................................................................................................................................ 7 2.1 INLEIDING ......................................................................................................................................................... 7 2.2 INZET RESERVE AFDEKKEN TEKORTEN ......................................................................................................................

7 2.3 VERNIEUWDE AANPAK ROERDALEN IN BALANS......................................................................................................... 7 3. PROGRAMMAPLAN ...................................................................................................................................... 8 PROGRAMMA 1: KRACHTIGE DORPEN .......................................................................................................................... 8 PROGRAMMA 2: PARTICIPATIE, ONDERSTEUNING EN ZORG ............................................................................................ 14 PROGRAMMA 3: VEILIGE DORPEN ............................................................................................................................. 18 PROGRAMMA 4: ECONOMIE, NATUUR, TOERISME, CULTUUR EN DUURZAAMHEID ............................................................. 23 PROGRAMMA 5: WOONOMGEVING .......................................................................................................................... 37 PROGRAMMA 6: MOBILITEIT, INFRASTRUCTUUR EN OPENBAAR GROEN ............................................................................ 44 PROGRAMMA 7: BESTUUR, ORGANISATIE EN DIENSTVERLENING......................................................................................

51 PROGRAMMA 8: ALGEMENE MIDDELEN ..................................................................................................................... 58 4. PARAGRAFEN ............................................................................................................................................. 62 PARAGRAAF BEDRIJFSVOERING ................................................................................................................................. 62 PARAGRAAF WET OPEN OVERHEID / OPENBAARHEIDSPARAGRAAF................................................................................... 68 PARAGRAAF ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN ........................................................................................................... 69 PARAGRAAF GEMEENTELIJK GRONDBELEID .................................................................................................................. 74 PARAGRAAF LOKALE HEFFINGEN ............................................................................................................................... 76 PARAGRAAF VERBONDEN PARTIJEN ........................................................................................................................... 83 PARAGRAAF FINANCIERING ....................................................................................................................................

111 PARAGRAAF WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING ....................................................................................... 117 FINANCIËN IN HOOFDLIJNEN ........................................................................................................................ 128 VERLOOP VAN HET SALDO ...................................................................................................................................... 128 OVERZICHT BATEN EN LASTEN................................................................................................................................. 130 OVERZICHT BEGROTINGSEVENWICHT ....................................................................................................................... 132 FINANCIËLE POSITIE, PROGNOSE MEERJARENBALANS ................................................................................................... 134 OVERZICHT RESERVES EN VOORZIENINGEN ................................................................................................................ 135 VERLOOP RESERVES EN VOORZIENINGEN ................................................................................................................... 137 OVERZICHT VERLOOP RESERVES PER PROGRAMMA ......................................................................................................

138 JAARLIJKS TERUGKERENDE ARBEIDSKOSTEN GERELATEERDE VERPLICHTINGEN.................................................................... 141 INVESTERINGSSCHEMA .......................................................................................................................................... 142 BIJLAGEN ...................................................................................................................................................... 143 OVERZICHT BATEN EN LASTEN PER PROGRAMMA OP TAAKVELDNIVEAU (UITVOERINGSINFORMATIE)...................................... 143 OVERZICHT BATEN EN LASTEN 2024 PER (HOOFD)TAAKVELD ........................................................................................ 147 OVERZICHT BELEIDSINDICATOREN............................................................................................................................ 149 AFKORTINGEN ..................................................................................................................................................... 151

1

2

1. Inleiding Dit is de tweede begroting in de nieuwe raadsperiode. Onze ambitie om samen met inwoners en ondernemers te werken aan de ontwikkeling van onze mooie gemeente is niet veranderd. Ons financieel perspectief is wel anders. Zonder ingrijpen zien we een oplopend tekort in onze begroting. Vanaf 2026 wordt dat vooral veroorzaakt door de bezuinigingen van de Rijksoverheid. Maar ook op korte termijn zijn onze inkomsten en uitgaven niet in balans. We wachten niet af wat een nieuwe regering gaat doen. In deze begroting hebben we waar mogelijk kosten verlaagd of inkomsten vergroot om het tekort zoveel mogelijk te beperken. Maar er is meer nodig om onze inkomsten en uitgaven structureel in balans te krijgen. Daarom starten we nog dit najaar een nieuw proces Roerdalen in Balans. In afstemming met een raadswerkgroep zorgen we ervoor dat uiterlijk in maart 2024 keuzemogelijkheden beschikbaar zijn om onze begroting structureel sluitend te krijgen. Dus zonder inzet van reserves. Daarbij blijven we werken aan de grote opgaven van deze tijd, zoals bestaanszekerheid, bouwen en wonen en de energietransitie. Het is de kunst de lange termijn doelen niet uit het oog te verliezen in deze onvoorspelbare en snel veranderende wereld. Tegelijk willen we het ‘kleine’ blijven koesteren: kleinschalig, dorpsgericht en voortdurend investeren in de relatie tussen inwoners en gemeente.

Samen Doen Samen doen betekent dat we steeds meer vanuit maatschappelijke, voor inwoners belangrijke opgaven werken. Daarin zoeken we samen naar de beste rolverdeling tussen de gemeente en de gemeenschap. Dus meer in samenhang en in samenwerking met inwoners en partners. Dat vraagt ook om over de schutting te kijken en de inzet en middelen te bundelen, een volgende stap in onze organisatieontwikkeling. We realiseren ons hierbij dat dit niet betekent dat altijd iedereen tevreden is met de besluiten die we nemen.

Missie en Visie We blijven geloven in de kracht van mensen en de gemeenschap van Roerdalen: zij maken de samenleving. We bouwen voort op de betrokkenheid van onze inwoners en toenemend burgerinitiatief. We versterken deze beweging en het enthousiasme en verbinden die met de grote opgaven waar we voor staan. Wij maken het inwoners zo gemakkelijk mogelijk om hier aan mee te doen. We vinden het belangrijk dat we nieuw beleid en nieuwe maatregelen ontwikkelen samen met onze inwoners waar het voor bedoeld is. We blijven experimenteren en zoeken naar slimme wegen en verbindingen. Regels dienen een hoger doel. We werken volgens de bedoeling, vanuit een verbindende communicatieve organisatie.

1.1 Uitgangspunten ➢ We houden vast aan een dorpsgerichte aanpak. Het dorp is het vertrekpunt als het gaat om de sociale samenhang, de leefbaarheid en de leefomgeving. We richten onze organisatie in om dorps- en opgavegericht te werken. ➢ We werken toe naar opgavegericht werken. De opgave die leeft onder onze inwoners is het vertrekpunt. Denken in kansen in plaats van problemen. En handelen vanuit mogelijkheden en niet vanuit regels. ➢ We werken volgens het model van een meervoudige overheid. Onze rol en verantwoordelijkheid is niet in alle taken gelijk. We zoeken samen met onze inwoners naar de beste invulling van ieders rol. ➢ Wat lokaal kan, doen we lokaal. Het liefst zo dicht mogelijk bij onze inwoners: zichtbaar nabij met korte lijnen naar bestuur en medewerkers. We werken (regionaal) samen als het nodig is.

3

➢ We werken resultaatgericht, durven los te laten en te experimenteren. ➢ We werken waarden gedreven: vanuit respect en gelijkwaardigheid, vertrouwen en verantwoordelijkheid.

1.2 Opbouw Programmabegroting Afgezien van een aantal accenten blijft de opbouw van de programmabegroting ongewijzigd. Roerdalen in Balans blijft een apart hoofdstuk met daarin de inhoudelijke en financiële hoofdlijnen. Per programma zijn de strategische doelen vastgelegd. De hieraan gekoppelde (sub)doelen en acties volgen de Kadernota 2024 en het coalitieakkoord. Waar mogelijk hebben we ook operationele doelen benoemd. Dit wordt gevolgd door een financieel overzicht van de inkomsten en uitgaven van het programma. De verplichte indicatoren staan in de paragraaf “Bedrijfsvoering” en in een bijlage bij deze begroting. In ieder programma staat een kopje “Grip op samenwerking” in dezelfde kleur als de paragraaf verbonden partijen.

1.3 Financiële uitgangspunten Voor het opstellen van de begroting 2023 en de meerjarenbegroting 2024-2026 besloot de gemeenteraad, met het vaststellen van de Kadernota 2023, de volgende uitgangspunten te hanteren: • We streven naar een structureel en reëel sluitende begroting, ook in meerjarig perspectief; • We gaan voor exploitatiebudgetten uit van een kostenstijging van 3,9% als algemeen inflatiepercentage conform CBP-raming maart 2022 prijs materiële overheidsconsumptie. Voor contractuele afspraken worden de kosten conform deze afspraken verhoogd; • Voor infrastructurele investeringen gaan we uit van een stijging conform de algemene indexering van het CPB. • Voor de ontwikkeling van de loonkosten gaan we uit van 5,2% conform CPB-raming maart 2022 loonvoet sector overheid; • Voor de onroerende zaakbelasting gaan we uit van een opbrengstenstijging van 3,5% voor woningen, zoals in het meerjarig perspectief van Roerdalen in Balans is opgenomen. Ook wordt de OZB verhoogd met 3,9% op basis jaarlijkse inflatie. Bovendien stijgt de OZB-opbrengst als gevolg van de toename van het aantal woningen. • We hanteren een rekenrente van 3,5% over het financieringstekort; • We ramen de post onvoorzien structureel €25.000. • De algemene uitkering ramen we op basis van de meicirculaire 2023.

• Voor de streefwaarden voor de bepaling van de financiële positie gebruiken we de signaleringswaarde uit het “Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader” van de provincie. We hebben deze begroting voorbereid op basis van de meest actuele financiële gegevens. We hebben de septembercirculaire 2023 nog niet kunnen verwerken. Daarover informeren we u in oktober 2023 met een apart raadsvoorstel, waarbij ook een begrotingswijziging is opgenomen. We stellen voor die te behandelen op 9 november 2023, zodat de begroting meteen geactualiseerd wordt met de nieuwste financiële gegevens.

4

1.4 Financieel beeld We willen een financieel gezonde gemeente blijven. Met het nieuwe plan Roerdalen in Balans willen we ervoor zorgen dat dit lukt. We staan voor een stevige uitdaging om onze inkomsten en uitgaven structureel in balans te krijgen. We hebben flinke reserves en onze algemene reserve staat ruim boven de ondergrens van € 3,5 miljoen, die de raad heeft bepaald. De omvang van onze bestemmingsreserves wordt de komende jaren wel kleiner. We zetten deze bestemmingsreserves in voor Roerdalen in Balans, voor investeringen die renderen en we investeren in de kwaliteit van onze gemeente. Daarmee zetten we onze reserves verantwoord in voor ontwikkelingen die onze inwoners ten goede komen. Een uitgebreid overzicht van het verloop van onze reserves en voorzieningen staat in het hoofdstuk “Financiën in hoofdlijnen”. In onderstaand overzicht staat een samenvatting van de financiële begroting voor de komende jaren. In de programma’s hebben we de financiële gegevens verder uitgewerkt bij het onderdeel “Wat mag het kosten?” Daar staat een korte toelichting op de belangrijkste wijzigingen ten opzichte van het begrotingsjaar 2023. Daarnaast zijn in het hoofdstuk “Financiën in hoofdlijnen” het verloop van het saldo vanaf de vaststelling van de begroting 2023, het overzicht reserves en voorzieningen, het investeringsschema en het overzicht begrotingsevenwicht opgenomen.

Het overzicht van baten en lasten per programma verdeeld naar de verschillende taakvelden (de uitvoeringsinformatie) is als bijlage toegevoegd.

5

bedragen x € 1.000 Rekening 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

MJR 2025

MJR 2026

MJR 2027

Saldo van baten en lasten Lasten 1. Krachtige dorpen 2. Participatie, ondersteuning en zorg 3. Veilige dorpen 4. Economie, natuur, toerisme en cultuur 5. Woonomgeving 6. Mobiliteit, infrastructuur en openbaar groen 7. Bestuur, organisatie en dienstverlening 8. Algemene middelen Totaal Lasten

- 4.933 - 25.893 - 2.284 - 2.402 - 5.465 - 7.216 - 10.360 - 232 - 58.786

- 5.629 - 29.747 - 2.506 - 2.743 - 7.424 - 8.419 - 12.344 - 369 - 69.182

- 6.415 - 26.952 - 2.523 - 1.924 - 6.788 - 8.491 - 12.184 - 375 - 65.651

- 6.143 - 26.517 - 2.525 - 2.222 - 5.973 - 8.789 - 11.703 - 388 - 64.260

- 5.739 - 26.027 - 2.535 - 2.191 - 5.581 - 8.871 - 11.653 - 400 - 62.997

- 5.883 - 25.914 - 2.535 - 2.162 - 5.575 - 9.072 - 11.754 - 410 - 63.305

Baten 1. Krachtige dorpen 2. Participatie, ondersteuning en zorg 3. Veilige dorpen 4. Economie, natuur, toerisme en cultuur 5. Woonomgeving 6. Mobiliteit, infrastructuur en openbaar groen 7. Bestuur, organisatie en dienstverlening 8. Algemene middelen Totaal Baten

471 6.530 184 1.256 4.216 2.593 914 44.115 60.278

736 7.782 193 1.840 4.844 2.732 365 44.585 63.077

770 5.519 56 870 4.648 2.566 457 46.561 61.446

550 6.050 56 1.016 4.629 2.624 468 46.699 62.092

481 6.431 56 1.001 4.271 2.689 501 43.489 58.919

207 6.006 56 1.001 4.323 2.748 567 43.150 58.057

Saldo van baten en lasten

1.492

- 6.104

- 4.205

- 2.168

- 4.079

- 5.247

Mutatie reserves Toevoegingen

- 3.100

- 901

- 127

- 51

- 40

- 40

Onttrekkingen

3.672

6.255

4.332

656

636

616

Mutatie reserves

572

5.354

4.205

605

596

576

2.064

- 750

0

- 1.563

- 3.483

- 4.671

Overzicht programma's

Resultaat

6

2. Roerdalen in balans 2.1 Inleiding Bij de voorbereiding van de begroting 2021-2024 bleek een groot meerjarig oplopend tekort in de structurele inkomsten van bijna € 3,5 miljoen. De traditionele manier van het oplossen van een dergelijk probleem is snijden in de uitgaven en verhogen van de belastingen zodat de balans tussen de uitgaven en de structurele inkomsten hersteld wordt. Gezien de omvang van het tekort zou dat betekenen dat veel kwaliteit voor de gemeenschap afgebroken zou worden en dat tegelijk de lasten voor inwoners extreem verhoogd zouden worden.

2.2 Inzet reserve afdekken tekorten Om de tekorten in de periode 2021-2024 op te vangen is bij de begroting 2021 een reserve “Afdekken tekorten” gevormd van € 4,35 miljoen. Dit is afgestemd met de provincie. Deze bestemmingsreserve mag tot en met begrotingsjaar 2024 ingezet worden. Bij de begroting 2022 zag het er naar uit dat we voor de jaren 2022 tot en met 2024 geen beroep op deze reserve hoeven te toen. Door de huidige ontwikkelingen zijn deze inzichten veranderd. In de kadernota gaven we al aan in 2024 een beperkt beroep te moeten doen op deze reserve. Er bleek uiteindelijk 2,1 miljoen euro van de reserve nodig te zijn om de begroting voor 2024 sluitend te krijgen.

2.3 Vernieuwde aanpak Roerdalen in Balans Sinds 2021 hebben we hard gewerkt om de begroting sluitend te krijgen. Voor het onderdeel sociaal domein gaan we de taakstelling niet realiseren. We verwachten de taakstelling investeren om te redeneren grotendeels te realiseren, maar wel later dan in 2024. De besparing op de organisatiekosten is in 2023 grotendeels gerealiseerd. De eindstand van Roerdalen in Balans zullen we dan ook rapporteren bij de jaarrekening 2023. We zien opnieuw een forse financiële uitdaging op ons afkomen. De prijzen stijgen, het tempo van de veranderingen in de maatschappij neemt toe en de rijksuitkering neemt af. Het meerjarenperspectief vanuit het Rijk leidt in 2026 tot een fors tekort. Maar ook voor 2024 en 2025 is het de vraag of het gaat lukken om de begroting sluitend te krijgen. We zullen bij de voorbereiding van de kadernota 2025 onze financiën en keuzes stevig onder de loep nemen. Dat doen we in samenwerking met de raadswerkgroep Roerdalen in Balans, die nieuw leven wordt ingeblazen. We streven naar een begroting in balans. Een aantal zaken uit Roerdalen in Balans zullen daarin onveranderd terugkomen en gemonitord worden. Maar nu wel binnen de context van de totale begroting, die we daarmee integraal tegen het licht houden. Vanaf september 2023 werken we in overleg met de raadswerkgroep aan voorstellen.

Die willen we gereed hebben als input voor de kadernota 2025.

7

3. Programmaplan Programma 1: Krachtige dorpen Inleiding Het programma Krachtige Dorpen gaat over sociale samenhang en leefbaarheid in Roerdalen. Het programma omvat de basisvoorzieningen zoals de school, de vereniging, het dorpshuis, het sociaal team of het consultatiebureau. Het gaat om de mogelijkheden voor inwoners om elkaar te ontmoeten, zich te ontspannen en te ontplooien. Sociale samenhang wordt door het CBS gedefinieerd in termen van sociale participatie of maatschappelijke deelname. Wij willen dat iedereen die dat wil, kan meedoen aan de samenleving en niemand wordt uitgesloten. Programma 1 gaat ook over het preventief versterken van de veerkracht en de weerbaarheid van mensen. Afgelopen jaren is er een netwerk van burgerinitiatieven ontstaan. Steeds meer inwoners raken betrokken en nemen verantwoordelijkheid. Er is een sterke relatie met wonen en leefomgeving. Programma 1 raakt het fundament van het sociaal domein: de sociale basis. Programma 1 en programma 2 (participatie, ondersteuning en zorg) gaan vloeiend in elkaar over en versterken elkaar, waarbij programma 1 vooral over de gemeenschap gaat en programma 2 over individuele en collectieve zorg en ondersteuning. Wat willen we bereiken en wat gaan we doen? Beweging sociale basis We werken sinds 2020 aan de omvorming van het sociaal domein. Deze omvorming is een beweging naar een sterke sociale basis.

Onze overtuiging is dat we de ingewikkelde hulp kunnen terugbrengen naar de menselijke maat. Terug naar wat de inwoner écht nodig heeft kijkend vanuit zijn eigen situatie. En hulp niet veraf, maar dichtbij georganiseerd. Daarom breiden we de expertise en het netwerk van het sociaal team uit, onder andere op het gebied van ervaringswerk en complexe problematiek. We investeren in een krachtige sociale basis vanuit de visie van de omvorming. Daarnaast werken we binnen dit programma in het kader van andere overheid en klein geluk, volgens de bedoeling aan burgerparticipatie. In dat kader experimenteren we met onze inwoners en richten we ons in 2024 op gezamenlijke ontmoetingsplekken voor iedereen in onze gemeente, waaronder speel-, beweeg- en ontmoetingsplekken met en voor onze inwoners. We werken samen met ROC Gilde aan de experimentele opleiding Sociaal werker voor jongeren in de regio. En met de aanpak jeugd- en jongeren hebben we aandacht voor het verbinden met het middelbaar onderwijs in de regio.

Strategisch programmadoel: krachtige dorpen met veel sociale samenhang, goede basisvoorzieningen en weerbare inwoners. Met veel inwoners in Roerdalen gaat het goed. Zij voelen zich gezond en gelukkig en voeren zelf regie over hun eigen leven en zijn autonoom. We blijven inwoners faciliteren bij nieuwe initiatieven, die bijdragen aan de sociale samenhang, leefbaarheid en duurzaamheid. We hebben oog voor wat mensen nodig hebben en luisteren naar de wensen van onze inwoners. Vergroten van de weerbaarheid, de veerkracht en inzetten op preventie Er is een groter wordende groep kwetsbare mensen in de maatschappij. Door stapeling van problemen op het gebied van gezondheid, werk en inkomen, opvoeden en laaggeletterdheid kan de kwetsbaarheid en de ongelijkheid toenemen. Ook is er een kleine groep inwoners die niet zelfredzaam is. Wij ondersteunen de veerkracht en weerbaarheid van deze inwoners vanuit de visie van positieve gezondheid.

8

Positieve gezondheid gaat ervan uit dat mensen zelf verantwoordelijk zijn, maar dat zij met hulp hun weerbaarheid in kwetsbare situaties kunnen versterken. Positieve gezondheid gaat over de veerkracht op meerdere levensdomeinen: lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks functioneren. Daarnaast vergroten wij de inzet op preventie en preventieve maatregelen en vroegtijdig signaleren.

Tactisch doel 1: Versterken van de sociale basis. We willen investeren in een sterke sociale basis. Een sterke gemeenschap met mensen die naar elkaar omkijken. Een gemeenschap waarin er gerichte aandacht is voor een gezonde leefstijl, positieve gezondheid en preventie. Daar kan iedereen een rol in spelen, ook een sportvereniging, een naaste of een buur. Dat doen we voor en met onze inwoners, samen doen! Actie 1: Inzet van het gezond en actief leven akkoord Met de lokale invulling van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA)1 zetten we ons in om de sociale basis te versterken en de verschillende pilots en projecten op termijn structureel in te zetten. Met het GALA werken we planmatig, domein overstijgend en met activiteiten op meerdere pijlers aan sociaal maatschappelijke vraagstukken. Het geeft meer samenhang in onze aanpak en een meer afgestemde inzet op de vaak complexe (gezondheids)situatie van inwoners. Zo moet meer impact ontstaan. Actie 2: Structurele inzet aanpak Welzijn op Recept Welzijn op Recept is een alternatief voor mensen met psychosociale klachten. In plaats van het ‘traditionele pilletje’ voor te schrijven, verwijst de huisarts deze patiënten door naar een welzijnscoach.

Operationeel doel: Tegengaan van de onnodige inzet van gespecialiseerde hulp. Verbeteren van de positieve gezondheid van de deelnemers. We maken regionale afspraken over de samenwerking met de zorgverzekering vanuit het Integraal Zorg Akkoord (IZA) en het Gezond en Actief leven akkoord (GALA). Actie 3: Anders inrichten collectieve vormen van basisondersteuning In 2023 zijn we gestart met de doorontwikkeling van de Huiskamerplus. In eerste halfjaar van 2024 evalueren we de hernieuwde aanpak en besluiten op basis daarvan over het eventueel centraliseren in het belang van de kwaliteit. Actie 4: Inzet van ervaringsdeskundigheid in de sociale basis Mensen met ervaringsdeskundigheid weten als geen ander hoe het is om te leven met stigma, hoe het is om weer een gewaardeerde rol in de samenleving te krijgen, hoe anderen hieraan kunnen bijdragen en hoe moeilijk de weg kan zijn. Sommige mensen hebben moeite om zelfstandig een bestaan op te bouwen en te behouden. Denk aan mensen met (ernstige) psychische problemen, een verslaving of een licht verstandelijke beperking. Een deel van hen heeft hierbij soms voor kortere of langere tijd ondersteuning of

1 Met het GALA maken het ministerie van VWS, gemeenten, GGD’s en zorgverzekeraars afspraken voor de komende jaren

over het versterken van de lokale en regionale aanpak voor preventie gezondheid en de sociale basis. 9

begeleiding nodig. We gaan in 2024 door op de ingeslagen weg en bekijken voor 2025 in hoeverre we kunnen aansluiten bij de regionale ontwikkelingen rondom het ervaringswerk. Actie 5: Onderzoeken nieuwe aanpak jeugd en jongeren We starten het onderzoek naar een nieuwe aanpak jeugd- en jongerenbeleid met gesprekken met jongeren uit de zes dorpskernen van Roerdalen in 2024. Het is belangrijk om nu extra aandacht te hebben voor onze jongeren. De dorpskernen vergrijzen en de hoop bestaat dat jongeren, ook in de toekomst, voor wonen en werken in gemeente Roerdalen kiezen. Anderzijds is het geen makkelijke tijd om op te groeien en kunnen jongeren hierbij wel een steuntje in de rug gebruiken door een hechte gemeenschap en een stevig netwerk. Dit zal in 2024 leiden tot nieuwe doelen en uitgangspunten op het gebied van jeugd en jongeren en specifiek rondom de accommodaties en ontmoetingsplekken. In de hervormingsagenda van de jeugdzorg wordt beschreven dat de doelgroep van de jeugdzorg beperkt wordt tot een kleinere kwetsbare groep jeugdigen. Hierdoor krijgen wij in de sociale basis een extra opgave om de potentieel kwetsbare jongeren tijdig te signaleren en op een laagdrempelige manier te ondersteunen en stimuleren in het opgroeien, zodat zij opgroeien tot zelfstandige en zelfredzame jongeren met een sterk sociaal netwerk.

Maatschappelijk vastgoed en duurzaamheid We werken samen aan de integrale opgaven op het gebied van maatschappelijke ontwikkeling, vastgoed en duurzaamheid. Voorbeelden van deze integrale opgaven zijn de ontwikkelingen met betrekking tot de multifunctionele accommodatie Vlodrop, het kind centrum Posterholt en Dorpspark Schepersheuvel. Daarnaast maken we met de verschillende jeugd- en dorpshuizen nieuwe afspraken met de stichtingen die deze exploiteren of huren. Op het gebied van jeugd- en jongerenbeleid is een verkennend proces gestart in 2023 en werken we in 2024 verder aan een nieuwe aanpak.

Operationeel doel: Herijking accommodatiebeleid vanuit de nota maatschappelijk vastgoed. In het eerste halfjaar van 2024 hebben we de koers en keuzes jongerenwerk bepaald In 2024 hebben we de koppeling tussen jongerenbeleid en de bestaande jongerenhuizen gemaakt. Actie 6: Roerdalen zijn we samen Behoud en versterken van sociale samenhang vraagt om gerichte aandacht voor nieuwe inwoners. Om nieuwe en huidige burgers van Roerdalen de mogelijkheid te geven andere mensen te leren kennen, te ontmoeten en verhalen te delen, organiseren we gesprekken tussen onze inwoners over hun ervaringen en identiteit onder het motto: Roerdalen zijn we samen. Zo krijgen onze inwoners de mogelijkheid om in contact te komen met andere mensen in een veilige omgeving, vooroordelen te onderzoeken en tegen te gaan.

Operationeel doel: In 2024 vervolgen we de gesprekken vanuit het concept Human Library Bestaande en nieuwe inwoners leren elkaar kennen Actie 7: We creëren een ontmoetingsplek in samenhang met de (burger)biebs We worden door het Rijk verplicht om een fysieke bibliotheek te realiseren per 1 januari 2025. In 2024 bekijken we hoe we die vorm geven. Dat doen samen met onze schoolbibliotheken, onze burgerbiebs en Bibliorura. Hiervoor vragen we nog dit najaar subsidie aan bij de SPUK-regeling

10

Toekomstbestendige Lokale Bibliotheekvoorzieningen. De verplichting van het rijk om een fysieke bibliotheek in stand te houden leidt tot structurele extra kosten. We verwachten dat de uitgaven voor instandhouding van de fysieke bibliotheek betaalt kunnen worden uit de structurele Rijkssubsidie die vanaf 2025 beschikbaar komt.

Tactisch doel 2: Inwoners in een kwetsbare situatie worden weerbaarder, méér bewust van de eigen invloed op gezondheid en ontwikkelen veerkracht en vaardigheden. Actie 1: bevorderen van een gezonde leefstijl en een gezonde leefomgeving

Operationeel doel 1: Aanpak obesitas We zetten in op de doorontwikkeling van het programma Healthy life. De verbinding met de lokale verenigingen wordt versterkt. Daarnaast verkennen we in MER verband de mogelijkheden om de Ketenaanpak Kei Gezond Limburg gezamenlijk te implementeren, inclusief de mogelijke koppeling met het programma ‘jongeren op gezond gewicht’. Aanpak op basis van de uitgangpunten van het GALA. Het programma Kansrijke start Noord- en Midden-Limburg dat sinds 2021 loopt is gericht op de ondersteuning van (aanstaande) ouders van (kwetsbare) kinderen in de eerste 1000 dagen van het leven van een kind. Het is onderdeel van een landelijk programma Kansrijke Start. Deze doelgroep van (aanstaande) ouders en zeer jongeren kinderen verdient ook in Roerdalen aandacht. We zien een stijgende lijn aan VVE (voor en vroegschoolse educatie) aanvragen en scholen geven aan dat kinderen met 4 jaar ouder met behoorlijke achterstanden binnenkomen.

Operationeel doel 2: Kansrijke start We gaan in MER verband samenwerken om ondersteuningsprogramma’s te realiseren rondom de zwangerschap en de eerste 1000 dagen van het kind. We maken daarbinnen de koppeling naar de lokale verloskundigen. Actie 2: Vitaal ouder worden De gemeente heeft de taak om de gezondheid en welzijn van haar inwoners te bevorderen. Dit geldt ook voor ouderen. Valpreventie en vitaal ouder worden zijn belangrijke thema's die een positieve bijdrage kunnen leveren aan de kwaliteit van leven van ouderen. Vitaal ouder worden is het proces van gezond en actief ouder worden. Het gaat om het behouden van een goede gezondheid, fysieke en mentale fitheid, en sociale betrokkenheid. De gemeente wil ouderen ondersteunen bij het vitaal ouder worden.

Operationeel doel: Het project valpreventie is uitgerold en de eerste inwoners van Roerdalen kunnen deelnemen aan een van de geschikte interventies, nadat ze zijn doorverwezen vanuit de screening. In 2024 ontwikkelen we een woon-zorg visie. Hierbij houden we rekening met de maatschappelijke trends en ontwikkelingen.

Tactisch doel 3: Bevordering samenwerking partners sociale basis. Actie 1. Samen doen, samen leren In 2023 zijn we gestart met verkenning van het proces Samen Doen Samen Leren met de MER SD.

11

In onze huidige manier van (samen)werken binnen het sociaal domein bepalen regels en wetten vaak in eerste instantie of en zo ja, welke ondersteuning er wel of niet gegeven kan worden. We gaan daarbij uit van reguliere oplossingen die we met elkaar hebben afgesproken en vastgelegd. We zien echter dat deze huidige manier van (samen)werken niet meer altijd de juiste oplossingen biedt. Redenen hiervoor zijn de veranderende maatschappij, de grote maatschappelijke opgaven waar we als samenleving voor staan en het feit dat deze opgaven steeds meer impact hebben op personen en samenleving. Er is dan ook een omslag nodig in onze manier van werken om onze inwoners van dienst te blijven zijn en de hulp en ondersteuning te kunnen bieden die nodig is. De gewenste andere manier van werken vraagt dan ook om een andere grondhouding, wellicht zelfs om een ander mensbeeld. Een grondhouding die altijd uitgaat van de bedoeling, waarbij de regels ondergeschikt zijn aan bedoeling en resultaat. En een mensbeeld dat uitgaat van vertrouwen. Iedereen die werkzaam is binnen het sociaal domein in de MER- gemeenten krijgt te maken met deze andere manier van werken.

Inwoners die een fysieke, psychosociale of maatschappelijke uitdaging in hun leven tegenkomen en daar op eigen kracht en binnen hun eigen netwerk geen passend antwoord op vinden, worden zo snel en dichtbij mogelijk ondersteund, met als doel dat zij zoveel mogelijk op eigen kracht weer verder kunnen. Alle beleidsmedewerkers en professionals in de uitvoering werken vanuit een grondhouding die uitgaat van de bedoeling en een mensbeeld dat uitgaat van vertrouwen. Waarbij de regels en wetten de bedoeling ondersteunen en waar een inwoner -zoveel als mogelijk- zelf regie heeft. En waarbij we werken vanuit gelijkwaardigheid en partnerschap met elkaar en onze inwoners.

Operationeel doel: In 2024 ontwikkelen we vanuit de verkenning een gezamenlijke visie op samenwerking, cultuur, houding en gedrag binnen de vier MER-organisaties. Actie 2: Koppeling formele en informele zorg We verstevigen de positie van de mantelzorgers en andere informele zorgverleners in een gelijkwaardige samenwerking met professionals. Zo kunnen ze elkaar versterken, voelen mantelzorgers en andere informele zorgverleners zich gehoord en ontstaat er nabije en passende hulp en ondersteuning vanuit een netwerksamenwerking.

Operationeel doel: We werken aan een actief netwerk formele en informele zorg. Grip op samenwerking • Servicecentrum MER-Sociaal domein • Veiligheidsregio Limburg Noord – GGD Reguliere werkzaamheden • Onderwijs (voor- en vroegschoolse educatie, leerplicht, leerlingenvervoer). • Subsidiebeleid • Accommodatiebeleid. • Gezondheidsbeleid (GGD, positieve gezondheid, GALA, IZA) • Kinderopvang • Samenwerking MER en overige partijen (zie ook paragraaf verbonden partijen) • Ondersteuning van inwoners initiatieven. • Bevorderen inwonersparticipatie. • Mantelzorgbeleid

12

Wat mag het kosten? Overzicht baten en lasten bedragen x € 1.000 1. Krachtige dorpen Saldo van baten en lasten Lasten Baten Saldo van baten en lasten Mutatie reserves Onttrekkingen Mutatie reserves Resultaat

Rekening Begroting Begroting 2022 2023 2024

MJR 2025

MJR 2026

MJR 2027

- 4.933 471 - 4.462

- 5.629 736 - 4.892

- 6.415 770 - 5.646

- 6.143 550 - 5.593

- 5.739 481 - 5.258

- 5.883 207 - 5.675

389 389

411 411

432 432

408 408

408 408

408 408

- 4.073

- 4.481

- 5.213

- 5.185

- 4.850

- 5.267

Toelichting verschillen tussen begroting 2024 en begroting 2023: De grootste wijzigingen in de begroting 2024 ten opzichte van de begroting 2023 worden veroorzaakt door: • Actualisatie meerjarig onderhoudsplan (MOP), hogere storting in 2024, € 341.000. • De gemeentelijke bijdrage aan de Veiligheidsregio Limburg Noord stijgt met € 54.000 op basis van hun begroting. • De wettelijke verplichting om te zorgen voor een lokale bibliotheekvoorziening op basis van cofinanciering (80% Rijk – 20% gemeente), extra kosten € 55.000. • De regeling SPUK Sport loopt tot en met 2023. Over voortzetting van deze regeling is nog geen definitief besluit genomen. Dit betekent lagere inkomsten van € 100.000. • Stijgende personeelslasten ten gevolge van CAO ontwikkelingen 2023 en bijstellen conform functieboek, € 97.000. De subsidie voor de Stichting Bibliorura is ongewijzigd en bedraagt voor 2024 € 265.987.

13

Programma 2: Participatie, ondersteuning en zorg Inleiding Programma 2 gaat over de ondersteuning van inwoners met een hulpvraag. Wij gaan daarbij uit van nabijheid, maatwerk en empathie. We sturen op dorpsgericht en integraal samenwerken van professionals en vrijwilligers. Dit wordt de insteek van alle professionals in het sociaal domein in Roerdalen. In 2024 richten we ons op de thema’s jeugd en bestaanszekerheid. De mentale gezondheid van jeugdigen toont een neerwaartse trend. Dit is een landelijk zorgelijke ontwikkeling bij stijgende kosten in de jeugdzorg. Het beroep op gespecialiseerde jeugdzorg is onverminderd hoog. We zien een lichte afname van kinderen en jongeren die een beroep op de jeugdhulp doen, maar tegelijk is er sprake van het uitblijven van uitstroom van jeugdigen. En zien we dat er sprake is van zwaardere problematiek. Er zijn steeds meer ouderen in onze gemeente. Dat vraagt naar de toekomst toe om aanpassingen van de woningvoorraad. Ook andere doelgroepen hebben een zorgvraag. Ook daar zijn geschikte woonvormen voor nodig. Ook de Rijksoverheid ziet deze ontwikkelingen en draagt gemeenten daarom op om te werken aan een Woonzorgvisie waarin de woon en zorgopgaven gecombineerd worden.

In programma 5 hebben we een actie geformuleerd gericht op de totstandkoming van een woon-zorgvisie in twee stappen: eerst een (regionaal) woon-zorganalyse en vervolgens een lokale woon-zorgvisie. in 2024 ontwikkelen wij een gezamenlijke manier van meten en monitoren binnen het sociaal domein. Wat willen we bereiken en wat gaan we doen?

Strategisch programmadoel: zelfredzame inwoners die kunnen deelnemen in de samenleving Tactisch doel 1: Inwoners hebben de rust en ruimte om zich te ontwikkelen en mee te doen in de samenleving We zien bestaanszekerheid als een brede maatschappelijke opgave. Deze opgave pakken wij samen met de Roerdalense samenleving (inwoners, ondernemers, verenigingen en maatschappelijke organisaties) aan. Waarbij ruimte is voor innoveren, transformeren, leren en experimenteren. We zetten in op één aanpak naar de inwoner met een financiële hulpvraag. Dit betekent achter de schermen een alliantie met een gezamenlijk afgestemd aanbod en samenwerking. De inwoner wordt door één persoon begeleid, dat kan een professional of vrijwilliger zijn. Denk hierbij ook aan ervaringsdeskundigen die juist door hun ervaring onze inwoners anders benaderen en vanuit hun ervaring de verbinding kunnen maken met onze inwoners. Met een focus op weerbaarheid en vaardigheden. Nazorg en een vinger aan de pols staat centraal in deze aanpak. Bestaanszekerheid is het kunnen vinden van rust en ruimte om je als mens te ontwikkelen en mee te doen in de samenleving. Voorwaarden voor bestaanszekerheid zijn: voldoende en voorspelbaar inkomen, betaalbaar wonen, toegang tot betaalbare zorg en de mogelijkheid om een financiële buffer op te bouwen voor onverwachte uitgaven.

14

Actie 1: Wij creëren bewustwording rondom bestaanszekerheid Actie 2: Wij herzien ondersteuningsregelingen en voegen deze samen waar nodig Om de hulp en ondersteuning makkelijk te maken vanuit één benadering. Wij ontzorgen inwoners met financiële problemen met een focus op weerbaarheid en (digitale en sociale) vaardigheden. Actie 3: Wij zetten in op begeleiding en nazorg door het sociaal team en ervaringsdeskundigen

Operationeel doel: Inwoners die zorgen hebben over hun bestaanszekerheid, kunnen in 2024 terugvallen op één integrale vorm van ondersteuning en worden niet meer van het kastje naar de muur gestuurd. Het thema bestaanszekerheid krijgt brede bekendheid bij inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners. Zij nemen initiatieven gericht op het elkaar helpen en omzien naar elkaar.

Tactisch doel 2: Mensen met een hulpvraag kunnen makkelijk terecht, worden sneller en beter geholpen en voelen zich gehoord. Actie 1: Structurele inzet praktijkondersteuner en GGZ-expertise jeugd in de basisondersteuning bij de huisarts Dat betekent een investering in preventie en dus aan de voorkant. De pilot heeft uitgewezen dat de inzet leidt tot meer vrij toegankelijke passende ondersteuning.

Operationeel doel: Tenminste 50% van de hulpvragen rondom de jeugdigen die ondersteund zijn door de POH worden zo opgelost en leiden niet tot een doorverwijzing naar duurdere gespecialiseerde hulp. Actie 2: Extra inzet op de versteviging van de maatschappelijke begeleiding van statushouders Maatschappelijke begeleiding gedurende de eerste periode is verplicht in de wet inburgering, en is ook essentieel in de eerste stap naar zelfredzaamheid. Naast de praktische zaken die geregeld moeten worden wanneer een statushouder in Roerdalen komt wonen vinden we het ook belangrijk dat statushouders goed integreren in het dorp en deel uit kunnen maken van de samenleving. Dit is onderdeel van het plan Nieuwe Buren. Hierbij is goede maatschappelijke begeleiding essentieel. Om goede begeleiding te kunnen bieden zijn er voldoende vrijwilligers nodig. In de tweede helft van 2023 is Vluchtelingenwerk gestart in Roerdalen. Op het moment van schrijven van deze begroting zitten ze nog in een opstartfase.

Operationeel doel: In 2024 is Vluchtelingenwerk opgestart in Roerdalen en zijn er 10 vrijwilligers geworven. Daarnaast zijn er 2 inlooppunten opgestart waar statushouders terecht kunnen met hun vragen. Actie 3: Gerichte extra inzet voor mensen met complexe problematiek (doorbraakmethode) We zien dat in sommige huishoudens meerdere problemen tegelijk aanwezig zijn. Denk hierbij aan armoede, schulden, gezondheids- en psychische problemen. Hulp is vaak versnipperd waardoor mensen hun eigen regie kwijt raken. Professionals staan voor uitdagingen omdat zorg, ondersteuning werk en inkomen nog niet natuurlijk samenwerken omdat ze in verschillende wettelijke kaders vallen met eigen regels en denkwijzen. De doorbraak methode helpt ons hierin te doorbreken.

15

Operationeel doel: De doorbraakmethode is ingebed in de eigen organisatie en het sociaal domein. Ketenpartners kennen en doorleven de doorbraakmethode en leveren passende casuïstiek aan. We behandelen in 2024 minimaal 10 casussen met de doorbraakmethode. We hebben een doorbreekteam met mandaat, de doorbreker vervult hierin een kartrekkersrol. Actie 4: Beter passend aanbod jeugd en Wmo De gespecialiseerde hulp is versnipperd en voor een deel niet passend. In de regionale samenwerking werken we toe naar een andere inkoop van zorg. De inkoop ambulante gespecialiseerde jeugdhulp bereiden we regionaal voor in 2024. Vanuit de landelijke stelselherziening (de hervormingsagenda jeugd) geven we in 2024 invulling aan de lokale nabije jeugdhulp. Te beginnen met de verandering in de inkoop van individuele begeleiding (wmo), de inkoop van de ambulante jeugdhulp en de pilot lokale behandelteams. Dit betekent dat onze inwoners terecht kunnen bij meer passend aanbod en nabije vormen van hulp en ondersteuning. Actie 5: Doorontwikkeling participatie We ondersteunen mensen passend vanuit hun talenten. Dit doen we, indien mogelijk, met behulp van (lokale) inwonersinitiatieven in verbinding met de sociale basis, zodat iedereen op zijn eigen manier mee kan doen. De uiteindelijke uitwerking hiervan is (mede) afhankelijk van het toekomstscenario van Westrom.

Actie 6: Herontwerp arbeidsmarktregio Regionaal werken we aan een herinrichting van de arbeidsmarktregio gericht op toegankelijke integrale en ontschotte dienstverlening voor iedereen die dat nodig heeft. Dit doen we volgens het ‘no wrong door’ principe, zodat niemand te maken krijgt met loketten waar hij of zij niet verder geholpen kan worden en weer wordt doorverwezen naar een andere plek. De aanleiding hiervoor is dat de ambities en doelen in onze Arbeidsmarktregio(AMR) de afgelopen jaren zijn verbreed. We richten ons naast maatwerkondersteuning aan mensen met een arbeidsbeperking en afstand tot de arbeidsmarkt, ook op ondersteuning van werk naar werk en een leven lang ontwikkelen. Daarnaast werken we rond strategische maatschappelijke opgaves met partners samen op de snijvlakken van arbeidsmarkt, economie en onderwijs. Deze ambities en doelen zijn minder scherp in wettelijke kaders over regionale samenwerking meegegeven en zij hebben geleid tot complexiteit en onduidelijkheid in het netwerk. Hieruit komt de behoefte voort om samen te kijken naar een betere structurering van de AMR. Grip op samenwerking • Servicecentrum MER-Sociaal domein • Gemeenschappelijke regeling Westrom • Regionale samenwerking Sociaal Domein Midden-Limburg-Oost: op het gebied van beleid, inkoop en business control.

• Gemeenschappelijke regeling Omnibuzz • Module gemeenschappelijke Regeling beschermd wonen, maatschappelijke opvang, bemoeizorg en • preventie • CJG

16

Reguliere werkzaamheden De reguliere werkzaamheden in dit programma houden verband met het organiseren van formele ondersteuning voor onze kwetsbare inwoners op het gebied van jeugd, Wmo, participatie, werk en inkomen en arbeidsmarkt. • Beleid werk en inkomen • Arbeidsmarktbeleid • Begeleiding statushouders en migranten • Aanpak bemoeizorg • Ondersteuning mantelzorg • Beleid en inkoop jeugd • Beleid en inkoop wmo Wat mag het kosten? Overzicht baten en lasten bedragen x € 1.000 2. Participatie, ondersteuning en zorg Saldo van baten en lasten Lasten Baten Saldo van baten en lasten Mutatie reserves Onttrekkingen Mutatie reserves Resultaat

Rekening 2022

Begroting 2023

- 25.893 6.530 - 19.363

- 29.747 7.782 - 21.965

761 761

1.505 1.505

- 18.601

- 20.461

Begroting 2024

MJR 2025

MJR 2026

MJR 2027

- 26.952 - 26.517 - 26.027 - 25.914 5.519 6.050 6.431 6.006 - 21.433 - 20.467 - 19.596 - 19.909

20 20

20 20

-

-

- 21.413 - 20.447 - 19.596 - 19.909

Toelichting verschillen tussen begroting 2024 en begroting 2023. De grootste wijzigingen in begroting 2024 ten opzichte van de begroting 2023 worden veroorzaakt door: • De gemeentelijke bijdrage (exclusief projecten) aan het SC MER stijgt met € 155.000 op basis van hun begroting. • Stijgende personeelslasten ten gevolge van CAO ontwikkelingen 2023 en bijstellen conform functieboek, € 97.000. • Het uitkeringsbudget bijstandsuitkeringen wordt in 2024 naar boven bijgesteld met € 240.000 vanwege te verwachten hogere uitgaven • De doorbetaling van de rijksbijdrage aan Westrom daalt in 2024 met € 111.000 op basis van de meicirculaire 2023. • In 2023 zijn grote woning aanpassingen aan de orde. Hierdoor zijn de lasten in 2024 € 130.000 lager. • De verwachting is dat de kosten hulp bij het huishouden opnieuw zullen stijgen met € 300.000. • In 2023 zijn eenmalige onttrekkingen. • Begroot aan reserves onder andere in het kader van Wmo en participatie, waaronder de inzet van de reserve Armoedefonds.

17

Programma 3: Veilige dorpen Inleiding Definitie Dit programma is opgezet met een nadruk op veiligheid, waarbij sprake is van een gedeelde verantwoordelijkheid van de gemeente, de politie en de burgers. De inwoners nemen maatregelen om onveilige situaties te voorkomen en krijgen waar nodig hulp van partners binnen de veiligheidssector. Dit kunnen de gemeente, de politie, de Veiligheidsregio, Het Regionaal Informatie en Expertise Centrum (RIEC), zorgpartners en woningbouwcorporaties zijn. Wat willen we bereiken en wat gaan we doen? Strategisch programmadoel: veilige en leefbare dorpen Doel: Ons streven is dat onze inwoners zo min mogelijk en bij voorkeur helemaal niet, slachtoffer worden van criminaliteit. Wij willen hierin verder gaan dan reactief optreden en ons focussen op preventieve maatregelen en bewustwordingsprogramma's. Visie: Onze visie is om van elk dorp een plek te maken waar mensen floreren en waar de gemeenschap sterk is. We geloven in het creëren van veilige, leefbare dorpen die niet alleen vrij zijn van geweld en criminaliteit, maar ook plekken waar gemeenschappen kunnen groeien en zich ontwikkelen. We zien een toekomst waarin onze inwoners vol vertrouwen deel uitmaken van een samenleving die hun veiligheid waarborgt en hun welzijn bevordert. Door te investeren in preventie en bewustwording, leggen we de basis voor een langdurig veilige en leefbare omgeving.

Wij geloven dat een veilig en leefbaar dorp een plek is waar iedereen gelijke kansen heeft om te groeien, te ontwikkelen en te genieten van een hoge kwaliteit van leven.

Tactisch doel 1: Samen met onze veiligheidspartners voorkomen en beperken we de risico’s dat inwoners slachtoffer worden van criminaliteit of overlastsituaties. Waar mogelijk beëindigen we de situatie. Actie 1: We voorzien onze inwoners van de nodige informatie en middelen om proactieve maatregelen te nemen tegen criminaliteit en onveiligheid. Daarbij steunen we burgerinitiatieven die bijdragen aan de veiligheid in onze dorpen We faciliteren en stimuleren inwoners om proactief maatregelen te nemen tegen criminaliteit en onveilige situaties. Dit omvat het verstrekken van relevante informatie en tools, zoals advies over cybercriminaliteit, burenoverlast en brand- en inbraakpreventie. We werken samen met het educatiecentrum Risk Factory, dat focust op de beleving van gezondheid en veiligheid voor jongeren en senioren. Deze centra blijven zich ontwikkelen en richten zich op thema's als drugshandel, online weerbaarheid en brandveiligheid. Verder werken we nauw samen met het RIEC. Het RIEC richt zich op de bestrijding van ondermijnende criminaliteit. Ze verbinden informatie, expertise en krachten van de verschillende overheidsinstanties. Daarnaast stimuleert en ondersteunt het RIEC de publiek-private samenwerking bij de aanpak van ondermijning.

Dit doen wij in samenwerking door opleidingen te verzorgen op middelbare scholen, met als doel het bewustzijn over de gevaren van ondermijnende criminaliteit te vergroten en te voorkomen dat jongeren in de criminaliteit belanden.

18

In het Regionaal Beleidsplan Politie 2024 – 2027 lezen we dat ICT middelen steeds vaker worden gebruikt voor criminele doeleinden. Denk hierbij aan Whatsapp- en bankhelpdeskfraude. We zien traditionele criminaliteitsvormen in Limburg verder afnemen. Tegelijkertijd constateert de politie een zeer hoge stijging van cyber- en gedigitaliseerde criminaliteit in Limburg.

Operationeel doel: We gaan proactief en snel reageren op actuele veiligheidsontwikkelingen. We zorgen ervoor dat we altijd op de hoogte zijn van nieuwe trends en ontwikkelingen in het veiligheidslandschap en informeren onze inwoners hierover via diverse communicatiekanalen. Dit stelt ons in staat om effectief en tijdig te reageren op mogelijke veiligheidsbedreigingen.

Actie 2: We richten ons op het versterken en implementeren van brandpreventie, niet alleen binnen onze gemeenschap, maar ook daarbuiten, met bijzondere nadruk op grensoverschrijdende initiatieven Als gevolg van klimaatverandering worden we geconfronteerd met een groeiend gevaar van onbeheersbare bos- en natuurbranden. We erkennen het belang van voortdurende en intensieve grensoverschrijdende samenwerking tussen onze organisaties voor bos- en natuurbeheer en de brandweer. Gezien de escalerende dreiging, zetten we ons volledig in om te voorkomen dat bosbranden steeds vaker onbeheersbaar worden.

Operationeel doel: Als onderdeel van ons streven naar versterkte bosbrandpreventie, zetten we de (grensoverschrijdende) samenwerking voort. Daarbij richten we ons op de uitvoering van de in het Risicobeheerplan 2021-2025 Natuur- en Bosbrand Meinweg-Grenzwald opgenomen maatregelen en acties. In samenwerking met alle betrokken sectoren zetten we ons gezamenlijk in om het project Natuur- en Bosbrandbeheersing 2023-2026, INTERREG VI – A, succesvol uit te voeren binnen het Grenspark Maas Swalm Nette. Actie 3: Vergroten bewustwording en meldingsbereidheid over veiligheid en leefbaarheid onder inwoners We vinden het belangrijk dat onze inwoners zich comfortabel en gemakkelijk voelen bij het melden van problemen, zorgen of situaties die de veiligheid en leefbaarheid van onze gemeenschap beïnvloeden. Door de meldingsbereidheid te vergroten, kunnen we tijdig en doeltreffend reageren op uiteenlopende kwesties, variërend van onveilige situaties op straat tot overlast of hinderlijke omstandigheden. Dit stelt ons in staat om passende maatregelen te nemen, samen te werken met relevante instanties en de nodige ondersteuning te bieden aan onze inwoners.

Operationeel doel: We zullen een pilot spreekuur opzetten waarbij onze BOA's (Buitengewoon Opsporingsambtenaren) één keer per week fysiek aanwezig zijn op een nog nader te bepalen locatie. We continueren de samenwerking met Meld Misdaad Anoniem. In 2024 wordt een meldpunt Wet goed verhuurderschap ingericht. Met deze wet kunnen gemeenten landelijk vastgestelde regels aannemen om goed verhuurderschap te bevorderen. Actie 4: Verstevigen en actualiseren bestuurlijke aanpak ondermijning Ondermijning is een ernstige bedreiging voor de veiligheid en het welzijn van onze samenleving. Het is een fenomeen waarbij legale structuren, zoals bedrijven en overheidsinstellingen, worden geïnfiltreerd door criminele activiteiten.

19

We blijven actief investeren in de bestrijding van ondermijning, waarbij we aansluiten op het Regionaal Beleidsplan Politie 2024-2027 met thema’s als mensenhandel, drugsproductie, radicalisering en polarisatie. Door deze vormen van ondermijning aan te pakken, streven we ernaar om de veiligheid en integriteit van onze samenleving te waarborgen en de schadelijke effecten op onze gemeenschap te verminderen.

Operationeel doel: We actualiseren onze Algemene Plaatselijke Verordening. We actualiseren ons bibob-beleid om actief de strijd tegen ondermijning aan te gaan. Zo kunnen we effectieve instrumenten implementeren om criminele infiltratie in legale structuren te voorkomen en bestrijden. Samen met het RIEC werken we aan weerbare samenleving in de strijd tegen ondermijning. Actie 5: Onderhoud AED’s Bij een plotselinge hartstilstand is snelle actie essentieel om het leven van de patiënt te redden. Elke minuut telt en de eerste paar minuten zijn cruciaal. Ambulances en medisch personeel hebben vaak tijd nodig om ter plaatse te komen, vooral in afgelegen gebieden. Een AED in de gemeenschap kan onmiddellijk worden gebruikt door een omstander, zelfs voordat het medisch personeel arriveert, wat het overlevingspercentage kan verhogen.

Operationeel doel: Wij hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in de aanschaf en onderhoud van een groot aantal AED’s binnen de verschillende kernen. We hebben een goed werkend Reanimatie Oproep Netwerk (RON). In 2024 zullen twee AED’s vervangen moeten worden. Samen met Stichting Hart voor Limburg onderzoeken we mogelijkheden om ons RON verder uit te breiden door samenwerking te zoeken met de lokale ondernemers.

Tactisch doel 2: Sterker positioneren van de domeinen zorg en veiligheid, zowel lokaal als regionaal Actie 1: Versterken van de samenhang tussen domeinen zorg en veiligheid De domeinen zorg en veiligheid kunnen niet zonder elkaar. Het is essentieel om de verbinding en samenwerking rondom complexe casuïstiek, zorgmijders, huiselijk geweld, nazorg ex-gedetineerden en hoardingssituaties verder te structureren en versterken. Door dit te doen, kunnen we een effectievere aanpak en ondersteuning bieden aan onze inwoners die te maken hebben met deze uitdagende situaties. Door de verbinding te leggen tussen verschillende betrokken partijen, zowel op lokaal niveau als in de regio, kunnen we kennis en expertise delen, gezamenlijke oplossingen vinden en de juiste ondersteuning bieden aan degenen die dit het hardst nodig hebben. Veiligheid speelt hierbij een cruciale rol, omdat het zowel ambtelijk als bestuurlijk de basis vormt voor het waarborgen van het welzijn en de veiligheid van onze gemeenschap.

Operationeel doel: Samen met diverse betrokken partijen delen we informatie, werken we samen en stemmen we af om effectieve zorg en ondersteuning te bieden binnen de grenzen van de AVG. We gaan waar mogelijk op MER-niveau een uniforme werkwijze ontwikkelen voor de aanpak van complexe casuïstiek.

20

Actie 2: Invoering Wet Aanpak Samenhangende Meervoudige Problematiek in het Sociaal Domein (Wams) De gemeente werkt samen met andere organisaties om inwoners te ondersteunen bij de aanpak van meervoudige problematiek. Een terugkerend vraagstuk daarbij is de regeling van gegevensuitwisseling tussen partijen in het sociaal domein en aanpalende domeinen. De ondersteuning van inwoners bij meervoudige problematiek slaagt alleen wanneer betrokken partijen onderling gegevens kunnen uitwisselen. Volgens de Autoriteit Persoonsgegevens ontbreekt hiervoor op dit moment een deugdelijke wettelijke grondslag. Dit leidt tot handelingsverlegenheid ten aanzien van gegevensdeling en verwerking waardoor de inwoners met meervoudige problematiek niet adequaat geholpen kunnen worden. Het Wetsvoorstel Aanpak Samenhangende Meervoudige Problematiek in het Sociaal Domein (Wams) beoogt hierin te voorzien. Per 1 juli 2024 treedt de Wams in werking. Dit vraagt om een doorontwikkeling van digitale ondersteuning.

Operationeel doel: We gaan in samenwerking met de MER-gemeenten: De processen met betrekking tot gemeentelijke taken die onder de Wams vallen, in kaart brengen en vervolgens aanpassen aan de vereisten van de Wams en andere relevante wetgeving. De softwareapplicatie PGAx onderzoeken om te beoordelen of dit aan de wettelijke verplichtingen voldoet zodat we dit op MER-niveau kunnen implementeren, wat de integrale samenwerking bevordert en kostenbesparingen oplevert. Actie 3: Geweld in afhankelijkheidsrelaties op de kaart zetten. Geweld in afhankelijkheidsrelaties, zoals partnergeweld, ouderenmishandeling en kindermishandeling, komt in diverse vormen voor en treft alle lagen van de samenleving, ook in Roerdalen. De MER gemeenten hebben samen met ketenpartners de zelfscan “Werken aan Veiligheid” ingevuld, wat heeft geresulteerd in een plan van aanpak. Dit plan van aanpak is tot stand gekomen vanuit “De Regiovisie huiselijk geweld en kindermishandeling”. De opbrengst hiervan geeft ons een beeld van waar we de samenwerking tussen partners binnen het zorg en veiligheidsdomein kunnen verbeteren en versterken met als doel geweld in afhankelijkheidsrelaties terug te dringen.

Operationeel doel: We geven invulling aan het plan van aanpak waarbij verbetering en versterking in de samenwerking een uitgangspunt is. Grip op samenwerking • Veiligheidsregio Limburg-Noord (VRLN) Reguliere werkzaamheden • Borgen van de rampenbestrijding en crisisbeheersing • Gemeentelijke processen oranje kolom • Advisering grootschalige evenementen • Advisering bij explosievenonderzoeken • Schakel tussen zorg en veiligheid • Regie Vangnetoverleg (Integrale aanpak complexe casuïstiek, Bemoeizorg en zorgmijders) • Regie Hoarding, ernstig vervuilde woningen en verplichte zorg • Zorg- en Veiligheidshuis Midden-Limburg (Integrale aanpak complexe casuïstiek in combinatie met criminaliteit)

21

• • • •

Handhaving Openbare orde en veiligheid (toezicht, handhaving en buurtbemiddeling) Aanpak ondermijnende criminaliteit (Bibob-toets, Damoclesbeleid, integrale controles, cybercrime) Radicalisering en polarisatie

Wat mag het kosten? Overzicht baten en lasten bedragen x € 1.000 3. Veilige dorpen

Rekening Begroting Begroting 2022 2023 2024

MJR 2025

MJR 2026

MJR 2027

Saldo van baten en lasten Lasten Baten Saldo van baten en lasten

- 2.284 184 - 2.100

- 2.506 193 - 2.313

- 2.523 56 - 2.468

- 2.525 56 - 2.470

- 2.535 56 - 2.480

- 2.535 56 - 2.480

Resultaat

- 2.100

- 2.313

- 2.468

- 2.470

- 2.480

- 2.480

Toelichting verschillen tussen begroting 2024 en begroting 2023. De grootste wijzigingen in begroting 2024 ten opzichte van de begroting 2023 worden veroorzaakt door: • De gemeentelijke bijdrage aan de Veiligheidsregio Limburg Noord stijgt met € 81.000 op basis van hun begroting. • Stijgende personeelslasten ten gevolge van CAO ontwikkelingen 2023 en bijstellen conform functieboek, € 60.000. • In 2023 vindt een vooronderzoek en inrichting van vernietigingslocatie explosieven plaats, dit betekent lagere kosten van € 79.000 in 2024. • In 2023 is de rijksvergoeding van de hoogwaterramp 2021 ontvangen, dit betekent lagere inkomsten in 2024 van € 122.000.

22

Programma 4: Economie, Natuur, Toerisme, Cultuur en Duurzaamheid Inleiding Dit programma richt zich op het bevorderen van duurzaamheid en het versterken van de gebiedsgerichte ruimtelijke, economische en sociale samenhang, met het accent op ruimtelijke ontwikkeling en economische activiteiten, zonder de natuur onherstelbaar te belasten. Economie, natuur, cultuur en duurzaamheid worden hierbij met elkaar in verband gebracht in het kader van toeristisch-recreatieve ontwikkeling. Bestaande economische dragers worden gefaciliteerd, evenals nieuwe initiatieven met een economische spin-off. We werken steeds meer integraal en gebiedsgericht, waarbij projectmatig werken steeds meer wordt geïntegreerd. De Omgevingswet geeft ons hiervoor meer mogelijkheden. De doelen en de acties binnen dit programma worden gedaan voor en het liefst samen met onze inwoners. Onze inwoners worden zelf meer verantwoordelijk in het vergunningenproces als zij een aanvraag indienen door de invoering van en het werken volgens de Omgevingswet. Wij zullen onze inwoners hierbij ondersteunen. De link met programma 1 Krachtige dorpen met ‘Samen doen’/ Andere overheid ligt duidelijk voor de hand. In dit programma wordt ook een kentering in Rijksbeleid zichtbaar.