03 Programmabegroting 2023-2026

Programmabegroting 2023 - 2026 Behandeling in de gemeenteraad op 10 november 2022

2

Inhoudsopgave 1. INLEIDING ..................................................................................................................................................... 3 1.2 OPBOUW PROGRAMMABEGROTING ...................................................................................................................... 4 1.3 FINANCIËLE UITGANGSPUNTEN ............................................................................................................................. 4 1.4 FINANCIEEL BEELD .............................................................................................................................................. 4 2. ROERDALEN IN BALANS ................................................................................................................................ 7 2.1 INLEIDING ......................................................................................................................................................... 7 2.2 DRIE DEELPROJECTEN ......................................................................................................................................... 8 2.3 HOE STAAN WE ER NU VOOR ................................................................................................................................

8 2.4 BELANGRIJKSTE FINANCIËLE ONTWIKKELINGEN DIE LEIDEN TOT HET TEKORT IN 2026 ..................................................... 10 3. PROGRAMMAPLAN .................................................................................................................................... 11 PROGRAMMA 1: KRACHTIGE DORPEN ........................................................................................................................ 11 PROGRAMMA 2: PARTICIPATIE, ONDERSTEUNING EN ZORG ............................................................................................ 16 PROGRAMMA 3: VEILIGE DORPEN ............................................................................................................................. 24 PROGRAMMA 4: ECONOMIE, NATUUR, TOERISME, CULTUUR EN DUURZAAMHEID ............................................................. 29 PROGRAMMA 5: WOONOMGEVING .......................................................................................................................... 39 PROGRAMMA 6: MOBILITEIT, INFRASTRUCTUUR EN OPENBAAR GROEN ............................................................................ 45 PROGRAMMA 7: BESTUUR, ORGANISATIE EN DIENSTVERLENING......................................................................................

52 PROGRAMMA 8: ALGEMENE MIDDELEN ..................................................................................................................... 59 4. PARAGRAFEN ............................................................................................................................................. 65 PARAGRAAF BEDRIJFSVOERING ................................................................................................................................. 65 PARAGRAAF ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN ........................................................................................................... 70 PARAGRAAF GEMEENTELIJK GRONDBELEID .................................................................................................................. 75 PARAGRAAF LOKALE HEFFINGEN................................................................................................................................ 78 PARAGRAAF VERBONDEN PARTIJEN ........................................................................................................................... 84 PARAGRAAF FINANCIERING .................................................................................................................................... 111 PARAGRAAF WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING ....................................................................................... 117 5.

FINANCIËN IN HOOFDLIJNEN ............................................................................................................... 129 VERLOOP VAN HET SALDO. ..................................................................................................................................... 129 OVERZICHT BATEN EN LASTEN................................................................................................................................. 130 OVERZICHT BEGROTINGSEVENWICHT ....................................................................................................................... 132 FINANCIËLE POSITIE, PROGNOSE MEERJARENBALANS: .................................................................................................. 134 OVERZICHT RESERVES EN VOORZIENINGEN ................................................................................................................ 135 JAARLIJKS TERUGKERENDE ARBEIDSKOSTEN GERELATEERDE VERPLICHTINGEN.................................................................... 140 INVESTERINGSSCHEMA .......................................................................................................................................... 140

BIJLAGEN ...................................................................................................................................................... 141 OVERZICHT BATEN EN LASTEN PER PROGRAMMA OP TAAKVELDNIVEAU (UITVOERINGSINFORMATIE)...................................... 141 OVERZICHT BATEN EN LASTEN 2021 PER (HOOFD)TAAKVELD ........................................................................................ 146 DEELPROJECTEN “BEGROTING IN BALANS” ............................................................................................................... 148 OVERZICHT BELEIDSINDICATOREN............................................................................................................................ 150 AFKORTINGEN ..................................................................................................................................................... 152

1

2

1. Inleiding Deze begroting is de eerste begroting van een nieuwe raadsperiode, een raadsperiode met nieuw elan. Het is het inhoudelijk en financieel kader voor de gewenste richting van onze gemeente. We slaan een brug tussen de ingeslagen weg van ‘samen doen’ en de grote opgaven van de toekomst, die nu begint. Denk aan armoede, zorg, bouwen en wonen, duurzaamheid, en het energievraagstuk. Zaken die in elkaar grijpen in deze dynamische tijd van onzekerheid. Met grote gevolgen voor onze inwoners. Tegen de achtergrond van snel opklimmende prijzen en druk op de overheidsfinanciën. We trekken de lijn van Roerdalen in Balans door. Roerdalen in Balans richt zich op een financieel gezonde gemeente en een krachtige wendbare organisatie met oog voor duurzaamheid en het anders vormgeven van de zorg en het sociaal domein. De veranderende wereld dwingt ons tot toenemende aandacht voor urgente vraagstukken en nieuwe taken van het rijk. Het is de kunst de lange termijn doelen daarbij niet uit het oog te verliezen. Daarbij zijn we een kleine schakel in een onvoorspelbare wereld. Tegelijk willen we dat kleine blijven koesteren: kleinschalig, dorpsgericht en voortdurend investeren in de relatie tussen inwoners en gemeente. Geloven in eigen kracht en kunnen. En erop gebrand zijn het vertrouwen van de inwoners in onze gemeente te versterken.

Samen Doen Samen doen betekent dat we steeds meer vanuit maatschappelijke, voor inwoners belangrijke opgaven werken. Praktijkgericht volgens het principe van een andere overheid. En minder vanuit afzonderlijke beleidsterreinen. Dus meer in samenhang en in samenwerking met inwoners en partners. Dat vraagt ook om over de schutting te kijken en de inzet en middelen te bundelen, een volgende stap in onze organisatieontwikkeling.

Missie en Visie We blijven geloven in de kracht van mensen en de gemeenschap van Roerdalen: zij maken de samenleving. We bouwen voort op de betrokkenheid van onze inwoners en toenemend burgerinitiatief. We versterken deze beweging en het enthousiasme en verbinden die met de grote opgaven waar we voor staan. Wij maken het inwoners zo gemakkelijk mogelijk om hier aan mee te doen. Op weg naar een andere overheid. We vinden het belangrijk dat we het nieuw beleid en nieuwe maatregelen ontwikkelen samen met onze inwoners waar het voor bedoeld is. We blijven experimenteren en zoeken naar slimme wegen en verbindingen. Regels dienen een hoger doel. We werken volgens de bedoeling, vanuit een verbindende communicatieve organisatie.

1.1 Uitgangspunten  We houden vast aan een dorpsgerichte aanpak. Het dorp is het vertrekpunt als het gaat om de sociale samenhang, de leefbaarheid en de leefomgeving. We richten onze organisatie in om dorps- en opgavegericht te werken.  We werken toe naar opgavegericht werken. De opgave die leeft onder onze inwoners is het vetrekpunt. Denken in kansen in plaats van problemen. En handelen vanuit mogelijkheden en niet vanuit regels.  We werken volgens het model van een meervoudige overheid. Onze rol en verantwoordelijkheid is niet in alle taken gelijk. We zoeken samen met onze inwoners naar de beste invulling van ieders rol.  Wat lokaal kan, doen we lokaal. Het liefst zo dicht mogelijk bij onze inwoners: zichtbaar nabij met korte lijnen naar bestuur en medewerkers. We werken (regionaal) samen als het nodig is.

3

 We werken resultaatgericht, durven los te laten en te experimenteren.  We zijn waardengedreven: vanuit gelijkwaardigheid en vertrouwen, respect en verantwoordelijkheid.

1.2 Opbouw Programmabegroting Afgezien van een aantal accenten blijft de opbouw van de programmabegroting ongewijzigd. Roerdalen in Balans blijft een apart hoofdstuk met daarin de inhoudelijke en financiële hoofdlijnen. Per programma zijn de strategische doelen vastgelegd. De hieraan gekoppelde (sub)doelen en acties volgen de kadernota en het nieuwe coalitieakkoord. Waar mogelijk hebben we hier nog acties op tactisch of doelen op operationeel niveau geformuleerd. Dit wordt gevolgd door een financiële vertaling (zie bovenstaande verbeelde doelenboom). De verplichte indicatoren staan in de paragraaf “Bedrijfsvoering” en in een bijlage bij deze begroting. In ieder programma staat een kopje “Grip op samenwerking” in dezelfde kleur als de paragraaf verbonden partijen.

1.3 Financiële uitgangspunten Voor het opstellen van de begroting 2023 en de meerjarenbegroting 2024-2026 besloot de gemeenteraad, met het vaststellen van de Kadernota 2023, de volgende uitgangspunten te hanteren:  We streven naar een structureel en reëel sluitende begroting, ook in meerjarig perspectief;  We gaan voor exploitatiebudgetten uit van een kostenstijging van 2,3% als algemeen inflatiepercentage conform CBP-raming maart 2022 prijs materiële overheidsconsumptie. Voor contractuele afspraken worden de kosten conform deze afspraken verhoogd;  Voor infrastructurele investeringen gaan we uit van een stijging van 15% vanaf 2022 conform de stijging bij recente aanbestedingen.  Voor de ontwikkeling van de loonkosten gaan we uit van 3,6% conform CPB-raming maart 2022 loonvoet sector overheid;  Voor de onroerende zaakbelasting gaan we uit van een opbrengstenstijging, zoals deze al in het meerjarig perspectief van Roerdalen in Balans is opgenomen. De OZB-opbrengst wordt wel bijgesteld als gevolg van volume-aanpassing van woningen. De OZB wordt niet verder verhoogd;  We hanteren een rekenrente van 2% over het financieringstekort;  We ramen de post onvoorzien voor de jaren 2023 en 2024 incidenteel op € 250.000 en € 150.000. Vanaf 2025 wordt de raming weer structureel € 75.000.  De algemene uitkering ramen we op basis van de meicirculaire 2022.

 Voor de streefwaarden voor de bepaling van de financiële positie gebruiken we de signaleringswaarde uit het “Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader” van de provincie. We hebben deze begroting voorbereid op basis van de meest actuele financiële gegevens. We hebben de septembercirculaire 2022 nog niet kunnen verwerken. Daarover informeren we u in oktober 2022 met een apart raadsvoorstel, waarbij ook een begrotingswijziging is opgenomen. We stellen voor die te behandelen op 10 november 2022, zodat de begroting meteen geactualiseerd wordt met de nieuwste financiële gegevens.

1.4 Financieel beeld We zijn een financieel gezonde gemeente. Met het plan Roerdalen in Balans zorgen we ervoor dat we dat ook blijven. We hebben flinke reserves en onze algemene reserve staat ruim boven de ondergrens van € 3,5 miljoen, die de raad heeft bepaald. De omvang van onze bestemmingsreserves wordt de komende jaren wel kleiner. We zetten deze bestemmingsreserves in voor Roerdalen in Balans, voor investeringen die renderen en we investeren in de kwaliteit van onze gemeente.

4

Daarmee zetten we onze reserves verantwoord in voor ontwikkelingen die onze inwoners ten goede komen. Een uitgebreid overzicht van het verloop van onze reserves en voorzieningen staat in het hoofdstuk “Financiën in hoofdlijnen”. In onderstaand overzicht staat een samenvatting van de financiële begroting voor de komende jaren. In de programma’s hebben we de financiële gegevens verder uitgewerkt bij het onderdeel “Wat mag het kosten?” Daar staat een korte toelichting op de belangrijkste wijzigingen ten opzichte van het begrotingsjaar 2022. Daarnaast zijn in het hoofdstuk “Financiën in hoofdlijnen” het verloop van het saldo vanaf de vaststelling van de begroting 2022, het overzicht reserves en voorzieningen, het investeringsschema en het overzicht begrotingsevenwicht opgenomen. Het overzicht van baten en lasten per programma verdeeld naar de verschillende taakvelden (de uitvoeringsinformatie) is als bijlage toegevoegd.

bedragen x € 1.000 Overzicht programma's

Rekening Begroting Begroting 2021 2022 2023

MJR 2024

MJR 2025

MJR 2026

Saldo van baten en lasten Lasten 1. Krachtige dorpen 2. Participatie, ondersteuning en zorg 3. Veilige dorpen 4. Economie, natuur, toerisme en cultuur 5. Woonomgeving 6. Mobiliteit, infrastructuur en openbaar groen 7. Bestuur, organisatie en dienstverlening 8. Algemene middelen Totaal Lasten

- 4.937 - 21.782 - 2.568 - 1.708 - 5.556 - 6.705 - 11.038 - 215 - 54.508

- 5.072 - 24.657 - 2.416 - 2.921 - 7.989 - 7.464 - 11.000 - 229 - 61.747

- 5.332 - 5.872 - 5.859 - 5.156 - 22.829 - 21.855 - 21.719 - 21.601 - 2.345 - 2.288 - 2.288 - 2.288 - 1.788 - 1.669 - 1.994 - 1.994 - 6.040 - 4.990 - 5.215 - 4.854 - 8.057 - 8.087 - 8.285 - 8.356 - 11.344 - 11.013 - 10.785 - 10.783 - 551 - 425 - 356 - 364 - 58.285 - 56.198 - 56.500 - 55.395

Baten 1. Krachtige dorpen 2. Participatie, ondersteuning en zorg 3. Veilige dorpen 4. Economie, natuur, toerisme en cultuur 5. Woonomgeving 6. Mobiliteit, infrastructuur en openbaar groen 7. Bestuur, organisatie en dienstverlening 8. Algemene middelen Totaal Baten

692 5.316 428 451 4.431 2.706 592 39.329 53.945

247 6.143 136 1.041 6.178 2.543 380 42.265 58.933

182 5.260 93 681 5.242 2.543 355 43.344 57.699

156 5.214 56 756 4.258 2.536 355 44.365 57.695

156 5.315 56 773 4.407 2.600 355 44.428 58.089

156 5.317 56 773 4.040 2.665 355 41.019 54.380

- 563

- 2.814

- 585

1.496

1.589

- 1.015

Mutatie reserves Toevoegingen

- 7.270

- 1.237

- 458

- 127

- 51

- 40

Onttrekkingen

8.715

4.144

1.125

826

576

556

Mutatie reserves

1.445

2.906

667

699

525

516

882

92

82

2.195

2.114

- 499

Saldo van baten en lasten

Resultaat

5

6

2. Roerdalen in balans 2.1 Inleiding Bij de voorbereiding van de begroting 2021-2024 bleek een groot meerjarig oplopend tekort in de structurele inkomsten van bijna € 3,5 miljoen. De traditionele manier van het oplossen van een dergelijk probleem is snijden in de uitgaven en verhogen van de belastingen zodat de balans tussen de uitgaven en de structurele inkomsten hersteld wordt. Gezien de omvang van het tekort zou dat betekenen dat veel kwaliteit voor de gemeenschap afgebroken zou worden en dat tegelijk de lasten voor inwoners extreem verhoogd zouden worden. We hebben onszelf toen de vraag gesteld of het ook anders kan. De organisatie is de laatste jaren professioneler geworden en beter in staat om op onze schaal verantwoordelijkheden te dragen. Daarmee hebben we de mogelijkheid om een eigen koers in te slaan. Ons doel is koersvast te blijven werken aan de ontwikkeling van onze gemeente. Dat doen we binnen de financiële mogelijkheden. Uitgangspunt is dat onze inkomsten en uitgaven structureel in balans zijn. De afspraak was dat uiterlijk in 2024 onze begroting sluitend is. In de begroting 2021-2024 stond een uitgebreid plan van aanpak hoe we in de komende 4 jaar toewerken naar een duurzaam sluitende begroting. Een aanpak waarbij we snel kunnen inspelen op veranderingen van zowel buitenaf als ook intern. Dat vraagt om een slagvaardige en wendbare organisatie.

Bron afbeelding: BDO

Om de tekorten in de tussenliggende jaren op te kunnen vangen is bij de begroting 2021 een reserve “Afdekken tekorten” gevormd van € 4,35 miljoen. Bij de begroting 2022 werd duidelijk dat we hier voor de jaren 2022 tot en met 2024 geen beroep op hoeven te toen. Ook de jaarrekening 2021 sloot met een positief saldo zonder een onttrekking uit deze reserve. Gelet op de onzekerheid in het meerjarig perspectief willen we deze reserve gedurende de looptijd van het project wel in stand houden. De reserve mag immers maar eenmalig worden gevormd. In

7

2024 storten we het restant terug in de algemene reserve. Dit zullen we verwerken na afloop van het boekjaar 2024

2.2 Drie Deelprojecten We werken in drie deelprojecten: 1. Omvormen sociaal domein. 2. Investeren in duurzaamheid en om te renderen. 3. In control De doelen en acties waaraan we werken zijn onderdeel van de programmabegroting. We lichten hieronder het totale financiële effect op onze begroting toe. We gaan erop dit moment van uit dat de resultaten uiteindelijk allemaal bereikt gaan worden. Bij investeren in duurzaamheid en om te renderen duurt de voorbereiding van projecten langer dan voorzien. Daarmee realiseren we de oorspronkelijke opbrengsten voor de jaren 2022 en 2023 later dan gepland.

2.3 Hoe staan we er nu voor De oorspronkelijke projectopgave was om in 2024 een positief effect te realiseren op het begrotingssaldo van ruim € 3,6 mln. Door besluitvorming in de raad is dit bedrag met € 121.000 naar beneden bijgesteld. De nieuwe projectopgave is daarmee € 3,5 miljoen geworden. Daarnaast hebben we geconstateerd dat we bij sommige bezuinigingen of hogere inkomsten te optimistisch zijn geweest in de snelheid waarmee we die kunnen realiseren. Dit hebben we bijgesteld in de komende jaren. In onderstaand overzicht is te zien hoe het verloop is van de oorspronkelijke projectopdracht uit de programma 2021-2024 met de bijstellingen die zijn gedaan en welke bedragen tot nu toe zijn gerealiseerd. Een meer gedetailleerd overzicht per project is opgenomen in de bijlage.

8

bedragen x € 1.000 Begroting 2022

MJB 2023

MJB 2024

764 123 598

1.064 225 1.101

1.764 325 1.541

1.485

2.390

3.630

Bijstellingen Omvorming sociaal domein Investeren in duurzaamheid en om te renderen In control

- 321 - 71 - 35

- 221 - 88 - 87

- 21 - 13 - 87

Totaal bijstellingen

- 427

- 396

- 121

Bij gesteld te realiseren bijdrage aan het begrotingsresultaat volgens programmabegroting 2021-2024

1.058

1.994

3.509

Gerealiseerd Omvorming sociaal domein Investeren in duurzaamheid en om te renderen In control

350 42 477

306 42 898

323 42 914

Totaal gerealiseerd

869

1.246

1.279

Nog te realiseren bijdrage aan het begrotingsresultaat volgens programmabegroting 2021-2024

189

748

2.230

Oorspronkelijke projectopdracht programmabegroting 2021-2024 Omvorming sociaal domein Investeren in duurzaamheid en om te renderen In control Te realiseren bijdrage aan het begrotingsresultaat volgens programmabegroting 2021-2024

We hebben in de kadernota aangegeven dat het tempo van maatschappelijke veranderingen snel toeneemt. De ontwikkelingen zijn onvoorspelbaarder dan ooit en ook ontwikkelingen ver weg (zoals de oorlog in Oekraïne) hebben directe gevolgen voor onze gemeentelijke taken. Het dwingt ons vaak tot korte termijn acties, terwijl we ook de langere termijn niet uit het oog mogen verliezen. Deze dynamiek heeft ook invloed op ons begrotingssaldo. In onderstaand overzicht is het begrotingssaldo van deze begroting afgezet tegen de nog te realiseren effecten van het project “Roerdalen in balans” (bedra gen * €1.000)

Verwacht rekeningsaldo zonder onttrekking reserve "Afdekking tekorten"

Begroting 2022

Begroting 2023

MJB 2024

MJB 2025

MJB 2026

92

82

2.195

2.114

-499

Nog te realiseren bezuinigingen Project "Roerdalen in Balans" omvorming sociaal domein

537

1.420

1.420

1.420

investeren in duurzaamheid en om te renderen

10

95

270

270

270

in control

86

116

540

540

540

Nog te realiseren bezuinigingen Project "Roerdalen in Balans"

96

748

2.230

2.230

2.230

Begrotingstekort zonder verdere uitvoering Project "Roerdalen in Balans"

-4

-666

-35

-116

-2.729

Voor 2024 zou het tekort € 35.000 zijn zonder de resultaten van Roerdalen in Balans. Daar gaan we echter een bijdrage leveren van € 2.230.000 aan het begrotingstekort waardoor we € 2.195.000 verwachten over te houden. Zonder deze realisatie hebben we in alle jaren die volgen tekorten en

9

vanaf de begroting 2026 opnieuw een groot tekort, ook omdat deze jaarschijf nu nog niet sluitend is. Het blijft dus van belang dat de effecten die op basis van “Roerdalen in Balans” worden verwacht ook daadwerkelijk worden gerealiseerd.

2.4 Belangrijkste financiële ontwikkelingen die leiden tot het tekort in 2026 Onze grootste inkomstenbron is de gemeentefondsuitkering van het Rijk. De grote onzekerheid die hierin zit heeft vooral betrekking op 2026. In de maartbrief heeft het kabinet zijn plannen voor de jaren 2022-2025 vertaald naar gemeenten. Hierdoor stijgt de gemeentefondsuitkering voor deze jaren. Echter in 2026 daalt dit bedrag weer aanzienlijk. Deze lijn is doorgezet in de meicirculaire 2022. Daarnaast is er nog steeds geen duidelijkheid over de structurele extra middelen die we als gemeente krijgen voor de uitvoering van het klimaatbeleid en de jeugdzorg. Het Rijk en de VNG werken op dit moment aan de Hervormingagenda jeugdzorg. Deze zal naar verwachting dit najaar worden afgerond. Dit betekent dat in de meicirculaire alleen voor 2023 incidenteel middelen zijn toegevoegd aan het gemeentefonds. Dit is gebaseerd op de uitspraak van de Commissie van Wijzen (CvW). In deze uitspraak is al een besparingsopgave verwerkt. Het kabinet heeft besloten daarnaast een aanvullende besparing van € 511 miljoen te willen realiseren door aanpassing van (wettelijke) maatregelen. Het gaat daarbij om maatregelen waardoor gemeenten minder middelen nodig hebben of waarbij alternatieve inkomsten gegenereerd worden (bv door middel van de invoering van een eigen bijdrage).

Dit betekent dat de verwachte inkomsten vanuit het gemeentefonds de komende jaren dalen ten opzichte van wat we in het meerjarigperspectief bij de begroting 2022 verwachtten. Deze daling is verwerkt in de nu voorliggende begroting. Aangezien het Rijk een extra besparingsopgave heeft opgenomen is een afspraak gemaakt tussen het Rijk en de provinciale toezichthouders dat wij onze uitgaven aan jeugdzorg ook naar beneden mogen bijstellen. Wij hebben in ons meerjarig perspectief echter al rekening gehouden met een daling van de lasten binnen het sociaal domein met ruim € 1,7 miljoen. Een extra daling opnemen van € 500.000 is dan ook niet realistisch op dit moment. Voor de uitvoering van het duurzaamheidsbeleid hebben we rekening gehouden met structurele extra uitgaven van ruim € 650.000 (conform afgelopen periode). Een deel (ca € 220.000 ) hiervan is opgenomen als formatie uitbreiding om de werkzaamheden die noodzakelijk zijn uit te voeren. We gaan ervan uit dat deze kosten volledig gedekt worden door de extra inkomsten die door het Rijk zijn aangekondigd. Deze inkomsten hebben we daarom ook geraamd. De overige uitvoeringskosten (€ 450.000) zijn pas definitief na vaststelling van het nieuwe actieplan. We hebben deze nu wel al als structurele lasten opgenomen. Waar we in andere jaren uitgingen van een algemene inflatie van 0% is dit nu niet meer reëel.

Zeker als we kijken naar grondstoffen, energie en brandstof zijn de prijzen fors toegenomen. Deze prijsstijgingen zien we ook direct terug in aanbestedingen van infrastructurele projecten. De lastenstijgingen in 2026 worden dus ook deels hierdoor veroorzaakt (het gaat om een bedrag van € 655.000). Een deel van deze stijging wordt gecompenseerd in de gemeentefondsuitkering. Het accommodatiebeleid is grotendeels afgerond. Voor de gebouwen waar de gemeente eigenaar van is gebleven wordt het meerjarig onderhoudsplan momenteel geactualiseerd. Uit de eerste berekening hiervan blijkt dat de opgenomen jaarlijkse storting in de voorziening te laag is. Deze jaarlijkse storting is bijgesteld en is gemiddeld € 687.500 hoger voor de komende periode. In hoofdstuk 5 Financiën in hoofdlijnen wordt het verloop van het saldo verder toegelicht.

10

3. Programmaplan Programma 1: Krachtige dorpen Inleiding Het programma Krachtige Dorpen gaat over sociale samenhang en leefbaarheid in Roerdalen. Het programma omvat de basisvoorzieningen zoals de school, de vereniging, het dorpshuis, het sociaal team of het consultatiebureau. Het gaat om de mogelijkheden voor inwoners om elkaar te ontmoeten, zich te ontspannen en te ontplooien. Sociale samenhang wordt door het CBS gedefinieerd in termen van sociale participatie of maatschappelijke deelname. Wij willen dat iedereen kan meedoen aan de samenleving en niemand wordt uitgesloten. Programma 1 gaat ook over het preventief versterken van de veerkracht en de weerbaarheid van mensen. Afgelopen jaren is er een netwerk van burgerinitiatieven ontstaan. Steeds meer inwoners raken betrokken en nemen verantwoordelijkheid. Er is een sterke relatie met wonen en leefomgeving. Programma 1 raakt het fundament van het sociaal domein. Programma 1 en programma 2 (Participatie) gaan vloeiend in elkaar over en versterken elkaar, waarbij programma 1 vooral over de gemeenschap gaat en programma 2 over individuele ondersteuning.

Omvormen sociaal domein We werken aan de omvorming van het sociaal domein. We kiezen voor een andere manier van werken om het tij van stijgende kosten te keren. Onze overtuiging is dat we de ingewikkelde hulp kunnen terugbrengen naar de menselijke maat. Terug naar wat de inwoner écht nodig heeft kijkend vanuit zijn eigen situatie. En hulp niet veraf, maar dichtbij georganiseerd. Daarom breiden we het sociaal team uit. We willen investeren in een sterke sociale basis, een sterke gemeenschap met mensen die naar elkaar omkijken. Een gemeenschap waarin er gerichte aandacht is voor een gezonde leefstijl, positieve gezondheid en preventie. Daar kan iedereen een rol in spelen, ook een sportvereniging, een naaste of een buur. Deze basis staat in programma 1 centraal. Dat doen we vanuit de visie van de omvorming. In Programma 2 benoemen we zes gerichte ambities van de omvorming gericht op basisondersteuning en individuele hulp. Het resultaat van de omvorming is een gezonde begroting sociaal domein (programma’s 1 en 2) en nieuwe passende (lokale) vormen van makkelijk toegankelijke hulp voor de inwoner.

11

Wat willen we bereiken en wat gaan we doen?

Strategisch programmadoel: krachtige dorpen met veel sociale samenhang, goede basisvoorzieningen en weerbare inwoners. Met de meeste inwoners in Roerdalen gaat het goed. Zij voelen zich gezond en gelukkig en voeren zelf regie over hun eigen leven en zijn autonoom. Inwoners die initiatieven nemen die bijdragen aan de sociale samenhang, leefbaarheid en duurzaamheid, willen we blijven faciliteren. We hebben oog voor wat mensen nodig hebben en luisteren naar de wensen van onze inwoners. Vergroten van de weerbaarheid, de veerkracht en preventie Er is een groter wordende groep kwetsbaren in de maatschappij. Door stapeling van problemen op het gebied van gezondheid, werk en inkomen, opvoeden en laaggeletterdheid kan de kwetsbaarheid en de ongelijkheid toenemen en kan de groep kwetsbaren toenemen. Ook is er een kleine groep ouderen en alleenstaanden die niet zelfredzaam is. Wij ondersteunen de veerkracht en weerbaarheid van deze inwoners vanuit de visie van positieve gezondheid. Positieve gezondheid gaat ervan uit dat mensen zelf verantwoordelijk zijn, maar dat zij met hulp hun weerbaarheid in kwetsbare situaties kunnen versterken. Positieve gezondheid gaat over de veerkracht op meerdere levensdomeinen: lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks functioneren.

Daarnaast vergroten wij de inzet op preventie en preventieve maatregelen en vroegtijdig signaleren.

Gezondheid is het vermogen om je aan te passen en je eigen regie te voeren in het licht van de sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven.

Tactisch doel 1: (kwetsbare) Inwoners hebben mogelijkheden elkaar te ontmoeten, zich te ontplooien en te ontspannen. Actie 1: Gesprekken en aandacht voor jongeren We voeren in 2023 in alle dorpen verkennende gesprekken met jongeren in de leeftijd van 12 tot 18 jaar. We doen dat op een manier die past bij het betreffende dorp, bijvoorbeeld aansluiten op een bestaand initiatief. Of in de vorm van een vuurkorfsessie en de Amigobus. We doen dit met de jongerenwerker en het sociaal team. We werken samen met de jongeren en het Sociaal Team aan een passend aanbod voor deze doelgroep. We willen dat deze jongeren zich thuis voelen in het dorp en verbonden blijven.

Actie 2: Verhalen delen: Human Library In 2023 introduceren we het concept Human Library tijdens de geluksweek. Dit concept maakt ontmoetingsmogelijkheden tussen inwoners met een verschillende achtergrond mogelijk. Geluk zit in de ontmoeting. Inwoners lenen met de human library geen boek maar een persoon en zijn verhaal (‘titels van mensen’). Ieder verhaal in Roerdalen mag er zijn. De ontmoeting verbindt en doorbreekt vooroordelen en taboes. We denken onder andere aan nieuwkomers, mensen die eenzaamheid ervaren of mensen met psychische problematiek. We zien het concept als een groeimodel dat in stappen kan worden uitgebreid. Bijvoorbeeld op school en het contact tussen jongeren en ouderen. Of bij de introductie van nieuwe buren.

12

Tactisch doel 2: Inwoners in een kwetsbare situatie worden weerbaarder, méér bewust van de eigen invloed op gezondheid en ontwikkelen veerkracht en vaardigheden. Actie 1: bevorderen van een gezonde leefstijl en een gezonde leefomgeving. Leefstijlcoaching helpt inwoners naar een positieve gezondheid. Dit geldt voor alle leeftijden, te beginnen bij de basisschool. We geven in 2023 een vervolg aan de smaak- en leefstijllessen op alle basisscholen van Roerdalen. Daarnaast maken we het aantrekkelijker om te bewegen in de openbare ruimte, door de aanpak speeltuinen en ontmoetingsplekken. De noodzaak voor de gerichte aandacht van een gezonde leefstijl, voeding en beweging blijkt uit de gezondheidsmonitor van de GGD (Jeugdmonitor, 2022).1

Tactisch doel 3: Burgers nemen initiatieven op het gebied van leefomgeving en sociale samenhang. Actie 1: Ondersteunen van burgerinitiatieven We faciliteren en stimuleren burgerinitiatieven en sluiten aan op de vraag en behoeften van inwoners. Dit gebeurt in de vorm van samenwerken, verbinden, netwerken, participeren en subsidie verlenen. Operationele doelen Dorpshuizen - Herkenbosch de verbouw van de Harch in Herkenbosch tot dorpshuis, heeft te kampen met extreme prijsstijgingen en langere levertermijnen van materialen. Onder voorbehoud van verbetering daarvan gaan de werkzaamheden in de loop van 2023 van start. - Vlodrop De voorbereidingen voor de start van de uitvoering van de verbouwing van de Blokhut als dorpshuis en de nieuwbouw van de multifunctionele accommodatie (brede school met daarin primair onderwijs, kinderopvang en een gymnastiek- annex evenementenzaal) zijn in volle gang. Zodra aanbestedingen leiden tot een match met beschikbare middelen, gaan de eerste werkzaamheden in de loop 2023 van start. Speel-, beweeg- en ontmoetingsplekken - We blijven initiatieven in dorpen ondersteunen om te komen tot opwaardering en adoptie van speel-, beweeg- en ontmoetingsplekken.

In 2023 zijn contractformats ontwikkeld, met daarin meerjarige afspraken over gebruiksrechten en -plichten, samenwerking en taakverdeling tussen gemeente en initiatiefnemers en cofinanciering voor de instandhouding van de plekken. - In 2023 worden in een of meer dorpen opgewaardeerde speel-, beweeg- en ontmoetingsplekken opgeleverd en nemen een of meer andere dorpen initiatief om er ook mee aan de slag te gaan. Dorpspark Schepersheuvel

1

Conclusies uit die monitor: toename psychische problematiek/meerderheid jongeren beweegt te weinig/minderheid eet elke dag fruit/minder dan de helft eet elke dag groente. 13

-

In 2023 wordt de invulling van de dorpsparkfuncties steeds meer zichtbaar. Waaronder de realisering van de combinatie kinderopvang en kinderboerderij, het hondenvrijloopterrein en de opwaardering van de parkeervoorzieningen. Experimenteren - In 2023 evalueren we op twee momenten (een in de eerste en een in de tweede helft van het jaar) de ervaringen die zijn opgedaan met experimenteertrajecten. - Aan de hand van de resultaten en leerervaringen houden we de richtlijnen en randvoorwaarden tegen het licht en stellen die waar nodig bij. Grip op samenwerking Servicecentrum MER-Sociaal domein Deze verbonden partij ondersteunt inwoners op het gebied van participatie, werk, inkomen en zorg. Zij heeft een belangrijke rol in de persoonsgerichte benadering en maatwerk. Medewerkers van de MER SD werken 30 uur per week vanuit het Sociaal Team. Veiligheidsregio Limburg Noord – GGD Deze organisatie heeft een sleutelrol op het gebied van gezondheid. Brengt de gezondheidssituatie in kaart en heeft een rol in het preventief beleid. We willen de gegevens van de GGD koppelen aan onze eigen gegevens, zodat we een completer beeld krijgen van de cijfers die over onze gemeente bekend zijn. Reguliere werkzaamheden  Onderwijs (Voor- en vroegschoolse educatie, leerplicht, leerlingenvervoer).

Ondanks dat de basisscholen geen gebruik hebben gemaakt van de provinciale subsidie voor Grensoverschrijdend leren en werken houden we aandacht voor euregionaal onderwijs.  Jeugdbeleid (in de brede zin van preventie tot inkoop specialistische jeugdhulp).  Subsidiebeleid.  Accommodatiebeleid: De afgelopen jaren zijn hierover vele besluiten genomen en uitgevoerd. In de komende jaren gaan we deze verder opvolgen en bewaken. Hiermee krijgen we ook meer inzicht in de effecten op maatschappelijk gebied.  Overig vastgoed: Voor jeugd- en buurthuizen moeten nog keuzes worden gemaakt in 2023. Ook evalueren we de overdracht van onze buitenbaden naar vrijwilligers.  Gezondheidsbeleid (regie en aansturing GGD).  Kinderopvang.  Wmo.  Huisvesting en begeleiding van statushouders. Wat mag het kosten? Overzicht baten en lasten bedragen x € 1.000 1. Krachtige dorpen Saldo van baten en lasten Lasten Baten Saldo van baten en lasten Mutatie reserves Onttrekkingen Mutatie reserves Resultaat

14

Rekening Begroting Begroting 2021 2022 2023

MJR 2024

MJR 2025

MJR 2026

- 4.937 692 - 4.246

- 5.072 247 - 4.825

- 5.332 182 - 5.150

- 5.872 156 - 5.716

- 5.859 156 - 5.703

- 5.156 156 - 5.000

421 421

564 564

395 395

408 408

408 408

408 408

- 3.825

- 4.261

- 4.755

- 5.308

- 5.296

- 4.592

Toelichting verschillen tussen begroting 2022 en begroting 2023 De grootste mutaties in begroting 2023 ten opzichte van de begroting 2022 worden veroorzaakt door: Lasten  Actualisatie meerjarig onderhoudsplan (MOP), hogere storting in 2023, €450.000.  De gemeentelijke bijdrage aan de Veiligheidsregio Limburg Noord stijgt met € 29.000 op basis van hun begroting.  M.i.v. 2023 start de pilot Human Library, kosten € 25.000. Deze kosten worden ten laste van het positieve saldo van de MGR SD NML gebracht. Een aantal (incidentele) uitgaven hebben in de begroting 2022 voor hogere lasten gezorgd (o.a. voor het op orde krijgen van het accommodatiebeleid, onderzoek sluiting buitenbaden en regeling sportakkoord). Mutaties reserves  De reserves ter dekking van investeringen met maatschappelijk en economische nut lopen meerjarig door. In 2022 hebben eenmalige onttrekkingen plaatsgevonden in het kader van accommodatiebeleid. De subsidie voor Stichting Bibliorura is ongewijzigd en bedraagt voor 2023 € 265.987.

15

Programma 2: Participatie, ondersteuning en zorg Inleiding Programma 2 gaat over de ondersteuning van inwoners met een hulpvraag. Wij gaan daarbij uit van nabijheid, maatwerk en empathie. We sturen op dorpsgericht en integraal samenwerken van professionals en vrijwilligers. In programma 1 gaven we al aan dat we steeds meer uitgaan van een totaalaanpak voor het sociaal domein op basis van maatwerk en het concept positieve gezondheid. Dit wordt de insteek van alle professionals in het sociaal domein in Roerdalen. De komende jaren staan in het teken van de omvorming van het sociaal domein. Omvormen sociaal domein We werken aan het omvormen van het sociaal domein. We kiezen voor een andere manier van werken om het tij te keren. Want de kosten blijven oplopen en het financieel tekort is ongekend hoog. Onze overtuiging is dat we de ingewikkelde hulp kunnen terugbrengen naar de menselijke maat. Terug naar wat de inwoner ècht nodig heeft. Vanuit zijn situatie. En hulp niet veraf, maar dichtbij georganiseerd. We denken door onder andere het versterken van de basisondersteuning onze inwoners beter en meer passend te kunnen helpen. We zien dat we te afhankelijk zijn van het regionaal ingekochte zorgaanbod. Daarom kiezen we voor het vergroten van onze autonomie en het versterken van de ondersteuning en hulp die we in Roerdalen zelf kunnen bieden. Die breiden we uit.

Uw raad heeft ingestemd met een ambitieus pakket van maatregelen. Dit moet leiden tot passende hulp en een forse kostenbesparing die tegemoetkomt aan de taakstelling uit de begroting 2021-2024: meer dan 1,7 miljoen euro vanaf 2024. We doen dit met een meerjarenaanpak die gebaseerd op samenhangende ambities. Samen met de professionals uit het sociaal domein hebben we de mogelijkheden voor de omvorming verkend. Die gesprekken en verder onderzoek naar wat er landelijk aantoonbaar werkt hebben tot de aanpak van de omvorming geleid. Er is draagvlak bij de professionals uit het sociaal domein en bij huisartsen. We vragen meer aandacht voor de plaats van participatie, armoede en de aanpak van schulden. Hier zetten we meer dan ooit gericht op in. Want geldzorgen in een gezin of huishouden werken als een katalysator naar andere problemen. Afgelopen jaar zien we steeds meer tekenen van een toenemende sociale ongelijkheid. Niet alleen op de woning- en de arbeidsmarkt. Ook bij het onderwijs zien we op landelijk niveau dat kansen van kinderen van laagopgeleiden afnemen en ongelijk verdeeld zijn. Het komt voor dat kinderen beneden hun niveau naar het vervolgonderwijs worden doorverwezen. Om die reden kiezen we in de omvorming voor een gerichte aanpak armoede, participatie en schulden. We verschuiven financiële middelen van de gespecialiseerde hulp naar de basisondersteuning in Roerdalen.

Meer specifiek voor de volgende ambities: 1. Inzet GGZ-expertise in de basisondersteuning bij de huisarts. In de vorm van een praktijkondersteuner jeugd GGZ. 2. (Uitbreiding van) De individuele basisondersteuning van het Sociaal Team 3. Extra gezinsondersteuning voor complexe problematiek 4. Gerichte inzet armoede en schuldhulpverlening 5. Uitbreiden van collectieve vormen van basisondersteuning naar het voorbeeld van huiskamerplus 6. Beter passend specialistisch aanbod jeugd en Wmo.

16

Per ambitie geldt een concrete doelstelling die in fasen per 2024 volledig moet worden behaald. Wij monitoren onze doelstellingen continue met de Arrangementenmonitor. Onze overtuigingen voor de omvorming:  Ondersteuning is mensgericht en niet productgericht.  Hulp moet terug naar de menselijke maat: dichtbij de inwoner.  We gaan hierbij uit van positieve gezondheid en eigen verantwoordelijkheid.  Hulp is laagdrempelig, passend en duidelijk.  We proberen zoveel mogelijk te normaliseren i.p.v. problematiseren.  We doorbreken de verkokering en werken integraal (intern en extern) Nieuwe wettelijke taken In 2022 is de nieuwe inburgeringswet van kracht en is de doorontwikkeling en decentralisatie van het beschermd wonen (BW), maatschappelijke opvang (MO), bemoeizorg en preventie (B&P) en de regionale samenwerking tot stand gekomen. Hiermee wordt er zoveel mogelijk laagdrempelige, dichtbij ondersteuning en maatwerk aan inwoners geboden. Zoveel mogelijk in de vorm van ondersteuning van de thuisomgeving (‘beschermd thuis’), in lijn met de omvorming en in regionale samenwerking rondom de centrumgemeente.

Wat willen we bereiken en wat gaan we doen?

Strategisch programmadoel: zelfredzame inwoners die kunnen deelnemen in de samenleving. Tactisch doel: Mensen met een hulpvraag kunnen makkelijk terecht, worden sneller en beter geholpen en voelen zich gehoord. We geven een structureel vervolg aan de in 2022 gestarte pilots. Dit betekent dat we ruimte geven aan innovatie, transformeren en experimenteren. En vooral: we breiden de mogelijkheden uit om inwoners passend te helpen. Samen met professionals leren we wat werkt voor onze inwoners en wat niet. De hieronder opgesomde ambities blijven centraal staan, maar mogelijk dat de wijze waarop deze ambities gerealiseerd worden verandert.

17

Actie 1: Inzet praktijkondersteuner en GGZ-expertise jeugd in de basisondersteuning bij de huisarts. De praktijkondersteuner biedt zelf kortdurende begeleiding aan. Inwoners van Roerdalen voelen zich vertrouwd bij de huisarts als het gaat over psychische klachten. In 2022 zijn we op pilotbasis gestart met de inzet van 2 praktijkondersteuners bij de huisartsen. Afhankelijk van de resultaten zetten we de praktijkondersteuning structureel in vanaf 2023. Operationeel doel Aantal jeugdigen dat passend en snel is geholpen in de eigen huisartsenpraktijk neemt met 50% toe (het gaat hier om psychosociale hulpvragen). We gaan daarbij uit van 150 casussen in 2023. Hierdoor bereiken we dat het aantal doorverwijzingen van jeugdigen via de huisarts naar gespecialiseerde jeugdhulp afneemt.

Actie 2: Verstevigen en uitbreiden van de basisondersteuning van het Sociaal Team. Het Sociaal Team biedt basisondersteuning voor inwoners met een hulpvraag op alle leefdomeinen. In 2022 zijn we gestart met een tweetal pilots. De pilots richten zich op complexe gezinsondersteuning enerzijds en een gerichte aanpak voor armoede en hulp bij schulden anderzijds (zie ambitie 3 en 4). We introduceren een nieuwe methodiek: de doorbraakmethode (onorthodoxe oplossingsgerichte methode voor complexe problematiek). In samenhang met ambitie 1 is in 2022 de pilot Welzijn op recept via de huisarts gestart. In plaats van medicatie verwijst de huisarts mensen met lichte psychische klachten door naar een welzijnscoach. Die gaat samen met de inwoner op zoek naar een activiteit die aansluit bij zijn/haar behoefte(n), met als doel het verhogen van het welbevinden. Bij verder succes zetten we Welzijn op Recept vanaf 2023 structureel in bij alle huisartsen. De inzet van de gedragsdeskundige op basis van cofinanciering met de basisscholen geven we een vervolg in 2023. In 2023 experimenteren we met de inzet van ervaringswerkers in het sociaal team. Actie 2 beknopt:  Uitbreiding en versteviging sociaal team  Inzet van een professional volgens de doorbraakmethode  Inzet Welzijn op Recept via de huisarts  Inzet gedragsdeskundige op de basisscholen  Inzet ervaringswerkers in het sociaal team.

Uitgangspunten  Meer tijd en aandacht voor de inwoner hebben, meer inlevingsvermogen bij de hulpvraag.  Pragmatisch zijn en oplossingen bieden die impact hebben.  Aandacht hebben voor en afstemmen met de leefomgeving van de inwoner (gezinssituatie, werk, school, huisarts) en dit betrekken bij de oplossing.  Problemen bij de bron aanpakken. Denk hierbij aan thema’s als eenzaamheid, armoede en schulden.  Lef om buiten de gebaande paden naar nieuwe oplossingen te zoeken. Gezinshulp is daarbij gericht op het samenspel van levensvragen en problemen in het gezin.

Operationele doelen Jaarlijks worden met ingang van 2023 tenminste 100 jeugdigen op een andere manier, die meer aansluit bij de jeugdige, door de basisondersteuning geholpen (zie ook programma 1: gesprekken met jongeren). (Dit betekent anders gezegd dat het aantal (‘onnodige’) doorverwijzingen naar gespecialiseerde hulpverlening afneemt);

18

Jaarlijks worden tenminste 20 huishoudens op een andere manier die meer passend is door basisondersteuning geholpen (Dit betekent anders gezegd dat het aantal maatwerkvoorzieningen Wmo en participatie afneemt);

Actie 3: Gerichte extra inzet op gezinnen met complexe problematiek. Wij zetten 1 fte gezinsondersteuning in voor complexe problematiek. We gaan werken aan een doorbraak in een beperkt aantal complexe dossiers. We experimenteren op vernieuwende manieren om inwoners uit armoede en schulden te halen. In lijn met de hierboven beschreven pilot koppelen we deze fte aan de nieuwe doorbraakmethode.

Operationeel doel Jaarlijks worden tenminste 10 casussen opgepakt via de doorbraakmethode. Het resultaat is dat door deze onorthodoxe aanpak patronen worden doorbroken en dat er toekomstperspectief ontstaat. Gezinnen maken zich nieuwe vaardigheden eigen zodat ze in staat zijn om grip te houden op hun situatie.

Actie 4: Gerichte inzet armoede en financiële problematiek: aanpak bestaanszekerheid. We ontwikkelen een samenhangend ondersteuningsaanbod bestaanszekerheid. We zijn in 2022 gestart met een intensieve aanpak. Verkennende gesprekken met sleutelinstanties als de voedselbank en het jeugdfonds geven ons inzicht in wat werkt en wat niet. En hoe mensen met betalingsproblemen het beste bereikt kunnen worden in een tijd waarin de prijzen van de eerste levensbehoeften snel stijgen. In 2022 zijn we gestart met de gemeentelijke aanpak voor energiearmoede. We hebben middelen vanuit het Rijk ontvangen om huishoudens die kampen met armoede, die een hele hoge energierekening hebben en/of in een energetisch slecht huis wonen. We zetten in op energieadvies door energiecoaches (zie programma 4, actie 2) en het verstrekken van energiebesparende maatregelen. Daarnaast gaan we in gesprek met tenminste 25 huishoudens in een financieel kwetsbare situatie. Dit geeft verder inzicht en biedt de sleutel tot een meer succesvolle ondersteuning. Dit doen we vanuit gelijkwaardigheid en oprechte interesse. In 2023 geven we specifieke aandacht aan de groep ouderen met alleen een AOW-uitkering. Er zijn signalen van armoede en eenzaamheid. Voorwaarde is dat we deze inwoners ook kunnen bereiken. We verkennen de mogelijkheid om dit via de Sociale Verzekeringsbank te doen (SVB).

Operationele doelen Jaarlijks worden tenminste 15 casussen, waar armoede of problematische schulden een rol spelen, op deze vernieuwende manier opgepakt. Waarbij ook rekening wordt gehouden met stress en de invloed daarvan op het gedrag. Het resultaat is dat door deze vernieuwende manier mensen zich beter gehoord en geholpen voelen. Hierbij vormt gelijkwaardigheid de basis. Er ontstaat een veel meer laagdrempelig en samenhangend ondersteuningsaanbod. we willen 1100 huishoudens in energiearmoede laten deelnemen aan de gemeentelijke aanpak, zodat ze hun energielasten verlagen.

Actie 5: Uitbreiden collectieve vormen van basisondersteuning. We hebben goede ervaringen met de huiskamerplus. Dit is een collectieve basisvoorziening: toegankelijk voor een groep mensen. Afgelopen jaren zijn er in vrijwel alle kernen dorpshuizen tot stand gekomen gericht op de functies ontmoeten, ontplooien en ontspannen. In de dorpshuizen kunnen disciplines en financieringsvormen gekoppeld worden onder één dak. Het gaat dan om activiteiten van zowel inwoners, ondernemers, gemeente als professionele organisaties. Eerste gedachtegang daarbij:

19

  

Buddy’s voor ouderen en statushouders. Laagdrempelige taallessen. Formulierenbrigade: vrijwilligers helpen inwoners bij het invullen van formulieren of onlinezaken.

In 2023 gaan we aan de slag met de doorontwikkeling van de huiskamerplus. Wij verwachten dat hierdoor de begeleiding vanuit de Wmo afneemt. Door in voorzieningen zaken te bundelen kunnen we op de kosten besparen. Operationeel doel Ieder jaar worden 25 inwoners op een alternatieve manier geholpen door een collectieve vorm van basisondersteuning (Dit betekent anders gezegd dat het beroep op Wmomaatwerkvoorziening waaronder Wmo-begeleiding afneemt).

Actie 6: Beter passend specialistisch aanbod jeugd en Wmo. Aanvullend op de omvorming vindt regionale inkoop van gespecialiseerde hulp plaats. Wij willen dat ook de gespecialiseerde hulp beter aansluit op de leefwereld van onze inwoners en onze basisondersteuning en de lijn van de omvorming. Samen met de regiogemeenten werken wij aan een nieuwe vorm van inkoop. Op de schaal van Midden-Limburg bereiden wij in 2023 de nieuwe inkoop Wmo-begeleiding en Kortdurend Verblijf voor 2024 voor. We zijn erop gericht om meer regie lokaal in handen te krijgen. Onze invloed is gezien de regionale dynamiek minder groot dan bij de vorige ambities. Het kabinet stelt in 2023 extra middelen beschikbaar voor de jeugdhulp. Het rijk legt op termijn een niet-verplichte vorm van regionale samenwerking op in de vorm van een gemeenschappelijke regeling. In 2022 is in de Regiovisie Jeugd en Gezin de basis gelegd voor de omvorming van de ambulante jeugdhulp. Die gaat uit van meer nabije hulp, meer samenwerking en veel minder aanbieders. Afhankelijk van de duidelijkheid over de eisen van het rijk (medio 2022-2023) over de verplichte schaalgrootte van inkoop, wordt de inkoopprocedure gestart. Hiervoor zijn in 2022 verkenningen gestart voor een samenwerking op een grotere schaal.

Operationele doelen Gespecialiseerde hulp wordt meer ‘nabij’ georganiseerd; Meer sturingsmogelijkheden gespecialiseerd aanbod; Beter passende hulp en lagere administratieve lasten. Actie 7: Pilot Behandelteams We verkennen de mogelijkheid om zelf in Roerdalen indicatieloos behandeling te bieden met een vast aantal hulpverleners in een behandelteam. We zien dit als een andere invulling om de gestelde doelstelling op het gebied van zorginnovatie te behalen. Met het oog op de steeds langere wachtlijsten bij gespecialiseerde instellingen zien wij deze aanpak als een stap in de oplossingsrichting die ervoor zorgt dat mensen niet tussen wal en schip vallen. Waar de basisondersteuning van het CjG en het sociaal team niet toereikend is, kan het lokale behandelteam een uitweg bieden. Bij gebleken succes krijgt de pilot structurele opvolging. In midden-Limburg west wordt deze pilot al met succes ingezet. Operationele doelen Vergroten van de mogelijkheden om gezinnen met een gespecialiseerde hulpvraag in Roerdalen te helpen. Samenhang tussen de basisondersteuning en gespecialiseerde hulp in de omgeving van het gezin.

20

Actie 8: Extra begeleiding noodopvang vluchtelingen. We geven extra aandacht aan de toegenomen druk op de opvang van vluchtelingen en statushouders. Het rijk zal naar verwachting extra verplichtingen opleggen. Wij zetten in op extra begeleiding van de noodopvang. Deze extra inzet is nodig voor de integratie van alle nieuwe mensen in Roerdalen (nieuw opgaven statushouders plus Oekraïense vluchtelingen). Daarnaast willen we voor de maatschappelijke begeleiding vluchtelingenwerk gaan inzetten en gelijktijdig de inzet van Menswel afbouwen. Operationeel doel Nieuwkomers worden passend laagdrempelig wegwijs gemaakt in Roerdalen. Grip op samenwerking Servicecentrum MER-Sociaal domein: deze verbonden partij ondersteunt inwoners op het gebied van participatie, werk, inkomen en zorg. MER heeft een belangrijke rol in de persoonsgerichte benadering en maatwerk. Medewerkers van de MER SD werken 30 uur per week vanuit het Sociaal Team. Gemeenschappelijke regeling Westrom: deze partij helpt bij de ondersteuning van kwetsbare doelgroepen in de gemeente, door inzet op (beschut) werk, en de (inmiddels afgeschafte) SW regeling. Doordat de groep SW werknemers steeds ouder wordt, en de regeling niet meer bestaat, zodat er geen nieuwe instroom is, zal er de komende jaren krimp ontstaan.

Daarom wordt in de regio afgestemd op welke manier Westrom ook een bijdrage kan leveren aan de doorontwikkeling van de participatiewet. Dat is op dit moment in ontwikkeling. Regionale samenwerking Sociaal Domein Midden-Limburg-Oost: op het gebied van beleid, inkoop en business control. Gemeenschappelijke regeling Omnibuzz: Omnibuzz verzorgt het doelgroepenvervoer in onze gemeente. Module gemeenschappelijke Regeling beschermd wonen, maatschappelijke opvang, bemoeizorg en preventie: Sinds juli 2022 is Roerdalen onderdeel van deze regionale samenwerkingsovereenkomst tussen de 14 samenwerkende gemeenten in midden en noord Limburg. Deze MGR bundelt de inkomsten vanuit het rijk, verzorgt de inkoop voor de regio en handelt de declaraties van de ingekochte en gebruikte zorg af. Daarnaast ondersteunt de MGR de werkprocessen in de gemeenten. De gemeente blijft zelf verantwoordelijk voor het lokale beleid en de toegang. Mogelijke toekomstige ontwikkelingen Samenwerkingsverband Jeugd Vanuit de ontwikkelingen vanuit de jeugdwet is het mogelijk dat de samenwerking wordt opgeschaald van Midden-Limburg naar Midden- en Noord-Limburg. Doorontwikkeling participatie/ arbeidsmarkt In het afgelopen jaar is gewerkt aan een gezamenlijk programma met Roermond en Maasgouw om te komen tot een werkbedrijf dat inwoners met een grote afstand tot de arbeidsmarkt naar werk kan ondersteunen.

Leudal en Echt -Susteren zijn hierin geen partner, maar opteren om in te kopen bij deze nieuw op te richten organisatie. Op 21 juli 2022 is met de raad uitgewisseld wat de visie op participatie is. Uitgangspunten die benoemd zijn: De mens centraal, dichtbij organiseren, Maatwerk, versterking met WSP. Rekening moet worden gehouden met een krimpscenario van Westrom.

21

Reguliere werkzaamheden  Beleid Werk & Inkomen/arbeidsmarktbeleid;  Aanpak armoede;  Begeleiding statushouders en migranten  Aanpak Bemoeizorg.  Ondersteuning Mantelzorg.  Aansturing Algemeen Maatschappelijk Werk & MEE.  Aansturing MER Sociaal Domein.  Beleid Jeugdhulp & Wmo. Wat mag het kosten? Overzicht baten en lasten bedragen x € 1.000 2. Participatie, ondersteuning en zorg Saldo van baten en lasten Lasten Baten Saldo van baten en lasten Mutatie reserves Onttrekkingen Mutatie reserves Resultaat

Rekening Begroting Begroting 2021 2022 2023 - 21.782 5.316 - 16.466

- 24.657 6.143 - 18.514

176 176

93 93

- 16.290

- 18.421

MJR 2024

MJR 2025

MJR 2026

- 22.829 - 21.855 - 21.719 - 21.601 5.260 5.214 5.315 5.317 - 17.569 - 16.641 - 16.405 - 16.284

20 20

20 20

20 20

- 17.549 - 16.621 - 16.385 - 16.284

Toelichting verschillen tussen begroting 2022 en begroting 2023 De grootste mutaties in begroting 2023 ten opzichte van de begroting 2022 worden veroorzaakt door: Lasten  De gemeentelijke bijdrage (exclusief projecten) aan het SC MER daalt met € 47.000 op basis van hun begroting en toepassing van de verdeelsleutel. Participatie  Het uitkeringsbudget wordt in 2023 naar beneden bijgesteld met € 80.000 aan de hand van de toegekende Rijksmiddelen en de verwachte uitgaven.  De doorbetaling van de rijksbijdrage 2022 aan Westrom daalt in 2023 met € 95.000 op basis van de meicirculaire 2022.  De kosten inzake sociale werkvoorziening dalen met € 156.000 o.b.v. de begroting 2023 van Westrom.  Voor reïntegratietrajecten zijn in 2023 € 35.000 meer middelen beschikbaar o.b.v. de meerjarenbegroting 2022-2025 incl. indexering. Wmo  

22

-

De gemeentelijke bijdrage aan Omnibuzz stijgt in 2023 met € 24.000 o.b.v. hun begroting. De verwachting is dat de kosten hulp bij het huishouden opnieuw zullen stijgen met € 50.000.

Jeugd  Indexering subsidie CJG € 32.000. Omvorming Sociaal Domein  Besparing Jeugdzorg € 397.000.  Uitbreiding Sociaal Team meer lasten € 199.000.  M.i.v. 2023 start de pilot Lokaal behandelteam, kosten € 175.000. Deze kosten worden ten laste van het positieve saldo van de MGR SD NML gebracht. Een aantal (incidentele) uitgaven hebben in de begroting 2022 voor hogere lasten gezorgd (o.a. Energie compensatietoeslag, onderwijsachterstandenbeleid, inburgering, Aanpak energiearmoede). Mutaties reserves  Voor het amendement “stille armoede” wordt meerjarig €20.000 aan de reserve onttrokken. In 2022 hebben eenmalige onttrekkingen plaatsgevonden in het kader van participatie, ondersteuning en zorg, waaronder de eenmalige bijdrage aan de Voedselbank.

23

Programma 3: Veilige dorpen Inleiding Dit programma gaat over veiligheid. Veiligheid is een gezamenlijke zorg van gemeente, politie en inwoners. Onze inwoners treffen waar mogelijk maatregelen om te voorkomen dat ze in onveilige situaties terecht komen. Waar nodig ondersteunen de partners in het veiligheidsdomein. Denk hierbij aan de gemeente, politie, Veiligheidsregio, zorgpartners en woningbouwcorporaties.

Wat willen we bereiken en wat gaan we doen?

Strategisch programmadoel: veilige en leefbare dorpen Tactisch doel 1: Samen met onze veiligheidspartners voorkomen en beperken we de risico’s dat inwoners slachtoffer worden van criminaliteit of overlastsituaties. Waar mogelijk beëindigen we de situatie. Actie 1: We faciliteren en stimuleren inwoners zodat zij zelf maatregelen nemen om te voorkomen dat ze slachtoffer zijn van criminaliteit of onveilige situaties. We willen dat onze inwoners minder vaak, en het liefst helemaal geen, slachtoffer zijn van criminaliteit. Of andere onveilige situaties. We geven onze inwoners de informatie en juiste tools hiervoor. Zo kunnen inwoners zelf voorzorgsmaatregelen treffen. Denk aan tips over cybercriminaliteit, burenoverlast, maar ook brand- en inbraakpreventie. We omarmen hierbij inwonersinitiatieven, zoals bij het treffen van maatregelen bij hoogwater. Een belangrijk onderdeel voor een belangrijke groep, namelijk de jeugd, blijft de Risk Factory. Ook in 2023 kunnen jongeren hier terecht voor thema’s als drugshandel en sexting. Maar ook onze andere inwoners voor brandveiligheid (in het bos) en veilig internetten. Het RIEC geeft opleidingen aan middelbare scholen. Om zowel leerlingen als docenten en ouders alert te maken op de gevaren van ondermijnende criminaliteit. Dit om te voorkomen dat jeugd wordt meegezogen in de fuik van criminaliteit.

Actie 2: Verstevigen en uitvoeren (grensoverschrijdende) brandpreventie. We zetten de (grensoverschrijdende) samenwerking in de bosbrandpreventie voort. We voeren de maatregelen en acties uit het Risicobeheerplan 2021-2025 Natuur- en Bosbrand Meinweg-Grenzwald uit. We starten ook met de uitvoering van het project Natuur- en Bosbrandbeheersing 2022-2026, INTERREG VI – A. Dit nieuwe project gaat in het Nationaal Park De Meinweg en ook in alle andere grotere bosgebieden plaatsvinden. De klimaatverandering veroorzaakt een aanzienlijke vergroting van het gevaar voor onbeheersbare bos- en natuurbranden. Om te voorkomen dat bosbranden steeds vaker onbeheersbaar worden moeten betrokken organisaties alle zeilen bijzetten, waarbij ook de geldende doctrines opnieuw bekeken moeten worden. Met moderne technologie kan beter worden voorspeld hoe een brand zich kan ontwikkelen, en komt sturing van vegetatieontwikkeling als preventiemiddel in beeld. Met dit project wordt het grensgebied Limburg/Noord Rijn Westfalen (NRW) voorloper in de toepassing van deze nieuwe inzichten. Daarnaast wordt kennis uit andere landen om ons heen opgehaald en nieuwe

24

toepassingen ontwikkeld om natuurbrand te voorkomen en/of bestrijden. Met alle betrokken sectoren (gemeentelijke veiligheidsdiensten, groenbeheer, brandweer) wordt gewerkt aan de praktische kant van een gemeenschappelijk normenkader (De beleidsmatige kant van het normenkader blijft bij de ministeries.). Hiermee willen we dat alle aspecten qua brandveiligheid in natuurterreinen zoals bereidbaarheid wegen, beoordeling brandbaarheid vegetatie op dezelfde manier getoetst en gewogen wordt. Daarnaast worden preventieve maatregelen die in andere landen (met ander klimaat) worden toegepast bekeken en aangepast om ook hier bruikbaar te zijn. Hiermee wordt de regio een voorloper in het in de praktijk brengen van nieuwe mogelijkheden. Een brede samenwerking biedt daarin de meeste daadkracht en effectiviteit. De hier opgedane ervaringen worden gedeeld met andere regio’s zodat deze optimaal hiervan kunnen profiteren. Operationeel doel Samen met alle betrokken sectoren is de doelstelling om in het jaar Subsidieaanvraag project Natuur- en Bosbrandbeheersing 2022-2026, INTERREG VI – A, door het Grenspark Mass Swalm Nette af te ronden en met de uitvoering te starten.