03 Bijlage 1 Richtinggevende nota Accommodatiebeleid 2025-2035

Richtinggevende beleidsnota

Maatschappelijke Accommodaties Gemeente Roerdalen

Oktober 2025

Inhoudsopgave 1.

Inleiding

4

1.1

Aanleiding en context

4

1.2

Opdracht

4

1.3

Participatie

5

1.4

Opzet van de nota

5

2.

De huidige situatie

6

2.1

Inleiding

6

2.2

Overzicht accommodaties

6

2.3

Eigendom

7

2.4

Spreiding

7

2.5

Gebruik en bezetting

7

2.6

Verantwoordelijkheid onderhoud

9

2.7

(Multi)functionaliteit en kwaliteit

9

2.8

Exploitatie en Financien

10

3.

Trends, ontwikkelingen en contouren

11

3.1

Inleiding

11

3.2

Landelijke trends en ontwikkelingen

11

3.3

Lokale situatie en ontwikkelingen

12

3.4

Wet- en regelgeving

13

3.5

Gemeentelijk beleid

14

4.

Input van de stakeholders

15

4.1

Inleiding

15

4.2

Belangrijkste input interviews en vragenlijsten

16

4.3

Hoofdpunten resultaten enquêtes gebruikers

18

4.4

Input participatiebijeenkomst 18 juni 2025

18

5.

Integrale analyse

21

5.1

Inleiding

21

5.2

Huidige situatie maatschappelijke accommodaties

21

5.3

Trends, ontwikkelingen en contouren

22

5.4

Wensen en behoeften

23

6.

Uitgangspunten accommodatiebeleid

24

6.1

Inleiding

24

6.2

Doelstelling accommodatiebeleid

24

6.3

Beleidsuitgangspunten

24

7.

Speerpunten voor de periode 2026-2035

28

7.1

Inleiding

28

7.2

Gemeente brede speerpunten en gelijke speerpunten per dorp

28

7.3

Speerpunten per dorp

32

7.4

Uitvoering

35

Bijlage 1 Inventarisatie bestaande situatie

36

2

Bijlage 2 Analyse enquête gebruikers

52

Bijlage 3 Vertegenwoordiging participatiebijeenkomst

55

3

1.

Inleiding

1.1

Aanleiding en context

De gemeente Roerdalen kent een gevarieerd aanbod van maatschappelijke accommodaties. Van een deel van deze voorzieningen is de gemeente eigenaar. De directe rol van de gemeente in de exploitatie van deze voorzieningen in beperkt. Voor accommodaties met een brede maatschappelijke functie is gekozen voor beheer en exploitatie door beheerstichtingen of verenigingen. Het gaat dan om de dorpshuizen, de sporthallen, de voetbalaccommodaties en de buitenzwembaden. De exploitanten ontvangen van de gemeente jaarlijks een exploitatiebijdrage. Het beleid dat de gemeente Roerdalen op deze maatschappelijke accommodaties voert dateert uit 2015 en was met name gericht op de scholen, dorpshuizen en sportaccommodaties. Door uitdagingen zoals bevolkingskrimp, vergrijzing, bestaansonzekerheid en minder vrijwilligers is een actualisatie van het accommodatiebeleid gewenst. Er is behoefte aan een nieuw beleidskader met richtinggevende beleidsuitgangspunten. Het is hierbij voor de gemeente van belang dat naast de dorpshuizen en de sportaccommodaties ook de andere maatschappelijke accommodaties, veelal verenigingsaccommodaties, worden betrokken. Het gaat dan onder andere om de accommodaties voor de jeugd en van de muziekverenigingen en de schutterijen. Scholen vallen buiten de actualisatie. Beleid hiervoor wordt vastgelegd in een Integraal Huisvestingsplan onderwijs.

1.2

Opdracht

De gemeente Roerdalen heeft Synarchis gevraagd het accommodatiebeleid uit 2015 te actualiseren. Hiervoor is een plan van aanpak uitgewerkt dat de volgende onderdelen bevat: Onderdeel 1: Brede inventarisatie van de bestaande situatie; Onderdeel 2: In kaart brengen relevante trends, ontwikkelingen en contouren; Onderdeel 3: Integrale analyse huidige situatie; Onderdeel 4: Ontwikkeling beleidsuitgangspunten; Onderdeel 5: Plan voor implementatie en transitie.

4

1.3

Participatie

Het participatieproces is als volgt ingevuld: Op 9 december 2024 is een startbijeenkomst georganiseerd voor alle eigenaren / exploitanten van de accommodaties (hierna te noemen: stakeholders) die binnen de scope van het onderzoek vallen; Aan de gemeente is gevraagd om informatie aan te leveren over de betreffende accommodaties. Het gaat om gegevens over onder andere het eigendom, bouwjaar, gebruiksintensiteit, functionaliteit en exploitatie; Er zijn gesprekken gevoerd met leden van de gemeentelijke projectgroep, die bestond uit beleidsmedewerkers met relevante disciplines; De beheerders / exploitanten en verenigingen zijn gesprekken gevoerd of is informatie opgehaald via een digitale vragenlijst. De verdeling is opgenomen in hoofdstuk 4; Gebruikers van de sporthallen en de wijk- en dorpshuizen is gevraagd een digitale enquête in te vullen; Op 18 juni heeft een sessie met de stakeholders plaatsgevonden. De stakeholders zijn hier geïnformeerd over de belangrijkste bevindingen uit de analysefase en de beleidsuitgangspunten en hebben deelgenomen aan interactieve groepsgesprekken. Hierin konden zij hun verwachtingen en behoeften rondom de maatschappelijke accommodaties delen.

1.4

Opzet van de nota

Na dit inleidende hoofdstuk komen in de achtereenvolgende hoofdstukken een aantal onderwerpen aan de orde: Hoofdstuk 2: de inventarisatie met betrekking tot de maatschappelijke accommodaties; Hoofdstuk 3: relevante trends en ontwikkelingen en contouren en de input die is verkregen vanuit het participatieproces; Hoofdstuk 4: input van de stakeholders (participatieproces) Hoofdstuk 5: een integrale analyse op basis van de resultaten van de inventarisatie en de participatieproces; Hoofdstuk 6: de beleidsuitgangspunten voor het nieuwe accommodatiebeleid; Hoofdstuk 7: het implementatie en transitieplan.

Afbeelding 1: kantine FC Roerdalen

5

2.

De huidige situatie

2.1

Inleiding

In de inventarisatiefase is de huidige situatie van de maatschappelijke accommodaties in beeld gebracht. In dit hoofdstuk wordt een overzicht gegeven van de voorzieningen die zijn betrokken in het accommodatiebeleid. Vervolgens zijn de belangrijkste bevindingen beschreven op de onderdelen: eigendom, spreiding), bezetting, verdeling van de verantwoordelijkheid voor het groot onderhoud, (multi)functionaliteit en kwaliteit en exploitatie en financiën. De relevante informatie die is verkregen via het participatieproces is ook betrokken in dit hoofdstuk. Een uitgebreidere uitwerking is opgenomen in bijlage 1.

2.2

Overzicht accommodaties

Er is voor gekozen om de volgende accommodaties te betrekken: alle maatschappelijke accommodaties op het gebied van sport, welzijn, jongeren en cultuur. Het is hierbij niet van belang of de gemeente wel of geen eigenaar is. Ook is het niet van belang of er sprake is van een financiële relatie tussen de gemeente Roerdalen en de eigenaar/exploitant/hoofdhuurder op het gebied van het exploiteren van de accommodatie. Concreet gaat het om de accommodaties in tabel 2.1: Binnensport

Jeugd- en jongeren

Schutterijen

Sporthal De Roerparel (SO) (1)

KA-Huis (PO)

Sint Urbanus (MF)

Sporthal De Wieë (PO)

Jeugdsoos Amicale (HB)

Prins Hendrik (SO)

Sporthal De Koeweide (MF)

Jong Nederland Herkenbosch (HB)

Sint Sebastianus (HB)

Sporthal Feel Fit Center (ML) (2)

Jong Nederland Sint Odiliënberg (SO)

Sint Andreas (ML)

Zwembad Feel Fit Center (ML) (2)

Jeugdwerk Montfort (MF)

Sint Mathias en Cornelius (PO)

Buitensport

Dorpshuizen

Overige (verenigings)accommodaties

Voetbalpark SNA (MF)

MFC De Roerparel (SO) (1)

Buurthuis Leropperhof (SO)

Voetbalpark Oranje-Blauw (PO)

CC De Beuk (PO)

Fanfarezaal Sint Wiro ’t Reutje (SO)

Voetbalpark FC Roerdalen (ML)

Dorpshuis De Harch (HB)

Aad Raodhoes Harmonie Concordia (ML)

Voetbalpark SVH ’39 (HB)

Dorpshuis Mofert (MF)

Aaj Bieb Harmonie Concordia (ML)

Tennispark LTC Montfort (MF)

Dorpshuis De Blokhut (VL)

Fanfarezaal Wilhelmina (VL)

Tennispark LTC Berg (SO)

Dorpshuis Melick (ML) (2)

Voorm. Groene Kruisgebouw (PO)

Sportzaal Vlodrop (VL) (3) Gymzaal Herkenbosch (HB) Handboogver. De Roerboog (SO)

Tennispark POTEC (PO)

Foyer Vlodrop (VL) (3)

Tennispark LTV Melick (ML) Tennispark LTV Herkenbosch (HB) Tennispark Vlodrop (VL) Zwembad ’t Ploensjbad (VL) Zwembad ’t Sweeltje (MF) Jeu de boulesaccommodatie (PO) Tabel 2.1: overzicht betrokken maatschappelijke accommodaties Toelichting tabel: De letters achter elke accommodatie verwijzen naar de kern waarin de accommodatie ligt: HB = Herkenbosch, ML = Melick, MF = Montfort, PO = Posterholt, SO = Sint Odiliënberg, VL = Vlodrop; De vetgedrukte accommodaties zijn gecombineerde voorzieningen. Gelijke cijfers zijn gecombineerd in 1 accommodatie; Het tennispark POTEC is sinds het voorjaar van 2025 niet meer in gebruik (vereniging opgeheven).

6

2.3

Eigendom

Een volgende accommodaties zijn eigendom van de gemeente Roerdalen: Binnensport: sporthallen De Roerparel, De Wieë en De Koeweide, sportzaal Vlodrop (incl. foyer) en gymzaal Herkenbosch; Buitensport: alle voetbalparken, de tennisaccommodaties in Montfort en Posterholt, beide buitenbaden; Overig: dorpshuizen De Roerparel en De Beuk en het KA-Huis. De overige accommodaties zijn in eigendom van verenigingen en stichtingen die deze gebruiken of exploiteren. Uitzondering is Stichting Activiteiten Jeugdwerk Montfort, die huurt van het parochiebestuur (ruimte onder de kerk). Bij handboogvereniging De Roerboog is de grond van de gemeente, met recht van opstal voor de vereniging. In de afgelopen tien jaar heeft de gemeente diverse accommodaties verkocht: het tennispark in Sint Odiliënberg (2016), sportcentrum Melick (2018, nu Feel Fit Center Roerdalen, geëxploiteerd door Sportfondsen), en de accommodatie van Jong Nederland Herkenbosch (2020). De tennisparken in Montfort en Posterholt zijn in 2016 aan de verenigingen in gebruik gegeven als tussenstap naar privatisering; in Posterholt is dit niet gelukt (vereniging opgeheven), in Montfort loopt dit proces nog.

2.4

Spreiding

In elke kern is een dorpshuis en een binnensportaccommodatie. Van de overige accommodaties zijn tennis (5), schutterijen (5), voetbal (4) en jeugdwerk (4) het best vertegenwoordigd. In 3 kernen zijn er muziekverenigingen (harmonie of fanfare) met een eigen accommodatie. In de andere kernen maken muziekverenigingen gebruik van de dorpshuizen. Binnen de kernen liggen de accommodaties verspreid en is er maar in beperkte mate sprake van clustering. In Sint Odiliënberg bevinden alle accommodaties, uitgezonderd de schutterij, zich wel dicht bij elkaar aan de zuidkant van het dorp. Een klein aantal voorzieningen ligt redelijk ‘buitenaf’: Schutterij Prins Hendrik (SO), Tennisvereniging LTV Herkenbosch (HB) en Zwembad ’t Sweeltje (MF).

2.5

Gebruik en bezetting

2.5.1

Aard van het gebruik

Het gebruik van de maatschappelijke accommodaties in Roerdalen sluit goed aan bij hun primaire functies. Sportaccommodaties worden vooral benut door scholen, verenigingen en sportgroepen, maar ook incidenteel door clubs van buiten de gemeente en voor evenementen of culturele activiteiten. Zwembaden richten zich vooral op individuele inwoners. Dorpshuizen dienen als plek voor ontmoeting, sociaal-culturele activiteiten en bijeenkomsten, soms met vaste verhuur aan één gebruiker. Dorpshuis Montfort heeft daarnaast een huiskamerfunctie voor ouderen. Het voormalige Groene Kruisgebouw fungeert voornamelijk als zorg- en dienstverleningslocatie, met multifunctionele ruimtes voor uiteenlopende activiteiten. Ook hier is de huiskamerfunctie voor ouderen ingebracht. Verenigingsaccommodaties (tennis, schutterijen, jeugd, muziek, buurthuis Lerop) worden primair gebruikt voor de eigen activiteiten, maar in veel accommodaties is wel sprake van medegebruik door andere verenigingen / groepen. Bij de accommodatie van jeugdwerk Montfort is er sprake van meer medegebruik (wekelijks 7 groepen) dan eigen gebruik (1 x per week). De gemeente Roerdalen wil ook graag inspelen op de snel veranderende veiligheidscontext: klimaatimpact, digitale afhankelijkheid en geopolitieke ontwikkelingen. De kans op langdurige storingen toe en hiermee groeit de behoefte aan bijvoorbeeld tijdelijke (nood)opvang.

De gemeente wil tenminste 1 accommodatie per dorp zodanig inrichten dat deze kan fungeren als opvanglocatie bij nood. De accommodatie heeft in dat geval naast de primaire functie een publieke/hulpverlenende gebruiksfunctie. Deze locaties kunnen, na besluitvorming door de burgemeester (of, bij regionale opschaling, de voorzitter van de veiligheidsregio), tijdelijk worden geactiveerd als opvanglocatie/steunpunt tijdens incidenten en langdurige verstoringen. 2.5.2

Bezetting

Binnensportaccommodaties Op doordeweekse dagen is de bezetting overdag (8.30–18.00 uur) beperkt (vooral de scholen); in de avonden zijn de drie gemeentelijke sporthallen redelijk tot goed bezet. Wel betreft een deel van het gebruik verenigingen buiten Roerdalen, zoals volleybalvereniging Limax (Linne) en hockeyvereniging Concordia (Roermond). In het weekend is er ook nog veel ruimte voor 7

gebruik. Alleen de zondag in de Roerparel scoort dan goed. Hier dient wel de kanttekening te worden geplaatst dat deze bezetting goed maar 10 weken per jaar wordt behaald. Voor de nieuwe sportzaal in Vlodrop (in gebruik vanaf medio 2025) is er nog geen inzicht in de mate van gebruik. In totaal hebben de binnensportaccommodaties samen 37 vaste gebruikers (buiten de 6 basisscholen). Omdat elke kern 1 accommodatie heeft worden in de sporthallen ‘sporthalgebruik’ en ‘gymzaalgebruik’ gecombineerd. Dit belemmert een efficiënt gebruik van de hal en het vullen van de vrije ruimtes. Er zijn enkele gebruikers die wat meer uren gebruik willen maken, maar dat kan nu niet worden ingepast. Voetbal Alle voetbalverenigingen in Roerdalen hebben voldoende wedstrijd- en trainingscapaciteit volgens de richtlijnen. FC Roerdalen zit krap in de wedstrijdvelden; groei kan daar knelpunten geven, al biedt een extra jeugdveld enige ruimte. SNA en OranjeBlauw hebben elk een overschot van één wedstrijdveld; deze worden door de clubs benut voor clustering van thuiswedstrijden, maar de gemeente ziet ze als overcapaciteit en onderhoudt ze niet. Trainingscapaciteit is overal voldoende: ruim bij SNA, Oranje-Blauw en SVH ’39. Bij FC Roerdalen wordt de trainingscapaciteit vrijwel volledig benut. Bij eventuele groei kan kunstgras worden ingezet om de capaciteit te vergroten.

Tennis De richtlijn van de tennisbond bepaalt het maximaal aantal leden per baan op 70–90, bij verlichte banen. Dit wordt waarschijnlijk bijgesteld naar 65–75 leden per baan. In Roerdalen ligt het aantal leden per baan bij alle tennisverenigingen duidelijk lager (14 tot 44), wat wijst op een ruime capaciteit (lage baandruk). Naast het aantal leden speelt ook de behoefte aan tijdstippen van gebruik bij de leden en de mate van gebruik voor competitie een rol bij het benodigde aantal banen. Er kan dan bij een lage baandruk op basis van het aantal leden toch behoefte zijn aan behoud van extra banen. Landelijk daalde het aantal tennisleden sterk tussen 2010 en 2020 en stabiliseerde daarna; aannemelijk is dat deze daling ook in Roerdalen heeft plaatsgevonden. Dorpshuizen De dorpshuizen en MFA’s (multifunctionele accommodaties) in Roerdalen beschikken over meerdere ruimtes die multifunctioneel verhuurd worden aan verschillende verenigingen en groepen. Bij 4 dorpshuizen worden ook 1 of 2 ruimtes verhuurd aan één vaste gebruiker. In 4 dorpshuizen is ook een bescheiden bibliotheekfunctie (de burgerbiebs) ingericht, in 3 gevallen betreft dit geen ‘eigen’ ruimte, maar is het ingepast in een multifunctionele ruimte. Multifunctionele ruimtes De multifunctionele ruimtes worden zowel frequent als incidenteel gebruikt.

Bij het frequente gebruik gaat het om verenigingen met wekelijkse / tweewekelijks activiteiten (zoals zang, muziek, dans en vergaderingen). Het incidentele gebruik betreft verenigingen en bedrijven voor activiteiten als uitvoeringen, vergaderingen en cursussen. Er bestaan geen landelijke normen voor het gebruik van dergelijke accommodaties; daarom wordt gewerkt met een maatstaf die uitgaat van het aantal gebruikte dagdelen per week. Bij een bezetting van circa 35% van de dagdelen wordt gesproken van efficiënt gebruik. Niet alle ruimtes halen deze mate van bezetting. Permanent verhuurde ruimtes Bij de ruimtes die worden verhuurd aan vaste gebruikers gaat het zowel om verenigingen, professionele maatschappelijke partners en aanbieders van commerciële activiteiten: GGD (consultatiebureau), Vluchtelingenwerk. Sociaal Team Roerdalen, Omroep Roerstreek en sportschool. Overige accommodaties Het eigen gebruik van de overige accommodaties varieert sterk van meer dan 20 uur per week tot minder dan 8 uur per week. Jong Nederland Sint Odiliënberg heeft bij ledengroei extra ruimte nodig. Het voormalig Groene Kruisgebouw kent door de vele vaste gebruikers een hoge bezetting.

8

2.6

Verantwoordelijkheid onderhoud

De gemeente bekostigt en organiseert het groot onderhoud van eigen accommodaties op basis van meerjarenplannen (MOP’s). Voor niet-gemeentelijke accommodaties ligt de verantwoordelijkheid volledig bij de eigenaar of exploitant. De gemeente verstrekt hier ook geen bijdragen voor. Bij enkele gemeentelijke accommodaties is de verantwoordelijkheid voor het groot onderhoud deels doorgeschoven naar de exploitanten / gebruikers. Dit is aan de orde bij de dorpshuizen in Sint Odiliënberg en Posterholt, bij de voetbalverenigingen (velden en opstallen) en bij tennispark Montfort (banen en opstallen) vooruitlopend op de privatisering). Voor de sporthallen is blijft de gemeente formeel verantwoordelijk, al nemen exploitanten hier in de praktijk ook taken op zich.

2.7

(Multi)functionaliteit en kwaliteit

Multifunctionaliteit De accommodaties sluiten over het algemeen goed aan bij de gebruiksbehoefte. Sporthallen zijn functioneel en geschikt voor wedstrijden, behalve de nieuwe sportzaal in Vlodrop die kleiner is maar wel geschikt voor trainingen en volleybalwedstrijden. Dorpshuizen en binnensportaccommodaties worden breed gebruikt, maar kennen enkele knelpunten zoals tekort aan bergruimte, te kleine of te lage zalen voor evenementen, beperkte geluidsisolatie, gebrek aan kleine verhuurruimtes en behoefte aan extra opslag of uitbreidingen bij verenigingen. Daarnaast zijn er aandachtspunten rond bereikbaarheid, veiligheid en toegankelijkheid: onvoldoende verlichting en parkeerplaatsen bij sommige accommodaties, slecht bereikbare ruimtes (geen lift of trapjes), en ontbrekende voorzieningen voor mindervaliden (o.a. toiletten, toegankelijke tribunes). Kwaliteit In 2023 zijn nieuwe Meerjaren Onderhoudsplannen (MOP’s) opgesteld voor gemeentelijke accommodaties (buitenzwembaden in 2025). De meeste gebouwen scoren overwegend redelijk tot goed (condities 1–3) en in mindere mate matig en slecht (condities 4-5). De accommodaties kunnen kwalitatief met uitvoering van de werkzaamheden die zijn opgenomen in de MOP’s op peil worden gehouden.

Voor niet-gemeentelijke accommodaties zijn exploitanten zelf verantwoordelijk; zij werken vaak zonder formele MOP’s maar hebben wel inzicht in het onderhoud. De belangrijkste kwaliteitsknelpunten liggen bij het KA-huis, dat alleen met een algehele renovatie of nieuwbouw toekomstbestendig is, en bij de sporthallen, waar de installaties van De Roerparel en De Wieë en de bouwkundige staat van De Koeweide onvoldoende worden beoordeeld, terwijl de oude hal van het Feel Fit Center duur is in onderhoud en moeilijk te verduurzamen. Ook in de dorpshuizen zijn problemen zichtbaar, zoals schimmelvorming in de kelder van De Beuk, vochtproblemen in Montfort en een tekortschietende geluidsisolatie in het oude deel van De Harch. Verder kampen diverse verenigingsgebouwen met verouderde of asbesthoudende daken en constructies, waaronder die van fanfare Sint Wiro, fanfare Wilhelmina en Jong Nederland Sint Odiliënberg. Bij Sint Wiro en Jong Nederland Sint Odiliënberg is dak vervanging urgent. Bij Jong Nederland Herkenbosch zijn de toiletten en de vloer van de kleine zaal in slechte staat. Verduurzaming Bij de uitvoering van groot onderhoud van gemeentelijke accommodaties worden maatregelen ter verduurzaming, zoals isolatie meegenomen. Ook zijn op sporthallen al zonnepanelen gelegd.

Er zijn geen afspraken gemaakt over het investeren in verduurzaming van gemeentelijk vastgoed door gebruikers / exploitanten. Hieraan is wel behoefte. Sommige voetbalverenigingen hebben bijvoorbeeld zelf geïnvesteerd in zonnepanelen. Hiervoor is achteraf recht van opstal verleend door de gemeente. Een deel van de stichtingen en verenigingen met accommodaties in eigendom heeft al geïnvesteerd in verduurzaming. Dit zijn onder andere enkele dorpshuizen, Stichting Voormalig Groene Kruisgebouw en Harmonie Concordia Melick. Veel verenigingen hebben de mogelijkheden van verduurzaming onderzocht of gaan hiermee aan de slag.

9

2.8

Exploitatie en Financien

Exploitatie gemeentelijke accommodaties De exploitatie van de gemeentelijke accommodaties wordt grotendeels uitgevoerd door beheerstichtingen en verenigingen. Hiertoe zijn overeenkomsten gesloten, verschillend in vorm en looptijd. Uitzondering is de gymzaal in Herkenbosch, die juridisch eigendom is van het schoolbestuur; de gemeente verhuurt deze zelf aan verenigingen en heeft met het bestuur een vaste kostenverdeling afgesproken. Voor tennisvereniging Montfort is sinds 2016 het doel om de accommodatie te privatiseren, maar dit proces loopt nog. Voor de buitenbaden is tussen 2023 en 2024 een pilot met overdracht aan beheerstichtingen uitgevoerd. Op basis hiervan is in 2025 besloten dat ’t Sweeltje definitief openblijft onder een beheer- en exploitatieovereenkomst, terwijl voor ’t Ploensjbad de pilot met een jaar is verlengd en eind 2025 een besluit volgt. Kosten en opbrengsten voor de gemeente De gemeentelijke uitgaven voor maatschappelijke accommodaties bestaan uit exploitatiebijdragen aan exploitanten, stortingen in onderhoudsvoorzieningen, kapitaallasten, eigenaarslasten en overige onderhoudskosten. De grootste posten zijn de exploitatiebijdragen en de onderhoudsstortingen. De exploitatiebijdragen worden jaarlijkse geïndexeerd en voor soortgelijke voorzieningen gelden in principe gelijke bijdragen, maar er zijn wel enkele afwijkingen.

Voor de sportparken (voetbal) is in 2018 een totaalbedrag vastgesteld dat door de vier verenigingen zelf wordt verdeeld. Bij de dorpshuizen wordt ook onderscheid gemaakt tussen exploitatievergoedingen op basis van overeenkomsten (bij dorpshuizen in gemeentelijk eigendom) en subsidies via de subsidieregeling (dorpshuizen die geen eigendom zijn van de gemeente). In tabel 2.2. zijn de jaarlijkse kosten weergegeven waarbij voor de exploitatiebijdragen is uitgegaan van 2025, voor de voorzieningen groot onderhoud van het gemiddelde per jaar over de jaren 2025-2028 en voor de overige kosten de realisatie 2024. Jaarlijkse kosten Exploitatiebijdragen 2025

€

838.588

Storting voorzieningen groot onderhoud per jaar (gemiddeld 2025-2028)

€

611.578

Kapitaallasten 2024

€

248.891

Overige eigenaarslasten (zoals belastingen en verzekeringen) 2024

€

52.587

Onderhoudskosten ten laste van de begroting 2024

€

230.567

Tabel 2.2: Jaarlijkse kosten gemeente De gemeente genereert nauwelijks geldelijke inkomsten uit de maatschappelijke accommodaties. Er hoeft door de exploitanten van de gemeentelijke accommodaties geen huur te worden betaald. Enige uitzondering is het KA-Huis. De Stichting voor Jeugd en Jongeren die voor har activiteiten het KA-Huis gebruikt, betaalt in 2025 een huur van € 1.623,40. De tarieven die de exploitanten van de dorpshuizen en binnensportaccommodaties in rekening brengen aan de gebruikers worden zo laag mogelijk gehouden in het belang van de gebruikers. Lage tarieven hangen ook mede samen met taken van gebruikers in het beheer (zelfwerkzaamheid), zoals zelf openen en sluiten of bezetting van de bar. Een overzicht van de tarieven is opgenomen in onderdeel van bijlage 1.

10

3.

Trends, ontwikkelingen en contouren

3.1

Inleiding

In dit hoofdstuk worden de trends, ontwikkelingen en contouren weergegeven die relevant zijn voor het ontwikkelen van het accommodatiebeleid. Het gaat landelijke trends en ontwikkelingen en lokale ontwikkelingen, waaronder demografische ontwikkelingen en overige relevante kenmerken van de gemeente Roerdalen. Bij de contouren kijken we naar de relevante wet- en regelgeving en de belangrijkste beleidsdoelstellingen en uitgangspunten vanuit het flankerende beleid van de gemeente Roerdalen. Ook andere voorzieningen die een rol spelen komen aan bod.

3.2

Landelijke trends en ontwikkelingen

Sociaal-maatschappelijke en sociaaleconomische trends Demografische veranderingen zoals vergrijzing en migratie beïnvloeden de sportdeelname en het gebruik van maatschappelijke accommodaties, terwijl kansenongelijkheid tussen bevolkingsgroepen toeneemt. Kwetsbare groepen ervaren hierbij extra drempels door gezondheidsproblemen, financiële beperkingen en beperkte mobiliteit. Vrijetijdsbesteding wordt steeds meer versnipperd en individueel ingevuld, met een verschuiving van georganiseerde sport naar informele activiteiten in de openbare ruimte. Dit vermindert de binding met verenigingen en legt druk op het gebruik van accommodaties. Vrijwilligers blijven cruciaal, maar hun aantal en beschikbaarheid nemen af door individualisering, vergrijzing en een veranderde motivatie, al ontstaan er ook nieuwe vormen van kleinschalige verbondenheid. Het beleid van zelfstandig wonen vergroot de vraag naar wijkvoorzieningen, terwijl mantelzorg en vrijwilligerswerk juist teruglopen. Daarnaast zorgen klimaatverandering, digitale afhankelijkheid en geopolitieke spanningen voor nieuwe veiligheidsuitdagingen, waardoor gemeentelijke accommodaties steeds vaker ook een rol krijgen als opvang- en steunpunt bij langdurige verstoringen. Economie, arbeid en ruimtegebruik De Nederlandse economie is veerkrachtig, ondanks druk op koopkracht en stijgende kosten.

Toch staan overheidsfinanciën onder druk, onder andere door inflatie, energiekosten en vergrijzing. Gemeenten moeten daardoor steeds kritischer kijken naar investeringen en het aanbod en de exploitatie van onder meer maatschappelijke accommodaties. Tegelijk is er door de toename van deeltijdbanen en flexwerk meer spreiding in vrijetijdsbesteding, wat leidt tot een voorkeur voor flexibiliteit en individuele activiteiten. De arbeidsmarkt blijft krap en de werkdruk stijgt. Dit leidt tot meer ziekteverzuim, meer aandacht voor mentale gezondheid en het belang van bewegen. Technologie biedt kansen voor nieuw sportaanbod, maar vereist flexibiliteit van aanbieders. Ontwikkelingen op het gebied van maatschappelijke accommodaties In Nederland zijn er zo’n 25.000 sportaccommodaties en duizenden gemeenschapshuizen en welzijnsvoorzieningen. Gebruikers stellen steeds hogere kwaliteitseisen en vragen om goede voorzieningen, een breed aanbod en professionele dienstverlening, terwijl het onderhoud van verouderde gebouwen een blijvende uitdaging vormt. Clustering en multifunctioneel gebruik nemen toe: sport, welzijn en ontmoeting wordt gecombineerd in accommodaties om gebruik en rendement te vergroten, al kan dit leiden tot slechtere bereikbaarheid en meer autogebruik, vooral in landelijke gebieden met afnemend openbaar vervoer.

Het onderscheid tussen publieke en private voorzieningen vervaagt door de toevoeging van commerciële functies, wat financiële versterking kan opleveren maar ook vraagt om zorgvuldige balans tussen maatschappelijke en commerciële belangen. Woningcorporaties spelen hierbij een wisselende rol: soms terughoudend vanuit hun kerntaken, maar met tekenen van hernieuwde betrokkenheid bij buurten en kwetsbare groepen. Ruimtelijke en beleidsmatige aandacht Ecologische ontwikkelingen, zoals klimaatverandering, vragen om duurzamere accommodaties en meer ruimte voor groen en bewegen. Door ruimtegebrek en toenemende eisen aan kwaliteit is clustering en multifunctionaliteit essentieel. Welzijn, cultuur, sport en bewegen krijgen dankzij de Omgevingswet (2024) meer prioriteit bij ruimtelijke beslissingen. Vitaliteit, leefbaarheid en sociale cohesie worden belangrijker, hetgeen onder meer tot uitdrukking komt in instrumenten als het GALA en het Sportakkoord II.

11

3.3

Lokale situatie en ontwikkelingen

Demografische ontwikkeling De gemeente Roerdalen telt op 1 januari 2025 in totaal 20.835 inwoners, verdeeld over zes kernen, waarvan Herkenbosch en Posterholt de grootste zijn en Vlodrop de kleinste. De bevolkingsopbouw laat een dubbele vergrijzing zien: in de leeftijdsgroepen tot 50 jaar ligt het aandeel inwoners onder het landelijke gemiddelde, terwijl het aandeel vanaf 50 jaar juist hoger is. Het aantal jonge kinderen (0–4 jaar) neemt bovendien licht af. In de afgelopen 30 jaar is het inwonertal met circa 550 gedaald. Voor de komende tien jaar is geen officiële prognose beschikbaar, maar op basis van de woningbouwambitie — gemiddeld 125 woningen per jaar, in totaal 1.250 — wordt groei verwacht. Dit zou, uitgaande van een gemiddelde huishoudensgrootte van 2,1 personen, kunnen leiden tot circa 2.600 extra inwoners. De plannen richten zich op een evenwichtige verdeling over de kernen, al liggen de grootste bouwontwikkelingen in Melick, Posterholt en Sint Odiliënberg. De uitvoering is wel nog afhankelijk van de verdere uitwerking van de omgevingsvisie. Geografische spreiding De gemeente Roerdalen omvat zes dorpen en diverse buurtschappen, verspreid over een gebied van bijna 9.000 hectare. Alle kernen hebben minder dan 5.000 inwoners, waardoor het draagvlak voor maatschappelijke accommodaties per kern beperkt is.

Hoewel de onderlinge afstanden klein zijn, kunnen het landelijke karakter, beperkt openbaar vervoer en slecht verlichte fietsroutes drempels vormen voor gebruik van voorzieningen in andere dorpen. Montfort ligt het meest afgelegen en richt zich deels op voorzieningen in Linne en Echt, terwijl Melick juist een sterke aansluiting heeft met Roermond. Omgekeerd maken inwoners van omliggende plaatsen ook gebruik van voorzieningen in Roerdalen, vooral op het gebied van binnensport. Sociaaleconomische kenmerken van Roerdalen Uit de gegevens van verschillende kennisinstellingen (waaronder het CBS, het RIVM en het Kenniscentrum sport en bewegen) uit 2022 kan de gemeente Roerdalen op een aantal aspecten op het gebied van de (sociale) gezondheid worden vergeleken met het landelijke gemiddelde: Het aantal hoogopgeleiden (minimaal hbo) in Roerdalen is lager (30,7% versus 36,6%); Het gemiddeld besteedbaar inkomen ligt in Roerdalen met € 47.800 net onder het landelijk gemiddelde (€ 49.400); Het aandeel niet-westerse migranten ligt fors lager (3,8% versus 14,4%); De grijze druk (aandeel 65-plussers versus aandeel 20-65-jarigen) is beduidend hoger (51,2% versus 34,1%).

Vitaliteit en (sociale) gezondheid Uit de gegevens van verschillende kennisinstellingen (waaronder het CBS, het RIVM en het Kenniscentrum sport en bewegen) uit 2022 kan de gemeente Roerdalen op een aantal aspecten op het gebied van de (sociale) gezondheid worden vergeleken met het landelijke gemiddelde: De inwoners van de gemeente Roerdalen ervaren in mindere mate een goede gezondheid (65,1% versus 70,0%). Daarnaast hebben meer inwoners ernstig overgewicht (18% versus 15,7%); Wel wordt er iets minder stress ervaren dan het landelijk gemiddelde (19,4% versus 20,6%) en is het (gevoel van) eenzaamheid net iets lager (48,1% versus 49,2%); Er kan een samenhang zijn tussen de minder goede scores op gezondheid en overgewicht met het sport- en beweeggedrag. Hier scoren de inwoners van Roerdalen lager dan het landelijke gemiddelde: Er wordt volgens de beweegrichtlijn minder bewogen (39,4% versus 47,5%) en het aantal wekelijkse sporters ligt met 45,6% lager dan het landelijk gemiddelde (53,6%); Ook zijn er minder mensen lid van een sportbond (18,9% versus 24%) of nemen deel aan fitness (21% versus 23,8%); Op het gebied van sportief wandelen zijn de inwoners van Roerdalen bovengemiddeld actief (6% versus 4,3%), maar bij hardlopen (8% versus 10%) en gebruik van de fiets (20,8% versus 26,3%) wordt er minder goed gescoord.

Andere voorzieningen Buiten de accommodaties die onderdeel uitmaken van deze nota, vinden ook maatschappelijke activiteiten plaats in andere accommodaties. Dit gaat om cafés en enkele andere voorzieningen zoals activiteiten- en zalencentrum Vurenhof. Het aantal cafés is in de afgelopen jaren afgenomen en staat nog steeds onder druk. In Sint Odiliënberg is het café Bergerac dat onderdeel is van De Roerparel het enige café in het dorp. In de cafés vinden (verenigings)activiteiten plaats die vaak in cafés zijn 12

gehuisvest zoals darts, biljart, handboogschieten en schietsport. Op sommige plaatsen vinden ook andere clubjes hier hun stek, zoals een toneelvereniging, een buurtvereniging en Natuurlijk Posterholt. Organisaties die ruimte zoeken In Roerdalen zoeken meerdere organisaties nieuwe huisvesting voor hun activiteiten. Stichting Oké Roerdalen, nu gevestigd in de basisschool in Posterholt met een kringloopwinkel en activiteiten tegen eenzaamheid en ter ondersteuning van inwoners, verliest binnenkort haar locatie door nieuwbouw van de school. Daarnaast maken het Sociaal Klusteam en ‘Langer Thoes’, een groep die zorghulpmiddelen opknapt voor hergebruik, gebruik van de gemeenteloods, maar zonder zekerheid over voortzetting. Tevens wensen zij een meer zichtbare plek. Omdat deze organisaties raakvlakken hebben, kan gezamenlijke huisvesting meerwaarde bieden. Ook de gemeente zelf zoekt ruimte voor de opzet van een Mens Ontwikkel Bedrijf (MOB).

3.4

Wet- en regelgeving

Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo 2015) De Wmo 2015 legt bij gemeenten de verantwoordelijkheid voor een breed pakket aan maatschappelijke ondersteuning, gericht op het bevorderen van zelfredzaamheid en participatie van alle inwoners, zodat zij zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven en actief meedoen in de samenleving. De wet gaat verder dan zorg alleen en raakt ook aan terreinen als sport, gezondheid, wonen en verenigingsleven. Toegankelijke en laagdrempelige dorpshuizen en ontmoetingsplekken spelen hierin een belangrijke rol: zij ondersteunen participatie, versterken de sociale infrastructuur en dragen bij aan samenhang en leefbaarheid in de kernen. Omgevingswet De Omgevingswet, die op 1 januari 2024 in werking trad onder het motto ‘Ruimte voor ontwikkeling, waarborgen voor kwaliteit’, vervangt structuurvisies en bestemmingsplannen door één omgevingsvisie en één omgevingsplan per gemeente. De wet legt de nadruk op de fysieke leefomgeving, met een evenwichtige toedeling van functies en integraal beleid, en geeft decentrale overheden meer ruimte voor eigen keuzes. Door de focus op flexibiliteit en een omgevingsgerichte aanpak kan de wet helpen bij het oplossen van knelpunten rond maatschappelijke accommodaties, zoals regionale afstemming en het herbestemmen of verruimen van gebruiksmogelijkheden bij leegstand.

Paracommercie Paracommercie is het schenken van alcohol door niet commerciële instellingen zoals een dorpshuis of een vereniging (een para commerciële rechtspersoon). In de Alcoholwet is regelgeving rondom paracommercie vastgelegd met als voornaamste doel om oneerlijke concurrentie met de reguliere horeca te voorkomen. In principe geldt dat een para commerciële rechtspersoon alleen alcohol mag schenken in samenhang met hun statutaire activiteiten en binnen de in de APV vastgestelde schenktijden. Een para commerciële rechtspersoon kan bij de gemeente een ontheffing aanvragen voor het schenken van alcohol bij andere dan de statutaire doelstellingen, bijvoorbeeld feesten van persoonlijke aard. Het is een beleidskeuze van de gemeente of er ontheffing wordt verleend en de mate waarin (aantal keer per jaar). In de APV van de gemeente Roerdalen is vastgelegd dat een para commerciële rechtspersoon alcohol mag schenken vanaf 1 uur voor aanvang van de activiteit tot 2 uur na afloop van de activiteit tot uiterlijk 02.00 uur. Er is een verbod opgenomen voor het schenken van alcohol tijdens bijeenkomst van persoonlijke aard en bijeenkomsten die gericht zijn op personen die niet of niet rechtstreeks bij de activiteiten van de betreffende rechtspersoon zijn betrokken. Er is geen bepaling opgenomen over het verlenen van ontheffingen.

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), gesloten in februari 2023 als uitwerking van het Integraal Zorgakkoord, bundelt vijftien bestaande programma’s rond gezondheid, sport, bewegen, cultuur en sociale samenhang, waaronder het Hoofdlijnen Sportakkoord II. Het doel is een gezonde generatie in 2040, met aandacht voor zowel jongeren als volwassenen en de vitaliteit van ouderen. Gemeenten, rijk en zorgverzekeraars zetten in op het versterken van de sociale basis door laagdrempelige ontmoetings- en ontwikkelingsmogelijkheden, toegankelijke ondersteuningsvormen zonder indicatie en voorzieningen die sociale samenhang bevorderen. Zo moet een sterke lokale basis ontstaan waarin inwoners elkaar kunnen helpen en meedoen in de samenleving.

13

3.5

Gemeentelijk beleid

Nota ontwikkeling maatschappelijk vastgoed Roerdalen 2014-2025 In dit beleid zijn de keuzes voor het maatschappelijk vastgoed vastgelegd voor de periode 2015-2024. Het richtte zich op scholen, binnen- en buitensportvoorzieningen en brede maatschappelijke voorzieningen (dorpshuizen). Er is gekozen voor een ontwikkeling naar minimaal 1 dorpshuis en een sportzaal per kern en gemeente breed twee sporthallen en drie voetbalparken. Hiervoor zijn kaders vastgesteld voor vorm, locatie, eigendom, beheer, exploitatie en financiën. Verder is gekozen voor privatisering van de gemeentelijke tennisaccommodaties en geen prioriteit voor behoud van binnen zwembad, al kan een privaat initiatief beperkt worden ondersteund. Voord de buitenbaden is wel behoud nagestreefd, waarbij de gemeente behalve een beperkte bijdrage geen rol meer speelt in de exploitatie. Coalitieakkoord 2024-2026: Samen zijn we Roerdalen In het coalitieakkoord zijn verschillende speerpunten vastgelegd die, hoewel niet direct gericht op het accommodatiebeleid, wel invloed hebben op de manier waarop dit beleid wordt ingevuld. De gemeente wil vanuit het uitgangspunt Samen Doen toewerken naar een goede balans in verantwoordelijkheden tussen gemeente, inwoners en ondernemers, waarbij inwoners zoveel mogelijk zelf aan het roer staan.

Binnen het sociaal domein wordt het belang benadrukt van een fijne plek voor de jeugd in Roerdalen. Daarnaast speelt de financiële situatie een grote rol: om te komen tot een gezonde toekomst voor de gemeente zijn bezuinigingen en belastingverhogingen nadrukkelijk bespreekbaar. Koers Duurzaamheid 2050 gemeente Roerdalen Het gemeentelijke duurzaamheidsbeleid richt zich op de overgang naar volledig duurzame energie in 2050, forse reductie van aardgasgebruik en CO₂-uitstoot in 2030, en een gebiedsgerichte aanpak die start in Vlodrop, aangevuld met beleid voor natuuren waterklimaat. De gemeente ondersteunt inwoners door middel van informatie, maar richt zich daarbij niet specifiek op verenigingen. Voor maatschappelijk vastgoed in eigendom van derden zijn geen subsidies of leningen beschikbaar gesteld. Nadere regel subsidie Dorpshuizen 2019 Deze subsidieregeling is in 2019 vastgesteld voor de verlening van subsidies aan beheersstichtingen voor de exploitatie en ontwikkeling van een dorpshuis. Er is sprake van een jaarlijkse exploitatiebijdrage en een éénmalige investeringssubsidie als bijdrage in de ontwikkelingskosten. De subsidie is uitsluitend van toepassing op accommodaties die van de gemeenteraad het predicaat dorpshuis hebben gekregen.

Beleid jeugd- en jongeren In 2025 is een uitvoeringsplan voor het jongerenwerk opgesteld, gebaseerd op enquêtes en kampvuursessies waarin jongeren aangaven vooral vrij toegankelijke speel- en ontmoetingsplekken te missen, evenals activiteiten en evenementen. De gemeente wil de sociale basis voor jongeren versterken door in elk dorp een ontmoetingsplek te realiseren en zet daarbij voorzieningen en accommodaties in als middel. Omdat er slechts 1 fte beschikbaar is voor jongerenwerk, is prioritering noodzakelijk. Voor 2024-2026 ligt de nadruk op samenwerking met verenigingen en stichtingen, waar veel jongeren actief zijn en hun behoeften zichtbaar worden. Aanvullend onderzoek door studenten bevestigde dat bestaande ontmoetingsplekken niet goed aansluiten bij de wensen van jongeren. Zij vragen om plekken met een specifieke inrichting, zoals pooltafels, games en comfortabele zitplekken, en activiteiten zoals een jongerencafé met muziek en een open sfeer. Ook buiten is er behoefte aan ontmoetingsplekken die expliciet op jongeren zijn ingericht. Beweegakkoord Roerdalen Beweegt Als invulling van het landelijke beleid om sport- en bewegen te stimuleren via lokale en regionale Sportakkoorden is in 2023 2023 het Beweegakkoord ‘Roerdalen Beweegt’ opgesteld.

Voor de invulling is gekozen voor 4 van de 6 thema’s van het landelijke akkoord: inclusie en diversiteit, sociaal veilige sport, vitale sportaanbieders en ruimte voor sport en bewegen. Per thema is een opgave benoemd en vertaald in concrete acties. Uitvoering van het akkoord ligt bij de inwoners, verenigingen en andere organisaties die actief zijn op het gebied van sport en bewegen. Vanuit deze organisaties is een kernteam geformeerd dat onder leiding van een coördinator de uitvoering stimuleert.

14

4.

Input van de stakeholders

4.1

Inleiding

In het kader van de beleidsontwikkeling zijn interviews afgenomen met de exploitanten en de beheerders van de verschillende maatschappelijke accommodaties. Daarnaast zijn digitale vragenlijsten uitgezet bij de verenigingen met een eigen accommodatie en is er een enquête gehouden onder bij de gebruikers van de dorpshuizen en de binnensportaccommodaties. De ‘technische’ informatie die is verkregen is verwerkt in hoofdstuk 2 als onderdeel van de inventarisatie. Er is ook gevraagd naar / gesproken over de eventuele knelpunten die worden ervaren en behoeften / aandachtspunten voor het nieuwe beleid. De interviews zijn gedaan met bestuurlijke vertegenwoordigers van: De 4 voetbalverenigingen De beheerstichtingen van de dorpshuizen Feel Fit Center Melick (dorpshuis, zwembad en sporthal) Het voormalige Groene Kruisgebouw Buurthuis Leropperhof De muziekverenigingen Fanfare Sint Wiro (’t Reutje), Fanfare Wilhelmina (Vlodrop) en Harmonie Concordia (Melick) De jeugdorganisaties Amicale, Stichting voor Jeugd en Jongeren Posterholt en Algemeen Jeugdwerk Montfort.

De digitale vragenlijsten zijn toegestuurd aan de bestuurlijke vertegenwoordigers van: Tennisverenigingen Schutterijen Jong Nederland Sint Odiliënberg en Herkenbosch De sporthallen De Roerparel, De Koeweide en De Wieë Op verzoek is met een aantal van deze besturen op verzoek nog een aanvullend (digitaal) gesprek gevoerd: De beheerstichtingen van sporthal De Roerparel en De Wieë Tennisvereniging LTC Berg Schutterij Sint Sebastianus De vragenlijst zijn door alle ontvangers ingevuld, uitgezonderd Schutterij Sint Urbanus (Montfort). De enquêtes zijn uitgezet onder: De vaste gebruikers van de binnensportaccommodaties De vaste gebruikers van de dorpshuizen

Afbeelding 2: KA-Huis Posterholt 15

4.2

Belangrijkste input interviews en vragenlijsten

Sporthallen Het groot onderhoud is een gemeentelijke taak, maar volgens enkele stichtingen sluit het Meerjaren onderhoudsplannen (MOP) niet goed aan op de werkelijkheid en ontbreekt soms budget voor uitvoering. Er is onduidelijkheid over verantwoordelijkheden en knelpunten bij o.a. De Roerparel en De Weeë blijven onopgelost. Bij De Roerparel drukken hoge energiekosten zwaar op de exploitatie. Voor de toekomst is betere communicatie, samenwerking en ondersteuning vanuit de gemeente gewenst, evenals meer samenwerking tussen accommodaties in de bezetting. Voetbalverenigingen Verenigingen zijn over het algemeen tevreden met de overdracht van beheer en exploitatie in 2018 en voelen zich er sterker door, al vraagt het veel tijd en energie. Ze dragen ook bij aan groot onderhoud, maar voelen zich niet altijd gewaardeerd en willen meer ondersteuning van de gemeente. Onderhoud leidt soms tot frictie door beperkte gemeentelijke middelen en onduidelijkheid over verantwoordelijkheden, ook bij verduurzaming. Verenigingen willen hun accommodaties behouden, verwachten ledenbehoud of groei (o.a. door wijk Melickerveld) en vinden de huidige spreiding belangrijk voor binding. Er is een goede onderlinge samenwerking tussen de verenigingen. Daarnaast stellen de verenigingen hun accommodaties ook graag beschikbaar aan andere verenigingen en is kunnen samenwerkingsverbanden worden verkend.

SVH '39 is al in gesprek met de tennisvereniging in Herkenbosch om mogelijke samenwerkingen te onderzoeken. Tennisverenigingen De meeste verenigingen verwachten stabiele of groeiende ledenaantallen, behalve de vereniging uit Sint Odiliënberg, die juist een daling voorziet. Melick heeft 30% leden van buiten de gemeente. De vereniging uit Herkenbosch wil de vindbaarheid verbeteren en meer jeugd aantrekken; er lopen gesprekken met voetbalvereniging SVH ’39 over samenwerking. De accommodaties worden als voldoende tot goed beoordeeld, met lopend onderhoud en verduurzaming. Eén vereniging vraagt aandacht voor gemeentelijke bijdragen aan onderhoud van private accommodaties. De vereniging uit Montfort heeft geen vragenlijst ontvangen vanwege lopend overleg met de gemeente over privatisering. Dorpshuizen De stichtingen van de dorpshuizen hebben zich de afgelopen jaren ingezet om hun accommodaties te verbeteren en geschikt te maken voor een goede dorpshuisfunctie. Bij De Blokhut zijn de werkzaamheden nog niet afgerond. Er wordt voornamelijk gewerkt met vrijwilligers, en in beperkte mate met betaald beheer. Het vinden van bestuursleden blijft een uitdaging voor sommige dorpshuizen, waarbij enkele zelfs minder bestuursleden hebben dan gewenst. Gebruikers dragen bij door zelfwerkzaamheid zoals sleutelbeheer en barbezetting, maar de mate waarin verschilt per locatie.

Tarieven kunnen hierdoor laag worden gehouden. Waardering vanuit de gemeente wordt gemist en realisatietrajecten verliepen vaak moeizaam. Financieel zijn inkomsten en uitgaven meestal in balans, maar reserves voor groot onderhoud zijn beperkt en soms aangesproken voor verbouwingen, waarvoor in beperkte mate ook leningen zijn afgesloten. Het verdwijnen van horeca en kerken kan de rol van de dorpshuizen verbreden; sommige werken al samen met horeca. Voor de toekomst wensen stichtingen meer onderlinge samenwerking, betere afstemming met horeca, aandacht voor veranderende functies, en betere contacten en ondersteuning vanuit de gemeente. Feel Fit Center Melick Sinds de aankoop is gefaseerd geïnvesteerd in vernieuwing: eerst een fitnessruimte, daarna zwembadinstallaties, en nu een nieuwe sportieve invulling van de sporthal, waarvan een derde deel behouden blijft voor bewegingsonderwijs. Ondanks de gemeentelijke subsidie is de exploitatie niet kostendekkend. Er wordt daarom continue gezocht naar opties om de inkomsten te verhogen. Door de leeftijd van het gebouw zijn de jaarlijkse onderhoudskosten hoog, met het boogdak van de sporthal als een belangrijke kostenpost die weinig verduurzamingsmogelijkheden biedt. Laco-Sportfondsen werkt met Platform Apollo Vitaal aan meer gebruik en activiteiten. De nabijheid van nieuwbouwlocatie Melickerveld biedt groeipotentieel.

16

Jeugdaccommodaties Jeugdsoos Amicale wordt goed gebruikt. De vereniging wil groot onderhoud plegen en de zaal vergroten, liefst met verbinding naar De Harch. Door de uitbreiding van de zaal kunnen er meer activiteiten in het dorp georganiseerd worden, waarvoor nu geen schikte accommodatie bestaat of een tent voor nodig is. Denk hierbij aan de carnavalsactiviteiten, party’s voor de jeugd, feestavonden van verenigingen, recepties en meer. Er is gereserveerd voor onderhoud, maar uitvoering wacht op duidelijkheid over de uitbreiding van de zaal, waarvoor een gemeentelijke bijdrage gewenst is. Amicale ziet dit als afronding van het traject van de realisatie van de dorpshuizen. Beide Jong Nederland verenigingen hebben veel leden. Hun verouderde accommodaties zijn een grote onderhoudslast, ook hier is steun van de gemeente gewenst. Stichting voor Jeugd en Jongeren (Posterholt) wil samen met de gemeente de toekomst van het slechte KA-Huis bespreken en staat open voor een compacter alternatief, al heeft de huidige locatie historische waarde. Stichting AJM (Montfort) huurt van de parochie en weet niet hoe lang dat kan; dan is gebruik van een andere accommodatie nodig. Het dorpshuis is hiervoor niet passend. Ook heeft de accommodatie veel medegebruikers die niet allemaal kunnen worden ingepast in het dorpshuis. Schutterijen Het aantal leden van de schutterijen varieert van 41 tot 165.

Enkele verenigingen verwachten een daling van het aantal leden, terwijl één vereniging een stijging verwacht. De schutterijen beoordelen de staat van hun accommodaties als voldoende tot goed. De vereniging uit Herkenbosch wil een opslag realiseren bij de accommodatie en investeren in verduurzaming, maar kan dit zonder een bijdrage van de gemeente niet realiseren. De vereniging acht een betere verdeling van de subsidiegelden punt van aandacht. Muziekverenigingen In de accommodatie van Fanfare Sint Wiro in buurtschap ’t Reutje worden ook activiteiten voor inwoners uit ‘t Reutje georganiseerd. Ook wordt de accommodatie gebruikt door andere verenigingen en voor evenementen en carnavalsactiviteiten uit Sint Odiliënberg. De fanfare wil graag erkenning voor deze bredere functie (dorpshuis) en vraagt een bijdrage van de gemeente. De staat van het gebouw is slecht, waarbij de vervanging van het dak urgent is. Het dak is slecht en asbesthoudend. Bij een nieuw dak kan er ook verder worden verduurzaamd (zonnepanelen op dak). De vereniging heeft geen middelen om het dak te vervangen. Zodra dit probleem is opgelost, kan de vereniging verder, maar het behoud van voldoende leden blijft belangrijk voor de toekomst. Harmonie Concordia Melick beschikt over twee naast elkaar gelegen accommodaties, waarvan één het historische oude raadhuis.

De staat van de accommodaties is goed, mede dankzij vele investeringen in groot onderhoud en verduurzaming door de vereniging. De vereniging heeft veel eigen gebruik, maar ook medegebruikers. Ze merkt dat de gebouwen een belangrijke aanvulling vormen op de dorpshuisfunctie van het Feel Fit Center. De vereniging zou graag zien dat de gemeente het belang van de accommodatie voor het dorp erkent en een bijdrage levert voor de bredere functie (dorpshuis). Bij een daling van het aantal leden wordt het moeilijker om de exploitatie sluitend te houden. Fanfare Wilhelmina uit Vlodrop heeft te weinig muzikanten voor een eigen orkest en werkt daarom samen met de fanfare uit Maria-Hoop. Met de harmonie uit Herkenbosch wordt samengewerkt bij het opleidingsorkest Roerklank. Het behoud van voldoende muzikanten is een steeds grotere uitdaging. Het gebouw heeft veel vaste medegebruikers. De vereniging wil de eigen accommodatie graag behouden, maar deze is toe aan renovatie. Er wordt een plan uitgewerkt, waarbij ook verduurzaming wordt meegenomen. De vereniging heeft onvoldoende eigen middelen om de benodigde investeringen te doen en vraagt de gemeente om een bijdrage en/of ondersteuning bij het werven van subsidies en fondsen. Overige accommodaties Buurthuis Leropperhof is een kleine accommodatie (ongeveer 50 m²), gericht op activiteiten voor de inwoners van buurtschap Lerop.

Er zijn enkele vaste jaarlijkse activiteiten, en ruimte voor extra activiteiten van bewoners. De accommodatie is in goede staat, maar de cv-ketel moet vervangen worden. De exploitatie is net sluitend, met inkomsten uit donaties en barinkomsten. De vereniging wil het buurthuis graag behouden voor de binding van de inwoners. Een kleine jaarlijkse of een eenmalige bijdrage voor onderhoud geeft meer financiële armslag. Er zouden dan extra activiteiten georganiseerd kunnen worden. 17

Het voormalig Groene Kruisgebouw wordt goed gebruikt. De exploitatie is sluitend, mede door het gebruik van het gebouw door de gemeente voor de Huiskamer Plus, Het Eetpunt en De Voedselbank. Het vinden van nieuwe bestuurders voor de organisatie blijft echter een uitdaging. Het pand is oud maar wel in goede staat. Ook is er al geïnvesteerd in verduurzaming (o.a. zonnepanelen). Handboogvereniging De Roerboog is de enige handboogvereniging in Roerdalen met een eigen accommodatie. Het aantal leden is beperkt (21). Het gebouw wordt incidenteel door andere verenigingen gebruikt. De kleine omvang van de vereniging maakt de exploitatie moeilijk. De vereniging geeft het subsidiebeleid als aandachtspunt aan, omdat een deel van de leden niet in de gemeente woont komt de vereniging niet in aanmerking voor bepaalde subsidies.

4.3

Hoofdpunten resultaten enquêtes gebruikers

Enquête gebruikers binnensportaccommodaties De enquête is verstuurd aan 37 vaste gebruikers van de 6 binnensportaccommodaties. Hiervan hebben 19 gebruikers de enquête ingevuld; Voor de komende 5 jaar verwachten de meeste gebruikers een gelijk blijvend aantal leden; Bij 5 gebruikers is het aantal leden van buiten de gemeente Roerdalen 75% of hoger; De meeste gebruikers zijn over het algemeen tevreden over de locatie waarvan ze gebruik kunnen maken en de mate van gebruik. Enkele gebruikers zouden graag meer uren gebruik willen maken. Een hiervan is tennisvereniging Melick, afdeling Pickleball. Deze vereniging wil door ledengroei meer uren gebruik in de sporthal in de avond, maar dit kan deels ondervangen worden door de realisatie van buitenbanen; De gebruikers zijn over het algemeen tevreden over de kwantitatieve (zoals maat sportruimte) en kwalitatieve (zoals aanwezige materialen). Ongeveer 25% van de respondenten geeft op een of enkele aspecten een score onvoldoende. Enquête gebruikers dorpshuizen De enquête is verstuurd aan 67 organisaties die die wekelijks gebruik maken van een van de 6 dorpshuizen.

Hiervan hebben 36 gebruikers de enquête ingevuld; Voor de komende 5 jaar verwachten 24 gebruikers dat de behoefte aan de mate van gebruik van het dorpshuis gelijk blijft, 11 gebruikers verwachten een toename; De gebruikers zijn over het algemeen tevreden over het gebruik van de dorpshuizen. Er is gevraagd de dorpshuizen te beoordelen op een aantal aspecten zoals toegankelijkheid, service beheerder, ruimtes en tarieven. Bij alle dorpshuizen zijn de gemiddelde scores per onderdeel positief. Een uitgebreidere analyse van de enquêtes is opgenomen in bijlage 2.

4.4

Input participatiebijeenkomst 18 juni 2025

Op 18 juni is een participatiebijeenkomst georganiseerd voor de exploitanten en beheerders van de accommodaties. Hier zijn de belangrijkste resultaten uit de inventarisatiefase gedeeld evenals de door de gemeente vastgestelde beleidskaders. Hierna zijn er groepsgesprekken geweest, waarbij een indeling is gemaakt naar type accommodaties. De gesprekken zijn ingestoken vanuit de centrale opgave waarvoor de gemeente zich gesteld ziet:

Hoe kunnen we de maatschappelijke waarde van de maatschappelijke accommodaties in de dorpen versterken, met het oog op leefbaarheid, duurzaamheid en toekomstbestendigheid?

De accommodaties die op deze avond vertegenwoordigd waren zijn opgenomen in bijlage 3. Naast vertegenwoordigers van de accommodaties waren ook enkele raads- en commissieleden aanwezig. Onderstaand de belangrijkste resultaten van deze bijeenkomst:

18

4.4.1

Dorpshuizen en jeugdplekken

MFA als eindbeeld per dorp In deze sessie kwam de visie naar voren dat een Multifunctionele Accommodatie (MFA) het leidende model moet worden, waarbij minimaal twee groepen tegelijkertijd activiteiten kunnen uitvoeren zonder overlast van elkaar. Dit wordt gezien als een ontwikkeling die elk dorp op termijn zou moeten doormaken, afhankelijk van de lokale situatie. Er zijn vragen over eigendom en de mogelijkheid van privatisering, maar er zijn nog geen uitspraken over gedaan. Er is ook bezorgdheid over de aantrekkelijkheid van MFA's voor de jeugd en hoe deze accommodaties ingericht moeten worden om hen aan te trekken. Op grond van de problematiek van het KA-Huis (verouderd) is geopperd om deze voorziening af te breken en een uitbreiding te realiseren van dorpshuis De Beuk. Op de locatie van het KA-Huis zou dan woningbouw kunnen worden gerealiseerd. De opbrengst van de grond kan worden ingezet voor de uitbreiding van De Beuk. Ook aanhaking van de vervanging van het KAHuis bij het nieuwe Kindcentrum (nieuwbouw basisschool) is als optie benoemd. Toekomstige samenwerking Er zijn veel voorbeelden van samenwerking binnen dorpen tussen locaties, horeca, verenigingen, ondernemers, enzovoort. Dit wordt door iedereen als belangrijk gezien voor zowel de exploitatie als de leefbaarheid, zodat alle groepen inwoners in hun dorp bediend kunnen worden.

Hier horen ook nieuwe, op maat gemaakte, afspraken met betrekking tot de paracommercie bij. Men is het erover eens dat de onderlinge samenwerking verder verbeterd kan worden en dat dit per dorp moet beginnen, mogelijk gevolgd door samenwerking tussen dorpen. De bijeenkomst van vanavond wordt gezien als een stap in de goede richting, maar het is slechts een klein begin, en er zijn meer verdiepende sessies nodig. 4.4.2

Buitensportaccommodaties

Samenwerking per dorpskern De aanwezige sportverenigingen staan open voor multifunctioneel gebruik van hun accommodaties en willen hun velden en faciliteiten breder beschikbaar stellen aan andere initiatieven. Ze benadrukten echter dat samenwerking per dorpskern moet beginnen om de eigen identiteit te behouden, maar gebruik uit andere kernen is altijd welkom. De gemeente werd genoemd als een belangrijke faciliterende partij in dit proces, die moet helpen bij het ondersteunen en verbinden van initiatieven binnen en tussen de dorpen. Ook is benadrukt dat er al veel samenwerking is tussen de verenigingen in de dorpen van Roerdalen, vooral rondom de voetbalvelden. Sportclubs bundelen al vaak de krachten of bieden ruimte aan andere initiatieven. Als voorbeeld zijn de gesprekken tussen de voetbal- en de tennisvereniging in Herkenbosch benoemd, waarbij wordt onderzocht of de tennisactiviteiten kunnen worden verplaatst naar de voetbalaccommodatie. Balans tussen kosten en opbrengsten verbeteren Er is ook gesproken over het dilemma van de kosten en de baten. Het in stand houden van buitensportaccommodaties legt druk op de gemeentelijke begroting, terwijl men de maatschappelijke waarde van deze voorzieningen wil behouden.

De uitdaging is om de balans tussen kosten en opbrengsten te verbeteren, wat vraagt om optimaal gebruik van bestaande accommodaties, meer samenwerking en eigenaarschap bij verenigingen en inwoners. 4.4.3

Binnensportaccommodaties

Verbeteren bezetting Een goede bezetting van de sporthallen naar de toekomst toe is een belangrijk punt van aandacht. Sporthallen zijn uitermate geschikt voor teamsporten deze worden in de regel beoefend door kinderen en jongere volwassenen. Het aantal inwoners in deze leeftijdsgroepen (gezinnen met kinderen) is de afgelopen jaren teruggelopen en zonder nieuwbouw voor deze doelgroep niet gaan groeien. In Posterholt zorgt het jeugdhandbal nu voor een groot deel van de bezetting, wat een risico is. Het zoeken naar meer gebruikers overdag en naar meer variatie in de gebruikers, zoals ondernemers in de zorg of de sport.

19

Verbeteren contact en samenwerking met de gemeente Het contact met de gemeente wordt vaak als moeizaam ervaren. Het kost de besturen veel tijd en energie in gesprek te komen met de gemeente als er knelpunten zijn in het onderhoud. Er wordt weinig begrip gevoeld voor het feit dat de bestuurders van de beheerstichtingen vrijwilligers zijn die de taken in hun vrije tijd uitvoeren. Tevens is er veel discussie over wie verantwoordelijk is. Dit kost veel tijd en energie en leidt soms tot hogere kosten dan nodig. De gemeente en de besturen kunnen een beter resultaat behalen door goed samen te werken. Bij het aanvragen van subsidies voor duurzaamheid is bijvoorbeeld aanvraag door de gemeente soms gunstiger. Ook zouden de besturen graag actief worden betrokken bij de opstelling van de MOP’s. Zij kennen de accommodatie goed en kunnen bij een opname door een bureau informatie verstrekken die maakt dat er een betere aansluiting is tussen de realiteit en het MOP. Ideeën voor de toekomst Om de bezettingsgraad te verhogen, kan samenwerking buiten de dorp- en gemeentegrenzen gezocht worden, bijvoorbeeld voor het samenstellen van teams op hoger niveau. Door vergrijzing en de moeite om een rendabele bezettingsgraad te behalen, zou het aantal sporthallen kunnen worden verminderd van drie naar twee voor de hele gemeente.

Bij schoolvernieuwingen zou een gymzaal toegevoegd kunnen worden, zodat niet elk dorp een sporthal nodig heeft. Er dient wel aandacht te zijn voor de rol die de binnensportaccommodaties spelen voor carnavalsverenigingen. Een sportzaal gecombineerd met een andere functie, zoals het dorpshuis De Roerparel in Sint Odiliënberg, is voordelig voor de exploitatie, doordat middelen en mensen uitgewisseld kunnen worden. Een sporthal alleen is kwetsbaarder. 4.4.4