03 Bijlage 1 Kadernota 2026
Tekst van het document
Kadernota 2026 Samen zijn we Roerdalen!
Inhoudsopgave 1
Inleiding
3
2
Leeswijzer
4
3
Financieel perspectief Infographic Coalitieakkoord
4 5
4
Ontwikkelingen per programma 4.1 Programma 1: Krachtige dorpen 4.2 Programma 2: Participatie, ondersteuning en zorg 4.3 Programma 3: Veilige dorpen 4.4 Programma 4: Economie, natuur, toerisme, cultuur en duurzaamheid 4.5 Programma 5: Woonomgeving 4.6 Programma 6: Mobiliteit, infrastructuur en openbaar groen 4.7 Programma 7: Bestuur, organisatie en dienstverlening
6 6 9 13 18 23 27 31
5
Financiële positie 5.1 Kaders en “spelregels” begroting 2026-2029 5.2 Autonome ontwikkelingen 5.3 Ontwikkelingen en dekking 5.4 Reserves 5.5 Risico’s
36 36 37 38 39 39
1. Inleiding Samen maken we Roerdalen!
Keuzes maken, richting geven
Roerdalen is een gemeenschap. Jong en oud, buren, man-
De veranderende wereld heeft ook invloed op onze regu-
telzorgers, vrijwilligers en ondernemers: iedereen draagt op
liere taken. Het werk wordt complexer en arbeidsintensie-
zijn of haar manier bij. We geloven in een samenleving
ver dan voorheen. We moeten steeds vaker scherpe en soms
waarin iedereen mee kan doen, op een manier die past bij
moeilijke keuzes maken, omdat er grenzen zijn aan tijd en
zijn of haar mogelijkheden. Onze dorpen zijn levendig. In-
geld. Het ‘ravijnjaar’ is dan wel 2 jaar opgeschoven naar
woners nemen initiatief, zorgen voor elkaar en nemen de
2028, maar dit betekent vooralsnog uitstel van bezuinigin-
regie over hun eigen leven. Die betrokkenheid – samenred-
gen van het Rijk. Daarom moeten we voorzichtig zijn bij
zaamheid – is belangrijk. Zeker nu de weerbaarheid van
(nieuwe) grote structurele uitgaven. Dat vraagt om flexibi-
onze samenleving steeds meer aandacht vraagt.
liteit, van ons als gemeente én van onze inwoners. We blijven daarom investeren in een goede samenwerking tussen
Alles hangt met elkaar samen
de gemeente en de gemeenschap. Dat doen we onder meer
Bestaanszekerheid, een veerkrachtige en weerbare sa-
door hen te betrekken bij gesprekken over de kerntaken
menleving, duurzaamheid en goed wonen horen bij el-
van onze gemeente.
kaar. Als mensen genoeg geld hebben om van te leven, een huis hebben en toegang tot zorg en onderwijs, voe-
De raadswerkgroep Gezond Financieel Perspectief leverde
len ze zich zekerder en kunnen ze beter meedoen in de
een waardevolle bijdrage in de voorbereiding op deze ka-
maatschappij. Een samenleving is sterker als mensen el-
dernota. We hebben de resultaten van de gesprekken met
kaar helpen en samen problemen kunnen aanpakken,
de werkgroep zoveel mogelijk verwerkt in deze kader-
zoals klimaatverandering of economische tegenslagen.
nota. We schetsen de gewenste ontwikkeling van onze
Duurzaamheid speelt daarbij een belangrijke rol: door
gemeente, binnen de financiële mogelijkheden. Per pro-
zuinig om te gaan met energie en grondstoffen zorgen
gramma geven we aan waar we op inzetten en hoe dit
we voor een gezonde toekomst. Daar waar onze inwoners
bijdraagt aan onze prioriteit: wonen, duurzaamheid, be-
wonen komt dit allemaal samen. Betaalbare en duurzame
staanszekerheid en een weerbare samenleving. Het is aan
huizen zorgen ervoor dat mensen zich veilig voelen, ge-
de raad deze kaders vast te stellen en daarmee richting te
zonder leven en elkaar makkelijker ontmoeten. Zo ver-
geven voor de uitwerking in de nieuwe programmabe-
sterken wonen, bestaanszekerheid, duurzaamheid en een
groting en daarmee de laatste in deze raadsperiode voor
weerbare samenleving elkaar.
de verkiezingen.
3
2. Leeswijzer
reeds bekende financiële gevolgen geven wij ook inzicht in een aantal overige ontwikkelingen.
We geven in het hoofdstuk 3. Financieel Perspectief geven
Tot slot staan we stil bij onze financiële positie en de
we een overzicht van de actuele financiële gegevens.
uitgangspunten voor de uitwerking in de programma-
In het hoofdstuk 4. beschrijven we kort per programma
begroting 2026. Daarnaast bevat dit hoofdstuk alle
wat dit programma betekent om vervolgens de ont-
keuzes die wij voorstellen en welke financiële gevolgen
wikkelingen te benoemen. Naast ontwikkelingen met
dit voor onze begroting heeft.
3. Financieel perspectief De begroting 2025 sloot voor de jaren 2026 en verder met
onze financiële positie onder druk staan. In deze kadernota
een negatief saldo. Op basis van de bijstellingen in de decem-
is er echter ook ruimte gezocht voor ontwikkelingen die van
bercirculaire 2024 ontstond in ieder geval voor 2026 al een
belang zijn voor de grote uitdagingen waar we als gemeente
positief saldo. In de jaren daarna bleven echter grote finan-
voor staan. Het financieel effect van deze ontwikkelingen is
ciële tekorten staan. Met de raadswerkgroep “Gezond finan-
per programma weergegeven in onderstaand staatje. Bij de
cieel perspectief” is vooruit gekeken naar de financiële
verschillende programma’s is een toelichting opgenomen
effecten van de autonome ontwikkelingen voor de komende
waar deze ontwikkelingen uit bestaan. Een aantal van deze
periode. In eerste instantie ontstond er toen ook voor 2026
ontwikkelingen zijn incidenteel van aard. Hiervan wordt voor-
weer een negatief beeld. Eén van de maatregelen die toen
gesteld om deze alsnog te dekken uit de algemene reserve.
met de werkgroep is besproken was om de algemene reserve
Om tot een meerjarig gezond financieel perspectief te
als dekkingsmiddel in te zetten om 2026 sluitend te maken.
komen is duidelijkheid in prioriteiten en taken nodig die pas-
Vanuit het Rijk zijn er bij de voorjaarsnota extra middelen
sen binnen onze middelen (financieel en capaciteit). Daarom
beschikbaar gesteld voor de gemeenten. Hierdoor was het
stellen we voor om in de komende periode een fundamen-
niet meer noodzakelijk om de algemene reserve voor struc-
tele kerntaken-dialoog te houden. Als eerste willen we alle
turele dekking aan te spreken. Voor de jaren 2026 en 2027
taken die we als gemeente uitvoeren gaan analyseren. Als
ontstond een positief beeld. De jaren 2028 en 2029 bleven
dit inzicht duidelijk is willen we daarna samen met de raad
echter negatief.
en de inwoners de dialoog aangaan en de keuzes voor de
Ondanks de extra middelen die het Rijk heeft verstrekt, blijft
toekomst maken. !"#$%&"'()(*(+,---
-.-<
-.-=
-.->
-.-1
37>5
35=0
35=0
326=
M)@;.+##)/-+/&%'&,";);&H"/&"<.%/%*+&%/.C)FF+#)/-+/ S#*$+GG'(+#&'#-%(&'.'#'-2+*G'0+#& T%#5%,,+#&'#-E'01"#3'#-5%0*+F'# U#3'4'0+#&-'#-50+F,,*+F&+#&'# C+E'0,'-1+F,*'((+#&'#-%(,-&'E"(&-E%#-%2*"#".'-"#*$+GG'(+#&'#
<H;;7 B797 B:?9 B=H=?:
<H?<N B7=; B:?; B=H<6=
6H6=< B<=? B:?: B=H7>:
6H7=? B<6: B:N6 B=H=7:
M)@;.+##)/-+/&%'&,";);&H"/&"<.%/%*+&%/.C)FF+#)/-+/
78117
7810>
3220
36=
E/.C)FF+#)/-+/ V0"&0%..%-=-X0%)A*+&'-3"05'# V0"&0%..%-6-V%0*+)+5%*+'D-"#3'0,*'2#+#&-'#-/"0& V0"&0%..%-<-I'+(+&'-3"05'# V0"&0%..%-;-!""#".&'E+#& V0"&0%..%->-O"1+(+*'+*D-+#J0%,*02)*220-'#-"5'#1%%0-&0"'# V0"&0%..%-?-@',*220D-"0&%#+,%*+'-'#-3+'#,*E'0('#+#&
B<N? B<9< =N< B6<9 B<7=
B=99 B<N? B<9< =N< B=69 B<=9
B=99 B6N6 B=<< =N< B=69 B=;;
B=99 B6N6 B=<< =N< B=69 B=?=
3781>9
3781=4
3514
3506
222
6=1
1
1
?++(@"(+/,+-(%.)/-&010530109&)/A#<;)+B&,+-(%.)/-;C)@D)-)/-+/&.L*&=1&*+)&0102
E/.C)FF+#)/-+/ K+FF)/-&<).&"#-+*+/+&(+;+(H+ !"#$%&/"&"<.%/%*+&%/.C)FF+#)/-+/
4
=17 3070 378>97 378071 `+'-A""J3,*2G-;-E""0-''#-2+*&'10'+3'0'-*"'(+)A*+#&H-----
Coalitieakkoord Roerdalen 2024-2026 Samen zijn we Roerdalen! Dit zijn onze speerpunten voor de komende jaren: 1 Samen doen a. b. c. d.
Verbetering van de Dienstverlening & Communicatie Een organisatie die doet wat ze belooft Niet meer regels dan nodig Een groeiend netwerk van gemeente en inwoners e. Bewaken we onze Limburgse identiteit f. Blijvend investeren in de relatie met de hele gemeenteraad
2 Sociaal Domein: Roerdalen zijn we samen a. Samen aan de lat voor bestaanszekerheid b. Uitvoeren Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) c. Kansrijk opgroeien en vitaal ouder worden d. Iedereen telt mee e. De jeugd vormt het Roerdalen van de toekomst f. Digitale ontwikkeling, toegankelijk voor iedereen
3 Duurzame energie, natuur en klimaat 4 Bouwen en wonen a. Investeren in de energietransitie b. Zelf het goede voorbeeld geven c. Iedere inwoner moet mee kunnen doen d. Aan de slag met de warmtetransitie e. Koersvast richting 2050 f. Ontwikkeling nieuwe natuur g. Bevorderen biodiversiteit
a. b. c. d. e. f.
Versnelling woningbouw Knelpunten voor starters oplossen Ruimte voor nieuwe woonconcepten Dorpsgrenzen oprekken Uitbreiden woonwagenlocaties Werken aan een vitaal platteland
5 Aantrekkelijke en veilige leefomgeving
6 Gezond ondernemersklimaat
a. Veilige en goed onderhouden wegen, trottoirs en fietspaden b. Versnellen verduurzaming openbare verlichting c. Groter bewustzijn van een veilige leefomgeving d. Passende accommodaties voor vitale dorpen
a. Investeren in recreatie en toerisme b. Onderzoek uitbreiding bedrijventerreinen c. Beter samenwerken met ondernemers
7 Begroting in balans a. Een sluitende begroting vanaf 2025
Het volledige coalitieakkoord kunt u vinden op onze website:
b. Investeren om te renderen
www.roerdalen.nl/college-van-burgemeester-en-wethouders
4. Ontwikkelingen per programma 4.1 Programma 1: Krachtige dorpen Strategisch programmadoel: krachtige dorpen met veel sociale samenhang, goede basisvoorzieningen en weerbare inwoners.
Inleiding
een sterke sociale basis, zodat inwoners zoveel moge-
Het programma Krachtige Dorpen gaat over het ver-
lijk zelfstandig kunnen blijven. Dit betekent dat we
sterken van de sociale samenhang en de leefbaarheid
steeds vaker kiezen voor vrij toegankelijke zorg, zon-
in Roerdalen. Het richt zich op het sterker maken van
der dat een indicatie nodig is. Een sterke sociale basis
de veerkracht en weerbaarheid van onze inwoners. Het
helpt inwoners om minder afhankelijk te zijn van zorg
programma gaat dan ook over belangrijke plekken
en draagt bij aan een veilige en veerkrachtige leefom-
zoals de school, de vereniging, het dorpshuis en be-
geving, waarin mensen elkaar ondersteunen en actief
langrijke maatschappelijke partners in onze sociale
deelnemen aan de gemeenschap. Dit heeft als gevolg
basis, zoals, het sociaal team en het consultatiebureau.
dat veel ontwikkelingen die in programma 2 zitten, ei-
Het draait om mogelijkheden voor mensen om elkaar
genlijk een thuis vinden in programma 1.
te ontmoeten, te ontspannen en zich te ontwikkelen. Vanaf 2026 werken we verder aan het verbeteren van Dit programma is de basis van het sociaal domein in Roer-
het sociaal domein, waar meedoen, ontwikkelen en
dalen. Het helpt om de sociale samenhang, leefbaarheid
samen leven belangrijk zijn.
en de samenredzaamheid te vergroten. Centraal in dit
• Meedoen betekent dat iedereen een plek heeft in de
programma staat de Samen Doen aanpak: we werken
samenleving en toegang heeft tot basisvoorzienin-
samen met inwoners aan beleid en voorzieningen.
gen zoals een woning, energie en sociale contacten. • Ontwikkelen geeft mensen de kans om zich verder
Een belangrijk onderdeel van dit programma is het ver-
te ontwikkelen, bijvoorbeeld via werk, financiële ze-
groten van bestaanszekerheid en daarmee het tegen-
kerheid en een geschikte woning.
gaan van ongelijkheid in de samenleving. Dit omvat
• Samen leven gaat over verbondenheid, waarbij men-
meer dan het tegengaan van financiële onzekerheid.
sen naar elkaar omkijken en elkaar helpen, zowel
We kijken ook breder: naar het verminderen van ener-
formeel als informeel.
giearmoede, betaalbare woningen en het zorgen voor gelijke kansen voor iedereen in de maatschappij. Dit
Deze drie onderwerpen zorgen samen voor een sterke
doen we door bijvoorbeeld minimaregelingen passen-
sociale basis, waarin mensen geholpen worden én de
der en makkelijker toegankelijk te maken of energie-
ruimte krijgen om zich te ontwikkelen en actief deel
coaches in te zetten.
te nemen aan hun dorp en gemeenschap. Samen bouwen we aan een sterk Roerdalen, waar ie-
Programma 1 hangt nauw samen met programma 2
dereen kan meedoen, zich kan ontwikkelen en zich
(Participatie, ondersteuning en zorg). Door de omvor-
verbonden voelt.
ming van het sociaal domein investeren we actief in
6
Overzicht van de ontwikkelingen in dit programma
!"#$%&$%'()*+,-+./0$$1&$%1)) ! "#$%&'#!(#&!)*+,*%((%!!-!! .%/$#'0'/,1! .%/2$3'&'/,!4'4$'+&5##67#*6!4'8!$%/0#$'86#!*'95&$'8/#/:!! ;+#$'95&'/,1! <#!7'$$#/!#*=++*!>+*,#/!0%&!'/!#$6!0+*)!0#!4'4$'+&5##6=++*>'#/'/,#/!&+#,%/6#$'86!4$'8=#/:!?%%*+(! '2!5#&!/+0',!+(!&#,#(+#&!&#!6+(#/!%%/!0#!2342'0'#%%/=*%%,!=%/!0#!4'4$'+&5##6!2&'95&'/,!7%%*(##! 7#!2%(#/7#*6#/:!! @'/%/9'##$!#AA#9&! *$2%./+"2)3435) 678)3439) 678)343:) 678)343;) <=>) ! BCC:CCC! BCC:CCC! BCC:CCC! D&*39&3*##$! E/0#*4+37'/,! ?#!6+2&#/!=++*!5#&!4'4$'+&5##67#*6!>'8/!0#!%A,#$+)#/!8%*#/!&+#,#/+(#/!#/!0++*!+/2!/'#&! ,#F/0#G##*0:!?'&!7'$$#/!7#!9+**',#*#/!0++*!0#!2342'0'#%%/=*%%,!H'4$'+*3*%!&+#!&#!6#//#/:!! !"#$%&$%'()?@/AB-+CB/+$)B@@.DD.#B/+$,$-$+#) ! "#$%&'#!(#&!)*+,*%((%!!-!! .%/$#'0'/,1! <#!%9&3%$'2#*#/!+/2!%99+((+0%&'#4#$#'0!>+%$2!4#/+#(0!'/!0#!4#,*+&'/,!-C-I!! ;+#$'95&'/,1! ?#!%9&3%$'2%&'#!=%/!5#&!%99+((+0%&'#4#$#'0!'2!=+$,#/2!)$%//'/,!#'/0!-C-I!,#*##0:!! J/!0#9#(4#*!$#,,#/!7#!##/!*%%02=++*2&#$!=++*!%%/!0#!,#(##/&#*%%0:!H'8!0'&!=++*2&#$!5+*#/! 3'&=+#*'/,2)$%//#/!(#&!A'/%/9'K$#!,#=+$,#/:!! !"#$%&$%'()?@/AB-+CB/+$)CA,C+#+$C/$-C$-) ! "#$%&'#!(#&!)*+,*%((%!!-!! .%/$#'0'/,1! <#!%9&3%$'2#*#/!+/2!2342'0'#2&#$2#$!! ;+#$'95&'/,1! J/!-C-LM!/%!=%2&#$$'/,!=%/!5#&!%99+((+0%&'#4#$#'0M!2&%%&!0#!%9&3%$'2%&'#!=%/!5#&!2342'0'#2&#$2&#$!+)! 0#!)$%//'/,:!?'&!'2!##/!+*,%/'2%&'#!4*##0!)*+8#9&M!(#&!'()%9&!+)!=#*295'$$#/0#!%A0#$'/,#/!#/!##/!
,*++&!D%(#/!?+#/!,#5%$&#:!?#>#!%9&3%$'2%&'#!'2!,##/!*#,3$'#*!7#*6M!7%&!4##/&!0%&!#*!&'80#$'86! 9%)%9'&#'&!4#295'64%%*!(+#&!6+(#/:!! !"#$%&$%'()E..%/2B"2)F+"B"@+$%+"2),BC+C."#$%C/$A"+"2) ! "#$%&'#!(#&!)*+,*%((%!!-!! .%/$#'0'/,1! ?#!2342'0'#*#,#$'/,!H%2'2+/0#*2/'/,!"+#*0%$#/!-C-N!$++)&!'/!-C-L!%A:! ;+#$'95&'/,1! ?#!2342'0'#*#,#$'/,!H%2'2+/0#*2/'/,!"+#*0%$#/!-C-N!$++)&!'/!-C-L!%A:!?#>#!2342'0'#!'2! &+#/0#*&'80!='%!##/!2342'0'#&#/0#*!=#*2&*#6&!%%/!##/!2%(#/7#*6'/,2=#*4%/0!=%/!='#*!>+*,O!#/! 7#$>'8/2)%*&'8#/P!'/('00#$2!%$+(!4#6#/0!%$2!D+9'%%$!;#%(!"+#*0%$#/:!<#!7'$$#/!0#!2399#2=+$$#! 2%(#/7#*6'/,!=++*&>#&&#/!7%%*4'8!0#!9+/&'/3F&#'&!=%/!0#!2%(#/7#*6'/,!,#7%%*4+*,0!4$'8A&:!J/! -C-L!7+*0&!4#>'#/!7#$6#!2&%))#/!#/!6#3>#2!/+0',!>'8/!+(!0#>#!2%(#/7#*6'/,M!(#&!++,!=++*!5#&! A'/%/9'##$!#/!83*'0'295!)#*2)#9&'#AM!&#!63//#/!4+*,#/:!
7
!"#$%&$%'()<G?)."/&+11$-+"2$")%$2+."BB-)) ! "#$%&'#!(#&!)*+,*%((%!!-!! .%/$#'0'/,1! E=#*!0#!JQ.O('00#$#/!4$'8A&!+/>#6#*5#'0!4#2&%%/! ;+#$'95&'/,1! ?#!+/0#*5%/0#$'/,#/!(#&!5#&!"'86!>'8/!=+$+)!,%%/0#:!;+&!/+,!&+#!>'8/!#*!2&##02!JQ.O('00#$#/! 4#295'64%%*!,#6+(#/!0'#!63//#/!7+*0#/!'/,#>#&!=++*!)*+8#9&#/:!R+95&#/!0#>#!+/0#*5%/0#$'/,#/! /'#&!2$%,#/!0%/!6+(&!0'&!=+$$#0',!=++*!*#6#/'/,!=%/!,#(##/&#/!#/!(+#&#/!7#!6#3>#/!(%6#/!7%&! 7#$!#/!/'#&!(##*!6%/:! !"#$%&$%'()<"H$/)2$#%B2C#$C1A"#+2$).')#$),BC+CC@0..-))) ! "#$%&'#!(#&!)*+,*%((%!!-!! .%/$#'0'/,1! S#&!)*+8#9&!!"#$%&'$()*%'+,&+%&$%&-.%'.#&(/0..1&'2!=%/%A!-C-L!2&*39&3*#$#!%%/)%6!4'8!0#! =++*295++$2#!+)=%/,!#/!'/!5#&!4%2'2+/0#*7'82:!! T#&!>+%$2!=++*!0#!6'/0#*#/!'/!0#!4%2'2295++$!$##A&'80!UV!&W(!B-!8%%*X!)*+A'&#*#/!++6!8+/,#!6'/0#*#/! UC!&W(!V!8%%*X!#*=%/!7%//##*!#*!O(#&!0#!'/>#&!=%/!##/!,#0*%,20#263/0',#O!(##*!+)#/5#'0!+/&2&%%&! '/!0#!/+*(%$#!+(,#='/,M!+(!+=#*!##*2&#!6$#'/#!>+*,#/!#/!)*+4$#(#/!&#!)*%&#/!/+,!=++*0%&!0#>#! 3'&,*+#'#/!&+&!,*+&#!)*+4$#(#/:!?#!4%2'2295++$!'2!>+Y/!$%%,0*#()#$',#!+(,#='/,:!.$2!6$#'/#! )*+4$#(#/!6$#'/!4$'8=#/!#/!(##*!'/!0#!+(,#='/,!7+*0#/!+),#$+2&M!>+*,&!0'&!=++*!('/0#*!0*36!+)!0#! 2)#9'%$'2&'295#!=++*>'#/'/,#/:!!!! ! !"#$%&$%'()8$2$-+"2)/$2$D.$/1.D+"2)D$$%1.C/$")@0%."+C@0)H+$1$")) ! "#$%&'#!(#&!)*+,*%((%!!-!! .%/$#'0'/,1!!
?#!"#,#$'/,!&#,#(+#&6+('/,!(##*6+2&#/!95*+/'295!>'#6#/!'2!##/!3'&=+#*'/,!=%/!5#&!%(#/0#(#/&! -C--.BV!#/!-C-B.BB!'/!5#&!6%0#*!=%/!0#!'/>#&!=%/!0#!*#2#*=#!.*(+#0#A+/02:!Z+(#/0!8%%*!2&#$$#/! 7#M!/%%*!%%/$#'0'/,!=%/!0#!#=%$3%&'#M!##/!%%/)%22'/,!=%/!0#!*#,#$'/,!=++*:! ;+#$'95&'/,1! ?#!*#,#$'/,!95*+/'295!>'#6#/!4'#0&!A'/%/9'K$#!+/0#*2/'/,!%%/!'/7+/#*2!(#&!##/!95*+/'295#! >'#6&#!0'#!%%/&++/4%%*!(##*!6+2&#/!(%6#/:!['&!0#!#=%$3%&'#!4$'86&!0%&!#*!>##*!7#'/',!%%/=*%,#/! 7+*0#/!,#0%%/!0++*!'/7+/#*2!(#&!##/!'/6+(#/!4+=#/!0#!BNC\!=%/!5#&!2+9'%%$!('/'(3(:!?'&! 7'82&!#*+)!0%&!0#!0+#$,*+#)!0'#!0%%07#*6#$'86!,#4*3'6(%%6&!=%/!0#!*#,#$'/,!>'95!9+/9#/&*##*&!%%/! 0#!+/0#*6%/&!=%/!0#!'/6+(#/2,*#/2:!<'8!7'$$#/!=%/%A!-C-L!0%/!++6!##/!'/6+(#/2,*#/2!5%/&#*#/! =%/!BNC\!'/!)$%%&2!=%/!0#!53'0',#!BIC\:!!
8
4.2 Programma 2: Participatie, ondersteuning en zorg Strategisch programmadoel: zelfredzame inwoners die kunnen deelnemen in de samenleving
Inleiding
resultaten van de pilot projecten die we vanuit de
Programma 2 gaat over de ondersteuning van inwoners
omvorming hebben ingezet en willen deze voor de toe-
met een hulpvraag. We werken vanuit nabijheid, maat-
komst structureel organiseren. Vanuit deze sterke sociale
werk en betrokkenheid, zodat iedereen passende hulp
basis werken we verder zodat zorg en ondersteuning
krijgt. In programma 1 gaven we al aan dat we inzetten
blijven passen bij wat onze inwoners nodig hebben.
op een sterke, breed toegankelijke sociale basis. Dit blijft de insteek van alle professionals in het sociaal domein in
We werken volgens het idee van Positieve Gezondheid,
Roerdalen. Professionals en vrijwilligers werken dorps-
waarbij we preventie belangrijk vinden in het beleid.
gericht en samen, waardoor ondersteuning effectief en
Als we investeren in preventie, voorkomen we dat
dichtbij georganiseerd wordt.
kleine problemen groter worden en kunnen we op de lange termijn de kosten dempen. We willen ook beter
De beweging van het sociaal domein in Roerdalen is
begrijpen welke preventieve maatregelen echt helpen.
klaar voor de volgende fase. Onze overtuiging dat
Daarom verzamelen we gegevens en verhalen van
we ingewikkelde hulp kunnen terugbrengen naar de
inwoners om te zien wat werkt en hoe we het effect
menselijke maat blijft overeind. We zien de gewenste
kunnen vergroten.
Overzicht van de ontwikkelingen in dit programma
!"#$%&$%'()*$%+,$-$%.$%-/0$'1"2)3*456) ! "#$%&'#!(#&!)*+,*%((%!-! .%/$#'0'/,1! 2'3!0#!4&%*&!5%/!0#!4%(#/6#*7'/,!(#&!8#&*#77'/,!&+&!9#&!6#*7,#5#*4#*5':#);/&!<=>?@!A'3/! %B4)*%7#/!,#(%%7&!+5#*!9#&!%%/&%$!'/!&#!8*#/,#/!B&#C4!)#*!,#(##/&#D!E%/;'&!"+#*0%$#/!$#5#*#/!6#! FDG!B&#!B+*(%&'#!%%/!9#&!=>?D!H++*!9#&!8#4$;'&!5%/!=>?!IJK!+(!%%/8+0,#*':9&!&#!,%%/!6#*7#/! A'3/!/%!##/!%%/&%$!3%*#/!0#!7+4&#/!,#4&#,#/D! L+#$':9&'/,1! M#&!%%/8+0,#*':9&!6#*7#/!'4!/+0',N!+(0%&!0#!0+#$,*+#)!5#*%/0#*0!'4!<:+()$#O#*#!)*+8$#(%&'#7@D! H++*!%%/8+0,#*':9&!&#!6#*7#/!7;//#/!(##*!0;;*A%(#!)$%%&4'/,#/!,#*#%$'4##*0!6+*0#/D!H#!#O&*%! 7+4&#/!0'#!9#&!%%/8+0,#*':9&!6#*7#/!(#&!A':9!(##8*#/,&!A'3/!&+&!/;!&+#!<0##$4@!,#B'/%/:'#*0!0++*! ,#(##/&#!"+#*(+/0!#/!0#!%*8#'04(%*7&*#,'+!I'00#/PJ'(8;*,D!E%/%B!QFQR!6+*0#/!0#A#!#O&*%! 7+4&#/!('00#$4!##/!8#,*+&'/,!5%/!9#&!=>?!5#*0##$0!+5#*!0#!G!0##$/#(#/0#!,#(##/&#/D! S'/%/:'##$!#BB#:&! 7$,%82/",)9:9;) <=>)9:9?) <=>)9:9@) <=>)9:9A) BC4) TRDFFF! TRDFFF! TRDFFF! TRDFFF! >&*;:&;*##$! K/0#*8+;6'/,! M#&!8;0,#&!'4!,#8%4##*0!+)!0#!=>?!IJK!8#,*+&'/,D!2;0,#&!5++*!%%/8+0,#*':9&!6#*7#/D!!
9
!"#$%&$%'()>$D/"2$,%E2/$F1#,$2) ! "#$%&'#!(#&!)*+,*%((%!-! .%/$#'0'/,1! M#&!*#P'/&#,*%&'#8;0,#&!'4!##/!%%/&%$!3%*#/!/'#&!,#U/0#O##*0N!&#*6'3$!0#!7+4&#/!4&'3,#/D!>'/04!QFQV! 6+*0&!0'&!8;0,#&!4&*;:&;*##$!+5#*4:9*#0#/D!W/!QFQX!9%00#/!6#!9'#*!##/!+5#*4:9*'30'/,!5%/!! Y!ZFDFFF!#/!6#!5#*6%:9&#/!0%&!0'&!4&*;:&;*##$!/+0',!'4!+(!0#!0+#$,*+#)!,+#0!&#!7;//#/!8#0'#/#/! L+#$':9&'/,1! =#!'/5#4&#*#/!+)!*#P'/&#,*%&'#!+(!'/6+/#*4!*':9&'/,!<8#&%%$0@!6#*7!&#!$#'0#/D!M'#*(##!&*%:9&#/!6#! 0#!;'&4&*++(!5%/!0#!;'&7#*'/,#/!&#!4&'(;$#*#/D! S'/%/:'##$!#BB#:&! 7$,%82/",)9:9;) <=>)9:9?) <=>)9:9@) <=>)9:9A) BC4) !ZFDFFF! ZFDFFF! ZFDFFF! ZFDFFF! >&*;:&;*##$! K/0#*8+;6'/,! H#!7+4&#/!5++*!*#P'/&#,*%&'#&*%3#:&#/!A'3/!9+,#*!,#6+*0#/N!+(0%&1! P!0#!)*'3A#/!,#4&#,#/!A'3/[!! P!(##*!'/6+/#*4!8#,#$#'0!6+*0#/!0++*!#O&*%!'/A#&!+)!0#!0+#$,*+#)!%:&'5#*'/,!5%/!3+/,#*#/[!! P!0#!/'#;6#!=#&!W/8;*,#*'/,!(%%7&!0%&!0#!7+4&#/!,#4&#,#/!A'3/!5%/6#,#!0#!'/&#/4'&#'&!5%/!0#! &*%3#:&#/[!! P!0#!0+#$,*+#)!0'#!%%/!9#&!6#*7!'4!(#&!$++/7+4&#/4;84'0'#!<J\>@!&+#,#/+(#/!'4!#/!%%/!0#A#! 0+#$,*+#)!8'3/%!%$&'30!##/!3+8:+%:9!'4!5#*8+/0#/D! !"#$%&$%'()G$"2%1H)-88%)=$1,#)$")I$J/")</##$"DK/HF1%,)3G=ID<K6) ! "#$%&'#!(#&!)*+,*%((%!-!#/!V! .%/$#'0'/,1! H#!)*+8$#(#/!6%%*!3#;,0',#/!#/!,#A'//#/!(##!7+(#/!6+*0#/!4&##04!'/,#6'77#$0#*D!! ^*!'4!##/!&+#/%(#!'/!:+()$#O'&#'&!5%/!0#!:%4;U4&'#7!#/!#*!A'3/!;'&0%,'/,#/!'/!0#!3#;,07#&#/D!!
M#&!]_`PIJ!'4!##/!8#$%/,*'37#!8%4'45++*A'#/'/,D!M#&!+/0#*4&#;/&!3#;,0',#/!#/!,#A'//#/!8'3!5*%,#/! +5#*!+)5+#0#/N!+),*+#'#/!#/!9#&!5#*4&#*7#/!5%/!0#!&9;'44'&;%&'#D!!! ! L+#$':9&'/,1! K(!9'#*!8#&#*!+)!&#!7;//#/!'/4)#$#/N!*':9&#/!6#!##/!*#,'+/%%$!?$;4&#%(!'/D!H'&!&#%(!9#$)&!8'3!9#&! +))%77#/!5%/!:+()$#O#!:%4;44#/D!H#!'/A#&!5%/!9#&!?$;4&#%(!'4!/+0',!+(!%%/!&#!7;//#/!4$;'&#/!+)! $%/0#$'37#!+/&6'77#$'/,#/1!! •! W/!9#&!L+#7+(4&4:#/%*'+!\'/0a#/!`#A'/48#4:9#*('/,!'4!#*!5##$!%%/0%:9&!5++*!4&#*7#N! $+7%$#!&#%(4[! •! W/!0#!*#,'+!6#*7#/!6#!9'#*!%%/!(#&!9#&!)*+,*%((%!>%(#/!5++*!E#'$',[! •! K+7!0#!M#*5+*('/,4%,#/0%!_#;,0!5*%%,&!+(!##/!8#&#*#!+/0#*4&#;/'/,!0':9&!8'3!3#;,0',#/! #/!,#A'//#/D! S'/%/:'##$!#BB#:&! 7$,%82/",)9:9;) <=>)9:9?) <=>)9:9@) <=>)9:9A) BC4) GGDFFF! GGDFFF! GGDFFF! GGDFFF! >&*;:&;*##$! K/0#*8+;6'/,! •! H'&!'4!+/0#*0##$!5%/!##/!*#,'+/%$#!%%/)%7!6%%*!+/4!%%/0##$1!FNXV!B&#!'4D!!
10
!"#$%&$%'()7."2$%$"?@/+A$%+"2) ! "#$%&'#!(#&!)*+,*%((%!B! .%/$#'0'/,1! ?#!&7##!=++*$',,#/0#!)*+8#9&#/!%9&'=#*'/,!#/!8+/,#*#/!9+/&'/3#*#/:! ;+#$'95&'/,1! <#!7'$$#/!0#!&7##!)*+8#9&#/!0'#!'/!-C-I!>'8/!'/,#>#&!+(!(#/2#/!(##*!&#!%9&'=#*#/!=++*&>#&&#/:!! ?#!#G&*%!9%)%9'&#'&!'2!(#&!/%(#!'/,#>#&!#/!/+0',!+(!5#&!9+/&%9&!(#&!8+/,#*#/!#/!(#/2#/!'/!##/! $%/,03*',#!3'&6#*'/,!&#!'/&#/2'=#*#/:!<#!>'#/!0#!%A,#$+)#/!)#*'+0#!0%&!0#!)*+4$#(%&'#6!,*+&#*! 7+*0&:!! @'/%/9'##$!#AA#9&! *$2%./+"2)3435) 678)3439) 678)343:) 678)343;) <=>) JB:CCC! JB:CCC! JB:CCC! JB:CCC! D&*39&3*##$! E/0#*4+37'/,! K#&!,%%&!+=#*!-!A+*(%&'#)$%%&2#/!4'//#/!DL!MN"OD?!0'#!+)!4%2'2!=%/!0#!=#*0##$2$#3&#$!4#&%%$0! 7+*0#/:!! !"#$%&$%'()R$H$"2/$-%/$"#$O/Q+$),$H$$"2$) !
"#$%&'#!(#&!)*+,*%((%!-!
.%/$#'0'/,! H#!8#5+$7'/,!5%/!"+#*0%$#/!5#*,*'34&N!0#(#/&'#!/##(&!&+#! "+#*0%$#/!6'$!##/!,#(##/&#!A'3/!5++*!'/6+/#*4!5%/!F!&+&!-FFfD!=#!0+#/!%$!5##$!5++*!+/A#!3+/,#*#! '/6+/#*4D!L#,#$'37#*&'30!A'#/!6#!0%&!0#!)+);$%&'#!5%/!"+#*0%$#/!5#*,*'34&N!(##*!0%/!#$0#*4D!K+7! 0#(#/&'#!7+(&!(##*!5++*!'/!"+#*0%$#/!<Vg@!0%/!#$0#*4!'/!0#/!$%/0#!<Qg@!#/!0'&!/##(&!4&##04! 5#*0#*!&+#D!H#(#/&'#!9##B&!5##$!'()%:&!+)!0#,#/#!0'#!9#&!8#&*#B&!#/!0'#/4!+(,#5'/,D!=#!6'$$#/! 9%/0#$#/!+)!0#!&+#/%(#!5%/!0#(#/&'#!'/!+/A#!,#(##/&#N!A+0%&!0#A#!'/6+/#*4!A':9!&9;'4!7;//#/! 8$'35#/!5+#$#/!'/!"+#*0%$#/D!H%%*+(!6'$$#/!6#!##/!0#(#/&'#5*'#/0#$'37#!,#(##/&#!6+*0#/D! .:&'5'&#'&#/!6%%*0++*!0#A#!'/6+/#*4!%:&'#B!#/!8#&*+77#/!8$'35#/!8'3!0#!4%(#/$#5'/,!#/!%:&'5'&#'&#/! 5++*!+/0#*4&#;/'/,!5%/!0'#/4!(%/&#$A+*,#*4!6+*0#/!9'#*(##!4&*;:&;*##$!,#(%%7&D! !
11
!"#$%&$%'()L8%,)M)N$/O/,P$/#) ! "#$%&'#!(#&!)*+,*%((%!V! .%/$#'0'/,1! H#!9;$)5*%,#/!5%/!+/A#!'/6+/#*4!'/!"+#*0%$#/!A'3/!0#!%B,#$+)#/!3%*#/!5#*%/0#*0D!! ?*+8$#(#/!A+%$4!)4b:9'4:9#!7$%:9&#/N!5#*4$%5'/,N!4:9;$0#/!#/!+/5#'$',9#'0!7+(#/!'/!+/A#! 0+*)47#*/#/!4&##04!5%7#*!5++*!#/!6+*0#/!4&##04!:+()$#O#*D!! L+#$':9&'/,1! ^*!'4!0;'0#$'37!(##*!8#9+#B&#!%%/!(%%&6#*7N!$%/,0;*',#!8#,#$#'0'/,!#/!##/!%%/)%7!0'#!A+*,!#/! 5#'$',9#'0!5#*8'/0&D! ! ^*!'4!##/!&'30#$'37#!B'/%/:'c$#!'();$4!/+0',!<Q!3%%*@!5++*!0#!+)4:9%$'/,!5%/!0#!8#9%/0#$'/,!5%/! :+()$#O#!:%4;U4&'#7D!H'&!'4!/+0',!5++*!0#!+/&6'77#$'/,!5%/!8#&*+;68%*#!+)#*%&'+/#$#! 6#*7)*+:#44#/D!H%%*8'3!'4!9#&!5%/!8#$%/,!0#A#!6#*7)*+:#44#/!&#!;/'B+*(#*#/!+)!9#&!/'5#%;!5%/!0#! I^"P,#(##/&#/N!6%%*(##!0#!#BB':'c/&'#!#/!76%$'&#'&!5%/!'/&#*5#/&'#4!5#*8#&#*&D!d%!#5%$;%&'#! A;$$#/!8#/+0',0#!('00#$#/!+)/'#;6!8#++*0##$0!6+*0#/D!!! ! .$4!6#!0'&!/'#&!0+#/!7;//#/!6#!/'#&!(##*!%$$#!:%4;U4&'#7!+))%77#/N!(#&!9#&!*'4':+!+)!&+#/#(#/0#! +)#/8%*#!+*0#!)*+8$#(%&'#7D!K+7!6+*0&!#*!0%/!,##/!/'#;6!8#$#'0!+/&6'77#$0!#/!7;//#/!6#! '/6+/#*4!/'#&!)%44#/0!#/!&+#,%/7#$'37!+/0#*4&#;/#/D!! S'/%/:'##$!#BB#:&! 7$,%82/",)9:9;) <=>)9:9?) <=>)9:9@) <=>)9:9A) BC4) -FGDFFF! -FGDFFF! ! ! W/:'0#/&##$! K/0#*8+;6'/,! •! Y!XFDFFF!5++*!9#&!5#*4&#*7#/!5%/!+/A#!4+:'%$#!8%4'4D!e+0%&!6'3!+/4!7;//#/!*':9&#/!+)! :+()$#O#!:%4;44#/!#/!A+*,!#/!5#'$',9#'0!#BB#:&'#B!7;//#/!6%%*8+*,#/[! •!
Y!XFDFFF!5++*!8'3A+/0#*#!%%/0%:9&!5++*!+/A#!(##4&!76#&48%*#!3#;,0N!A+0%&!6#!3+/,#*#/! &'30',!7;//#/!+/0#*4&#;/#/!#/!5++*7+(#/!0%&!A'3!'/!*'4':+5+$$#!4'&;%&'#4!8#$%/0#/D! •! Y!QGDFFF!%$4!6#*78;0,#&!+(!B$#O'8#$#N!+)!(%%&!,#(%%7&#!A+*,!%%/!&#!8'#0#/!0'#!%%/4$;'&!8'3! 0#!4)#:'B'#7#!8#9+#B&#/!5%/!+/A#!'/6+/#*4!#/!8'30*%%,&!%%/!9;/!5#'$',9#'0D! ! !"#$%&$%'()<EE2.0PE''$O/Q+)8'-E",CF$.0P$%H#)&8"$")) ! "#$%&'#!(#&!)*+,*%((%!!Q!! .%/$#'0'/,1! ^#/!0#77#/0!%%/8+0!+)!9#&!,#8'#0!5%/!8#4:9#*(0!6+/#/!#/!(%%&4:9%))#$'37!+)5%/,! L+#$':9&'/,1! W/!0#!*#,'+!9#88#/!6#!%B,#4)*+7#/!0%&!6#!,#A%(#/$'37!%%/!0#!$%&!4&%%/!5++*!##/!0#77#/0!%%/8+0! +)!9#&!,#8'#0!5%/!8#4:9#*(0!6+/#/!#/!(%%&4:9%))#$'37#!+)5%/,D!H%&!8##/&!0%&!6#!'/! 4%(#/6#*7'/,!(#&!0#!I^"!,#(##/&#/!(+#&#/!7'37#/!/%%*!##/!,+#0#!'/5;$$'/,!5%/!0#A#! 6++/8#9+#B&#!5++*!QFQR!#/!5#*0#*D!=#!4&*#5#/!/%%*!9#&!*#%$'4#*#/!5%/!##/!$+:%&'#!5++*! 8#4:9#*(0!6+/#/!'/!0#!,#(##/&#!"+#*0%$#/D!=%//##*!0#!+/&6'77#$'/,#/!:+/:*#&#*!6+*0#/N!A%$! 9#&!*#%$'4#*#/!5%/!0#A#!$+:%&'#!(+,#$'37!#O&*%!'/A#&!5%/!8#$#'04:%)%:'&#'&!#/!('00#$#/!5*%,#/D!! !
12
4.3 Programma 3: Veilige dorpen Strategisch programmadoel: veilige en leefbare dorpen
Inleiding
heid en bestuurlijke alertheid, maar ook versterking
Het programma Veilige dorpen beschrijft de ontwikke-
van de lokale basis en een investering in weerbaarheid,
lingen op het gebied van openbare orde en veiligheid
continuïteit en veerkracht.
en bevat voorstellen om de basis te versterken en voorbereid te zijn op nieuwe veiligheidsvraagstukken in
De afgelopen jaren hebben we op het gebied van vei-
een onvoorspelbare wereld. Hoewel onze dorpen nog
ligheid vooral gefocust op het oppakken van urgente
steeds als relatief veilig worden ervaren, verandert de
vraagstukken en het waar mogelijk beperken van risi-
aard van het veiligheidsdomein fundamenteel. Traditi-
co’s. De werkzaamheden zijn in belangrijke mate be-
onele criminaliteit zoals woninginbraak en diefstal
paald door de actualiteit: incidenten, signalen uit de
maakt steeds vaker plaats voor diffuse en moeilijker
samenleving en regionale initiatieven vroegen om di-
grijpbare fenomenen zoals ondermijnende criminali-
recte inzet. Daarnaast heeft de gemeente projecten
teit, digitale dreigingen, polarisatie, radicalisering en
mogelijk gemaakt als de Risk Factory en natuurbrand-
extremisme. Daarbovenop zien we de complexe zorg-
management. Er is veel werk verzet, maar er is meer
en veiligheidsvraagstukken, waarin sociaal-maatschap-
nodig om structureel te bouwen aan beleidsontwikke-
pelijke kwetsbaarheid samenkomt met risico’s voor de
ling, projecten en effectieve samenwerkingen.
openbare orde. Tegen deze achtergrond biedt programma 3 – Veilige De gebeurtenissen van de afgelopen jaren – zoals de
dorpen een moment om de inzet op veiligheid in Roer-
coronapandemie en de plotselinge instroom van vluch-
dalen te versterken en beter te organiseren. We richten
telingen – maken op indringende wijze duidelijk hoe
ons op het op orde brengen van de basis, met gerichte
kwetsbaar en veranderlijk onze samenleving is. Ze
investeringen op beleid, coördinatie en uitvoering.
laten zien hoe snel maatschappelijke omstandigheden
Daarnaast leggen we de nadruk op weerbaarheid en
kunnen omslaan en hoe ingrijpend de gevolgen daar-
continuïteit, met aandacht voor communicatie en sa-
van kunnen zijn voor de openbare orde en veiligheid.
menwerking met inwoners en partners. Daarmee leg-
Het aangezicht van veiligheid is daarmee wezenlijk ver-
gen we een stabiele basis om goed te kunnen inspelen
anderd. Dit vraagt van ons niet alleen meer wendbaar-
op veeleisende veiligheidsvraagstukken.
13
Overzicht van de ontwikkelingen in dit programma
!"#$%&$%'()*+,-,).').%#$)/$-0-12$-#) ! "#$%&'#!(#&!)*+,*%((%!-!#.!/! 0%.$#'1'.,! 2#!,#(##.&#$'34#!'.5#&!+)!6)#.7%*#!6*1#!#.!8#'$',9#'1!:#*;&#*4#.!'.!$'3.!:%.!1#!(%%&;<9%))#$'34#! +.&='44#$'.,#.>! ?+#$'<9&'.,! 2#!9@'1',#!A+*(%&'#!:%.!/!A&#!7'..#.!9#&!:#'$',9#'1;1+(#'.!';!.'#&!&+#*#'4#.1!+(!%1#B@%%&!&#! 7$'3:#.!'.;)#$#.!+)!1#!&+#.#(#.1#!+(:%.,!:%.!:#'$',9#'1;&9#(%C;>!"+#*1%$#.!7#:'.1&!5'<9!%%.!1#! +.1#*,*#.;!:%.!7#.+1',1#!A+*(%&'#!=%..##*!1'&!=+*1&!%A,#5#&!&#,#.!:#*,#$'347%*#!,#(##.&#.>!! D+#=#$!#*!<+.&'.@!,#5+<9&!=+*1&!.%%*!;%(#.=#*4'.,!7'..#.!1#!:#'$',9#'1;*#,'+E!1#!FG"H ,#(##.&#.E!"IGJ!#.!9#&!0J?K!'.&#*:#.&'#&#%(E!7$'3A&!##.!;&#:',#!'.&#*.#!*#,'#*+$!.++15%4#$'34>!! ! G#.!&'31#$'34#!@'&7*#'1'.,!(#&!-!A&#!7'#1&!*@'(&#!+(!*'<9&'.,!&#!,#:#.!%%.!7#$#'1!:++*!<+()$#L#! :*%%,;&@44#.!#.!+(!1#!=#*4)*+<#;;#.!#*:++*!'.!&#!*'<9&#.>!D#&!5+*,&!#*:++*!1%&!1#!7%;';!+)!+*1#! ,#7*%<9&!4%.!=+*1#.>!6.1#*1##$!1%%*:%.!';!1%&!1#!&'31#$'34#!@'&7*#'1'.,!+.;!'.!;&%%&!;&#$&!+(! ;&*%&#,';<9#!4%.;#.E!5+%$;!1#!"#,'+1#%$!#.!%.1#*#!7+:#.$+4%$#!'.'&'%&'#:#.E!%<&'#A!&#!7#.@&&#.!#.! 1#!;%(#.=#*4'.,!#AA#<&'#:#*!:+*(!&#!,#:#.>!!! ! 6(!1#!1+#$;&#$$'.,E!9#&!+)!+*1#!4*'3,#.!:%.!1#!7%;';E!&#!9%$#.!&*#44#.!=#!&=##!3%%*!@'&>!6)!##.! $%&#*!(+(#.&!4%.!+).'#@=!=+*1#.!7#4#4#.!+A!#.!=#$4#!'.5#&!;&*@<&@*##$!.+1',!';!7'3!1#!1%.! ,#$1#.1#!+),%:#.!#.!<+.&#L&>! M'.%.<'##$!#AA#<&! *$1%.3-"1)4546) 789)454:) 789)454;) 789)454<)
=>?) -NN>NNN! -NN>NNN! ! ! I.<'1#.&##$! 6.1#*7+@='.,! D#&!7@1,#&!';!,#7%;##*1!+)!-!A&#!;<9%%$!-N>!
14
!"#$%&$%'()@$%,3$%A$")&$$%B++%2$-#C)D."3-"EF3$-3)$")D%-,-,B$2$$%,-"1) ! "#$%&'#!(#&!)*+,*%((%!/E!OE!PE!Q! 0%.$#'1'.,! 2#!+)*+#)!:%.!9#&!"'34!%%.!,#(##.&#.!+(!1#!=##*7%%*9#'1!:%.!1#!;%(#.$#:'.,!&#!:#*;&#*4#.>! ?+#$'<9&'.,! R#!;&%%.!:++*!1#!+),%:#!+(!+.5#!*+$!7'..#.!9#&!.%&'+.%$#!=##*7%%*9#'1;:*%%,;&@4!'.!&#!:@$$#.>! 2#5#!+),%:#!';!1'*#<&!:#*7+.1#.!(#&!%<&@#$#!(%%&;<9%))#$'34#!+.&='44#$'.,#.E!(#&!.%(#!1#! &+#.#(#.1#!,#+)+$'&'#4#!;)%..'.,#.>!2#5#!+.&='44#$'.,#.!:*%,#.!+(!##.!;&*@<&@*#$#E!'.&#,*%$#! 7#.%1#*'.,!:%.!(%%&;<9%))#$'34#!=##*7%%*9#'1!#.!<+.&'.@S&#'&>! ! G#.!=##*7%*#!;%(#.$#:'.,!';!'.!;&%%&!+(!;<9+44#.!T!5+%$;!$%.,1@*',#!@'&:%$!:%.!:++*5'#.'.,#.E! ;<9%%*;&#!+A!(%%&;<9%))#$'34#!:#*;&+*'.,!T!+)!&#!:%.,#.!#.!#*:%.!&#!9#*;&#$$#.>!2%&!:*%%,&!+(! :++*7#*#'1'.,E!;%(#.=#*4'.,!#.!7#=@;&=+*1'.,!+)!%$$#!.':#%@;U!7'3!+:#*9#1#.E!)@7$'#4#!#.! )*':%&#!)%*&.#*;E!(%%&;<9%))#$'34#!+*,%.';%&'#;!V.!'.=+.#*;>! ! 2#!'.5#&!:%.!##.!&'31#$'34#!%1:';#@*!=##*7%%*9#'1E!<+.&'.@S&#'&!#.!<*';';!';!:%.!7#$%.,!+(!1#5#! (%%&;<9%))#$'34#!+)1*%<9&!'.9+@1#$'34!#.!+*,%.';%&+*';<9!:+*(!&#!,#:#.E!(#&U!! H! D#&!'.&#,*%%$!+.&='44#$#.!#.!'.*'<9&#.!:%.!1#!,#(##.&#$'34#!7#1*'3A;<+.&'.@S&#'&W! H! 2#!+.&='44#$'.,!:%.!7#$#'1!#.!@'&:+#*'.,;4*%<9&!+)!9#&!,#7'#1!:%.!(%%&;<9%))#$'34#!#.! +*,%.';%&+*';<9#!=##*7%%*9#'1E!'.!;%(#.9%.,!(#&!1@@*5%%(9#'1!#.!7#;&%%.;5#4#*9#'1W! H!
D#&!:#*;&#*4#.!:%.!.#&=#*4#.!#.!;%(#.=#*4'.,;:#*7%.1#.E!5+%$;!(#&!1#!:#'$',9#'1;*#,'+E! FG"H)%*&.#*;!#.!$%.1#$'34#!)*+,*%((%C;>! 0%.,#5'#.!+)!1'&!(+(#.&!.+,!.'#&!&#!:++*;)#$$#.!';!9+#!1#!<+.&#L&!#.!7#.+1',1#!'.5#&!+)!1'&! &9#(%!5'<9!+.&='44#$&!4'#5#.!=#!:++*!##.!)*+3#<&(%&',#!'.5#&!:++*!&=##!3%%*>!!! ! J+((@.'<%&'#!';!##.!#;;#.&'##$!'.;&*@(#.&!7'..#.!9#&!:#'$',9#'1;1+(#'.>!2++*!'.=+.#*;!&'31',E! 7#,*'3)#$'34!#.!1+#$,#*'<9&!&#!'.A+*(#*#.!+:#*!*';'<+C;!#.!9@.!#',#.!*+$!1%%*'.E!:#*,*+&#.!=#!5+=#$! 1#!7#&*+44#.9#'1!%$;!1#!=##*7%%*9#'1!'.!+.5#!1+*)#.>! ! M'.%.<'##$!#AA#<&! *$1%.3-"1) 789)454:) 789)454;) 789)454<) =>?) 4546) QN>NNN! QN>NNN! ! ! I.<'1#.&##$! 6.1#*7+@='.,! D#&!7@1,#&!';!,#7%;##*1!+)!NEP!A&#!;<9%%$!-N!XPN>NNNY!#.!<+((@.'<%&'#7@1,#&!:%.!/N>NNN!
15
!"#$%&$%'()G-3B%$-#-"1)H.%I+3-$)*!J) ! "#$%&'#!(#&!)*+,*%((%! 0%.$#'1'.,! 2#!&+#.%(#!'.!7#.+1',1#!Z60H<%)%<'&#'&>! ?+#$'<9&'.,! 2#!'.5#&!:%.!7@'&#.,#=++.!+);)+*'.,;%(7&#.%*#.!XZ60C;Y!';!##.!+.(';7%*#!;<9%4#$!'.!9#&!$+4%%$! :#'$',9#'1;7#$#'1>!Z60C;!1*%,#.!7'3!%%.!9#&!9%.19%:#.!:%.!+)#.7%*#!+*1#E!9#&!:++*4+(#.!:%.! +:#*$%;&!#.!9#&!:#*9+,#.!:%.!1#!5'<9&7%%*9#'1!#.!%%.;)*##47%%*9#'1!:%.!1#!,#(##.&#!'.!1#! $##A+(,#:'.,!:%.!'.=+.#*;>!2#!&%4#.!:%*'[*#.!:%.!&+#5'<9&!+)!)%*4##*H!#.!%A:%$7#$#'1!&+&! %%.=#5',9#'1!7'3!#:#.#(#.&#.E!;',.%$#*'.,!:%.!+.1#*('3.'.,!#.!7#&*+44#.9#'1!7'3!'.&#,*%$#! <+.&*+$#;!+)!*';'<+$+<%&'#;!5+%$;!:%4%.&'#)%*4#.>! ! 2#!:*%%,!.%%*!Z60H'.5#&!.##(&!&+#E!(#1#!%$;!,#:+$,!:%.U! H! \*+#'#.1!%%.&%$!(#$1'.,#.!#.!;',.%$#.!:%.@'&!'.=+.#*;!#.!+.1#*.#(#*;!+:#*!+:#*$%;&E! $##A7%%*9#'1!#.!9%.19%:'.,;:#*5+#4#.W! H! ]&*@<&@*#$#!+.1#*7#5#&&'.,!&'31#.;!)'#4(+(#.&#.!5+%$;!%:+.1#.E!=##4#.1#.!#.! :%4%.&'#)#*'+1#;E!=%%*'.!1#!&+#5'<9&;:*%%,!3@';&!9#&!,*++&;&!';W! H! Z#)#*4&#!<%)%<'&#'&!7'3!1#!)+$'&'#E!=%%*1++*!(##*!1*@4!+)!,#(##.&#$'34#!9%.19%:'.,!+.&;&%%&! +(!$+4%%$!5'<9&7%%*!#.!%%.;)*##47%%*!&#!5'3.W! H! 2#!7#9+#A&#!%%.!;',.%$#.!+.1#*('3.'.,!:++*!1#!%%.)%4!:%.!,*#.;+:#*;<9*'31#.1#!#.! ,#+*,%.';##*1#!<*'('.%$'&#'&>!! G#.!$%.1#$'34#!:@';&*#,#$!9%.&##*&!-!A&#!Z60!)#*!P>NNN!'.=+.#*;!%$;!@'&,%.,;)@.&!:++*!##.!
7%;';:++*5'#.'.,>!F#&!<'*<%!/N>NNN!'.=+.#*;!5+@!1'&!:++*!+.;!.##*4+(#.!+)!##.!('.'(%$#! A+*(%&'#!:%.!O!A&#>!I.!1#!)*%4&'34!7#;<9'4&!"+#*1%$#.!+)!1'&!(+(#.&!+:#*!;$#<9&;!/!A&#!Z60H <%)%<'&#'&E!=%%*(##!1#!,#(##.&#!+.1#*!1#!'.1'<%&'#:#!.+*(!5'&>!2%%*7'3!4+(&!1%&!"+#*1%$#.!T! :#*,#$#4#.!(#&!+($',,#.1#!,#(##.&#.!7'..#.!1#!FG"H*#,'+!T!1#!$%%,;&#!7#5#&&'.,!4#.&>!! ! 2#5#!+.1#*7#5#&&'.,!(%%4&!"+#*1%$#.!4=#&;7%%*1#*E!5#4#*!'.!1#!%:+.1@*#.E!=##4#.1#.!#.!7'3! +.:#*=%<9&#!;'&@%&'#;!+A!5'#4&#>!D#&!7#)#*4&!7+:#.1'#.!1#!A$#L'7'$'&#'&!#.!#AA#<&':'&#'&!+(!%1#B@%%&! +)!&#!&*#1#.!7'3!;',.%$#.!:%.!+:#*$%;&>!! ! 2++*!+)!&#!;<9%$#.!*'<9&'.,!9#&!7%;';.':#%@!X(#&!->P!A&#Y!=+*1&!9#&!(+,#$'34!&+#5'<9&!#.!9%.19%:'.,! <+.;';&#.&!#.!7#&#*!%A,#;&#(1!+)!1#!$+4%$#!7#9+#A&#!'.!&#!5#&&#.>! M'.%.<'##$!#AA#<&! *$1%.3-"1)4546) 789)454:) 789)454;) 789)454<) =>?) --/>NNN! --/>NNN! --/>NNN! --/>NNN! ]&*@<&@*##$! 6.1#*7+@='.,! D#&!7@1,#&!';!,#7%;##*1!+)!-EP!A&#!Z60!;<9%%$!Q!'.<$>!4+;&#.!:++*!+)$#'1'.,!#.!@'&*@;&'.,>!
16
!"#$%&$%'()!'/+"1)K&$%H#-$%$")) ! "#$%&'#!(#&!)*+,*%((%! 0%.$#'1'.,! \#(##.&#.!5'3.!=#&&#$'34!:#*)$'<9&!+(!,#:+.1#.!9@';1'#*#.!&'31#$'34!+)!&#!:%.,#.!#.!1*%,#.!5+*,! :++*!1'#*#.=#$5'3.!'.!9#&!4%1#*!:%.!+)#.7%*#!+*1#!#.!:#'$',9#'1>!2#!9@'1',#!+:#*##.4+(;&!(#&!1#! 1'#*#.+):%.,!$++)&!&+&!#.!(#&!^-!1#<#(7#*!/N/P>!\#5'#.!9#&!,#7*#4!%%.!%$&#*.%&'#:#! +):%.,(+,#$'349#1#.!'.!1#!*#,'+!#.!1#!&+#.#(#.1#!1*@4!+)!7#;&%%.1#!A%<'$'&#'&#.E!';!9#&! :++*.#(#.!+(!1#5#!+:#*##.4+(;&!+)!4+*&#!&#*('3.!(#&!(%L'(%%$!1*'#!3%%*!&#!:#*$#.,#.!'.! ;%(#.=#*4'.,!(#&!%.1#*#!F'11#.H_'(7@*,;#!,#(##.&#.>!! ! ?+#$'<9&'.,! 6(!1#!4=%$'&#'&!:%.!1#!+):%.,!:++*!1*'#!3%%*!&#!=%%*7+*,#.E!';!9#&!:%.!7#$%.,!1#!9@'1',#! +*,%.';%&'#:+*(!%%.!&#!)%;;#.>!2#!7'31*%,#!(+#&!:#*9++,1!=+*1#.!=%%*7'3!=+*1&!,#*#4#.1!(#&! ##.!7#1*%,!:%.!`!/ENN!)#*!'.=+.#*!'.!&+&%%$>!D#&!7#1*%,!';!7#1+#$1!+(!1#!%%.;&#$$'.,!:%.!##.!:%;&#! 4*%<9&!(+,#$'34!&#!(%4#.>!Z'..#.!1'&!7#1*%,!=+*1#.!&#:#.;!1#!4+;&#.!:++*!1#!+):%.,!#.!1#! 1'#*#.%(7@$%.<#!,#7+*,1>!2#5#!%%.)%;;'.,#.!7##.#.!##.!:#*1@77#$'.,!:%.!9#&!9@'1',#!7@1,#&! :++*!1'#*#.+):%.,>!I.!1#!:#*$#.,1#!)#*'+1#!(+#&#.!=#!+)!5+#4!,%%.!##.!%$&#*.%&'#:#!+)$+;;'.,>!! ! M'.%.<'##$!#AA#<&! *$1%.3-"1)4546) 789)454:) 789)454;) 789)454<) =>?) /->NNN! /->NNN! /->NNN! /->NNN! ]&*@<&@*##$! I.!1#!7#*#4#.'.,!:%.!9#&!7@1,#&!';!@'&,#,%%.!:%.!`!/ENN!)#*!'.=+.#*!'.!&+&%%$>!\#.+#(1!7#1*%,!';!
#L&*%!+)!1#!7#;&%%.1#!7#,*+&'.,>!!! !
17
4.4 Programma 4: Economie, natuur, toerisme, cultuur en duurzaamheid Strategisch programmadoel: bevorderen van duurzaamheid en het versterken van de gebiedsgerichte ruimtelijke, sociale en economische samenhang.
Inleiding
samenwerking of samenwerkingsverband goed afwe-
Het programma ‘Economie, natuur, toerisme, cultuur en
gen welke rol en positie we daarin willen innemen.
duurzaamheid’ richt zich op het creëren van nieuwe, duurzame mogelijkheden op het gebied van natuur, toe-
Afhankelijk van de doelen die we willen bereiken, kan
risme en recreatie, cultuur en duurzaamheid — binnen
de gemeente zelf bepalen op welke samenwerking of
een beleidsruimte die steeds beperkter wordt. Deze the-
samenwerkingsverbanden we de focus leggen. Dit kan
ma’s vormen de economische motor van onze gemeente.
zowel grensoverschrijdend zijn (tussen gemeenten), als
In 2025 is in dit programma naast de reguliere werk-
in samenwerking met andere publieke of private
zaamheden sterk ingezet op de verdere implementatie
partners. Op deze manier kunnen we bestaande werk-
van de Omgevingswet, de vaststelling (en opstarten uit-
gelegenheid behouden en (in)direct nieuwe werkgele-
voering) van de Koers Duurzaamheid 2050 en het leve-
genheid creëren voor onze inwoners. Door deze
ren van input voor de regionale vertaalslag naar concrete
versterking vergroten we de aantrekkelijkheid van
programma’s en projecten voor de Regio Deal.
onze gemeente als plek om te wonen, werken en leven.
De beleidsvrijheid van gemeenten om zelf invulling te
Dit programma staat dan ook in nauwe verbinding met
geven aan maatschappelijke ontwikkelingen komt
meerdere opgaven, zoals Duurzaamheid, Bestaansze-
steeds meer onder druk te staan. Het Rijk grijpt vaker
kerheid, Weerbaarheid van gemeente en gemeen-
en steviger in door middel van wet- en regelgeving, of
schap, en ons lokale DNA, onder meer tot uiting
draagt taken over aan provincies en regio’s. Tegelijker-
komend in Samen Doen en Klein Geluk (Toeristisch
tijd lopen de beschikbare capaciteit en middelen om
Platform Roerdalen).
deze taken in medebewind uit te voeren of om te participeren in voor onze gemeente belangrijke trajecten,
De komende jaren gaan enkele van de hierboven ge-
steeds verder achter bij wat nodig is.
noemde dossiers een nieuwe fase in. Zo krijgt de uitvoering van de Koers Duurzaamheid 2050 verder vorm,
18
Een deel van deze ontwikkeling hangt samen met de
worden de zonnevelden en reclamemasten gereali-
toenemende juridisering van de samenleving (zie pro-
seerd en zichtbaar in het buitengebied, en wordt ge-
gramma 7). Een ander deel zorgt ervoor dat reguliere
start met het opstellen van een Omgevingsplan.
werkzaamheden onder druk komen te staan. Hierdoor
Daarnaast worden de eerste ervaringen opgedaan met
wordt samenwerking met andere partijen steeds meer
het nieuwe Toeristisch Platform Roerdalen, en worden
een noodzaak. Als gemeente moeten we daarom per
programma’s en projecten uit de Regio Deal verder uit-
gewerkt, opgestart en in sommige gevallen al uitge-
te blijven ondersteunen. Een belangrijke uitdaging is het
voerd. Veel van deze ontwikkelingen zullen zichtbaar
vinden van duurzame, passende bestemmingen voor vrij-
en merkbaar zijn in de leefomgeving.
komende agrarische bedrijven (VAB’s) en andere leegstaande bouwwerken. Dit biedt kansen voor nieuwe
Tegelijkertijd wordt er achter de schermen hard gewerkt
ontwikkelingen, het behoud van het karakteristieke
om toekomstige ontwikkelingen mogelijk te maken en
landschap en de versterking van het buitengebied.
Overzicht van de ontwikkelingen in dit programma
!"#$%&$%'()*+$%,)-..%/0012$3#) ! "#$%&'#!(#&!)*+,*%((%-!./!0/!1/!2! 3%4$#'5'4,6! 74!89$'!.:.;!<##=&!5#!*%%5!5#!>+#*?!@99*A%%(<#'5!.:0:!B%?&,#?&#$5C!D+(#4&##$!E#*>#4!E#!?%(#4! (#&!+4A#!'4E+4#*?!#4!)%*&4#*?!%%4!+4A#!5+#$#4!B++*!.:F:!#4!.:0:C!@#!A#?!&<#(%G?!A'84-!! H! @99*A%(#!+)E#>C!! H! I%*(&#&*%4?'&'#C! H! J%&99*!#4!K'+5'B#*?'&#'&!L)*+,*%((%!;MC! H! @99*A%(#!E%&#*<9'?<+95'4,!L)*+,*%((%!1M! H! D%%&?N<%))#$'8>!B%?&,+#5!#4!+)#4K%*#!*9'(&#!L)*+,*%((%!O!#4!1MC! H! 744+B%&'#!#4!#P)#*'(#4&!L>+))#$'4,!(#&!5#!"#,'+!@#%$/!K'8B++*K##$5!B#*599*A%('4,! K#5*'8B#4&#**#'4#4MC! Q+#$'N<&'4,6! D#&!5#!>+#*?!%$?!*+5#!5*%%5!5*%,#4!E#!K'8!%%4!K#?&%%4?A#>#*<#'5/!#4!R%(#4!@+#4!5++*!?%(#4!&#! E#*>#4!%%4!)*+8#N!%$?!#4#*,'#!%*(+#5#/!ST"!#4!<#&!E'8>9'&B+#*'4,?)$%4!'4!T$+5*+)C!@%%*4%%?&! '?!599*A%%(<#'5!##4!&<#(%!5%&!K'8!%45#*#!E#*>B#$5#4!?&##5?!(##*!(+#&!E+*5#4!(##,#4+(#4/! 5#4>!%%4!)*+8#N!'4!5#!+)#4K%*#!*9'(&#/!%%4!E+4'4,K+9E)*+8#N/!+=!%=B%$?&*+(#4C!! ! !"#$%&$%'()!14$53"4,&$6)) ! "#$%&'#!(#&!)*+,*%((%!O!#4!0! 3%4$#'5'4,6! U)!O!8%49%*'!.:.;!'?!5#!U(,#B'4,?E#&!'4!E#*>'4,!,#&*#5#4C!!I'8!A'84!4+,!4'#&!>$%%*!(#&!5#! '()$#(#4&%&'#!B%4!5#!E#&C!@#!U(,#B'4,?B'?'#!'?!B%?&,#?&#$5!#4!<#&!@','&%%$!R&#$?#$!U(,#B'4,?E#&! L@RUM!'?!+)#*%&'+4##$C!I'8!A'84!,#?&%*&!(#&!<#&!$%%&?&#!<++=5+45#*5##$!B%4!5#!&*%4?'&'#/!<#&! +(,#B'4,?)$%4C! Q+#$'N<&'4,6!
74!.:.0!A'84!E#!,#?&%*&!(#&!<#&!+)?&#$$#4!B%4!<#&!+(,#B'4,?)$%4C!V'#*K'8!E+*5#4!E'8!+45#*?α! 5++*!##4!%5B'#?K9*#%9C!I'8!?&%*!(#&!*#,#$?!B++*!E++4,#K'#5#4!A+5%&!K+9E)$%44#4!?4#$$#*! >944#4!E+*5#4!9'&,#B+#*5C!W#4!B+$$#5',!+(,#B'4,?)$%4!(+#&!+)!FO!5#N#(K#*!.:FO!,#*##5!A'84C! I'8!E#*>#4!5%%*!,#=%?##*5!4%%*!&+#C! !
19
!"#$%&$%'()-35$%,$)+"6&377$83"4$")80"#$8397)4$:3$#;)"06..%<)$=+"+13$<)6+$%3,1$) ! "#$%&'#!(#&!)*+,*%((%! 3%4$#'5'4,6! T%49'&!<#&!"'8>!#4!)*+B'4N'#!E+*5&!?&##5?!(##*!*#,'#!,#B+#*5!+)!+4&E'>>#$'4,#4!'4!<#&!$%45#$'8>! ,#K'#5C!@#4>!K'8B++*K##$5!%%4!4%&99*+4&E'>>#$'4,/!K#)#*>'4,#4!*+45+(!4%&99*,#K'#5#4!#4! E%&#*$+)#4C!@'&!B*%%,&!++>!#P&*%!'4A#&!B%4!5#!,#(##4&#C!D%%*!++>!5%&!#*!B++*!L%,*%*'?N<M! +45#*4#(#*?!K#)#*>'4,#4!,#$5#4!'4!<94!<9'5',#!K#5*'8=?B+#*'4,!#4!&+#>+(?&',#! +4&E'>>#$'4,?(+,#$'8><#5#4!LE%%*+45#*!5#!T++*(%$',#!%,*%*'?N<#!K#5*'8B#4/!T3XG?MC! Y'8$#*!.!B%4!5#!"#,'+5#%$!K'#5&!>%4?#4/!(%%*!++>!9'&5%,'4,#4/!+(!<'#*!+)!##4!B#*4'#9E#45#! (%4'#*!4%%*!&#!>'8>#4C!! !! @%%*4%%?&!A'84!#*!$+>%$#!+4&E'>>#$'4,#4!A+%$?6!! H9'&K*#'5'4,?(+,#$'8><#5#4!+45#*A+#>#4!K#5*'8B#4&#**#'4!! H(+,#$'8><#5#4!B++*!T*'8>+(#45#!%,*%*'?N<#!K#K+9E'4,!LT3XG?M! H<#&!K+*,#4!5%&!E'8!##4!,*+#4#!,#(##4&#!K$'8B#4!5'#!%%4&*#>>#$'8>!'?!#4!K$'8=&!B++*!*#N*#%&'#!#4! &+#*'?(#C!!! ! Q+#$'N<&'4,6! ! 74!%$!5#A#!+4&E'>>#$'4,#4!A+*,#4!E#!5%&!E#!A+B##$!(+,#$'8>!?%(#4E#*>#4!(#&!+4A#!'4E+4#*?!#4! K#5*'8B#4C!@#4>!<'#*K'8!%%4!<#&!Q+#*'?&'?N<!Y$%&=+*(/!5#!?%(#4E#*>'4,!(#&! +45#*4#(#*?B#*#4','4,#4C!@'&!5+#4!E'8!+45#*!5#!4+#(#*!R%(#4!@+#4!#4!Z$#'4!S#$9>C!! W*!$',,#4!$'4>#4!4%%*!E##*K%%*<#'5!#4!+45#*('84'4,/!)*+,*%((%!F/!5++*!&#!A+*,#4!B++*!##4!,+#5#! '4B9$$'4,!B%4!B*'8>+(#45#!,#K+9E#4C!
@%%*4%%?&!B#*>#44#4!E#!?%(#4!(#&!K#5*'8B#4!5#!(+,#$'8><#5#4!B++*!B#*599*A%('4,C!W4!#*!$',&! 4%&99*$'8>!##4!$'4>!4%%*!5#!E#*>,#$#,#4<#'5!LK#?&%%4?A#>#*<#'5MC!
20
!"#$%&$%'()>$43+)-$08) ! "#$%&'#!(#&!)*+,*%((%!O/./F/0/1/2! 3%4$#'5'4,! D#&!5#!"#,'+!@#%$!5'#!'?!&+#,#>#45!'4B#?&#*#4!E#!5#!>+(#45#!B'#*!8%%*/!?%(#4!(#&!5#! *#,'+,#(##4!'4!5#!K*#5#!E#$B%%*&!'4!D'55#4!['(K9*,C!74!.:.0!A'84!?%(#4E#*>'4,?%=?)*%>#4! ,#(%%>&!#4!'4!.:.0!#4!.:.1!E+*5#4!K'44#4!5'#!%=?)*%>#4!%%4!?9K?'5'#E%%*5',#!)*+,*%((%G?!#4! )*+8#N!('55#$#4!&+#,#>#45C!!! @#!;!)'8$#*?!B%4!5#!"#,'+!@#%$!D'55#4H['(K9*,!A'846!! OC![##=K%%*<#'5-!! .C![%45?N<%)!#4!Z$'(%%&%5%)&%&'#\K'+5'B#*?'&#'&-!! FC!3*K#'5?(%*>&/!WN+4+('#!#4!U45#*E'8?-!! ;C!"#,'+4%$#!R%(#4E#*>'4,C!! @#A#!K'#5#4!B+$+)!(+,#$'8><#5#4!+(!+)!##4!K'8!5#!@J3!B%4!+4A#!,#(##4&#!)%??#45#!E'8A#!K'8!&#! 5*%,#4!%%4!+4A#!)*'+*'&#'!+)!<#&!,#K'#5!B%4!K#?&%%4?A#>#*<#'5/!!599*A%%(<#'5!#4! E##*K%%*<#'5!B%4!5#!,#(##4&#!#4!5#!,#(##4?N<%)C!! T++*!5#!$%4,#*#!&#*('84!A#&!E'8!'4!D'55#4!['(K9*,!'4!+)!<#&!B#*?&#*>#4!B%4!5#!*#$%&'#!(#&!<#&! "'8>!B'%!<#&!J%&'+4%%$!Y*+,*%((%!T'&%$#!"#,'+G?/!E%%*+45#*!<#&!)*+,*%((%!]W$>#!"#,'+!Q#$&^!B%$&C! V#&!"'8>!?&99*&!#*+)!%%4/!5%&!5'&!B#*E#B#4!E+*5&!'4!5#!)'8$#*!"#,'+4%$#!R%(#4E#*>'4,C!74! )*+,*%((%!2!'?!#*!N%)%N'&#'&!+),#4+(#4!+(!5#!*#,'+4%$#!B#*&%%$?$%,!B%4!%(K'&'#!4%%*!N+4N*#&#! )*+,*%((%G?!&#!(%>#4C!@'&!K'#5&!5#!>%4?!5%&!!"+#*5%$#4!A+!+)&'(%%$!(+,#$'8>!,#K*9'>!>%4!(%>#4! B%4!5#!"#,'+!@#%$!!K#<+#B#!B%4!5#!K*#5#!E#$B%%*&C!
Q+#$'N<&'4,!#4!,#B+$,#4!B++*!9'&B+#*'4,!#4!='4%4N'_46)5#!<'#*K+B#4!,#4+#(5#!+4&E'>>#$'4,!<##=&! 5'*#N&#!,#B+$,#4!B++*!5#!9'&B+#*'4,!B%4!)*+8#N!5'#!E'8!K'44#4!5'&!>%5#*!,%%4!9'&B+#*#4C!@#! ,#B+$,#4!B++*!9'&B+#*'4,!#4!='4%4N'_4!A'84!<'#*B%4!4+,!4'#&!K#>#45C!! ! !"#$%&$%'()?$%,6$%73"4)%$43$) ! "#$%&'#!(#&!)*+,*%((%!0/!1! 3%4$#'5'4,6! @#!K#$#'5?B*'8<#'5!+(!+)!,#(##4'B#%9!'4B9$$'4,!&#!,#B#4!%%4!+4&E'>>#$'4,#4!5'#!+4?!*%>#4/! E+*5&!?&##5?!(##*!%%4!K%45#4!,#$#,5C!! Q+#$'N<&'4,!#4!,#B+$,#4!B++*!9'&B+#*'4,!#4!='4%4N'_46)V#&!"'8>!4##(&!(##*!*#,'#!('55#$?!E#&H!#4! *#,#$,#B'4,!LK'8B++*K##$5!U(,#B'4,?E#&/!@#$&%!"'84!`+**'5+*/!T#*K'45'4,#4!3%4$%45'4,!I'45!U)! a##/!?b?&##(B#*%45#*'4,!+)!#4#*,'#M/!+=!,##=&!5#!)*+B'4N'#!LK'8B++*K##$5!)*+B'4N'%$#! +(,#B'4,?B'?'#!YUT7/!+4&E'>>#$'4,#4!J%&'+4%%$!Y%*>M!+=!5#!*#,'+G?!LJ%&'+4%%$!Y*+,*%((%!T'&%$#! "#,'+G?/!"#,'+!@#%$M!5#!&%>#4!+(!5'&!&#!5+#4C!Q#,#$'8>#*&'85!$+)#4!5#!K#?N<'>K%*#!N%)%N'&#'&!#4! ('55#$#4!+(!5#A#!&%>#4!'4!(#5#K#E'45!9'&!&#!B+#*#4!+=!+(!&#!)%*&'N')#*#4!'4!B++*!+4A#! ,#(##4&#!K#$%4,*'8>#!&*%8#N/!?&##5?!B#*5#*!%N<&#*!K'8!E%&!4+5',!'?C!@#!<'#*K+B#4!,#4+#(5#! +4&E'>>#$'4,!$#,&!##4!?&##5?!,*+&#*!K#?$%,!+)!5#!*#,9$'#*#!N%)%N'&#'&C!@#!,#B+$,#4!<'#*B%4!A'84!4+,! 4'#&!K#>#45C!! !
21
!"#$%&$%'()@=+"+13$) ! "#$%&'#!(#&!)*+,*%((%!1! 3%4$#'5'4,! V#&!=%N'$'&#*#4!B%4!$+>%$#!+45#*4#(#*?C! Q+#$'N<&'4,!#4!,#B+$,#4!B++*!9'&B+#*'4,!#4!='4%4N'_46)74!.:.1!>'8>#4!E#!4%%*!(+,#$'8>#!9'&K*#'5'4,! B%4!<#&!K#5*'8B#4&#**#'4!K'8!T$+5*+)!(#&!%$?!5+#$!<#&!=%N'$'&#*#4!B%4!5#!$+>%$#!+45#*4#(#*?C!@#! B#*599*A%('4,!B%4!##4!K#?&%%45!K#5*'8B#4&#**#'4!>+(&!++>!%$?!)*+8#N&!'4!5#!"#,'+!5#%$!%%4!5#! +*5#C!@#!,#B+$,#4!<'#*B%4!A'84!4+,!4'#&!K#>#45C!! !"#$%&$%'()?++%10834$)04%0%3,=2$):$:+.&3"4) ! "#$%&'#!(#&!)*+,*%((%!./F/0/1! 3%4$#'5'4,6! @#!,#(##4&#!?&%%&!B++*!5#!9'&5%,'4,!+(!B*'8>+(#45#!%,*%*'?N<#!K#5*'8B#4!LT3XG?M!#4!K+9EE#*>#4! ?%(#4!(#&!5#!#',#4%*#4!##4!4'#9E#!599*A%(#!K#?&#(('4,!&#!,#B#4C!@'&!K'#5&!>%4?#4!B++*! 4'#9E#!+4&E'>>#$'4,#4/!K#<+95!B%4!<#&!$%45?N<%)!#4!B#*?&#*>'4,!B%4!<#&!K9',#K'#5C!!! !! Q+#$'N<&'4,6! 74!.:.1!,%%4!E#!)*+8#N&(%&',!%%4!5#!?$%,!(#&!<#&!+)?&#$$#4!B%4!K#$#'5!B++*!5#!&*%4?'&'#!B%4! B*'8>+(#45#!%,*%*'?N<#!K#5*'8B#4!#4!K+9EE#*>#4C!V'#*K'8!K#&*#>>#4!E#!+4A#!'4E+4#*?!#4! K#5*'8B#4C!74!5#!"#,'+!@#%$!'?!5#A#!&*%4?'&'#!K'44#4!5#!)'8$#*![%45?N<%)!#4!Z$'(%%&!++>!##4!B%4!5#! =+N9?)94C!! S#B+$,#4!B++*!9'&B+#*'4,!#4!='4%4N'_46)@#!,#B+$,#4!<'#*B%4!A'84!4+,!4'#&!K#>#45C!! !
22
4.5 Programma 5: Woonomgeving Strategisch programmadoel: woningen (ver)bouwen naar behoefte, zodat we zowel op de korte alsook op de lange termijn voorzien in een toekomstbestendige woningvoorraad.
Inleiding
cifieke doelgroepen (waaronder ook de woonwagen-
Het programma Woonomgeving gaat over het wonen
locaties). Een en ander krijgt invulling vanuit de visie
in Roerdalen. Zes dorpen en verschillende buurtschappen
op welzijn, wonen en zorg een plek in het Volkshuis-
met een eigen identiteit, ingebed in een landelijke- en
vestingsprogramma. Roerdalen heeft ambitie op het
groene omgeving, maken dat het uitstekend wonen is
gebied van woningbouw zoals opgenomen in ons ‘Ac-
in Roerdalen. Door allerlei (landelijke) ontwikkelingen
tieplan versnellen woningbouw” en heeft al meerdere
staat het goed wonen en de beschikbaarheid van een
jaren een regionale trekkersrol op het gebied van
passende woning voor iedereen onder druk.
Wonen. De taken die bij de trekkersrol horen nemen steeds meer toe, er is in ieder geval een ondersteuner
De beleidsvrijheid om op gemeenteniveau invulling te
nodig voor deze taak.
geven aan ontwikkelingen die ons raken, wordt steeds beperkter. Het Rijk neemt de regie voor wet- en regel-
Naast de regionale samenwerking op wonen, waarop
geving (bijvoorbeeld met de op handen zijnde Wet ver-
steeds meer gestuurd wordt door de hogere overhe-
sterking regie Volkshuisvesting, de Woondeal of via de
den, werken we binnen dit programma ook nog in an-
Woontop-afspraken) strakker in handen, of geeft de
dere verbanden samen. Denk hierbij aan de Regionale
provincie (bijvoorbeeld via de POVI, Limburg Centraal
Uitvoeringsdienst Limburg Noord (RUD LN) die mo-
en ‘het straatje erbij’) of de regio’s (via het Nationaal
menteel een doorontwikkeling maakt naar een ro-
Programma Vitale Regio’s) de taken om dit te doen.
buuste regionale omgevingsdienst, maar ook aan de
De benodigde capaciteit en middelen bij bovenstaande
samenwerking op het gebied van afval. Hierbij bepalen
ontwikkelingen lopen, hoewel steeds vaker aangevuld
we als gemeente, binnen de mogelijkheden die er zijn,
door incidentele subsidiemogelijkheden, steeds verder
zelf hoe we ons hierin positioneren. Afhankelijk van
uit de pas. De regionale samenwerking wordt hierbij
de doelen die we willen bereiken kan de gemeente
steeds meer vanuit het Rijk of de provincie een ver-
zelf kiezen waarop we meer de focus leggen.
eiste. Een woningmarkt is immers niet alleen lokaal maar (sub)regionaal en daarnaast zoeken de hogere
Door te bouwen naar behoefte dragen we bij aan
overheden naar mogelijkheden om de druk van de na-
bestaanszekerheid en weerbaarheid van onze inwoners.
tionale woonopgave gelijkelijk te verdelen. Hierbij
Het bouwen van toekomstbestendige, duurzame wijken
hebben we ook (binnen wonen voor iedereen) aan-
en verduurzamen van de bestaande, veelal particuliere
dacht voor nieuwe woonvormen, huisvesting van spe-
woningvoorraad sluit aan bij onze duurzaamheidsopgave.
23
Overzicht van de ontwikkelingen in dit programma
!"#$%&$%'()*$%+"$,,$")&-"."/0-1&)) ! "#$%&'#!(#&!)*+,*%((%!-./.0!#1!2! 3%1$#'4'1,5! 6#!7'$$#1!4%&!8#&!%%1&%$!7+1'1,#1!(##*!4%1!,#('44#$4!,*+#'&9!:1#*;'<4=!'=!#*!(##*!>#8+#?&#!%%1! @)%==#14#A!7+1'1,#1!#1!7++1B+*(#1!'1!"+#*4%$#19!314#*;'<4=!$#B#*&!##1!,*+#'!B%1!+1=! '17+1#*%%1&%$!=&*CD&C*#$#!'1E+(=!+)9! ! F+#$'D8&'1,5! G1!%)*'$!HIHJ!'=!8#&!3D&'#)$%1!B#*=1#$$#1!7+1'1,>+C7!B%=&,#=&#$49!K#++,4!'=!+(!'1!4#!)#*'+4#!HIHJ! &+&!#1!(#&!HIH2!'1!&+&%%$!JII!7+1'1,#1!&#!>+C7#19!L(!4'&!&#!*#%$'=#*#1!7#*E#1!7#!%%1! >#$#'4=(%&',#!>+C7=#1!+(!&#!EC11#1!=&C*#1!+)!4#;#!%(>'&'#!#1!%%1!D+1D*#&#! @7+1'1,>+C7A)*+<#D!M'&!4+#1!7#!+)!>%='=!B%1!B'#*!&8#(%N=5!>+C7#1!1%%*!>#8+#?&#.!7+1#1!#1! ;+*,.!7+1#1!B++*!'#4#*##1!#1!4CC*;%%(!7+1#19!M%%*(##!4*%%,&!7+1#1!>'<!%%1!4CC*;%%(8#'4.! >#=&%%1=;#E#*8#'4!#1!7##*>%%*8#'49!! L)!>%='=!B%1!4%&!3D&'#)$%1.!4%&!,#;'#1!E%1!7+*4#1!%$=!B++*$+)#*!B%1!8#&!1+,!+)!&#!=&#$$#1! B+$E=8C'=B#=&'1,=)*+,*%((%!@;'#!+1&7'EE#$'1,!"#,'+1%$#!O%(#17#*E'1,!6+1#1.!8'#*+14#*A.! 7#*E#1!7#!%%1!>#$#'4=(%&',#!E%4#*=!#1!D+1D*#&#!)*+<#D!G1!8#&!3D&'#)$%1!B#*=1#$$#1! 7+1'1,>+C7!;'<1!'1!4#!B+$$#!>*##4&#!('44#$#1!+),#1+(#19!P*#4'#!B++*!D+1D*#&#!)*+<#D.! ('44#$#1!B++*!>#$#'4=(%&',#!>+C7=#1!#1!#Q&*%!D%)%D'&#'&!B++*!4#!<%*#1!HIHJ!#1!HIH09!M'&! 7+*4&!B#*4#*!C'&,#7#*E&!B++*!4#!4%%*+)!B+$,#14#!<%*#19! R'1%1D'##$!#??#D&! 2$/%-3."/)4546) 789)454:) 789)454;) 789)454<) =>?) S!HII9IIII!!
S!HII9IIII!! S!HII9IIII!! S!HII9IIII!! O&*CD&C*##$! L14#*>+C7'1,! M++*!8#&!B#*=1#$$#1!B%1!4#!7+1'1,>+C7!'=!4#!B#*7%D8&'1,!4%&!#*!(##*+)>*#1,=!$#,#=!7+*4#1! ,#,#1#*##*49!T++*,%%14!<%%*!;'<1!#*!%$!#Q&*%!&#!B#*7%D8!'1E+(=!+),#1+(#19!G1!4#;#! E%4#*1+&%!1#(#1!7#!1+,!U!HII9III!=&*CD&C*##$!#Q&*%!+)9!V'#*(##!1#(#1!7#!7#$!>#7C=&!(##*! *'='D+.!%%1,#;'#1!4#!'1'&'%&'#B#1!#1!4#!4%%*C'&!B++*B$+#'#14#!$#,#=!B*%%,!,#=&CC*4!;'<19!G1! )*+,*%((%!2!;'<1!4#!?'1%1D'W$#!,#B+$,#1!+),#1+(#1!B++*!7%&!>#&*#?&!4#!B#*8+,'1,!B%1!4#! 3$,#(#1#!X'&E#*'1,!#1!4#!L1*+#*#14!Y%%E!K#$%=&'1,9! !!!! L+E!1%!HIHJ!#1!HIH0!>$'<?&!#*!#Q&*%!'1;#&!1+4',.!4'&!'=!1+,!1'#&!+),#1+(#1!'1!4#;#!E%4#*1+&%9! M%%*1%%=&!>$'<B#1!#*!('44#$#1!1+4',!+(!#',#14+(!&#!B#*7#*B#1!'1!4#!,#>'#4#1!7%%*!7#! B++*E#C*=*#D8&!,#B#=&',4!8#>>#1!B++*!7+1'1,>+C7!#1!>'<>#8+*#14#!B++*;'#1'1,#19!V#&!'=!B%1! >#$%1,!4%&!4#!*#=#*B#!=&*%&#,'=D8#!,*+14%%1E+)#1!,#BC$4!>$'<?&9!6#!>$'<B#1!'1!8#&!E%4#*!B%1!8#&! B#*=1#$$#1!B%1!4#!7+1'1,>+C7!++E!;+#E#1!1%%*!=C>='4'#(+,#$'<E8#4#19!M%%*B++*!7#*E#1!7#! *#,'+1%%$!=%(#1!%%1!##1!>#&#*#!+14#*=&#C1'1,!4++*!8#&!"'<E9!
24
!"#$%&$%'()9$/.-"@,$)3%$AA$%+%-,)B-"$")) ! "#$%&'#!(#&!)*+,*%((%!-./.0!#1!2! 3%1$#'4'1,5! 3$!##1!%%1&%$!<%%*!B#*BC$$#1!7#!%$=!"+#*4%$#1!4#!*#,'+1%$#!&*#EE#*=*+$!6+1#19!M#!&%E#1!#1! 7#*E;%%(8#4#1!1#(#1!=&##4=!(##*!&+#.!(#4#!B%17#,#!4#!6++14#%$!#1!*#,'#!B%1C'&!8#&!"'<E9! Z%%*!++E!B%17#,#!4#!%(>'&'#!+(!(##*!7+1'1,#1!&#!>+C7#19!!! ! F+#$'D8&'1,! M#!&*#EE#*=*+$!B*%%,&!;+7#$!>#=&CC*$'<E#!%$=!%(>&#$'<E#!'1;#&.!4#!B++*;'&&#*=*+$9!V'#*>'<!'=! +14#*=&#C1'1,!1+4',!'1!+*,%1'=#*#1.!)$%11#1.!B#*=$%,$#,,'1,!#949!V'#*'1!'=!1+,!1'#&!B++*;'#19!!!! R'1%1D'##$!#??#D&! 2$/%-3."/)4546) 789)454:) 789)454;) 789)454<) =>?) -J9III!! -J9III!! -J9III! -J9III! O&*CD&C*##$! S![\9JII! S![\9JII! S![\9JII! S![\9JII! O&*CD&C*##$! L14#*>+C7'1,! M#;#!E+=!7+*4#1!B++*!##1!4##$!>#E+=&',4!B%1C'&!4#!*#,'+9!! !"#$%&$%'()B-"$")C--%).$#$%$$")) ! "#$%&'#!(#&!)*+,*%((%!-./.0!#1!2! 3%1$#'4'1,5! M++*!4#!E*%)&#!+)!4#!7+1'1,(%*E&!'=!##1!)%==#14#!7+1'1,!1'#&!B++*!'#4#*##1!B%1;#$?=)*#E#149!! ! F+#$'D8&'1,5! G1!+1;#!&+#E+(=&',#!7+1'1,>+C7)$%11#1!8+C4#1!7#!4%%*!*#E#1'1,!(##!4++*!;+!B##$!(+,#$'<E!'1! &#!;#&!+)!##1!('Q!B%1!7+1'1,>+C7&])#=!#1!8#&!*#%$'=#*#1!B%1!B+$4+#14#!=+D'%$#!8CC*7+1'1,#1! #1!>#&%%$>%*#!8CC*S!#1!E++)7+1'1,#19!M%%*>'<!7'$$#1!7#!++E!+14#*=D8#'4#14!;'<1!4++*!1'#C7#! 7++1B+*(#1!(+,#$'<E!&#!(%E#19!M%%*(##!E+(&!4++*=&*+('1,!+)!,%1,!7%%*4++*!<+1,#*#1!
(%EE#$'<E#*!##1!)%==#14#!#1!>#&%%$>%*#!7+1'1,!EC11#1!B'14#19!3%1BC$$#14!8'#*+)!8#>>#1!7#!++E! %%14%D8&!B++*!=)#D'?'#E#!4+#$,*+#)#1!4++*!&#!7#*E#1!%%1!+1;#!7++17%,#1$+D%&'#=!#1!+)#1!&#! =&%%1!B++*!'1'&'%&'#B#1!+)!8#&!,#>'#4!B%1!>#=D8#*(4!7+1#1!#1!(%%&=D8%))#$'<E#!+)B%1,9! M%%*1%%=&!'=!8#&!(+,#$'<E!4%&!7#!@1'#C7#A!+),%B#1!E*'<,#1!7%&!>#&*#?&!4#!8C'=B#=&'1,!B%1! +1&8##(4#1!@B$CD8&#$'1,#1!#1!=&%&C=8+C4#*=A9!M%%*!>#*#'4#1!7#!+1=!+)!B++*!#1!4'&!E*'<,&!B%1C'&!4#! B'='#!+)!7#$;'<1.!7+1#1!#1!;+*,!##1!)$#E!'1!8#&!T+$E=8C'=B#=&'1,=)*+,*%((%9!L+E!>$'<B#1!7#! '1B#=&#*#1!'1!4#!=%(#17#*E'1,!(#&!4#!7+1'1,D+*)+*%&'#@=A.!4#!8CC*4#*=>#$%1,#1B#*#1','1,!#1! ;+*,)%*&'<#19!6#!(%E#1!D+1D*#&#!)*#=&%&'#%?=)*%E#1!+)!%$$#!&8#(%N=!B%1!+1=!7++1>#$#'49! R'1%1D'##$!#??#D&! :*!'=!1+,!,##1!'1;'D8&!'1!%%1BC$$#14#!E+=!!
25
!"#$%&$%'()!"3&.AA$,."/)9DE) ! "#$%&'#!(#&!)*+,*%((%!/! 3%1$#'4'1,!! L1&7'EE#$'1,!"XM!1%%*!##1!*+>CC=&#!+(,#B'1,=4'#1=&9!! F+#$'D8&'1,! T++*!4#!+1&7'EE#$'1,#1!*+14+(!4#!"XM.!"#,'+1%$#!X'&B+#*'1,=4'#1=&!^'(>C*,!_++*4.!4'#!&+&!4'#! %%1!4#!$%14#$'<E!,#=&#$4#!#'=#1!B%1!##1!*+>CC=&#!+(,#B'1,=4'#1=&!(+#&!B+$4+#1!'=!'1!HIHJ!##1! )$%1!,#(%%E&9!M#;#!1'#C7#!4'#1=&!,%%&!'1!HIH0!B%1!=&%*&9!M'&!$#'4&!&+&!8+,#*#!E+=!M#!E+=!;'<1! '1!4#!E%4#*1+&%!HIH0!'1('44#$=!+(8++,!>'<,#=&#$49! R'1%1D'##$!#??#D&! :*!'=!1+,!,##1!'1;'D8&!'1!%%1BC$$#14#!E+=!! !"#$%&$%'()?@F$"&$%A."/+C$%0@"#)GHC@,) ! "#$%&'#!(#&!)*+,*%((%!/! 3%1$#'4'1,!! `'*DC$%*'&#'&!B%1!%?B%$!! F+#$'D8&'1,! T%1!8#&!&*%4'&'+1#$#!'1;%(#$#1!#1!B#*7#*E#1!B%1!*#=&%?B%$!B#*=D8C'?&!4#!?+DC=!=&##4=!(##*!1%%*! D'*DC$%*'&#'&5!8#&!8#*,#>*C'E!B%1!,*+14=&+??#1!+(!;+!4#!'()%D&!+)!8#&!('$'#C!&#!B#*E$#'1#1!#1! E+=!&#!>#=)%*#19!! :#1!>#$%1,*'<E#!+1&7'EE#$'1,!'=!4#!,*+#'#14#!>#7C=&7+*4'1,!'1!4#!=%(#1$#B'1,!a!#1!4'#!>#,'1&!%$! +)!<+1,#!$##?&'<49!M'&!4*%%,&!>'<!%%1!##1!,#1#*%&'#!4'#!B%1!<+1,=!%?!%%1!4++*4*+1,#1!'=!B%1!8#&! >#$%1,!B%1!4CC*;%%(8#'4!#1!D'*DC$%'*!4#1E#19! M%%*1%%=&!(%E#1!'1;%(#$4'#1=!(+(#1&##$!##1!=&#*E#!,*+#'!4++*9!O&##4=!(##*!,#(##1! &+1#1!'1&#*#==#!+(!;'D8!%%1!&#!=$C'!>'<!##1!)*+?#=='+1#$#!#1!4CC*;%(#!%?B%$'1;%(#$'1,9! M++*!=D8%%$B#*,*+&'1,!#1!=%(#17#*E'1,!EC11#1!4#;#!4'#1=!#??'D'W1&#*!7#*E#1.!>#&#*#!=#*B'D#!
$#B#*#1!b1!>'<4*%,#1!%%1!D'*DC$%'*#!4+#$#19!M++*!=$'((#*!&#!+*,%1'=#*#1!EC11#1!4#!$%=!B++*! '17+1#*=!>#)#*E&!>$'<B#19!P+*&+(.!%?B%$!'=!,##1!#'14)C1&!(##*.!(%%*!##1!>#,'19!! R'1%1D'##$!#??#D&! :*!'=!1+,!,##1!'1;'D8&!'1!%%1BC$$#14#!E+=!!
26
4.6 Programma 6: Mobiliteit, infrastructuur en openbaar groen Strategisch programmadoel: Prettige, leefbare dorpen waar inwoners en toeristen zich prettig voelen. Een veilige openbare ruimte waarin een aantrekkelijke kwaliteit tot uiting komt..
Inleiding
hebben een sterke binding met de kernen en weten wat er
Dit programma richt zich op de directe leefomgeving van
in een dorp leeft. Ze werken dagelijks in de kernen en pro-
onze inwoners. Zowel op het onderhoud als de ontwikke-
beren klachten en meldingen zo snel mogelijk op te lossen.
ling van de openbare ruimte. Ook de komende jaren werken we aan woningbouwontwikkelingen en spelen we
Naast beheer en onderhoud van onze openbare ruimte ac-
waar mogelijk in op de effecten van klimaatverandering
tualiseren we in 2026 enkele belangrijke beleidsdocumen-
zoals wateroverlast, droogte en hittestress. We betrekken
ten zoals het wegenbeleidsplan.
inwoners actief bij initiatieven op het gebied van veiligheid,
De komende jaren gaan een aantal grote infrastructurele
leefbaarheid en bij de keuzes die gemaakt moeten worden
projecten in uitvoering, zoals de Dorpsstraat in Melick en
in de inrichting en het onderhoud van de openbare ruimte.
de omgeving van de Sportlaan in Montfort. Dit geeft druk
Dit kost tijd maar levert een duidelijke meerwaarde daar
op die omgeving. Daarnaast starten we met voorbereiding
waar het gaat om draagvlak van de omgeving.
van nieuwe werken. Met name in voorbereiding zien we dat door toenemende regeldruk en complexiteit de risico’s
We werken wijkgericht en ook onze medewerkers van de
op vertraging in die fase toenemen.
buitendienst zijn herkenbaar aanwezig in de dorpen en
Op het gebied van ondergrondse infrastructuur zien we
aanspreekbaar, voor iedereen die dit wenst. Medewerkers
een enorme toename in werkzaamheden.
27
Overzicht van de ontwikkelingen in dit programma
!"#$%&$%'()*%+$",$-$.#) ! "#$%&'#!(#&!)*+,*%((%!-! .%/$#'0'/,! 1/!2324!5#66#/!7#!+/8!,*+#/6#$#'0!,#%9&:%$'8##*0;!<#!:'&=+#*'/,!#/!#>>#9&#/!0%%*=%/!?'@/!=%/%>! 232A!(#*B6%%*;! C+#$'95&'/,D!! <#!/%0*:B!$',&!+)!6#5+:0!=%/!6%8'8B7%$'&#'&E!(#&!*:'(&#!=++*!,#*'95&#!'/,*#)#/!0'#!6'@0*%,#/!%%/! 6'+0'=#*8'&#'&E!B$'(%%&%0%)&%&'#E!=#*B+#$'/,!#/!=#*,*+#/'/,;!<'&!6#&#B#/&!+/0#*!%/0#*#!0%&! +/0#*5+:08(%%&*#,#$#/!8#$#9&'#>!#/!$+9%&'#,#*'95&!7+*0#/!:'&,#=+#*0E!7%%*6'@!B%/8#/!7+*0#/! 6#/:&!+(!+/0#*0#$#/!%$!&+#B+(8&6#8&#/0',!'/!&#!*'95&#/;! /.012"13'4"0$")*%+$"30%45044%'-2"()6%/%>!232A!7+*0&!5#&!,#5#$#!,*+#/%*#%%$!%%/,#)%B&!+)!6%8'8! =%/!5#&!/'#:7#!F*+#/8&*:9&::*)$%/;!<'&!)$%/!6%8#*#/!7#!+)!='#*!9#/&*%$#!)'@$#*8!0'#!(#0#!=+$,#/! :'&!+/?#!G+#*8!<::*?%%(5#'0D! •! •! •! •!
H#*8&#*B'/,!=%/!0#!6'+0'=#*8'&#'&! H#*,*+&'/,!=%/!0#!B$'(%%&!%0%)&'#=#!9%)%9'&#'&!=%/!0#!+)#/6%*#!*:'(&#! I*#J*#/!=%/!=#*B+#$'/,!'/!(#&!/%(#!5#&!6#6+:70!,#6'#0! H#*8&#*B'/,!=%/!5#&!,*+#/#!B%*%B&#*!=%/!0#!$##>+(,#='/,!K=#*,*+#/'/,L!
*$6+-1$")6++%)4.06+$%."1)$")7."2"5.8"()0#!5'#*6+=#/!,#/+#(0#!B+#*87'@?','/,!5##>&!0'*#9&#! ,#=+$,#/!=++*!0#!:'&=+#*'/,!=%/!5#&!6#5##*!#/!5#&!6'@6#5+*#/0#!>'/%/9'J$#!B%0#*;!1/!0#!6#,*+&'/,! ?%$!5'#*(##!*#B#/'/,!,#5+:0#/!(+#&#/!7+*0#/E!#*=%/!:'&,%%/0#!0%&!6#8$:'&=+*('/,!+=#*!0'&! +/0#*7#*)!'/!0#!"%%0!'/!5#&!/%@%%*!)$%%&8='/0&;! ! !"#$%&$%'()!"0&.99$-."1$")255+::+#20.$3) ! "#$%&'#!(#&!)*+,*%((%M8!N!#/!-! .%/$#'0'/,! .9&:%$'8%&'#!OPQRM8!/%%*!%%/$#'0'/,!=%/!0'=#*8#!+/&7'BB#$'/,#/!! C+#$'95&'/,! .9&:%$'8%&'#!(##*@%*#/+/0#*5+:08)$%/!KOPQRL! H++*!=#*895'$$#/0#!%99+((+0%&'#8!?%$!0++*!+/&7'BB#$'/,#/!5#&!(##*@%*#/+/0#*5+:08)$%/!KOPQRL! (+#&#/!7+*0#/!,#%9&:%$'8##*0!+>!7+*0#/!+),#8&#$0!?+%$8!OS.!H$+0*+)E!0#!&#!6+:7#/!6%8'8895++$! #/!P#:!0#!T+:$#8!6%%/!'/!R+8&#*5+$&;!<'&!B%/!(+,#$'@B!>'/%/9'J$#!9+/8#U:#/&'#8!5#66#/;!!
28
!"#$%&$%'();$1.$)+')#$)+"#$%1%+"#)<92,$-3)$")-$.#."1$"=) ! "#$%&'#!(#&!)*+,*%((%!-! .%/$#'0'/,! C+#/#(#/0#!7#*B?%%(5#0#/!*+/0+(!+/0#*,*+/08#!KB%6#$V!#/!$#'0'/,L/#&7#*B#/;! C+#$'95&'/,! W#!?'#/!0#!=+$,#/0#!7#*B?%%(5#0#/D!=#*?7%*'/,!=%/!5#&!#$#B&*'9'&#'&8/#&E!8%/#*#/!=%/! ,%8%%/8$:'&'/,#/E!5#&!%%/$#,,#/!=%/!,$%8=#?#$/#&7#*B#/E!=#*?7%*'/,!=%/!5#&!#$#B&*'9'&#'&8/#&!0++*! X/#Y'8;!Q+B!?'@/!#*!+/&7'BB#$'/,#/!*+/0+(!0#!#/#*,'#9#/&*%$#!O%%86*%95&E!H.WQZ!#/! 0#$&%*5#'/9+**'0+*;!<#?#!%%/)%88'/,#/!#/!=#*/'#:7'/,#/!?+*,#/!=++*!0*:B!+)!+/0#*V!#/! 6+=#/,*+/0;!<'&!5##>&!,*+&#!,#=+$,#/!=++*!0#!B7%$'&#'&!=%/!0#!+)#/6%*#!*:'(&#!#/!=#*5%*0'/,#/;! W#!?+*,#/!#*=++*!0%&!0#!+*,%/'8%&'#!5'#*+)!*+6::8&#*!'8!'/,#*'95&!+(!6#&#*!0#?#!7#*B?%%(5#0#/! &#!9+[*0'/#*#/!#/!&+#?'95&!+)!&#!5+:0#/;!! S'/%/9'##$!#>>#9&! >$1%+0."1)?@?A) BC;)?@?D) BC;)?@?E) BC;)?@?F) GHI) N23;333! N23;333! N23;333! N23;333! \&*:9&:*##$! Q/0#*6+:7'/,! H++*!9+[*0'/%&'#!#/!&+#?'95&!6+*,#/!7#!8&*:9&:*##$!3E]4!>&#!'/!0#!>+*(%&'#!&#/!6#5+#=#!=%/! /++0?%B#$'@B#!9+[*0'/%&'#!K895%%$!N3L!#/!3E4!>&#!=++*!&+#?'95&!K895%%$!^L;! !"#$%&$%'()!'30$--$")&$1$",$-$.#3'-2")) ! "#$%&'#!(#&!)*+,*%((%!-E!4! .%/$#'0'/,! _#&!5:'0',#!7#,#/6#$#'08)$%/!$++)&!#'/0!232A!%>;!! C+#$'95&'/,! W#!8&#$$#/!'/!232A!##/!/'#:7!7#,#/6#$#'08)$%/!7%%*'/!7#!0#!:'&,%/,8):/&#/!=++*!5#&!+/0#*5+:0!
#/!6#5##*!=%/!+/?#!7#,#/E!)%0#/!#/!&*+&&+'*8!=%8&$#,,#/;!_'#*=++*!'8!8)#9'>'#B#!#Y)#*&'8#!#/!=++*! 5#&!+)8&#$$#/!=%/!/'#:7!)$%/!/++0?%B#$'@B;! ! S'/%/9'##$!#>>#9&! >$1%+0."1)?@?A) BC;)?@?D) BC;)?@?E) BC;)?@?F) GHI) d3;333! ! ! ! 1/9'0#/&##$! Q/0#*6+:7'/,! 1/5::*!=%/!#Y&#*/#!0#8B:/0',5#'0;! ! !"#$%&$%'()K$%3"$-#)J$%30$-)0%+00+.%3) ! ! .%/$#'0'/,! <++*!&+#/#(#/0#!7#*B?%%(5#0#/!*+/0+(!+/0#*,*+/08#!KB%6#$V!#/!$#'0'/,L/#&7#*B#/!,%%&!0#! 8&%%&!=%/!&*+&&+'*8!=#*8/#$0!%95&#*:'&;! C+#$'95&'/,! <#!=#$#!7#*B?%%(5#0#/!%%/!B%6#$8!#/!$#'0'/,#/!?+*,#/!=++*!0*:B!+)!+/0#*V!#/!6+=#/,*+/0;!W#! '/8)#9&#*#/!9+/&'/:!0#!8&%%&!7%%*'/!0#!6+=#/,*+/0!7+*0&!5#*8&#$0E!7%%*6'@!5#&!/++'&!$:B&!0'&! =+$$#0',!+)!5#&!++*8)*+/B#$'@B#!/'=#%:!&#*:,!&#!6*#/,#/;!<'&!5##>&!&+&!,#=+$,!0%&!0#!B7%$'&#'&!=%/!0#! +)#/6%*#!*:'(&#!#/!=#*5%*0'/,#/!%95&#*:'&!,%%&;!1/!0#!)*+,*%((%6#,*+&'/,!/#(#/!7#!=++*!0#! @%*#/!232A!#/!232]!##/!'/=#8&#*'/,86#0*%,!+)!=%/!N33;333EV!)#*!@%%*!+);!