RV 21-008 A. Integraal beheerplan openbare ruimte - Buiten Beter.pdf
Tekst van het document
Budgetten Rijswijk
Onderhoud type
Exploitatie
Vervanging (investering)
Exploitatie
Vervanging (investering)
Totaal (afgerond)
€ 7.106.000
€ 4.274.000
€ 7.204.000
€ 4.196.000
Nulscenario (B) vgl. budget Vervanging (investering)
Exploitatie € 98.000
-€ 79.000
Tabel 19. Jaarlijks benodigde totaalbudgetten en vergelijking met de beschikbare budgetten in Rijswijk voor dagelijks onderhoud (exploitatie) en vervangingen (jaarlijkse investeringsreservering) met een onderhoud van het huidige areaal op niveau basis (B). NB: Voor vervangingsbudgetten in het domein spelen is geen doorrekening gemaakt, maar zijn de toegekende budgetten van het uitvoeringsplan. In 2023 wordt een nieuw beheerplan opgesteld waarin deze budgetten worden heroverwogen. NB2: Groenbeheer is niet doorgerekend, de budgetten uit het groenbeheerplan 2020 zijn direct overgenomen in de vergelijking. NB3: De kapitaalslasten voor een eenmalig investeringsbudget van € 79.000 bedragen ca. € 2.765 bij een looptijd van 40 jaar en 1% rente. Hiermee kan voor één jaar het huidige verschil tussen de benodigde en beschikbare investeringsbudgetten worden gevuld. NB4: De ruimte van € 98.000 in het exploitatiebudget biedt de ruimte voor het dragen van kapitaalslasten van een eenmalig investeringsbudget van ca. € 2,8 miljoen bij een looptijd van 40 jaar en 1% rente.
Dit budgettair neutrale scenario ligt dicht bij de onderhoudskwaliteit die op dit moment in Rijswijk wordt nagestreefd en gehaald. Voor details over de nagestreefde en huidige beeldkwaliteit, zie hoofdstuk 1. Het uitgangspunt voor Rijswijk is basiskwaliteit (B) waarbij voor groen, reiniging en sommige meubilair geldt dat in centra Akwaliteit wordt nagestreefd. Dit nulscenario biedt een goed uitgangspunt voor basiskwaliteit van de openbare ruimte in Rijswijk. De basis is met dit scenario op orde. Om binnen dit scenario aan de achterstanden, opgaven en ambities te kunnen werken, moeten creatieve oplossingen worden bedacht. Maar ook om nuances aan te brengen in de te realiseren beeldkwaliteit.
Achterstanden Bij civiele kunstwerken, verharding en beschoeiingen is sprake van vervangingsachterstanden. Uit de doorrekening blijkt dat het huidige investeringsbudget een klein tekort laat zien voor de jaarlijkse gemiddelde reservering die nodig is. Voor het wegwerken van vervangingsachterstanden is daarom extra investeringsbudget nodig. •
•
De komende vier jaar moeten 20 bruggen worden vervangen, waarvoor de geraamde kosten ca. € 940.000 bedragen. In de huidige begroting is voor vervanging van bruggen € 115.000 opgenomen. Om deze achterstand naast het reguliere vervangingsprogramma weg te werken is de komende 4 jaar een extra investeringsbudget nodig van ca. € 235.000. Voor verharding geldt dat de vervangingsachterstand kan worden weggewerkt met een extra investering van ca. € 500.000 de komende vier jaar.
IBOR Rijswijk 2021-2025
46
dddd13-1-2021
•
•
De achterstand in beschoeiingen van 8,9 kilometer dient nader te worden onderzocht. Voor een deel van de beschoeiingen geldt dat deze permanent kunnen worden omgevormd tot natuurlijke oevers (geen beschoeiing). Voor welk deel dit geldt, is nog niet duidelijk. Wanneer ca. 60% van de houten beschoeiingen moet worden vervangen om de achterstand weg te werken is een investering nodig van ca. € 560.000. Voor de vervanging van bomen is in het Groenbeheerplan 2020-2023 budget beschikbaar gesteld. De verwachting is dat hiermee achterstanden in het onderhoud van bomen kunnen worden weggewerkt.
In totaal is voor het wegewerken van alle achterstanden een investering vereist van ca. € 3,5 miljoen. Uitgaande van een afschrijvingstermijn van 40 jaar en 1% rente heeft dit een kapitaalslast van ca. € 122.500 tot gevolg. Het is binnen het nulscenario niet mogelijk om alle achterstanden met de ruimte in het exploitatiebudget weg te werken.
Opgaven Omgaan met de grote opgaven, zoals begeleiden van vervanging van gasleidingen, wortelopdruk in elementverharding en vervangingen in openbare verlichting, is beperkt mogelijk in dit scenario. De kansen die deze opgaven bieden voor het integraal uitvoeren van vervangingswerkzaamheden kunnen worden benut. Extra kosten als gevolg van deze opgaven voor het beheer van de openbare ruimte zijn binnen de budgetten in dit scenario niet gedekt. De volgende kanttekeningen zijn hierbij nog te maken: • •
•
Voor vervangingen in openbare verlichting is budget beschikbaar en in de organisatie is een start gemaakt om inventarisaties van het areaal compleet te maken. Voor het verminderen van hinder door wortelopdruk is een plan voor de lange termijn nodig. Wortelopdruk is het gevolg van slechtere groeiomstandigheden ondergronds. Het is van belang dat binnen de organisatie duurzame oplossingen gevonden worden voor het borgen van plaats en ruimte van bomen in herinrichtingsprojecten. Wanneer bomen voldoende ruimte hebben om hun wortels te ontwikkelen is wortelopdruk geen probleem. De opgave voor vervanging van gasleidingen biedt voor het onderhoud van de openbare ruimte een kans. Wanneer straten moeten worden opengebroken is het mogelijk om op een integrale wijze groot onderhoud en vervangingen in dezelfde straten op te pakken. Dit vraagt om integrale project programmering.
Ambities Er is in dit scenario geen ruimte om extra uitgaven te doen voor het nastreven van de ambities van Buiten Beter. Wel is het mogelijk om binnen het budget ‘winst’ te behalen zodat er toch aan de ambities kan worden gewerkt. Dit kan, zoals aangegeven, door binnen domeinen slim met budgetten te schuiven, door nuances in kwaliteit aan te brengen of winst in de werkorganisatie te boeken door geoptimaliseerde werkmethoden. Hiervoor moeten binnen het budget keuzes worden gemaakt en organisatiedoelen worden gesteld.
Ruimte voor nuances beeld en ambities De beeldambitie, en de opgave om die in een aantal domeinen te bereiken, is met dit budget te realiseren. Op exploitatie is een klein overschot wanneer er wordt doorgerekend op niveau B. Er kan voor worden gekozen deze ruimte deels aan te wenden om op maatregelniveau kwaliteiten te verbeteren en op A-niveau te brengen. Dit is ook mogelijk door slim nuances aan te brengen, bijvoorbeeld door op onderdelen naar C-niveau te gaan. Om nuances aan te brengen in kwaliteit is het mogelijk om kostenneutraal ruimte in het budget te creëren. Hierbij valt te denken aan: •
In de grote groengebieden op meer natuurlijke wijze beheer en onderhoud aan met name bosplantsoen, bomen en gras te laten plaatsvinden waar dat goed mogelijk is. De technische kwaliteit blijft hiermee wel geborgd.
IBOR Rijswijk 2021-2025
47
dddd13-1-2021
•
•
•
Het groot onderhoud van verhardingen kan deels worden geïntegreerd in het vervangingsprogramma. Hierdoor zijn middelen vrij te krijgen, onder voorwaarde van een nadere uitwerking en slim werken. De mogelijkheid om bij de open verhardingen (tegels en klinkers) in te zetten op reparatie in het dagelijks onderhoud en minder op programmatisch groot onderhoud doet zich voor doordat een groot deel van Rijswijk op draagkrachtige zandgrond ligt (binnenduinrand). Het beeld bestaat dat een optimalisatieslag in het werken mogelijk is door binnen het groendomein de werkwijzen slim vorm te geven en de contracten strakker te sturen. Hierdoor kan mogelijk budget vrijkomen maar kan de beeldkwaliteit ook verbeteren. Er is in dit scenario € 98.000 ruimte op de exploitatiebegroting. Dit biedt de mogelijkheid tot het aanvragen van eenmalig investeringskrediet van ca. € 2,8 miljoen bij een afschrijvingstermijn van 40 jaar en 1% rente.
De budgetruimte kan dan ingezet worden om: • •
• •
De centrumgebieden structureel op A-niveau onderhouden voor in ieder geval groen, meubilair en reiniging. Het op niveau houden of op een hogere kwaliteit brengen van in het zicht springende maatregelen. In reiniging en groen zijn onderhoudsmaatregelen te selecteren die een groot effect hebben op het beeld en de beleving van bewoners. Denk hierbij aan onkruid op verharding en rondom obstakels, randbeheer, kleur en fleur toevoegen, het creëren van bloemrijke bermen en het verminderen van zwerfafval. Inspelen op lokale behoeften in wijken door de behoefte te onderzoeken en de functie van de openbare ruimte daarop te laten aansluiten. De belangrijkste achterstanden weg te werken in wegen, bruggen en beschoeiingen.
Dit vraagt een nadere uitwerking in de arealen die met de verschillende mogelijkheden gemoeid zijn en de uiteindelijke kostprijs c.q. besparing die dit oplevert.
4.3. Scenario gericht versoberen In dit scenario wordt de beeldkwaliteit van de openbare ruimte in Rijswijk gericht op onderdelen teruggebracht naar niveau C. Hierbij wordt een selectie gemaakt van gebieden en onderhoudsmaatregelen waarvoor dit mogelijk is. In de selectie van structuurgebieden en onderhoudsmaatregelen die hiervoor in aanmerking komen moeten keuzes worden gemaakt. Als er structureel bezuinigd moet worden, is dit een reëel scenario. De keuzes die gemaakt kunnen worden zijn: •
•
•
Beheerdomeinen volledig terugbrengen naar C-kwaliteit op beeld zonder hogere veiligheidsrisico’s te lopen. Het is mogelijk te zorgen dat de veiligheidsrisico’s bij verhardingen, civiele kunstwerken of meubilair niet toenemen, maar wel in te leveren op het beeld (schoon, zichtbare reparaties). Structuurgebieden selecteren waar onderhoud op beeldkwaliteit C voldoende is of mogelijke geacht wordt. Het is mogelijk om complete structuurgebieden naar een C-kwaliteit terug te brengen. Dit kan bijvoorbeeld gelden voor bedrijventerreinen en buitengebieden, waar bewoners zich minder snel storen aan een meer sobere uitstraling van de buitenruimte. Rijswijk heeft wijken van verschillende leeftijden. Na ongeveer 50 jaar is de buitenruimte in woonwijken vaak toe aan vervangingen. Wanneer bekend is dat binnen enkele jaren reconstructies voor wijken gepland staan, kan ervoor worden gekozen om deze wijken op een sobere kwaliteit te onderhouden. Dit voorkomt onderhoudskosten voor areaal dat binnenkort wordt vervangen. Gericht locaties onderhouden op C-kwaliteit. Rijswijk kent enkele grote parken. Het is mogelijk een groot deel van deze parken het beheer zó in te richten dat minder inzet nodig is om een sobere maar nette uitstraling te waarborgen.
Onderhoud op C-niveau brengt het risico met zich mee dat een deel van het areaal afglijdt naar D-niveau, wat wel extra veiligheidsrisico’s betekent. Daarom is een goede risicosturing vereist.
IBOR Rijswijk 2021-2025
48
dddd13-1-2021
Voor dit scenario is het van belang goede afwegingen te maken en de effecten op de beeldkwaliteit mee te nemen in de afwegingen. Keuzes in (beeld)kwaliteit hebben in eerste instantie vooral een visueel effect en daarmee op de beleving van de inwoners. Het terugbrengen van de kwaliteit voor de helft van de stad naar niveau C levert een geschatte structurele besparing op van ca. € 600.000 per jaar op met name de exploitatiekosten ten opzichte van de huidige situatie. Als dit versneld uitgevoerd zou moeten worden zijn er mogelijk frictiekosten vanwege het openbreken van bestaande contracten en/of afspraken. Wanneer voor dit scenario wordt gekozen is een financiële doorrekening inclusief keuzes voor structuurgebieden en onderhoudsmaatregelen nodig om over te kunnen gaan tot implementatie. De volgende kanttekeningen moeten hierbij worden gemaakt: • •
• • •
Wanneer dit scenario wordt gekozen, maar wel de achterstanden worden weggewerkt, dan zorgen de extra kapitaalslasten voor een meer beperkte besparing van ca. € 450.000 - € 550.000 per jaar. Binnen dit scenario wordt stevig ingeleverd op de nagestreefde beeldkwaliteit voor Rijswijk. De openbare ruimte zal een soberder uitstraling krijgen. De opgave om het beheer weer op het nagestreefde niveau te brengen zal moeten worden losgelaten en er moeten heldere keuzes gemaakt worden. Evenals in het nulscenario is voor het wegwerken van achterstanden extra investeringsbudget nodig. Door onderhoud op een sobere kwaliteit wordt het risico op extra achterstanden groter. De grote opgaven bieden nog altijd kansen om integraal vervangingsonderhoud op te pakken. Hiervoor moet in de organisatie worden gestuurd op het integraal pakken van die kansen. Een aantal ambities van Buiten Beter worden minder belangrijk. Het nastreven van een groene woonstad en een leefomgeving die meer aansluit bij de bewoners vergt juist extra of slimmere inzet van middelen. In dit scenario is de kans hierop minder. o Het streven naar een betere basis kan voor een deel door winst te behalen in de organisatie, maar door onderhoud op een lagere kwaliteit wordt een basisniveau voor beeld niet meer gehaald. o Het herkenbaarder maken van de stadsassen door een hogere kwaliteit na te streven is niet mogelijk.
o Verduurzaming zal wel blijven plaatsvinden, maar Rijswijk kan niet vooroplopen. o Voor klimaatadaptatie zijn nieuwe inrichting en nieuwe manieren van onderhoud nodig. In dit scenario is er geen ruimte om hier extra aandacht aan te besteden.
4.4. Scenario sober Er is ook scenario doorgerekend waarbij de meest sobere variant is uitgewerkt. Dit is gedaan om aan te geven waar budgettair de onderkant zit. Dit is een doorrekening voor geheel Rijswijk op niveau C. Dit niveau is het laagste niveau dat in Nederland haalbaar geacht wordt en waar met name op het gebied van veiligheid en aansprakelijkheid de grens ligt. Een lager niveau kan, maar levert voor de beheerder (lees gemeente) hoge aansprakelijkheidsrisico’s op vanwege schades die gebruikers als gevolg van die kwaliteit mogelijk oplopen. Met het toevoegen van deze doorrekening is het mogelijk om de vergelijking te maken tussen B (huidig) en C-kwaliteit. De totale kosten vindt u in tabel 20, de details per beheerdomein vindt u in bijlage 1. Samenvattende tabel scenario Sober Uitdraai gemaakt op: 13-1-2021 Scenario sober (C) berekend
Budgetten Rijswijk
Scenario sober vgl. budget
Onderhoud type
Exploitatie
Vervanging (investering)
Exploitatie
Vervanging (investering)
Exploitatie
Vervanging (investering)
Totaal (afgerond)
€ 5.671.000
€ 4.062.000
€ 7.204.000
€ 4.196.000
€ 1.533.715
€ 133.429
Tabel 20. Jaarlijks benodigde totaalbudgetten en vergelijking met de beschikbare budgetten in Rijswijk voor dagelijks onderhoud (exploitatie) en vervangingen (jaarlijkse investeringsreservering) met een onderhoudsniveau sober (C).
IBOR Rijswijk 2021-2025
49
dddd13-1-2021
NB: Voor vervangingsbudgetten in het domein spelen is geen doorrekening gemaakt, maar zijn de toegekende budgetten van het uitvoeringsplan gehanteerd. In 2023 wordt een nieuw beheerplan opgesteld waarin deze budgetten worden heroverwogen. NB2: Groenbeheer is niet doorgerekend, de budgetten uit het Groenbeheerplan 2020 zijn direct overgenomen in de vergelijking.
De mogelijke besparing in dit scenario bedraagt ca. € 1.530.000 voor exploitatie op onderhoudsniveau C. Het huidige budget voor vervanging in Rijswijk stemt nagenoeg overeen voor onderhoud op niveau C. Een uitwerking vindt u in bijlage 1. In het scenario sober worden de effecten op de kwaliteit en ambities die zichtbaar zijn in het scenario ‘gericht versoberen’, versterkt. De beeldkwaliteit gaat verder achteruit naar een niveau C (sober). Dit is het laagst mogelijke ambitieniveau dat in Nederland acceptabel is; wanneer het niveau verder zakt, is sprake van kapitaalsvernietiging omdat de groot onderhoud en vervangingsbudgetten niet meer toereikend zijn om de voorzieningen duurzaam en langdurig in stand te houden. Het inlopen van achterstanden is zonder extra investeringen niet mogelijk. Bij onderhoud op C-niveau neemt de hoeveelheid van het areaal dat afneemt tot kwaliteit D, toe, wat op termijn leidt tot extra achterstand. Wanneer areaal toch afzakt naar D-kwaliteit zijn vaak extra investeringen nodig om het weer op peil te krijgen. Het risico op extra kosten is daarom aanwezig, waardoor dit scenario financieel extra risico’s meebrengt. Wanneer in dit scenario de aanwezige achterstanden worden weggewerkt, is de besparing in dit scenario ca. € 1.430.000. De ambities voor Buiten Beter zullen naar de achtergrond verdwijnen.
Het nastreven van een groene woonstad en een leefomgeving die meer aansluit bij de bewoners en ondernemers vergt extra inzet en die is er in dit scenario niet. Het streven naar een betere basis kan voor een deel door winst te behalen in de organisatie, maar door onderhoud op een lagere kwaliteit wordt een basisniveau voor beeld niet meer gehaald. Het herkenbaarder maken van de stadsassen is niet mogelijk. Verduurzaming zal minimaal plaatsvinden. Voor klimaatadaptatie zijn nieuwe inrichting en nieuwe manieren van onderhoud nodig. In dit scenario is er geen ruimte om hier extra aandacht aan te besteden.
4.5. Samenvatting scenario’s en overwegingen Financieel De drie scenario’s hebben verschillende financiële consequenties en gevolgen voor de beeldkwaliteit, beheerachterstanden, opgaven en ambities. De financiële consequenties zijn in onderstaande tabel samengevat. De cijfers in deze tabel betreffen de verschillen tussen de doorrekening (benodigd budget) en de begroting (beschikbare budget). Zwarte cijfers geven een positief verschil weer (overschot) en rode cijfers een negatief verschil (tekort) ten opzichte van de begroting. exploitatie
Nul scenario (basis op orde) Scenario gericht versoberen Scenario sober
investering
2021
2022
2023
2024
2021
2022
2023
2024
€ 98.000
€ 96.025
€ 94.050
€ 92.075
€ -79.000
€ -79.000
€ -79.000
€ -79.000
€ 600.000
€ 600.000
€ 600.000
€ 600.000
€0
€0
€0
€0
€ 1.533.715
€ 1.538.385
€ 1.543.055
€ 1.547.725
€ 133.429
€ 133.429
€ 133.429
€ 133.429
Tabel 21. De financiële consequenties per scenario exclusief wegwerken van achterstanden. Weergegeven bedragen zijn de verschillen tussen de doorrekening (benodigd budget) en de begroting (beschikbaar budget). Een tekort in investeringsbudget drukt op de exploitatielasten door kapitaalslasten over het te dichten gat.
IBOR Rijswijk 2021-2025
50
dddd13-1-2021
De vertaling van de kapitaallasten van de structurele investeringen en de eenmalige investering zijn als volgt berekend. •
• •
In het nulscenario wordt een extra structurele investering gedaan van € 79.000 om het tekort aan structureel investeringsbudget te compenseren. Deze investering wordt afgeschreven in 40 jaar tegen een rente van 1%. Dit resulteert in een jaarlijkse kapitaallast van € 1.975 en rentelast van € 790. U ziet in bovenstaand tabel de exploitatie afnemen met deze bedragen. In het scenario gericht versoberen worden geen extra structurele investeringen gedaan. Daarom blijft hier het exploitatiebudget gelijk. Het scenario sober kent een overschot op het investeringsbudget van € 133.429. Hierdoor stijgt het overschot op de exploitatie. We lenen minder geld waardoor er geen rente en afschrijving plaatsvindt. Het overschot op exploitatie loopt op met € 3.335 (geen kapitaallasten) en € 1.334 (geen rente). Dit ziet u terug in bovenstaande tabel als toename op de exploitatie.
Wegwerken achterstanden Daarnaast is het in de scenario’s mogelijk om achterstanden weg te werken. De extra investeringen die hiervoor nodig zijn hebben effect op het exploitatiebudget door de kapitaalslasten die deze investeringen met zich meebrengen. Er wordt in 2021 gestart met het wegwerken van de achterstanden. De rente en afschrijving drukt vanaf 2022 op de begroting. In tabel 22 tabel zijn de kapitaallasten doorgerekend per scenario inclusief de extra investering van € 1.800.000. •
•
•
Het nulscenario biedt bovenop de extra structurele investering ruimte voor een eenmalige investering van € 1.800.000 om de aanwezige onderhoudsachterstanden weg te werken (€ 450.000 per jaar in vier jaar). Deze wordt gefinancierd uit het overschot op de exploitatie. Het wegwerken van de achterstand vertaalt zich in een jaarlijkse extra kapitaallast van € 11.250 en een rente van € 4.500. In het scenario gericht versoberen kunnen door een groter overschot op de exploitatie de onderhoudsachterstanden worden weggewerkt. Het wegwerken van de achterstand vertaalt zich in een kapitaallast van € 11.250 en een rente van € 4.500. In het scenario sober vertaalt het wegwerken van achterstanden zich in een kapitaalslast van € 11.250 en een rente van € 4.500. Dit heeft effect op de exploitatie naast de aflopende kapitaalslasten voor structureel investeringsbudget.
exploitatie 2021
2022
2023
2024
Nulscenario
€ 98.000
€ 80.275
€ 62.550
€ 44.825
Scenario gericht versoberen
€ 600.000
€ 584.250
€ 568.500
€ 552.750
€ 1.533.715
€ 1.522.635
€ 1.511.555
€ 1.500.475
Scenario sober
Tabel 22. De financiële consequenties van de scenario’s op het exploitatie-overschot, inclusief kapitaalslasten voor structurele extra investeringen en het wegwerken van achterstanden. Weergegeven bedragen zijn de verschillen tussen de doorrekening (benodigd budget) en de begroting (beschikbaar budget).
Het IBOR-plan gaat ervan uit dat areaaluitbreidingen leiden tot actualisatie van de budgetten. Dit betekent dat de oplevering van nieuwe wijken tot ophoging leidt van de genoemde budgetten.
IBOR Rijswijk 2021-2025
51
dddd13-1-2021
Effect op ambities De gevolgen voor de openbare ruimte en de ambities van Rijswijk zijn in tabel 23 samengevat. De kosten vertonen bij het scenario sober geen extra plus vanwege de toegenomen kans op achterstanden en de daarbij horende kosten. De mogelijkheid tot het wegwerken van achterstanden in deze tabel gaat uit van de huidige beschikbare budgetten. Extra investeren om achterstanden weg te werken is mogelijk in elk scenario (zie tabel 23).
Tabel 23. De consequenties van de scenario’s ten opzichte van de huidige situatie. Bij 0 wordt de huidige situatie voortgezet.
Ambitie
Nulscenario
Gericht versoberen
Kosten
0
+
+
Beeldkwaliteit
+
-
--
Wegwerken achterstanden
0
0
0
Opgaven
+
0
0
Een betere basis
+
0
-
Een groene woonstad
+
-
--
Bereikbaarheid
+
0
-
Een betere leefomgeving van de bewoners
+
-
--
Duurzaamheid
+
0
0
Klimaatadaptatie
+
-
-
Sober
Effect op ‘basis op orde’ en risico’s In het scenario Sober wordt niet voldaan aan ‘basis op orde’. Dit scenario levert op korte termijn een kostenbesparing op, maar dit heeft veel risico’s en naar verwachting negatieve gevolgen. De beeldkwaliteit gaat sterk achteruit. Voor beheerdomeinen waarin veiligheid belangrijk is, brengt dit het risico met zich mee dat er vaker een D-kwaliteit voorkomt, wat tot grotere veiligheidsrisico’s kan leiden. Achterstanden kunnen oplopen door meer areaal dat naar D-kwaliteit kan afzakken. Grote opgaven kunnen niet voortvarend worden opgepakt. Ambities verdwijnen naar de achtergrond. Door de hogere kans op D-kwaliteit en daardoor de kans op meer veiligheidsrisico’s en achterstanden, kan ervoor zorgen dat op de lange termijn juist meer investering nodig is. Dit scenario heeft daarom ook financiële nadelen.
Het scenario gericht versoberen van de openbare ruimte kan nog wel een verantwoorde kostenbesparing opleveren. De beeldkwaliteit wordt planmatig teruggebracht. Dit betekent wel dat er keuzes worden gemaakt voor domeinen, maatregelen of structuurgebieden waarop aan kwaliteit overwogen wordt ingeleverd. De openbare ruimte gaat er wel soberder uit zien in Rijswijk. Een keuze daarvoor moet in ieder geval politiek draagvlak hebben. De opgaven worden niet voortvarend opgepakt, al bieden ze wel kansen om vervangingen integraal aan te pakken. Voor de ambities geldt over het algemeen dat het mogelijk is ze in het denken en doen van de organisatie te integreren, maar dat er geen ruimte is om er extra aandacht aan te besteden. Voor de ambities van een groene woonstad en een betere leefomgeving geldt dat deze aandacht wel nodig is om iets te bereiken. Deze ambities kunnen daarom niet worden gerealiseerd. Het actief vormgeven van een klimaatbestendige stad vanuit beheer is ook niet mogelijk. De openbare ruimte gaat er op achteruit in het scenario gericht versoberen. Het lijkt moeilijk om op dit moment draagvlak te vinden voor het terugbrengen van de kwaliteit. Er is een risico op het laten oplopen van achterstanden.
Het nulscenario werkt met het huidige budget. Binnen dit budget is het mogelijk de beeldkwaliteit op niveau te houden dan wel op zichtbepalende onderdelen te verbeteren. Voor het wegwerken van in het verleden opgelopen achterstanden is wel extra investeringsbudget vereist. Het overschot in de exploitatie biedt de mogelijkheid om de kapitaalslasten van een deel van dit investeringsbudget te dekken. Achterstanden kunnen daarom
IBOR Rijswijk 2021-2025
52
dddd13-1-2021
gedeeltelijk worden weggewerkt. Binnen dit scenario is geen extra budget om aan opgaven of ambities te werken, maar het geeft wel ruimte om binnen het beschikbare budget verbeteringen aan te brengen in de processen binnen de organisatie. Het is mogelijk om binnen beheerdomeinen slim te besparen en die “ruimte” gericht in te zetten op enkele ambities. Kortom: binnen dit scenario is er geen extra budget voor opgaven en ambities, maar het biedt wel de meeste kansen om hier ruimte voor te maken. In dit scenario voldoet de openbare ruimte aan ‘basis op orde’ en er zijn de meeste kansen zijn om gericht te werken aan de ambities van Buiten Beter. Het scenario is budgetneutraal. Dit hoofdstuk geeft een drietal scenario’s en overwegingen die het college en de raad van Rijswijk handvatten geven om een onderbouwde keuze te maken in het beheer van de openbare ruimte voor de komende jaren. De keuze die wordt voorgelegd aan de raad wordt geformuleerd in een raadsvoorstel.
IBOR Rijswijk 2021-2025
53
dddd13-1-2021
5. Monitoren en voortgangsbewaking Wanneer er wordt gekozen voor onderhoud in de openbare ruimte op een bepaalde kwaliteit, is het belangrijk om voldoende informatie te hebben over de kwaliteit die daadwerkelijk wordt gehaald. Bij het opstellen van dit IBOR is een start gemaakt met metingen in de openbare ruimte volgens de CROW-methodiek voor beeldkwaliteit. De gemeten kwaliteit als opgenomen in dit IBOR kan worden gezien als een nulmeting.
Borging kwaliteitsbewaking De borging van de kwaliteitsbewaking vindt plaats door: -
Beeldkwaliteitsmeting volgens CROW-normen, viermaal per jaar. Analyse van de resultaten door vergelijking met de beleidsdoelen en ambities. Rapportage in de paragraaf ‘kapitaalgoederen’ van de reguliere begrotingscyclus. Bijsturen in beleid, organisatie of middelen.
Meten beeldkwaliteit Om het effect van de inspanningen in de openbare ruimte meetbaar te houden worden deze metingen voortgezet. Hiervoor worden CROWgecertificeerde schouwers ingezet die meten volgens de CROW-beeldsystematiek. Deze systematiek beoordeelt het beeld van de openbare ruimte op een reeks beeldmeetlatten met een score van A+ tot en met D (zie tabel 24).
Vijf onderhoudsniveaus A+
A
B
C
D
Zeer hoog
Hoog
Basis
Laag
Zeer laag
Nagenoeg ongeschonden
Mooi en comfortabel
Functioneel
Onrustig beeld, discomfort of enige vorm van hinder
Kapitaalvernietiging, uitlokking van vernieling, functieverlies, juridische aansprakelijkstelling of sociale veiligheid.
Niet het hele jaar is dezelfde manier van beheren nodig door het veranderen van weersomstandigheden en gebruik. Dit heeft ook effect op Tabel 24. Onderhoudsniveaus openbare ruimte volgens de CROWde meetresultaten van een beeldmeting. beeldsystematiek. Op uiteenlopende onderdelen wordt deze score Daarom wordt vier keer per jaar gemeten om toegekend. een evenwichtig beeld te geven van de kwaliteit van de openbare ruimte in Rijswijk. Metingen vinden plaats op geselecteerde beeldmeetlatten. De meetlatten worden zó gekozen dat zij een representatief beeld geven van de beeldkwaliteit van de gehele openbare ruimte. Bij de nulmeting in 2020 is hier een selectie in gemaakt. De hiervoor geselecteerde beeldmeetlatten worden doorgezet naar de volgende metingen.
Analyse en sturing Niet alleen de meetresultaten zijn belangrijk voor een goede kwaliteitsmeting, maar ook de interpretatie daarvan. Wanneer het gemeten beeld niet overeenstemt met de gestelde ambities, is het van belang te achterhalen wat hier de oorzaak van is en bij te sturen. Figuur 16. Model beeld- en kwaliteitsbepalende aspecten openbare
Het beeld van de openbare ruimte wordt bepaald ruimte. door de inrichting, het beheer en het gebruik
IBOR Rijswijk 2021-2025
54
dddd13-1-2021
(figuur 16). Wanneer ergens zwerfafval ligt kan dit worden veroorzaakt door inrichting (verkeerd geplaatste afvalbakken), het gebruik (mensen laten afval liggen) of het beheer (lage reinigingsfrequentie). Wanneer dit in beeld wordt gebracht, kan hier gericht op worden gestuurd. Sturen in het beheer van de openbare ruimte kan op het gebied van beleid, organisatie en middelen (figuur 16). Voor een zwerfafvalprobleem kan nieuw beleid worden gemaakt (zwerfafvalplan), de organisatie kan worden verbeterd (planning of contracten bijstellen) of de beschikbare middelen worden gewijzigd (toekennen extra budget). Dit model biedt houvast in het sturen op beeldkwaliteit in de openbare ruimte. Voor de mogelijkheden tot sturing in de processen en organisatie binnen de gemeente Rijswijk is hoofdstuk 3 het uitgangspunt.
IBOR Rijswijk 2021-2025
55
dddd13-1-2021
Bijlage 1: Doorrekeningen In deze bijlage vindt u de details van de doorrekeningen van het nulscenario en het scenario sober. De bijlage start met een totaaloverzicht van alle scenario’s naast elkaar en een vergelijking met de beschikbare budgetten in Rijswijk. In de daaropvolgende pagina’s is voor elk scenario de berekening van de kosten per gebied in Rijswijk en per type onderhoudsbudget weergegeven: dagelijks onderhoud, groot onderhoud en vervanging. Opmerkingen: -
-
-
-
-
-
De doorrekeningen gaan uit van de meest actuele gegevens van het huidige areaal. Er is geen voorschot genomen op areaaluitbreiding. De berekende benodigde budgetten gaan zodoende uit van de reguliere extra budgetten die beschikbaar komen in geval van areaaluitbreiding door oplevering van ontwikkelingsprojecten. Beheerkosten kunnen in specifieke situaties verschillen. In de doorrekening wordt onderscheid gemaakt tussen typen areaal. Per type worden gemiddelde eenheidsprijzen gehanteerd. Specifieke situaties waarin kosten hoger of lager zijn, zijn zodoende inbegrepen. In de categorisering van beheerdisciplines (groen, verharding, openbare verlichting, etc.) is uitgegaan van de categorieën die het stadsbeheer en de buitendienst in Rijswijk hanteren. Hiervoor zijn het uitgangspunt het Groenbeheerplan 2020-2023 en de begroting. In de berekening is voor vervangingskosten van groen het Groenbeheerplan 2020-2023 aangehouden. In dit plan is op basis van een inspectie voor de komende vier jaar €177.000,- begroot voor vervangingskosten. Dit bedrag is in deze berekening direct uit het Groenbeheerplan 2020-2023 overgenomen. In de tabellen per gebied ziet u een kolom met ‘groenbeheerplan vervanging’. Als de vervangingskosten – inclusief vervangingsreserveringen voor vervanging aan het einde van de levensduur van objecten – worden doorgerekend door het model dan bedragen deze kosten ca.
€700.000,- per jaar. In de berekening is voor vervangingskosten van Spelen uitgegaan van een beleidswijziging die hierop heeft plaatsgevonden. In het uitvoeringsplan spelen is het vervangingsbudget voor speelvoorzieningen vastgesteld op € 200.000. In 2023 wordt een nieuw beheerplan voor Spelen opgesteld waarin dit budget wordt herzien. De kosten van exploitatie van het groen zijn wanneer mogelijk direct overgenomen uit het Groenbeheerplan 2020-2023.
In deze bijlage -
Doorrekening nulscenario Doorrekening scenario sober
IBOR Rijswijk 2021-2025
56
dddd13-1-2021
Nulscenario In dit scenario zijn de onderstaande kwaliteitsniveaus gehanteerd.
Tabel 25. De beeldkwaliteit gebruikt voor de doorrekening van het nulscenario. Samenvattende tabel Nulscenario Uitdraai gemaakt op: 13-1-2021 Nulscenario (B) berekend
Budgetten Rijswijk
Onderhoud type
Exploitatie
Vervanging (investering)
Exploitatie
Vervanging (investering)
Totaal (afgerond) GROEN VERHARDING WATER CIVIELE KUNSTWERKEN MEUBILAIR SPELEN OPENBARE VERLICHTING VERKEERSREGELINST. REINIGING OVERIG
€ 7.106.000 € 3.215.000 € 1.118.319 € 236.780 € 247.655 € 273.190 € 60.910 € 438.000 € 141.860 € 1.148.934 € 225.350
€ 4.274.000 € 177.000 € 1.582.481 € 235.000 € 662.893 € 167.120 € 200.000 € 562.000 € 338.000 €0 € 350.000
€ 7.204.000 € 3.262.000 € 1.105.369 € 263.106 € 262.496 € 270.253 € 57.440 € 383.770 € 200.780 € 1.173.714 € 225.340
€ 4.196.000 € 177.000 € 1.388.750 € 268.000 € 542.500 € 142.500 € 200.000 € 687.000 € 440.000 €0 € 350.000
Nulscenario (B) vgl. budget Vervanging (investering)
Exploitatie € 98.000 € 47.000 -€ 12.950 € 26.326 € 14.841 -€ 2.937 -€ 3.470 -€ 54.230 € 58.920 € 24.780 -€ 10
-€ 79.000 €0 -€ 193.731 € 33.000 -€ 120.393 -€ 24.620 €0 € 125.000 € 102.000 €0 €0
Tabel 26. Resultaten doorrekening nulscenario per beheerdomein. Links de doorrekening, in het midden de budgetten van Rijswijk, rechts een vergelijking tussen de berekening en het budget. Hierbij moet de kanttekening worden gemaakt dat investeringsbudgetten.
IBOR Rijswijk 2021-2025
57
dddd13-1-2021
Scenario sober
Tabel 27. De beeldkwaliteit gebruikt voor de doorrekening van scenario sober. Samenvattende tabel Nulscenario Uitdraai gemaakt op: 13-1-2021 Scenario sober (C) berekend
Budgetten Rijswijk
Scenario sober vgl. budget
Onderhoud type
Exploitatie
Vervanging (investering)
Exploitatie
Vervanging (investering)
Exploitatie
Totaal (afgerond) GROEN VERHARDING WATER CIVIELE KUNSTWERKEN MEUBILAIR SPELEN OPENBARE VERLICHTING VERKEERSREGELINST. REINIGING OVERIG
€ 5.671.000 € 2.608.100 € 1.120.331 € 225.720 € 228.400 € 184.610 € 49.150 € 399.000 € 139.860 € 490.031 € 225.350
€ 4.062.000 € 177.000 € 1.545.853 € 201.000 € 622.548 € 133.920 € 200.000 € 531.000 € 301.000 €0 € 350.000
€ 7.204.000 € 3.262.000 € 1.105.369 € 263.106 € 262.496 € 270.253 € 57.440 € 383.770 € 200.780 € 1.173.714 € 225.340
€ 4.196.000 € 177.000 € 1.388.750 € 268.000 € 542.500 € 142.500 € 200.000 € 687.000 € 440.000 €0 € 350.000
€ 1.533.715 € 653.900 -€ 14.962 € 37.386 € 34.096 € 85.643 € 8.290 -€ 15.230 € 60.920 € 683.683 -€ 10
Vervanging (investering) € 133.429 €0 -€ 157.103 € 67.000 -€ 80.048 € 8.580 €0 € 156.000 € 139.000 €0 €0
Tabel 28. Resultaten doorrekening scenario sober per beheerdomein. Links de doorrekening, in het midden de budgetten van Rijswijk, rechts een vergelijking tussen de berekening en het budget. Hierbij moet de kanttekening worden gemaakt dat investeringsbudgetten per project worden aangevraagd en daarom in de praktijk jaarlijks verschillen. Op de begroting drukken deze budgetten jaarlijks op het exploitatiebudget vanwege kapitaalslasten.
IBOR Rijswijk 2021-2025
58
dddd13-1-2021