RV 21-008 A. Integraal beheerplan openbare ruimte - Buiten Beter.pdf

Zowel de bomen als het gras scoren niet op B-niveau, maar op D. Dit is grotendeels toe te schrijven aan grashoogte, gras rond obstakels en een snoeiachterstand bij bomen. Voor de overige categorieën geldt dat zijn binnen de 90%-marge op B-niveau zijn en daarmee aan de basiskwaliteit voor beeld voldoen. Verder valt op dat er ook veel metingen van A-niveau of hoger zijn gedaan. Over de breedte wordt daarom bijna voldaan aan de basiskwaliteit B, met enkele aandachtpunten in met name snoei van bomen en gras. 0%

10%

20%

30%

A+

A

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

Bedrijven Centra Hoofdroutes Laat na-oorlogse Woonwijken Parkzones Vroeg na-oorlogse Woonwijken Woonwijken Oud Rijswijk Woonwijken Rijswijk Buiten B

C

D

Figuur 10. Gemiddelde beeldkwaliteit eerste halfjaar 2020 van de openbare ruimte in Rijswijk per structuurgebied volgens CROW-normen. De zwarte lijn geeft de 90%-grens aan.

Er is ook gekeken naar verschillende gebieden afzonderlijk. Zoals de groene gebieden en de verschillende wijken en bedrijventerreinen. De meeste van deze gebieden halen B-niveau. De grote groengebieden, bedrijventerreinen scoren een C, evenals Oud Rijswijk en de vroeg naoorlogse wijken. Dit is toe te wijzen aan het algemene beeld van grashoogte en een snoeiachterstand bij bomen, maar ook aan een minder beeld van het meubilair en in Oud Rijswijk opdruk van straatstenen door boomwortels. Op een aantal van de slecht scorende meetlatten zijn snelle acties mogelijk om het beeld te verbeteren.

IBOR Rijswijk 2021-2025

25

dddd13-1-2021

1.5. Klachten openbare ruimte De meldingen over de openbare ruimte over geheel 2019 hebben we geanalyseerd. Als alleen de meldingen binnen de reikwijdte van IBOR worden bekeken zien we een totaal van 10.256 meldingen, ongeveer 19 per 100 inwoners.

Aantal meldingen openbare ruimte 2019 en percentage van totaal 0

Aantal meldingen openbare ruimte 2019 en percentage van totaal

1000 2000 3000 4000 5000

Reiniging

0

37,2%

Openbare Verlichting

1000 2000 3000 4000

Centra

2,7%

Parken

4,1%

23,7%

Groen

12,5%

Wegen

8,9%

Meubilair

6,5%

Verkeer

4,7%

VRI

2,2%

Riolering

1,7%

Bebording

1,3%

Spelen

0,6%

Water

0,6%

Civiele Kunstwerken

0,1%

Bedrijventerreinen

7,2%

Wonen Oud-Rijswijk

27,8%

Wonen vroeg naoorlogs

21,7%

Wonen laat naoorlogs Wonen RijswijkBuiten

29,8% 5,7%

Figuur 11. Aantal meldingen openbare ruimte in 2019 per beheerdomein (links) en per structuurgebied (rechts) en percentage van totaal.

Van de beheercategorieën zijn de meeste meldingen in de categorieën reiniging en openbare verlichting, op afstand gevolgd door groen, wegen en straatmeubilair. Een kanttekening hierbij is dat de meldingen voor reiniging ook meldingen over huishoudelijk afval en het ophalen van afval bevat. In absolute aantallen zijn in de woonwijken van Rijswijk verreweg de meeste meldingen gedaan (tabel 14). Het aantal meldingen in RijswijkBuiten is veel lager dan in de andere wijken, maar hier wonen ook minder mensen. Het aantal meldingen in centra en parken is laag. Voor woonwijken is het zinvol te kijken naar het aantal meldingen per inwoner (tabel 14). Dan zien we dat in Oud Rijswijk relatief de meeste meldingen worden gedaan. Dit betreft met name afval en verlichting, maar ook relatief veel klachten over meubilair en verharding. Ook in RijswijkBuiten zijn per inwoner veel meldingen. Het gaat dan om afval en openbare verlichting in Sion en ’t Haantje.

Gebied

Meldingen

Per 100 bewoners

Bedrijventerrein

737

Parken I landgoederen

279

Parken II parken

144

Woonwijken Oud Rijswijk

3089

20,4

Woonwijken Vroeg naoorlogs

2221

15,3

Woonwijken laat naoorlogs

3103

17,6

Woonwijken RijswijkBuiten

683

19,1

10256

19,2

Eindtotaal

Tabel 14. Aantal meldingen over de openbare ruimte in ver-

In enkele gebieden is een beheercategorie een uitschie- schillende gebieden in Rijswijk. ter. Het volgende viel op. -

Overal zijn veel meldingen over reiniging en openbare verlichting. In gebied Oud Rijswijk zijn relatief veel meldingen over wegen, meubilair en reiniging.

IBOR Rijswijk 2021-2025

26

dddd13-1-2021

-

In het gebied RijswijkBuiten zijn relatief veel meldingen over verkeer en groen. Op de bedrijventerreinen zijn relatief veel meldingen over reiniging, groen en openbare verlichting. Parken: relatief veel meldingen over reiniging, groen en openbare verlichting.

Voor een gemeente met de omvang van Rijswijk is de hoeveelheid meldingen over het algemeen binnen de normale marges. Wel zijn er relatief veel meldingen over openbare verlichting vergeleken met andere gemeenten.

1.6. Samenvatting beheercriteria en opgaven Per beheerdomein zijn enkele opgaven geïdentificeerd. De belangrijkste opgaven worden opgesomd in tabel 15. Beheerdomein

Beheercriteria

Opgaven

Groen

- Beeld B, centra A

- Opgaven conform recent beheerplan groen - Naar beeldambitie toewerken - Achterstanden bomen wegwerken - Groot onderhoud en vervangingen in kaart brengen en plannen - Organisatie beheer verbeteren

Verharding

- Wegen op beeld C, centra B - Beheersing veiligheidsrisico’s wegen, bebording, belijning

- Onderhoudsachterstand 8% areaal wegwerken - Belijning op orde brengen - Duurzame oplossing wortelopdruk elementverharding vinden - Structureel invulling geven aan de openstaande vacature wegen en kunstwerken

Water

- Oevers kwaliteit B

- Onderhoudsachterstand 8,9 km beschoeiing wegwerken - Veiligheidsrisico’s natuurlijke oevers in beeld brengen - Afstemmen met groenbeheer van zwerfafval op water en maaien watergangen - Afwijkend onderhoud RijswijkBuiten in beeld brengen - Aanleg natuurvriendelijke oevers

Riolering

- Ambities zijn vastgesteld in vGRP

- Relinen riolering - Doorzetten regionale samenwerking vGRP - Begrotingen afstemmen binnen regionale samenwerking - Inzicht 10-jarige onderhoudsplanning krijgen - Integrale afstemming van projecten met andere beheerdomeinen - Aansluiting bij plannen klimaatadaptatie - Verwerken van het areaal duikers in een nieuw vGRP

Civiele kunstwerken

- Beheersen veiligheidsrisico’s

- Onderhoudsachterstand bruggen wegwerken - Risicobenadering definiëren en prioriteit civiele kunstwerken in beeld brengen - Onderhoudsbestek voor dagelijks onderhoud opstellen

Openbare verlichting

- Goed functionerende verlichting - Grip op beheer

- Inventarisatie en inspectie gehele areaal - In gebruik nemen beheersysteem - Terugdringen storingsmeldingen - Vervanging ledverlichting - Vervangen kabels

Verkeersregelinstallaties

- Schoon, heel, energiezuinig

- Doorzetten onderhoud en vervanging

IBOR Rijswijk 2021-2025

27

dddd13-1-2021

- Glasvezelnetwerk financieel vertalen voor beheer en onderhoud. Spelen

Overig meubilair Reiniging

- Schoon, heel, veilig - Functioneel - Groen - Inclusief Beeld B, centra A

- Doorzetten vervanging met participatie en integrale benadering

Beeld B, centra A

- Meubilair op schoon optillen naar beeldambitie - Verminderen meldingen en klachten

- Centra optillen naar A-kwaliteit

Tabel 15. Samenvatting beheercriteria en opgaven per beheerdomein.

IBOR Rijswijk 2021-2025

28

dddd13-1-2021

2. Ambities voor buiten beter Beheer van de openbare ruimte heeft voor een groot deel een technische benadering nodig. In hoofdstuk één werd uiteengezet wat er wordt beheerd, wat de kwaliteit is en wat de technische opgaven zijn voor de komende jaren. De openbare ruimte heeft echter niet alléén een technische opgave. De openbare ruimte is steeds meer de leefomgeving: het verlengde van de woonkamer en tuin van alle bewoners en ondernemers van Rijswijk. Daarmee zijn de keuzes die worden gemaakt voor de inrichting en het beheer van de openbare ruimte steeds belangrijker geworden. In het coalitieakkoord en de stadsvisie staan ideeën en ambities voor de nabije en verre toekomst van de stad Rijswijk. Dit vraagt om een vertaling voor de openbare ruimte. Wat willen we bereiken in Rijswijk en wat betekent dit voor de openbare ruimte? Dit IBOR is het eerste IBOR in Rijswijk en daarom is het belangrijk deze vraag te beantwoorden. Hoewel de ambities voor de openbare ruimte breed zijn en betrekking hebben op beleving, de organisatie, afstemmen van kosten en baten, participatie en integraliteit, staat één ding vast. Ambities zijn nodig om naar toe te werken. Daarom is het motto voor de ambities voor de openbare ruimte: Buiten Beter. De vraag wat in Rijswijk de ambitie is om te verbeteren wordt in dit hoofdstuk beantwoord.

Het hoofdstuk is ingedeeld in zes thema’s die een belangrijke rol spelen in de keuzes die Rijswijk maakt: • • • • • •

Een goede basis Een groene woonstad De leefomgeving van de bewoners en ondernemers Bereikbaarheid en mobiliteit Duurzaamheid Klimaatbestendigheid

Voor elk van de thema’s wordt beschreven wat hier in Rijswijk onder wordt verstaan. Uit elk van de thema’s volgen enkele ambities die Rijswijk heeft voor de openbare ruimte. Aan het eind van het hoofdstuk worden die samengevat.

Ambities van de coalitie Het centrale thema van het coalitieakkoord is: “We brengen eerst de basis op orde!” Het eerste punt van coalitieakkoord gaat over de openbare ruimte: “We werken voortvarend achterstanden weg met betrekking tot de infrastructuur en het groen in de openbare ruimte.” In het coalitieakkoord wordt dit uitgewerkt in enkele specifieke ambities voor de openbare ruimte. Die luiden als volgt (citaat):

IBOR Rijswijk 2021-2025

29

dddd13-1-2021

Ambities collegeakkoord -

-

-

-

Rijswijk heeft prachtig groen, onze parken zijn onze ‘longen’. De groenzones, versterken én beschermen is daarom belangrijk. We willen een openbare ruimte die voor iedereen uitnodigt tot lopen, fietsen, buitenspelen en ontmoeten. Daarom gaan we de groenzones verder ontwikkelen en ook benutten voor sport, spel en recreatie. Naast de aandacht voor groen zijn twee van de kernwaarden voor een prettige woonplaats: een schone woonomgeving en een veilige woonomgeving. We zorgen voor een leefbare stad die schoon, heel en veilig is. Bij ‘groen’ hoort ook aandacht voor ‘blauw’; we zorgen voor voldoende waterberging in Rijswijk. Dit is onderdeel van de te ontwikkelen strategie voor klimaatadaptatie. Een beter ingerichte openbare ruimte draagt bij aan de overzichtelijkheid van wegen. Dit verhoogt ook de (verkeers)veiligheid. Om de verkeersveiligheid verder te verbeteren maken we een integraal verkeersveiligheidsplan. Knelpunten rondom veiligheid van fietspaden, zebrapaden, verkeerslichten en doorstroming van verkeer lossen we daarmee op. Hierbij hebben we specifieke aandacht voor de veiligheid van fietsers en voetgangers rondom scholen en (sport)verenigingen. We bestuderen wat smart mobility kan betekenen voor de verkeersveiligheid. We onderzoeken hoe we een versnelling kunnen aanbrengen in het op orde brengen van de straatverlichting.

De onderhoudsachterstanden in de openbare ruimte pakken we aan. We zorgen dat de basis op orde is en realiseren daarna een kwaliteitsslag in de openbare ruimte. De grootste probleemstraten worden opnieuw ingericht. We zetten in op voldoende onderhoud en vernieuwing van groen zodat het er mooier uitziet.

De ambities van het college zijn de eerste aanleiding voor de ambities voor de openbare ruimte. In de nu volgende thema’s voor de ambities van Buiten Beter zijn de doelstellingen uit het collegeakkoord duidelijk te herkennen.

Een goede basis Het uitgangspunt in het beheer van de openbare ruimte in Rijswijk is het goed onderhouden van de voorzieningen. Ook wanneer het niet mogelijk is om invulling te geven aan andere ambities, is de hoofdverantwoordelijkheid van het beheer dat het buiten schoon moet zijn, dat de voorzieningen heel zijn en functioneren en dat het veiligheidsrisico beperkt is. Dit wordt in Rijswijk samengevat in het motto schoon, heel en veilig. Heel en veilig worden gedefinieerd en geborgd door meldingen, inspecties en visuele beoordeling vanuit het onderhoud. Herstel en reparatie vinden vaak ad hoc (meldingen) of via onderhoudsronden plaats binnen de marges van de beeldkwaliteit die als ambitie geldt. In het schoon worden keuzes gemaakt. Het is belangrijk dat de openbare ruimte een prettige uitstraling heeft. Het werken met beeldkwaliteit maakt dit zichtbaar. Een prettige basisuitstraling is niveau B en een sobere uitstraling is niveau C. De keuze tussen deze onderhoudsniveaus op beeldkwaliteit is een keuze op uitstraling en beleving van de openbare ruimte én op financiën. Zie voor het verschil tussen B- en C-kwaliteit figuur 12. Het is belangrijk dat bewoners en het gemeentebestuur weten wat een keuze voor een beeldkwaliteitsniveau betekent voor de beleving van de leefomgeving en wat de financiële consequenties zijn. Dit zorgt voor beter onderbouwde

IBOR Rijswijk 2021-2025

30

dddd13-1-2021

en gedragen keuzes in de ambities voor beheer. Door te schouwen met de CROW-beeldsystematiek wordt objectief beoordeeld of de ambities in Rijswijk worden waargemaakt.

Figuur 12. Een kleine selectie uit de CROW-beeldsystematiek voor beoordelingen op A- B- en C-niveau (grof zwerfafval op gazon, bevuiling afvalbakken, uitwerpselen op verharding, kaal oppervlak heesters).

Het onderhouden van de openbare ruimte bestaat uit klein onderhoud, groot onderhoud en het vervangen van objecten/voorzieningen als hun levensduur ten einde komt. Om de afweging tussen klein, groot en vervangingsonderhoud te maken, is het van belang om de kwaliteit van objecten, de kosten van onderhoud, de vervangingsplanningen en de werkelijke technische staat goed in beeld te hebben. Op deze wijze voorkom je onnodig vervangen of juist kapitaalsvernietiging. Inrichting heeft grote invloed op het beheer van de openbare ruimte. Het kiezen voor open verharding draagt bij aan klimaatbestendigheid door het infiltreren van hemelwater, maar kan ook zorgen voor een beeld met meer onkruid of voor hogere kosten in onkruidbestrijding. De bereikbaarheid van groenvlakken of water heeft invloed op de beheerbaarheid. In de inrichting is het daarom belangrijk hier rekening mee te houden. Het uitgangspunt is daarbij het programma van eisen voor de inrichting. Wanneer daarvan wordt afgeweken gebeurt dit in overleg met Stadsbeheer en Onderhoud Ruimtelijk Domein. De consequenties van de afwijking voor de kwaliteit en financiën moeten inzichtelijk zijn en gefinancierd kunnen worden. Het dagelijks onderhoud gebeurt vaak door externe partijen. De contracten en bestekken hiervoor worden meerjarig aanbesteed. Wanneer mogelijk worden hiervoor beeldbestekken gehanteerd.

In de overeenkomst wordt ruimte gelaten voor flexibiliteit in het geval van calamiteiten. Op de uitvoering van de bestekken wordt toezicht gehouden om te zorgen dat afspraken worden nagekomen. Het beheer is de verantwoordelijkheid van een grote groep mensen in de buitendienst en op het stadhuis. Er wordt gewerkt in verschillende beheerdomeinen zoals groen en verharding. Hierbij is het belangrijk om te zorgen dat tussen deze domeinen en onderling in teams afstemming plaatsvindt. De openbare ruimte bestaat niet uit losse onderdelen maar vormt over de verschillende domeinen heen één geheel. Met de invoering van de omgevingswet wordt een integrale benadering van projecten eenvoudiger. Een professionele integrale projectmatige aanpak zorgt ervoor dat bewoners en bedrijven minder hinder hebben van werkzaamheden en is financieel effectief. Overzicht dat de domeinen overstijgt is belangrijk, in de vorm van kaarten met werkzaamheden in de openbare ruimte en een integraal projectenboek.

IBOR Rijswijk 2021-2025

31

dddd13-1-2021

Voor een integraal overzicht is het belangrijk de gegevens van de verschillende beheerdomeinen goed bij te houden. Daarom wordt één centraal beheersysteem gehanteerd door gegevensbeheerders. De Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT) is hiervoor de basis. De beheerders van de verschillende domeinen zorgen ervoor dat het centrale beheersysteem actueel blijft door revisies aan te leveren conform de eisen van de gegevensbeheerder. Bij uitzondering wordt door beheerdomeinen aanvullend een eigen systeem voor gegevensbeheer gebruikt. Dit kan wanneer dit voor het dagelijks beheer voordelen biedt. Deze systemen zijn geen vervanging voor het centrale beheersysteem.

Ambities voor een betere basis -

-

-

-

De basis is op orde onder het motto schoon, heel en veilig. De ambitie voor beeldkwaliteit is B, waarbij voor locaties of beheerobjecten kan worden afgewogen of een soberder C acceptabel is. De consequenties van de keuze voor onderhoud op een beeldkwaliteitsniveau voor de beleving van de leefomgeving en de gemeentelijke financiën worden onder de aandacht gebracht bij bestuursorganen, bewoners en ondernemers. De ambities en prestaties voor een goede basis in Rijswijk worden objectief beoordeeld volgens CROW-beeldsystematiek. Vervangingspieken en kapitaalsvernietiging worden voorkomen door planmatig werken op basis van schouwen, kwaliteitsinspecties en meerjarenplannen. Er wordt integraal gewerkt door de planning van de verschillende beheerdisciplines en andere taakvelden op elkaar af te stemmen en gelijktijdig uit te voeren. Deze planning is weergegeven in het projectenboek en overzichtskaart. Het projectmatig werken wordt verder geprofessionaliseerd. Het dagelijks onderhoud wordt geborgd door bestekken en contracten meerjarig aan te besteden en hierop toezicht te houden Bij de inrichting van de openbare ruimte binnen in- en uitbreidingslocaties wordt de beheerbaarheid nadrukkelijk afgewogen. Het programma van eisen t.b.v. de openbare ruimte is hiervoor het uitgangspunt. Bij afwijking hiervan worden de (financiële) consequenties met Stadsbeheer en ORD besproken.

Gegevensbeheer is actueel en het proces hiervoor adequaat ingericht. Er wordt gebruik gemaakt van 1 integraal beheersysteem. Revisie wordt aangeleverd conform de eisen van de gegevensbeheerder. Eigen beheersystemen per domein zijn in uitzonderingsgevallen een mogelijke aanvulling.

Een groene woonstad Rijswijk groeit en verdicht. Nieuwe wijken in Rijswijk Buiten verrijzen en ook in de Plaspoelpolder gaat meer worden gewoond. Tegelijkertijd staat Rijswijk bekend om haar ruime hoeveelheid stedelijk groen: de (historische) landgoederen en de parken. Het is een stadsambitie om een groene woonstad te blijven en deze waarde verder te ontwikkelen. Wonen in een groene omgeving maakt Rijswijk uniek in de metropoolregio. Om groen en lommerrijk stedelijk wonen te kunnen bieden blijft aandacht voor het stedelijk groen en de parken belangrijk, door het te koesteren en blijven ontwikkelen. Het stedelijk groen zorgt ervoor dat de woonomgeving een prettige uitstraling heeft. Variatie van beplanting en gebruik van kleuren kunnen daaraan bijdragen. Stedelijk groen speelt een belangrijke rol in de vermindering van hittestress in Rijswijk; het zorgt voor schaduw en verkoeling in verharde straten. Een groene omgeving inspireert inwoners in de inrichting van hun eigen tuin en de keuze voor groene energie. Met het aanbrengen van openbaar groen wordt rekening gehouden met de wijze waarop het groen onderhouden en beheerd kan worden, ook is het van belang de groeiplaats goed aan te brengen. Parken zijn als groene oases in de stad. Ze zijn cruciaal voor een prettig leefklimaat, klimaatbestendigheid en het bieden van natuur en ruimte aan bewoners.

Parken brengen koelte op warme dagen en zorgen voor rust in een

IBOR Rijswijk 2021-2025

32

dddd13-1-2021

natuurlijke omgeving. Daarnaast bieden ze levendige ontmoetingsplekken en ruimte voor sport, spel en recreatie. Ook voor natuurontwikkeling zijn parken belangrijk: door de juiste inrichting en plantkeuze zorgen ze voor natuurlijke, biodiverse gebieden in Rijswijk. Het Wilhelminapark en de Landgoederenzone krijgen al een gerichte impuls. Veel andere parken in Rijswijk zijn verouderd. Er wordt gestreefd naar het optillen van alle parken naar een goed basisniveau waarbij belangrijke groenwaarden een plaats krijgen. Groen in Rijswijk heeft niet altijd een grote waarde op het gebied van biodiversiteit. Het vergroten van die waarde is goed voor planten en dieren en daarmee uiteindelijk ook voor de bewoners. Een groene woonomgeving komt de gezondheid ten goede. Bij herinrichting wordt daarom zoveel mogelijk ingericht op een manier die de biodiversiteit ten goede komt en ruimte laat om de groene waarden te ontwikkelen. Monoculturen worden voorkomen en de plantkeuze is gericht op een grotere variëteit aan planten en dieren. Inheemse soorten hebben hierbij door hun effectiviteit de voorkeur. In het beheer wordt rekening gehouden met biodiversiteit door waar mogelijk beheeractiviteiten als maaien, waterkantbeheer en snoeien hierop aan te passen. Het veranderende klimaat zorgt ervoor dat van oudsher inheemse soorten misschien niet meer de beste keuze zijn in de inrichting van het groen.

In de soortkeuze is daarom aandacht voor nieuwe soorten die door het veranderde klimaat goed passen en groeien in Rijswijk. Beheer van groen in Rijswijk is gericht op voldoende onderhoud en vernieuwing voor een goede uitstraling. Ook in het groen streven we in Rijswijk naar beeldkwaliteit B, eventueel met C waar dat mogelijk is. Daarnaast is er aandacht voor natuurinclusief beheer, met keuzes die gericht zijn op een natuurlijke inrichting, biodiversiteit en klimaatbestendigheid. Afstemmen van het einde van de levensduur van bomen op de uitvoering van projecten (bijvoorbeeld herprofilering) draagt bij aan integrale afstemming. Bij grote projectontwikkelingen worden afwegingen gemaakt over het behoud of vervanging van groen en bomen. Een afwegingskader biedt houvast voor het maken van deze afweging. Er wordt in Rijswijk 80 kilometer gasleiding vervangen. Dit heeft invloed op het onderhoud van de openbare ruimte, met name op de bomen in de straten waar dit speelt. Het biedt kansen voor een integrale aanpak van straten, waarbij herprofilering kan plaatsvinden, maar kan er ook voor zorgen dat bomen verloren gaan. Wanneer mogelijk worden bomen behouden of teruggeplaatst om te zorgen dat de groene woonomgeving behouden blijft. Ambities voor een betere groene woonstad -

-

-

-

-

Het groen van Rijswijk maakt de stadsregio uniek en aantrekkelijk en dat moet zo blijven. Waar mogelijk wordt het lommerrijk wonen versterkt. Beheer is gericht op een voldoende kwaliteit, met groen dat er goed uit ziet en gericht op de ontwikkeling van gebruik- en belevingswaarden en eindbeelden. Bestaand groen wordt – waar mogelijk – in stand gehouden. De levensduur van bomen wordt afgestemd op grote projecten in dezelfde straat of wijk. Er komt een afwegingskader voor het beoordelen van monumentale bomen om in projectontwikkeling het behoud van bomen te onderbouwen. Parken en stedelijk groen bieden inwoners een prettig leefklimaat en nodigen uit tot ontmoeten. Parken krijgen waar mogelijk een impuls om een basisniveau te halen op deze waarden. Kleinere groenvoorzieningen zijn goed geïntegreerd in (verdichte) woonwijken met de juiste soortkeuzes wat zorgt voor een groene woonomgeving met kleur en variatie. Dit is maatwerk, waarbij flexibel wordt omgegaan met groen: bomen en ander groen zijn uitwisselbaar. Typen groen zijn afgestemd op de omliggende verhardingen (voorkomen van schade) en beheerbaarheid is in acht genomen. Waar mogelijk beheer en inrichting realiseren gericht op het vergroten van biodiversiteit: het voorkomen van monoculturen, soortkeuze (kruiden en inheemse soorten) die bijdraagt aan biodiversiteit en hierop afgestemd beheer.

Soortkeuze is afgestemd op het veranderende klimaat. De effecten van de grote vervangingsopgave in gasleidingen op het bomenbestand worden in kaart gebracht. Per straat of wijk wordt bekeken hoe kan worden gezorgd voor het behoud van bomen.

IBOR Rijswijk 2021-2025

33

dddd13-1-2021

De leefomgeving van de bewoners en ondernemers De openbare ruimte van Rijswijk is in ontwikkeling. Rijswijk groeit met de toevoeging van nieuwe wijken in Rijswijk Buiten, verdichting van bestaande woongebieden en de ontwikkelingen in de Plaspoelpolder en rond winkelcentrum In de Bogaard geven Rijswijk voor de toekomst een ander aanzicht. Dit zijn grote ingrepen in de leefomgeving van de bewoners van Rijswijk. Een leefomgeving waar bewoners zich thuis moeten voelen. Het huis en de tuin zijn persoonlijke leefomgevingen en de openbare ruimte is de gezamenlijke leefomgeving. Die leefomgeving is niet alleen schoon, heel en veilig, maar heeft ook een functie voor de bewoners van Rijswijk. Dit geeft de openbare ruimte een grote maatschappelijke waarde. Rijswijk heeft de ambitie dat de leefomgeving het verlengde wordt van de tuin en woonkamer van haar bewoners. Het zijn prettige verblijfsplaatsen die uitnodigen tot verblijf, ontmoeting, lopen, fietsen en buiten spelen. Dit betekent ook dat inrichting, van zowel verhardingen als toegepast meubilair en verlichting functioneel is en afgestemd op het gebruik. Spontane ontmoetingen zorgen voor sociale cohesie. Iedereen voelt zich er thuis: oude en nieuwe bewoners, jong en oud, werkenden en omwonenden, zorgbehoevenden en hun hulpverleners. Rijswijk kent nu mooie plekken, zoals de landgoederen, Oud-Rijswijk en de buitengebieden in Pasgeld.

Andere plaatsen hebben aandacht nodig om waardevol te worden of blijven voor bewoners. De grote doorgaande wegen doorsnijden wijken die zo geïsoleerd kunnen raken. Het is belangrijk om de aansluiting van de wijken op deze wegen herkenbaar te maken en de wegen zelf hun doorgaande karakter te laten behouden. Wanneer de bewoners van Rijswijk geen positieve beleving hebben van hun leefomgeving, zorgt dit voor een lagere ervaren kwaliteit van wonen, wat kan leiden tot vervreemding en ook meer klachten en meldingen. Inrichting of onderhoud kan minder aansluiten op de wensen en behoeften van de bewoners in een wijk of zelfs buurt. Gevolg is dat de bewoners de keuzes die worden gemaakt vanuit de gemeente minder goed begrijpen. Daarom is het belangrijk de bewoners van Rijswijk voldoende te betrekken bij overwegingen en keuzes die gemaakt worden in de openbare ruimte. Dit geldt zeker bij ingrijpende ontwikkelingen in de stad, zoals bij herinrichtingen en klimaatadaptieve maatregelen. Participatie in de herinrichting van de openbare ruimte in Rijswijk kan ervoor zorgen dat bewoners zich medeverantwoordelijk voelen voor hun leefomgeving. De bewoners voelen zich dan meer thuis en zijn meer bereid te zorgen voor hun directe woonomgeving.

Initiatieven van bewoners in Rijswijk worden gestimuleerd, dit levert vaak een opening op om veel breder samen te werken met bewoners op het gebied van duurzaamheid of zorg.

Ambities voor een betere leefomgeving van de bewoners en ondernemers -

-

-

De openbare ruimte is de gezamenlijke leefomgeving van de inwoners van Rijswijk. Bewoners van Rijswijk voelen zich medeverantwoordelijk voor hun leefomgeving. Bewonersinitiatieven worden gestimuleerd en er is sociale cohesie. Bewoners worden meegenomen in de gemaakte keuzes. Klachten van inwoners worden adequaat verholpen en waar mogelijk voorkomen. Er wordt in de leefomgeving gestreefd naar verbindende stadsassen langs de grote doorgaande wegen waarbij op aansluitingen van wijken gestreefd wordt naar toegankelijkheid, met eigen identiteit en herkenning van de entree van de wijk. De leefomgeving nodigt uit tot verblijf, (spontane) ontmoeting, lopen, fietsen en buiten spelen. Iedereen voelt zich welkom. Er is voor ieder wat wils. Grote groengebieden of kleinere plantsoenen krijgen specifieke gebruikswaarden zodat hier bepaald gebruik maar ook aantrekkingskracht en identiteit door ontstaat. Inrichting van de leefomgeving gebeurt op basis van de functie in de stad en sluit zoveel mogelijk aan op de behoefte van de bewoners. De inrichting is aantrekkelijk en veilig zodat deze bijdraagt aan het uitnodigende karakter.

IBOR Rijswijk 2021-2025

34

dddd13-1-2021

Bereikbaarheid & mobiliteit Rijswijk heeft een regionale functie op het gebied van bereikbaarheid. Enkele grote wegen vormen de assen door de gemeente in het verbinden van de omliggende gemeenten en gebieden. Dit maakt van Rijkwijk ook een “doorreisgemeente”. De verbinding met andere steden is voor de bewoners van Rijswijk belangrijk, omdat zij vaak in andere gemeenten werken, winkelen of recreëren. Voor ondernemers zijn de wegen belangrijk voor een toestroom aan klanten en zij vormen het visitekaartje van Rijswijk. Daarom is het belangrijk voor het borgen van de basiswaarde van de openbare ruimte dat ze goed worden onderhouden. De wegen en entrees zijn een visitekaartje van Rijswijk. Daarom worden ze aangekleed met bomen en groen en is de inrichting verzorgd. Op hoofdroutes hebben een verzorgde uitstraling en veiligheid voorrang op ecologisch beheer wanneer deze niet goed samen gaan. Hierbij is het wel belangrijk dat de ecologische groenstructuur van Rijswijk in stand blijft. De fiets is in Rijswijk een belangrijk vervoersmiddel. Fietsen is een aantrekkelijk alternatief voor de auto draagt bij aan gezondheid en klimaatdoelen. De grootte van Rijswijk biedt veel kansen om het gebruik van de fiets verder te vergroten. Daarvoor is bereikbaarheid op de fiets belangrijk.

Dit kan worden bereikt door goed onderhouden fietspaden en de mogelijkheid tot veilig parkeren van de fiets dicht bij huis, openbaar vervoer, winkels en recreatieve plekken. Regionale bereikbaarheid per fiets wordt versterkt door bestaande fietspaden te verbeteren en aan te sluiten regionale fietsroutes, zoals de verbinding Delft-Rijswijk-Den Haag. In Rijswijk wordt het programma voor fietspaden vastgelegd in het Uitvoeringsplan fietspaden, fietsstroken en fietsstraten 2022-2030. De rol en positie van de voetganger wordt vaak onderschat. Op de korte afstanden is lopen het belangrijkste ‘vervoermiddel’. De ambitie is om naast het bevorderen van veilig en comfortabel fietsen, ook in te zetten op lopen. Met dezelfde doelstellingen: gezondheid en klimaatdoelen. Zowel functioneel als recreatief lopen horen daarbij. Randvoorwaarden zijn een verkeersveilige en sociaal veilige en toegankelijke openbare ruimte. Voor mensen met een beperking (visueel of motorisch) moeten de loopvlakken voldoende breed, obstakelvrij en vlak zijn. Bijzondere aandacht is nodig voor oversteekplaatsen, openbaar vervoerhaltes en trappen. Een brede stoep nodigt uit tot informeel spelen in de buurt. In overleg met de doelgroep passen we op bepaalde locaties rateltikkers bij verkeerslichten toe. We hanteren de laatste richtlijnen van het CROW voor de inrichting van openbaar gebied voor voetgangers.

Ambities voor een betere bereikbaarheid -

-

De doorgaande wegen in Rijswijk geven een goed visitekaartje weg van Rijswijk. Ze hebben een verzorgde en verkeersveilige inrichting en begeleiding van bomen en groen. Fietsen in Rijswijk wordt beter gefaciliteerd door goede en veilige fietspaden. Fietsen kunnen 24 uur per dag worden geparkeerd in de buurt van voorzieningen. Voor regionale bereikbaarheid per fiets worden bestaande fietspaden verbeterd om aan te sluiten op regionale fietsroutes. Voetgangers in Rijswijk krijgen de komende jaren meer ruimte om veilig te bewegen.

Duurzaam Rijswijk streeft naar verduurzaming op het gebied van energie, biodiversiteit, milieu, klimaatbestendigheid, afval en circulaire economie. Dit heeft gevolgen voor het beheer van de openbare ruimte in Rijswijk. Biodiversiteit wordt behandeld onder de ambitie van een groene woonstad en klimaatadaptatie bij de ambitie voor klimaatbestendigheid. Hier worden ambities gesteld voor circulaire economie en energieverbruik. Rijswijk heeft doelen geformuleerd op het gebied van circulaire economie. Zo moet er in 2020 10% circulair worden ingekocht en werkt de gemeente toe naar een circulaire organisatie in 2050. Concrete ambities worden nog uitgewerkt. In de tussentijd wordt er zoveel mogelijk toegepast bij projecten en inkoop van materialen. Circulair ontwerp van de openbare ruimte heeft betrekking op het besparen van materiaal en grondstoffen door

IBOR Rijswijk 2021-2025

35

dddd13-1-2021

preventie, verlengen van de levensduur, duurzaam gebruik, ontwerp voor meerdere levenscycli, ontwerp voor optimaal beheer en onderhoud. Materialen worden wanneer mogelijk ingekocht met oog voor hergebruikte en duurzame materialen. Verder wordt er gestreefd naar het verlengen van de levensduur van producten en wordt er waar mogelijk hergebruikt aan het eind van de levensfase. De gemeente neemt zo veel mogelijk producten en materialen af van lokale, dan wel regionale leveranciers, uiteraard moet dit passen in het aanbestedingsbeleid, dit om de CO2 uitstoot te beperken. In het beheer van de openbare ruimte heeft dit invloed op materiaalkeuze. Wanneer vervangingen plaatsvinden van objecten als afvalbakken en banken, is het belangrijk te letten op de materialen die worden gekozen. Materialen die lang meegaan, die zijn hergebruikt of waarvan het winnen weinig impact heeft in termen van bijvoorbeeld energie- en waterverbruik hebben de voorkeur. In de openbare ruimte geldt dat bijvoorbeeld voor beton (veel CO2-uitstoot) en keuze van hout (houtkap). Wanneer ook rekening wordt gehouden met de arbeidsomstandigheden of locaties waar de materialen van het object worden gewonnen, is het materiaal in nog bredere zin duurzaam te noemen.

Om duurzame materiaalkeuze te borgen is het van belang een afwegingskader op te stellen voor de materialen die in verschillende domeinen van de openbare ruimte worden toegepast. Ten tweede kan actief worden gewerkt aan het beperken van afval door het verlengen van de levensduur en het hergebruik van materiaal. Straatstenen kunnen zoveel mogelijk worden hergebruikt en groenafval kan duurzaam worden gebruikt door te streven naar zoveel mogelijk hergebruik en recycling. Ten slotte is het mogelijk het energieverbruik in het beheer van de openbare ruimte te verminderen. Het verminderen van de uitstoot van het wagenpark en mobiele werktuigen door elektrificatie en het stellen van eisen in aanbestedingen van onderhoudscontracten op het gebied van CO 2-uitstoot of bredere duurzaamheidseisen dragen daaraan bij.

Ambities voor verbeteren duurzaamheid -

-

Bij ontwerp van de openbare ruimte wordt gestreefd naar circulair ontwerp, dit komt ten goede aan duurzaamheid in beheer. In materiaalkeuze bij (her)inrichtingen en vervangingen is aandacht voor materialen die lang meegaan of zijn hergebruikt en de energiekosten en arbeidsomstandigheden bij winning en productie. Voor materiaalkeuze in de openbare ruimte wordt een afwegingskader opgesteld. In het beheer worden afvalstromen verminderd door de levensduur van objecten te verlengen en afval een zo hoogwaardig mogelijke bestemming te geven, zoals hergebruik. In het beheer wordt gestreefd naar minder energieverbruik en CO2-uitstoot door aandacht te schenken aan eigen en extern materieel en werkwijzen. Eisen hiervoor zijn onderdeel van aanbestedingen. Groen is een duurzaam middel in de openbare ruimte, recycling van groenafval en hergebruik wordt nagestreefd.

Klimaatbestendigheid In 2014 heeft de regio Haaglanden de kwetsbaarheden in kaart gebracht die spelen bij klimaatverandering in de Adaptatiestrategie Haaglanden. In Rijswijk is met name sprake van hittestress. De Zuidvliet zorgt voor een risico op wateroverlast in Leeuwendaal. Door opwarming van stilstaand water door meer warm weer kan blauwalg een vaker voorkomend probleem worden, bijvoorbeeld in De Put. Om deze dreigingen het hoofd te bieden stelt Rijswijk een strategie en actieplan op voor klimaatadaptatie met aandacht voor de te nemen maatregelen en borging in de organisatie. In het IBOR sorteren we niet voor op de ontwikkeling van deze strategie. Wel is het belangrijk om het beheer van de openbare ruimte actief aan te haken bij de ontwikkeling van deze strategie en een daaruit volgend actieplan, omdat klimaatadaptieve maatregelen ongetwijfeld gevolgen hebben voor de inrichting en het beheer van de openbare ruimte. Inrichting zal veranderen om Rijswijk bestand te maken tegen de uitdagingen van wateroverlast en hitte.

IBOR Rijswijk 2021-2025

36

dddd13-1-2021

Om wateroverlast aan te kunnen zal het vergroten van infiltratie en het bergen van water een belangrijke rol spelen door het verminderen van verharding, bijvoorbeeld samen met bewoners als onderdeel van operatie steenbreek, of groter gebruik van open verhardingen, meer groen of waterbergende systemen in de bodem. Het nemen van zichtbare maatregelen inspireert bewoners ook in hun eigen tuinen meer waterberging te creëren door bijvoorbeeld watertonnen of wadi’s. Dit wil Rijswijk graag stimuleren. Om hittestress te verminderen is het verminderen van verharding, strategisch plaatsen van snippergroen, parken en waterpartijen belangrijk. Hierbij is het voor het beheer van belang dat rekening wordt gehouden met de beheerbaarheid van de nieuwe inrichtingen.

Ambities voor betere klimaatbestendigheid -

Het beheer openbare ruimte is actief betrokken bij de ontwikkeling van de strategie en het actieplan klimaatadaptatie. De gevolgen van klimaatadaptieve maatregelen voor het beheer van de openbare ruimte zijn duidelijk bij de medewerkers op het stadhuis en bij de medewerkers van Onderhoud Ruimtelijk Domein. Bij het klimaatbestendig inrichten van de openbare ruimte bij in en uitbreidingslocaties is aandacht voor de beheerbaarheid. Wij streven naar minder versteende oppervlakten in de openbare ruimte. Daarvoor is aandacht nodig in het ontwerp. Bewoners worden door de gemeente gemotiveerd om zelf klimaatadaptieve maatregelen te nemen. De actie Steenbreek wordt wanneer mogelijk uitgebreid. Om hittestress in de stad te voorkomen streven we naar voldoende volwassen bomen, water, sloten, schaduw en parkachtig groen en het juiste materiaalgebruik in de openbare ruimte.

Samenvatting ambities buiten beter De ambities zorgen ervoor dat het buiten beter wordt. De ambities worden in tabel 16 samengevat. De details van de ambities staan in de groene kaders in dit hoofdstuk.

Ambities Buiten Beter Een betere basis -

Schoon, heel en veilig Beeldkwaliteit Professionele organisatie Integraal werken Beheerbaar areaal Gegevensbeheer op orde

Een betere leefomgeving ván de bewoners en ondernemers -

Maatschappelijke waarde Eigenaarschap Participatie Klachtenafhandeling Verbondenheid Herkenbaarheid Bijzondere plekken Prettig verblijf Doelmatige functie

Een betere groene woonstad -

Aantrekkelijk groen Behoud groen Waardevolle parken Waardevol groen in wijken Beheerbaar groen Biodiversiteit en soortkeuze

Verbeteren duurzaamheid - Circulair ontwerpen - Afwegingskader materiaalgebruik - Afvalstromen verminderen - Energieverbruik verminderen - CO2-uitstoot verminderen - Hergebruik in groen

Een betere bereikbaarheid - Hoofdwegen voldoende capaciteit - Hoofdwegen herkenbaar en verzorgd - Faciliteren fietsbereikbaarheid Betere klimaatbestendigheid -

Aansluiten actieplan Interne bewustwording Klimaatbestendig én beheerbaar Verminderen verstening Voldoende schaduw Voldoende groen Voldoende water Inspireren bewoners

Tabel 16. Samenvatting ambities voor Buiten Beter.

IBOR Rijswijk 2021-2025

37

dddd13-1-2021

3. Beheermethodiek In dit hoofdstuk worden de uitgangspunten van het beheer en onderhoud in Rijswijk uiteengezet. Achtereenvolgens worden de begrippen ‘beheer’ en ‘onderhoud’ toegelicht, wordt een beschrijving gegeven van de organisatie en worden de taken en verantwoordelijkheden uiteengezet.

3.1. Organisatie Het beheer en onderhoud van de openbare ruimte is een taak van de teams Stadsbeheer en Onderhoud Ruimtelijk Domein (ORD) van het domein ‘Ruimtelijke ontwikkelingen’. Het team Stadsbeheer bestaat uit een cluster ‘regie en beleid,’ ingenieursbureau, administratieve ondersteuning en gegevensbeheer. Zie figuur 13 voor een schematische weergave van de positie van het team Stadsbeheer en ORD in de gemeentelijke organisatie.

Figuur 13. Positie van de teams Stadsbeheer en Onderhoud Ruimtelijk Domein in de gemeentelijke organisatie van Rijswijk. Boven de domeinen, waaronder ‘Ruimtelijke ontwikkelingen,’ met daaronder de teams van dit domein, waaronder ‘Stadsbeheer’ en ‘Onderhoud Ruimtelijk Domein’ (ORD). Dit is geen compleet organigram van de gemeentelijke organisatie of de overige domeinen en teams.

IBOR Rijswijk 2021-2025

38

dddd13-1-2021

De openbare ruimte is in Rijswijk opgedeeld in beheerdomeinen: groen, verharding, water, riolering, civiele kunstwerken, openbare verlichting, verkeersregelinstallaties, spelen en reiniging. Voor elk beheerdomein is een verantwoordelijke werknemer bij Stadsbeheer en de ORD.

3.2. Rolverdeling In het beheer van de openbare ruimte in Rijswijk onderscheiden we drie rollen: -

Strategisch beheerder Tactisch beheerder Operationeel beheerder

Strategisch beheerder De strategisch beheerder, ook bekend als asset eigenaar, bepaalt de strategische kaders waaraan de openbare ruimte moet voldoen. De taken van de strategisch beheerder zijn: -

Stelt de organisatiedoelen vast. Stelt de beleidskaders vast. Stelt de kwaliteitsambities voor de openbare ruimte vast. Stelt de beschikbare budgetten vast. Stelt andere middelen beschikbaar (o.a. capaciteit/kennis).

De strategisch beheerder is de raad van de gemeente Rijswijk, geadviseerd door de tactisch beheerder, het college (en ambtelijk het team Stadsbeheer).

Tactisch beheerder De tactisch beheerder, ook bekend als asset manager, brengt de risico’s in kaart, managet de kwaliteit en prestaties en komt met beheersmaatregelen. Deze rol ligt in Rijswijk bij het team Stadsbeheer. De tactisch beheerder: -

Voert regie over de verschillende beheerdomeinen en bewaakt het budget. Beheert de gegevens van het areaal. Monitort de kwaliteit van het areaal. Vertaalt beleid naar prioriteiten en prestatiedoelen. Weegt risico's af en formuleert beheerscenario's. Stelt beleidsplannen op. Stelt beheerplannen op. Stelt meerjarenplannen op. Stelt de kaders vast voor dagelijks onderhoud naar de operationeel beheerder (contractmanagement van metingen, inspecties en onderhoudswerkzaamheden). Is opdrachtgever voor groot onderhoud- en vervangingswerkzaamheden (projectvoorbereiding, bestekken, contracten, toezicht). Adviseert en rapporteert aan de strategisch beheerder via de regulieren P&C-cyclus (paragraaf kapitaalgoederen).

De tactische beheertaak is ondergebracht binnen het cluster Beleid en Regie van het team Stadsbeheer. Voor elk beheerdomein is een beleidsmedewerkers aangewezen die deze rol uitvoert. Deze persoon werkt nauw samen met de operationele beheerder van de team ORD/gemeentewerf. De operationele beheerders van de werf zijn de ogen en oren op straat en hebben daarom een belangrijke adviesfunctie. Het ingenieursbureau is opdrachtnemer van het cluster Regie en Beleid voor het maken van bestekken en plannen van projecten voor groot onderhoud en vervangingsprojecten. Het cluster Gegevensbeheer is verantwoordelijk voor het actueel houden, invoeren, verwerken van areaalmutaties en vervolgens leveren van

IBOR Rijswijk 2021-2025

39

dddd13-1-2021

areaalgegevens uit het beheersysteem. Het cluster heeft hierin een ondersteunende en adviserende rol naar het cluster Regie en Beleid. Het cluster Administratieve Ondersteuning is ondersteunend voor het team Stadsbeheer.

Operationeel beheerder De operationeel beheerder, ook bekend als dienstverlener, voert het beheer en onderhoud uit. Deze rol ligt bij het team Onderhoud Ruimtelijk Domein (ORD). De taken van de operationeel beheerder zijn: -

Houdt toezicht op uitbestede metingen, inspecties en werkzaamheden in dagelijks onderhoud. Verricht zelf metingen, inspecties, e.d. ten behoeve van het beheer. Voert zelf werkzaamheden in dagelijks onderhoud uit. Handelt klachten en meldingen af. Is verantwoordelijk voor de inzet van budgetten voor dagelijks beheer. Rapporteert op gezette tijden voortgang, prestaties, meetresultaten en areaalwijzigingen aan de tactisch beheerder. Is oren en ogen van de tactisch beheerder en heeft een adviesfunctie inzake beleid.

Het team Onderhoud Ruimtelijk Domein is operationeel beheerder. Daarnaast worden werkzaamheden uitbesteed aan derden, die in dat geval dagelijks onderhoud in het operationeel beheer uitvoert. Zodoende bestaat het operationele beheer uit een mix van eigen personeel en aannemers die gecontracteerd zijn. Wanneer een aannemer onderhoudswerkzaamheden uitvoert op basis van een contract van de tactisch beheerder is het team ORD verantwoordelijk voor toezicht op de bestekken. Het operationeel beheer heeft verschillende werkvormen. Het heeft een partnerschap met de DSW, voornamelijk op het gebied van groen en zwerfvuil.

3.3. Werkwijze In de organisatie van het beheer worden enkele uitgangspunten gehanteerd. Het werken vindt plaats conform onderstaand figuur 14: de beleidsachtbaan. Iedere afdeling heeft daarin zijn rol. Zowel projecten als het onderhoud laten zich vangen in cyclische werkwijze.

Projectmatig werken In beheer en onderhoud werken we projectmatig. Daarbij wordt er vanuit de cyclus een aantal stappen doorlopen. • • • • • • • • • • • • •

Inventarisaties en kwaliteitsbeoordelingen Bepalen investeringsprogramma vervangingsonderhoud Bepalen klein- en groot onderhoudsmaatregelen en prioriteren Budgettering onderhoudsmaatregelen Opdrachtbeschrijving en accordering Uitwerking maatregelen in planvorming en bestek Opstellen contracten/bestekken en aanbesteden Contractmanagement uitvoerende partijen Uitvoering maatregelen Directievoering en toezicht Projectevaluatie en nacalculatie Oplevering/overdracht Verwerking uitgevoerde maatregelen in beheersysteem Figuur 14. Beleidsachtbaan openbare ruimte.

IBOR Rijswijk 2021-2025

40

dddd13-1-2021

De kaders van deze aanpak zijn het IBOR en de domein specifieke beleids- en beheerplannen. De taakverdeling wordt bepaald aan de hand van de rolverdeling van strategisch, tactisch en operationeel beheerder. De projectmatige aanpak sluit zoveel mogelijk aan op de gemeentelijke planning- en controlcyclus (PDCA).

Beheer Onder het beheer van de openbare ruimte verstaan we alle maatregelen die erop gericht zijn om de openbare ruimte niet alleen in stand te houden maar ook mee te ontwikkelen in de veranderende eisen en behoeften vanuit de samenleving. Het beheer doorloopt jaarlijks de gehele beleidsachtbaan, met als bijzonder kenmerk dat in een onderhoudsjaar meerdere cyclussen door elkaar heen lopen. De verantwoording gaat over het jaar ervoor, de realisatie over het lopende jaar en de programmering over het volgende jaar en daarna. Daar doorheen loopt regelmatig de evaluatie en bijstellen beleid n.a.v. maatschappelijke ontwikkelingen. Tot de reguliere maatregelen behoren onder meer inspecties en inventarisaties, kwaliteitsopnames, duiden beleidseffecten op beheer, budgetteren, het bijhouden van areaalgegevens, contacten met bewoners, behandelen vragen verzoeken bewoners en bestuur, het opstellen van onderhoudsplannen en programmeren/plannen, de voorbereiding van maatregelen, het opstellen van bestekken en contracten, het contracteren van uitvoerende partijen, houden van toezicht, opleveren, enz.

Onderhoud Onderhoud betreft de fysieke uitvoering van maatregelen aan de infrastructuur. We maken bij onderhoud onderscheid in: -

klein of dagelijks onderhoud groot onderhoud vervangingsonderhoud.

Dagelijks onderhoud betreft relatief kleine maatregelen die gericht zijn op het verzorgen, herstel/reparatie of conservering van delen van objecten. Dagelijks onderhoud kent meerdere aanduidingen. Dit zijn onder andere regulier onderhoud, service-onderhoud, maatregelen die voortkomen uit klachten en meldingen en calamiteitenonderhoud. Dagelijks onderhoud heeft dus enerzijds een planmatig karakter en anderzijds voor een deel een ad hoc karakter. Ad hoc taken kunnen slecht worden ingepland en zijn vaak verweven in de uitvoering van reguliere taken. Dagelijks onderhoud en deels groot onderhoud liggen vast in de jaarlijkse exploitatiebegroting. Groot onderhoud betreft grootschalige werkzaamheden op een substantieel deel van een object die periodiek noodzakelijk zijn en tot doel hebben het kwaliteitsniveau zodanig te verbeteren dat de beoogde levensduur wordt bereikt, dan wel verlengd. Het Meerjaren Onderhoudsplan (MJOP) komt tot stand op basis van technische inspecties en visuele beoordelingen. Deze worden geprioriteerd met in achtneming van de beschikbare budgetten. Kenmerk van groot onderhoud is dat dit planmatig uitgevoerd kan worden verspreid over meerdere jaren.

Rijswijk ligt voor een groot deel op draagkrachtige gronden (binnenduinrand) waardoor met name bij wegen en rioleringen maatregelen over een langere periode verspreid uitgevoerd kunnen worden, meer dan bij minder draagkrachtige gronden. Budgetten voor het MJOP kunnen op meerdere manieren tot stand komen; via egalisatiefondsen, vaste jaarlijkse budgetten in de exploitatiebegroting en via aparte kredieten. Vervangingsonderhoud is noodzakelijk wanneer het object het einde van de levensduur heeft bereikt en het rendement van klein en groot onderhoud te klein geworden is, waardoor dit type onderhoud te duur is geworden. Het oude object wordt hierbij vervangen door een nieuw object. Dit gaat vaak samen met reconstructies omdat de (wettelijke) eisen die gesteld worden aan de inrichting en functionaliteit daarvan zijn gewijzigd, maatschappelijke ontwikkelingen andere eisen met zich meebrengen (bv. klimaat), of omdat er sprake is van nieuwe inzichten in materialen, werkwijze, samenhangende maatregelen, e.d.

IBOR Rijswijk 2021-2025

41

dddd13-1-2021

Integraal samenwerken Formeel is het beheer van de openbare ruimte opgedeeld in beheerdomeinen met hun eigen areaal in beheer. Voor elk beheerdomein is een tactisch beheerder bij het team Stadsbeheer en een operationeel beheerder bij het team ORD aangesteld. Het IBOR zorgt voor een integrale beschouwing van het beheer van de openbare ruimte. In het beheer van de openbare ruimte zorgt integraal werken voor meer slimme afstemming en betere resultaten. Daarom streven de teams Stadsbeheer (tactisch beheerder) en ORD (operationeel beheerder) ernaar om in de praktijk veel samen te werken. Er vindt doorlopend afstemming plaats tussen de beheerdomeinen op tactisch en operationeel niveau (horizontaal). Het cluster Regie en Beleid van Stadsbeheer is opdrachtgever voor beheerprojecten van het ingenieursbureau en is daarom nauw bij de projecten betrokken. Projectplannen worden getoetst door de tactisch en operationeel beheerder. Een integraal projectenboek zorgt voor de planning van integrale projecten. Afstemming tussen het team Stadsbeheer en andere teams is belangrijk omdat het beheer van de openbare ruimte niet op zichzelf staat. Met name met het team Bereikbare Stad worden banden onderhouden om maatregelen te stroomlijnen.

Op domeinniveau is het belangrijk regelmatig af te stemmen met het domein ‘Maatschappelijke ontwikkelingen’, met name met de daaronder vallende teams Natuur en Samenleving en de wijkcoordinatoren.

Beoordeling kwaliteit openbare ruimte Kwaliteit van de buitenruimte wordt bepaald door de inrichting, het beheer en het gebruik. Veel situaties kunnen worden beoordeeld vanuit deze samenhang. Vanuit het beheer van de ruimte worden in de kwaliteit drie benaderingen onderscheiden: •

•

•

Technische kwaliteit (heel, veilig). De technische kwaliteit wordt beoordeeld aan de hand van inspecties, zoveel mogelijk aan de hand van algemeen geaccepteerde landelijke normen (GWW/CROW). Beeldkwaliteit. In beeldkwaliteit worden ambities vastgesteld waarop gericht kan worden beheerd door middel van beeldbestekken en schouwen van de openbare ruimte op basis van de beeldsystematiek van het CROW. Maatschappelijke kwaliteit of -waarde. Maatschappelijke waarde heeft betrekking op doelmatigheid en de beleving van de openbare ruimte door de bewoners. Het meten van deze waarde is daarom veelal onderdeel van een participatietraject. Deze waarden zijn subjectief maar door ze breed op te halen worden ze geobjectiveerd.

Figuur 15. Model beeld- en kwaliteitsbepalende aspecten openbare ruimte.

De kwaliteit die wordt nagestreefd in de openbare ruimte is een bestuurlijke keuze. Hierin is het goed onderscheid te maken in de inrichtingskwaliteit, de beheerkwaliteit en wat maatschappelijk gewenst is.

Bewonersparticipatie Bij veel projecten in de openbare ruimte worden bewoners betrokken. Op welke manier de participatie wordt vormgegeven wordt per project beoordeeld op basis van een inschatting van de toegevoegde waarde en ervaringen bij eerdere projecten. Er is hierin binnen Stadsbeheer ervaring opgebouwd.

IBOR Rijswijk 2021-2025

42

dddd13-1-2021

Bewonersinitiatieven en adoptiegroen worden door zowel het team Stadsbeheer als de teams Natuur en Samenleving of de wijkcoördinatoren onder het domein ‘Maatschappelijke ontwikkelingen’ opgepakt. In het reguliere werk wordt ook service verleend die gekoppeld is aan participatie, waarbij inzet vanuit ORD en soms Stadsbeheer noodzakelijk is. Verder zijn er reguliere contacten met bewoners en/of maatschappelijke organisaties veelal aan de hand van vragen en/of meldingen. Ook hierin spelen ORD en Stadsbeheer een rol.

Passende contractvormen Contracten die door de tactisch beheerder worden gesloten met derden worden, wanneer mogelijk, integraal, meerjarig en met prestatiedoelen gesloten. Wanneer mogelijk maken we gebruik van partijen met lokale kennis.

Gegevensbeheer Om integraal beheer mogelijk te maken wordt één centraal beheersysteem gehanteerd voor het beheer van de openbare ruimte. Dit systeem wordt beheerd door het cluster Gegevensbeheer van het team Stadsbeheer. Het systeem bevat informatie over het areaal in beheer, waaronder aantallen, geografische gegevens, levensduur en inspectiegegevens. De geografische basis is de Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT). De beheerders zorgen ervoor dat het centrale beheersysteem actueel blijft door revisies aan te leveren conform de eisen van de gegevensbeheerder. Dit zorgt voor eenduidige areaalgegevens. Bij uitzondering wordt door beheerders aanvullend een eigen systeem voor gegevensbeheer gebruikt wanneer dit voor het dagelijks beheer noodzakelijk is. In dit soort systemen wordt specifieke vaktechnische informatie per element vastgelegd die noodzakelijk is om de uitvoering van werkzaamheden goed te kunnen sturen. Deze systemen zijn geen vervanging voor het centrale beheersysteem.

IBOR Rijswijk 2021-2025

43

dddd13-1-2021

4. Financiële scenario’s beheerkwaliteit Jaarlijks is er een budget beschikbaar voor het beheer van de openbare ruimte. Het benodigde budget wordt berekend in de beheerplannen per beheerdomein. Voor IBOR zijn doorrekeningen gemaakt om het budget te toetsen aan de ambities die Rijswijk heeft voor de openbare ruimte en de opgaven die er zijn in de beheerdomeinen. In de scenario’s kan in meerdere of mindere mate aan deze opgaven en ambities worden voldaan. Allereerst worden de ambities samengevat. Vervolgens worden drie scenario’s geschetst, namelijk: -

Budgetneutraal nulscenario Scenario gericht versoberen Scenario sober

De doorrekeningen gelden voor het huidige areaal. Voor areaaluitbreidingen wordt zodoende uitgegaan van de reguliere extra budgetten die voor beheer beschikbaar komen bij oplevering van projecten. Zie voor details van de doorrekeningen bijlage 1.

4.1. Opgaven en ambities De keuze tussen financiële scenario’s heeft mogelijk consequenties voor het beheer van de openbare ruimte. Dit kan de ambities op beeldkwaliteit betreffen, maar ook grip op achterstanden en opgaven die volgen uit de huidige situatie. Ook heeft Rijswijk ambities voor de openbare ruimte en zijn er maatschappelijke ontwikkelingen waarop ingespeeld moet worden. Niet in elk scenario kunnen alle ambities worden nagestreefd. Om de gevolgen van de financiële scenario’s te schetsen worden deze ambities en opgaven samengevat. In hoofdstuk één werd de huidige situatie in de openbare ruimte van Rijswijk geschetst. Uit dit hoofdstuk volgen de nagestreefde kwaliteit per beheerdomein, achterstanden die er zijn en grote opgaven die er in de toekomst voorliggen. Een samenvatting van de ambities in beeldkwaliteit, achterstanden en opgaven staat in tabel 17. Beheerdomein

Achterstanden

Opgaven

Algemeen Groen

Nagestreefde Beeldkwaliteit B B, centra A

n.v.t. Aantal bomen

Verharding Water

C, centra B B

Civiele kunstwerken

B

Ca. 8% 8,9 km beschoeiing Ca. 10%

Openbare verlichting

B

Ja

Vervanging 80 kilometer gasleidingen. Beeldambitie halen. Beheerbaarheid nieuwe wijken. Wortelopdruk en achterstanden vervanging. Risico’s inschatten natuurlijke oevers i.v.m. vervangingsachterstand. Beheerbaarheid RW-buiten. Prioriteit civiele kunstwerken in beeld brengen. Achterstanden bruggen. Verouderd kabelnetwerk. Inventarisatie, vervangingsopgaven, klachten verminderen.

Verkeersregelinstallaties Spelen Overig meubilair Reiniging

B

Nee

B, centra A B, centra A B, centra A

Nee Nee Nee

Beeldambitie halen. Beeldambitie halen, klachten verminderen.

Tabel 17. De nagestreefde beeldkwaliteit, achterstanden en grote opgaven per beheerdomein. Zie voor details hoofdstuk 1.

In hoofdstuk twee zijn ambities beschreven voor een betere openbare ruimte in Rijswijk onder het motto: Buiten Beter. Deze zijn ondergebracht in een zestal thema’s. Veel van de ambities zijn doelen voor de toekomst van de openbare ruimte in Rijswijk. Een samenvatting van de ambities staat in tabel 18. In de financiële scenario’s zijn sommige ambities na te streven, andere niet. Dit wordt toegelicht bij de scenario’s.

IBOR Rijswijk 2021-2025

44

dddd13-1-2021

Ambities Buiten Beter Een betere basis -

Schoon, heel en veilig Beeldkwaliteit Professionele organisatie Integraal werken Beheerbaar areaal Gegevensbeheer op orde

Een betere leefomgeving ván de bewoners en ondernemers -

Maatschappelijke waarde Eigenaarschap Participatie Klachtenafhandeling Verbondenheid Herkenbaarheid Bijzondere plekken Prettig verblijf Doelmatige functie

Een betere groene woonstad -

Aantrekkelijk groen Behoud groen Waardevolle parken Waardevol groen in wijken Beheerbaar groen Biodiversiteit en soortkeuze

Een betere bereikbaarheid - Hoofdwegen voldoende capaciteit - Hoofdwegen herkenbaar en verzorgd - Faciliteren fietsbereikbaarheid

Verbeteren duurzaamheid

Betere klimaatbestendigheid

- Circulair ontwerpen - Afwegingskader materiaalgebruik - Afvalstromen verminderen - Energieverbruik verminderen - CO2-uitstoot verminderen - Hergebruik in groen

- Aansluiten actieplan - Interne bewustwording - Klimaatbestendig én beheerbaar - Verminderen verstening - Voldoende schaduw - Voldoende groen - Voldoende water - Inspireren bewoners

Tabel 18. De ambities voor de openbare ruimte die in Rijswijk worden nagestreefd. Zie voor details hoofdstuk 2.

Nu volgen de financiële scenario’s. Per scenario wordt aangegeven in hoeverre er ruimte is om de ambities na te streven en te werken aan achterstanden en opgaven.

4.2. Nulscenario (basis op orde) Wanneer wordt uitgegaan van het huidige totaalbudget voor het beheer van de openbare ruimte, zijn er verschillende mogelijkheden om de middelen anders in te zetten en daarmee de ambities zoveel mogelijk waar te maken. • • • •

Differentiëren in (beeld)kwaliteit per structuurgebied en tussen beheerdomeinen. Differentiëren in (beeld)kwaliteit binnen de maatregelen van een beheergroep (bv. beplantingen, open verhardingen, onkruid, vuil) Nuances aanbrengen door groot onderhoud en vervangingen in tijd te verschuiven. Nuance aanbrengen in de prioriteit die gegeven wordt aan een bepaald beheerdomein.

De basis in de berekening van het nulscenario gaat uit van een gelijke behandeling van de verschillende beheerdomeinen en structuurgebieden in na te streven kwaliteiten en gaat uit van gemiddelde jaarlijkse kosten voor klein onderhoud, groot onderhoud en een gemiddelde jaarlijkse reservering voor vervangingsonderhoud. De doorrekening geeft aan dat binnen het huidige budget een algeheel onderhoud op gemiddeld B-kwaliteit (CROW-norm) mogelijk is. De basis is daarmee op orde. Een overzicht van de doorrekening en vergelijking met de budgetten van Rijswijk staat in Tabel 19. De vergelijking van de budgetten en de doorrekening laat zien dat er per domein verschillen zijn, maar dat dat marginaal te noemen is. Over het totale exploitatiebudget dat jaarlijks beschikbaar wordt gesteld voor dagelijks en groot onderhoud is een klein overschot van € 98.000 bij het nulscenario. Daarmee is het budget voor dagelijks (verzorgend) en groot onderhoud toereikend. De beschikbare investeringsbudgetten voor vervangingen zijn op dit

IBOR Rijswijk 2021-2025

45

dddd13-1-2021

moment niet toereikend om het berekende jaarlijks gemiddelde te reserveren bedrag voor vervangingen te dekken. Het tekort is ca. € 79.000. Hierbij moet de kanttekening worden gemaakt dat investeringsbudgetten per project worden aangevraagd en daarom in de praktijk jaarlijks verschillen. Op de begroting drukken deze budgetten jaarlijks op het exploitatiebudget vanwege kapitaalslasten. In deze budgetvergelijking voor het beheer is de afwijking marginaal te noemen, waarmee gezegd kan worden dat het onderhoud van de gehele openbare ruimte op niveau B (basis) budgetneutraal uitgevoerd kan worden. Hierbij zijn vervangingsachterstanden die zich vanuit het verleden kunnen ophopen, en het wegwerken daarvan, niet meegerekend. Samenvattende tabel Nulscenario Uitdraai gemaakt op: 13-1-2021 Nulscenario (B) berekend