Rijswijkse strategie op toekomstbestendige werklocaties

Toekomstbestendige werklocaties Economische analyse en strategie

Voorwoord De bedrijvigheid op de bedrijventerreinen neemt toe. Uit de provinciale behoefteraming van 2021 blijkt ook dat in vrijwel de gehele provincie sprake is van kwantitatieve en kwalitatieve tekorten aan bedrijventerreinen. Ruimte voor werken vinden wij als college belangrijk, want bedrijven genereren werkgelegenheid en leveren een belangrijke bijdrage aan de verduurzamings- en circulaire opgave waar we voor staan. We omarmen de diversiteit van het Rijswijkse bedrijfsleven, die creëert een interessant aanbod aan werkgelegenheid, van theoretisch tot praktisch opgeleide mensen. Daarnaast maakt het ons minder afhankelijk van schommelingen in economische sectoren en geeft deze veerkracht. Succesvolle klimaat- en energietransitie bij bedrijven is cruciaal. Niet alleen voor het behalen doelstellingen, maar ook voor huidige en toekomstige welvaart. Slimme toepassingen en innovaties op bedrijventerreinen dragen bij aan onze opgaven. Niet voor niets zijn de speerpunten in onze (onlangs vastgestelde) Economische visie 2030 ook innovatie, techniek en de energietransitie. Rijswijk ligt centraal in het sterk verstedelijkte en het economisch kerngebied van de Metropool Rotterdam Den Haag. Met onze relatief vele werklocaties nemen we als middelgrote gemeente een belangrijke plek in binnen de regio.

Onze bedrijventerreinen zijn goed bereikbaar en belangrijk voor het regionale economische vestigingsklimaat. Door de diverse ruimteclaims die ontstaan door verstedelijking wordt de druk op onze ruimte steeds groter. Het is belangrijk dat ruimte voor werken blijft bestaan. De ruimtelijke puzzel moeten we samen verder leggen. Als college zien wij het belang van behoud en investeren in toekomstbestendige werklocaties en hebben we door adviesbureau STEC een uitvoerige analyse en strategierapport laten opstellen. Per bedrijventerrein zijn de kernstrategie en de korte en lange termijn opgaven in beeld gebracht. We streven naar een balans van vraag en aanbod op de werklocatiemarkt, zowel qua type werklocaties, als in verschillende segmenten, als in kwaliteit (fysiek-ruimtelijke kwaliteit, bereikbaarheid, veiligheid, duurzaamheid).Dit komt terug in deze strategie toekomstbestendige werklocaties wat de belangrijkste opgaven en de positionering van de verschillende terreinen ten opzichte van elkaar én in de regio beschrijft. De economische analyse en strategie toekomstbestendige werklocaties vraagt om gezamenlijke uitvoering.

We grijpen kansen en dragen bij aan de (boven)lokale opgave door aan te sluiten bij de investeringsstrategieën, zoals van Provincie Zuid-Holland en de Metropoolregio Rotterdam Den Haag, en via netwerksamenwerkingen, zoals rondom de Energy Cave met bedrijven, onderwijs, kennis- en overheidspartners en stakeholders.

Samen met onze ondernemers, bedrijven, en (regio)partners gaan we collectief de komende periode verder aan de slag met de actuele én toekomstige opgaven op de thema’s circulariteit, duurzaamheid, energietransitie, bereikbaarheid en arbeidsmarkt. Op thema’s zijn we vanuit bijvoorbeeld de uitvoeringsagenda Plaspoelpolder al actief. Hierbij sluiten we aan bij de ambities en prioriteiten vanuit ons collegewerkprogramma en uit de regio.

Met vriendelijke groet,

Werner van Damme Wethouder Financiën, Economische zaken, Voorkomen ondermijning, Bedrijfsvoering, Dienstverlening.

Inhoudsopgave Voorwoord .....................................................................................................................................................2 Inleiding .........................................................................................................................................................5 Samenvatting 'Werken aan toekomstbestendige werklocaties’.....................................................................6 STEC rapportage……………..…………………………………….………………………………………..…..9-54

Inleiding Rijswijk heeft een Economische analyse op de Rijswijkse werklocaties opgesteld. Hierbij is aandacht voor een passend vestiging- en verblijfsklimaat. Een klimaat wat toekomstbestendig is en versterkend werkt voor zowel bestaande bedrijvigheid, als voor het aantrekken van nieuw ondernemerschap. De waarde van werklocaties in Rijswijk is groot De waarde van de bedrijven- en kantoorlocaties in en voor Rijswijk is groot. De bedrijventerreinen en kantoorlocaties -de (formele) werklocaties- zijn goed voor circa twee derde van het totaal aantal banen in onze gemeente. Rijswijk is echt een werkstad, te zien aan de vele inkomende pendelstromen en het hoge aantal banen per 1.000 inwoners in vergelijking met de regio Haaglanden. Rijswijk zorgt met haar acht formele werklocaties met goede bereikbaarheid ook een belangrijke rol in de metropoolregio Rotterdam-Den Haag. Het is het dan ook van groot belang dat de werklocaties aantrekkelijk blijven en maximaal aansluiten op kansrijke economische clusters en aansluiten op de steeds veranderende trends, ontwikkelingen en (ruimte) behoeften vanuit de markt. De ruimte is schaars en druk neemt toe De marktverkenning werklocaties Rijswijk liet zien dat het aanbod (uitgeefbaar en in de bestaande voorraad) zeer beperkt is in onze gemeente en dat het kwalitatief naar verwachting niet toereikend is voor eindgebruikers op de bedrijfsruimtemarkt.

Tegelijkertijd wordt in Nederland en ook in Rijswijk de ruimte steeds schaarser. We constateren dat er diverse ruimteclaims op de werklocaties ontstaan door trends als verstedelijking, digitalisering, duurzaamheid, nieuw ondernemerschap en circulaire economie. Bijdrage aan klimaat- en energietransitie en circulaire economie Succesvolle klimaat- en energietransitie van bedrijven is cruciaal, niet alleen voor het behalen van onze nationale CO2-doelstelling, maar ook voor huidige en toekomstige welvaart. Slimme toepassingen en innovaties op bedrijventerreinen op terrein van duurzame energieopwekking volgen elkaar ook in snel tempo op, bijvoorbeeld door ontwikkelen van energieopwekking in gevels en op daken. Dergelijke vormen van dubbel grondgebruik dragen bij aan onze opgave. Ook voor de circulaire economie is op bedrijventerreinen ruimte nodig. Bedrijven zijn grootverbruikers. Een groot deel van deze bedrijven is gevestigd op werklocaties. Hier valt dus veel winst te behalen. Lange termijn perspectief Vanwege het grote belang van toekomstbestendige werklocaties is een economisch lange termijn perspectief per locatie noodzakelijk, ook als bouwsteen voor de omgevingsvisie. Daarnaast geeft deze strategie bedrijven en investeerders investeringsperspectief, zekerheid maar ook duidelijkheid, bijvoorbeeld voor het doen van investeringen op gebied van zon of groen op daken.

Samenvatting ‘werken aan toekomstbestendige werklocaties’ Rijswijk werkt samen met de diverse stakeholders aan duurzame, circulaire werklocaties waarbij, passend bij de eigen unieke kenmerken, aandacht is voor belangrijke opgaven zoals veiligheid, voorkomen van ondermijning, de energietransitie, klimaatadaptatie, arbeidsmarktvraagstukken en goede bereikbaarheid.

Portefeuille met toekomstbestendige werklocaties Het doel is om een passende portefeuille werklocaties aan te kunnen blijven bieden die kwantitatief en vooral ook kwalitatief aansluit bij de huidige en toekomstige behoefte van ondernemers. Een helder gebiedsprofiel en strategie per werklocatie draagt hieraan bij. Met onze analyse en strategie werklocaties hebben we de verschillende locaties in Rijswijk beter in beeld gebracht, kunnen we die verder (her)positioneren en versterken, en geven we een economische impuls. Deze analyse geeft inzicht in hoe we op korte en lange termijn om gaan met onze werklocaties. Voor onze werklocatieportefeuille als geheel en aan de hand van een robuust en toekomstbestendig toekomstbeeld voor de afzonderlijke bedrijventerreinen, kantoorlocaties en gemengde werklocaties. We hebben input opgehaald bij de zittende bedrijven en vastgoedeigenaren van bedrijven op deze werklocaties. Deze analyse geeft daarmee de belangrijkste opgaven en de positionering van de verschillende terreinen ten opzichte van elkaar én in de regio. We beschrijven het gebiedsprofiel en strategie per locatie, de kernstrategie die we voor ogen hebben, en met welke opgaven we aan de slag willen gaan. In de overzichtskaart staan de toegekende kernstrategieën.

Overzichtskaart met kernstrategieën

Uitvoering Voor de deelgebieden Havengebied en Kesslerpark en omstreken in de Plaspoelpolder zijn recent de ontwikkelkaders vastgesteld, het Middengebied in de Plaspoelpolder blijft bedrijven’reservaat’. We gaan door met het herstructureren van de Plaspoelpolder. De kern van de Plaspoelpolder wordt benut om mkb in dienstverlening en productie te huisvesten, bij voorkeur met een duurzaam bedrijfsprofiel en aandacht voor circulaire economie. De randen ontwikkelen we tot (gemengde) woon-werkgebieden. Kwaliteitsverbetering en het zorgen voor een goed bereikbare en veilige omgeving hebben prioriteit. Onze bestaande bedrijventerreinen willen we behouden en revitaliseren. In Rijswijk Buiten bieden we bedrijven op bedrijventerrein t Haantje nieuwe ruimte. Gemeente Rijswijk wil een bredere visie ontwikkelen voor het TNO-terrein als ruimtelijk zoekgebied, hierin wordt ook bedrijventerrein Heulweg betrokken. Voor de bedrijven in Vrijenban en rond de Delftweg gaan we een toekomstvisie opstellen. Voor dit gebied wordt een economisch profiel opgesteld waarbij ook rekening wordt gehouden met beleidswensen en -prioriteiten van de regio.

We maken een voorstel voor clustering, kwaliteitsverbetering en positionering van het gebied waarbij rekening wordt gehouden met vraag naar bedrijvenlocaties met hogere milieucategorie en ruimtelijk grotere behoeften, zoals technische en logistieke dienstverlening. Echt grootschalige logistieke bedrijven of datacentra met extensieve kavelomvang en behoeften passen niet binnen de ruimtelijke structuur van Rijswijk. Nieuwvestiging van dit soort type grootschalige bedrijven faciliteren we niet. Ruimte voor werken behouden Er moet ruimte voor werken blijven. We willen de bestaande werklocaties voor werken behouden. Op de juiste plekken kan een overschot aan kantoor vierkante meters worden getransformeerd naar andere (economische) functies. Het belang van de zittende ondernemers en de bestaande milieuruimte is daarbij bepalend voor de gewenste transformatie. ‘Nieuwe economie’ bedrijven vestigen zich graag in dynamische en bruisende omgeving voor hun medewerkers met mogelijkheden tot kennisuitwisseling en samenwerkingen. Op bepaalde plekken werken we aan clustervorming, zoals de campusontwikkeling op Kesslerpark, maakbedrijven in het middengebied van de Plaspoelpolder, het vervoerscentrum Vrijenban en zakelijke dienstverlening in Hoornwijck en Broekpolder.

In samenwerking met ruimtelijk advies- en onderzoeksbureau Stec Groep is een economische analyse en strategie toekomstbestendige werklocaties opgesteld, waarbij aandacht is voor een passend vestiging- en verblijfsklimaat wat toekomstbestendig en versterkend werkt voor zowel bestaande bedrijvigheid als voor het aantrekken van nieuw ondernemerschap. We hebben hierbij aandacht voor de balans tussen vraag en aanbod van bedrijfsruimte en kantoren en ruimtelijke afwegingen. De volledige rapportage van Stec Groep in samenwerking met de gemeente Rijswijk is bijgevoegd. Samen verder aan de slag We investeren samen met het bedrijfsleven in toekomstbestendige werklocaties. Met onze toekomstvisie geven we uitwerking aan deze ambitie en willen we de juiste randvoorwaarden en uitgangspunten verwoorden en bedrijven duidelijkheid verschaffen over de strategie en koers. De gemeente staat niet alleen in het werken aan toekomstbestendige werklocaties. Als overheid kunnen we de economie niet regisseren, maar wel zorgen voor de randvoorwaarden voor het behouden, stimuleren en aantrekken van bedrijven. Hieraan werken we omdat we de belangrijke bijdrage die bedrijven aan de economie en samenleving willen behouden. Hierbij hoort een goede afstemming tussen publieke en private investeringen in werklocaties.

In het verlengde van onze rol ligt de verantwoordelijkheid voor investeringen ook vaak bij het bedrijfsleven. We vergroten de organisatiegraad en versterken netwerken tussen ondernemers, bedrijven(collectieven), kennisinstellingen en de overheid. De economische analyse en strategie toekomstbestendige werklocaties vraagt om gezamenlijke uitvoering. De concrete uitvoering vindt plaats via de lijn van (gezamenlijke) uitvoeringagenda’s en onderliggende en of verdiepende strategieën, zoals de Mobiliteitsvisie en de uitvoering van het programma ‘Rijswijk schakelt Over’ met acties die meer gedetailleerd op de thema’s en opgaven ingaan. We grijpen kansen en dragen bij aan de (boven)lokale opgave door aan te sluiten bij de investeringsstrategieën, zoals van Provincie Zuid-Holland en de Metropoolregio Rotterdam Den Haag, en via netwerksamenwerkingen, zoals rondom de Energy Cave met bedrijven, onderwijs, kennis- en overheidspartners en stakeholders. En we pakken samen de handschoen op. Zo is een nieuwe Investeringsagenda 2022 van IPP Haaglanden opgesteld voor het bedrijventerreindeel het Middengebied in de Plaspoelpolder in Rijswijk (en Westvlietweg in Den Haag). De investeringsagenda is voortgekomen uit de eerder opgestelde toekomstvisie IPP Haaglanden.

Met behulp van een gezamenlijk opgesteld afwegingskader zijn aangedragen opgaven en projecten beoordeeld, op basis waarvan de investeringsagenda is geformuleerd. Er vinden economische activiteiten plaats op gebied van aanpak van achterstallig onderhoud van gebouwen en openbare ruimte. Zogenoemde ‘kansenzones’ worden in collectieve samenwerking (her)ontwikkeld. Eerder werd ook de uitvoeringsagenda Plaspoelpolder opgesteld. De raad wordt via raadsbrieven tussentijds over de uitgevoerde acties geïnformeerd. Onze doelen voor 2030 zijn; - Er wordt voldoende vestigings- en uitbreidingsruimte geboden om te kunnen ondernemen binnen een levendige omgeving, en waar nodig, zonder belemmering van andere functies; - Rijswijk heeft duurzame, circulaire werklocaties waarbij, passend bij de eigen unieke kenmerken, aandacht is voor belangrijke opgaven zoals de energietransitie, klimaatadaptatie, arbeidsmarktvraagstukken en goede bereikbaarheid; - De toekomstbestendige werkgebieden sluiten aan bij de wensen en behoeften van de ondernemers.

Rijswijkse strategie op toekomstbestendige werklocaties

Rick Meijerink, Jasper Beekmans en Marijn Gradussen 1 februari 2023

2

Rijswijkse strategie op toekomstbestendige werklocaties 20.095

Inhoudsopgave 1

Inleiding 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5

2

3

3.4 3.5 3.6

6

Aansluiten op beleid...............................................................................................6

Toekomstvisie 3.1 3.2 3.3

4

Aanleiding...............................................................................................................3 Afbakening werklocaties ........................................................................................4 Trends en ontwikkelingen ......................................................................................5 Aanpak en processtappen ......................................................................................5 Leeswijzer...............................................................................................................5

Kaders en context 2.1

3

9

Ambitie: toekomstbestendige werklocaties...........................................................9 Creëren aantrekkelijke plekken door gerichte profilering ...................................10 Behouden van ruimte voor economie en beperkt ontwikkelen van nieuwe ruimte voor bedrijfsruimtegebruikers..................................................................12 Intensiveren en meervoudig gebruik maken van de ruimte ................................13 Toestaan van selectieve functiemenging en transformatie .................................14 Investeren in toekomstbestendigheid .................................................................16

Gebiedsprofiel en strategie per locatie

21

44.14444444....................................................................Vervoerscentrum Vrijenban 4.2 Delftweg ...............................................................................................................25 4.3 Heulweg & TNO-locatie........................................................................................26 4.4 Plaspoelpolder......................................................................................................27 4.5 Broekpolder..........................................................................................................29 4.6 Hoornwijck ...........................................................................................................30 4.7 Zuidflank...............................................................................................................31 4.8 ‘t Haantje..............................................................................................................32

Bijlage A: Trends en ontwikkelingen

33

Bijlage B: Relevante beleidsdocumenten

40

24

Rijswijkse strategie op toekomstbestendige werklocaties 20.095

3

1 Inleiding 1.1 Aanleiding Waarde van werklocaties in Rijswijk is groot, maar ruimte is schaars en druk neemt toe De waarde van de bedrijven- en kantoorlocaties in en voor Rijswijk is groot. De bedrijventerreinen en kantoorlocaties – de (formele) werklocaties – zijn goed voor circa twee derde van het totaal aantal banen in onze gemeente. Rijswijk is echt een werkstad, te zien aan de vele inkomende pendelstromen en het hoge aantal banen per 1.000 inwoners in vergelijking met de regio Haaglanden. Rijswijk speelt met haar acht formele werklocaties ook een belangrijke rol in de metropoolregio Rotterdam-Den Haag. We vinden het dan ook van groot belang dat de werklocaties aantrekkelijk blijven en maximaal aansluiten op kansrijke economische clusters en aansluiten op de steeds veranderende trends, ontwikkelingen en (ruimte)behoeften vanuit de markt. Tegelijkertijd wordt in Nederland en in het bijzonder Rijswijk de ruimte steeds schaarser; er ontstaat een forse ruimtedruk. Ook de werklocaties komen hierdoor ruimtelijk onder druk te staan. De marktverkenning werklocaties Rijswijk (zie bijlagerapport ‘analyses strategie werklocaties Rijswijk’) laat zien dat het aanbod (uitgeefbaar en in de bestaande voorraad) zeer beperkt is in de gemeente en dat het kwalitatief naar verwachting niet toereikend is voor eindgebruikers op de bedrijfsruimtemarkt.

Naast de uitgifte van een nieuw bedrijventerrein (’t Haantje) in de nieuwe wijk RijswijkBuiten zetten we als gemeente in op behoud, revitalisering en herontwikkeling van bestaande terreinen. En onderzoeken we de mogelijkheden van potentiële (aanvullende) uitbreidingsruimte om in extra ruimte te voorzien. Tot slot zien we kansen om op een aantal locaties oud en leegstaand kantoorvastgoed te onttrekken en te transformeren om zo meer ruimte te maken voor werken in combinatie met andere functies. Werken aan een portefeuille met toekomstbestendige werklocaties Ons doel is om een passende portefeuille werklocaties aan te kunnen bieden die kwantitatief en vooral ook kwalitatief aansluit bij de huidige en toekomstige behoefte van ondernemers. Een helder gebiedsprofiel en strategie per werklocatie draagt hieraan bij. Hiermee werken we aan toekomstbestendige werklocaties. We zetten daarnaast in op het versterken van het Rijswijkse vestigings- en ondernemersklimaat. Met onze strategie werklocaties willen we de verschillende locaties in Rijswijk beter positioneren, versterken en daarmee een economische impuls geven. De strategie werklocaties geeft inzicht in hoe op lange termijn om te gaan met onze werklocaties.

Voor onze werklocatieportefeuille als geheel en aan de hand van een robuust en toekomstbestendig toekomstbeeld voor de afzonderlijke bedrijventerreinen, kantoorlocaties en gemengde werklocaties. De portefeuille werklocaties staat niet op zichzelf maar is onderdeel van een breder ruimtelijk, economisch en sociaal perspectief. We constateren dat er diverse ruimteclaims op de werklocaties ontstaan door trends als verstedelijking, digitalisering, duurzaamheid, nieuw ondernemerschap en circulaire economie. Vanwege het grote belang van toekomstbestendige werklocaties is een economisch langetermijnperspectief per locatie noodzakelijk inclusief ruimtelijke afwegingen, als een bouwsteen voor de omgevingsvisie. Eén vraag staat daarbij centraal: ‘Op welke wijze kunnen de Rijswijkse werklocaties optimaal bijdragen aan de economische vitaliteit en duurzame (door)ontwikkeling van de stad en de regio?’ Dit beleidsdocument geeft een economische toekomstvisie op de Rijswijkse werklocaties, waarbij aandacht is voor een passend vestiging- en verblijfsklimaat wat toekomstbestendig en versterkend werkt voor zowel bestaande bedrijvigheid als voor het aantrekken van nieuw ondernemerschap. We hebben hierbij aandacht voor de balans tussen vraag en aanbod van bedrijfsruimte en kantoren en ruimtelijke afwegingen.

4

Rijswijkse strategie op toekomstbestendige werklocaties 20.095

1.2 Afbakening werklocaties Definitie bedrijventerrein, kantoorlocatie en gemengde werklocatie Voorliggende strategie heeft betrekking op de acht formele werklocaties die we in Rijswijk onderscheiden. Het gaat om de locaties Vervoerscentrum Vrijenban, Delftweg, Heulweg (inclusief TNO-locatie en BPRC 1), Plaspoelpolder Broekpolder, Hoornwijck, Zuidflank 2 en ’t Haantje. We spreken over bedrijventerreinen, kantoorlocaties en (gemengde) werklocaties. Zie figuur 1 voor een overzicht. 0F

1F

Figuur 1: Overzicht werklocaties

De werklocaties definiëren we als volgt: • Bedrijventerrein: een locatie waar doorgaans de meer traditionele bedrijfsruimtegebruikers zijn gevestigd in een productiehal of loods. Dit type bedrijvigheid is doorgaans actief in de sectoren, handel, industrie, bouw en logistiek. In de gemeente Rijswijk is van een ‘monofunctioneel’ bedrijventerrein in klassieke zin, nauwelijks meer sprake. • Kantoorlocatie: een plek waar voornamelijk multi-tenant en single-tenant kantoorpanden aanwezig zijn. Bedrijven zijn voornamelijk actief in de zakelijke, commerciële en financiële dienstverlening. In Rijswijk zijn enkele gebieden aan te wijzen als kantoorlocatie, maar ook hier is in toenemende mate sprake van een bepaalde mengvorm met bijvoorbeeld wonen, bedrijfsruimte, of horeca. • Gemengde werklocatie: Dit zijn terreinen waar de meer traditionele bedrijfsruimtegebruikers gemixt zijn met de aanwezigheid van kantoorpanden. De locaties die we in Rijswijk als gemengde werklocatie aanduiden zijn Plaspoelpolder en Broekpolder aangezien deze beide typen bedrijvigheid huisvest.

1.3 Trends en ontwikkelingen

De werklocaties in Rijswijk hebben te maken met diverse landelijke trends en marktontwikkelingen die momenteel spelen. Ontwikkelingen en innovaties volgen elkaar in de hedendaagse markt in hoog tempo op. Door technologische 1 De gronden van het besluitsubvlak ‘TNO’ (betreffen TNO-locatie en BPRC en zijn gearceerd weergegeven op de kaart in figuur 1)

zijn volgens de vigerende beheersverordening Elsenburgerbos-TNO/Pasgeld bedoeld voor een onderzoeksinstituut. 2 Op de Zuidflank geldt de bestemming ‘bedrijf’. Binnen de bestemming ‘bedrijf’ zijn bestaande kantoren mogelijk. Omdat de locatie voor een groot deel uit kantoorruimte bestaat, definiëren we de locatie als een kantoorlocatie.

Rijswijkse strategie op toekomstbestendige werklocaties 20.095

5

ontwikkelingen (digitalisering, nieuwe productietechnieken) en maatschappelijke verduurzamingsopgaven (klimaat, energie, circulair) veranderen bedrijven hun (productie)processen en kiezen zij voor andere businessmodellen en andere vormen van samenwerking. Technologische innovatie zorgt voor een nieuwe dynamiek in de locatiekeuze en het gebruik van robots en digitale oplossingen leiden tot verhoogde productie, efficiëntie en flexibiliteit. Samenwerking, diversiteit en kennisuitwisseling zijn daarbij steeds belangrijker om innovatie te creëren. Omdat Rijswijk veel kantorenbanen kent (circa 65% van de werkgelegenheid op de werklocaties is een kantoorbaan) zijn daarnaast de thema’s functiemenging, bereikbaarheid en flexibilisering van groot belang. De behoefte aan kantoorruimte verandert van traditionele monofunctionele gebieden naar nieuwe type omgevingen met multifunctionele functies. Een optimale (OV)verbinding speelt hier een grote rol in. De belangrijkste trends en ontwikkelingen op bedrijventerreinen en kantoorlocaties zijn nader uitwerkt in bijlage A.

1.4 Aanpak en processtappen Aan het begin van het traject is door ruimtelijk-economisch onderzoeks- en adviesbureau Stec Groep een marktanalyse uitgevoerd en is per werklocatie de uitgangspositie vastgesteld op basis van onder andere de Next Economy Effectrapportage (NEER) analyse. Aan de hand van de NEER is inzicht verkregen in het economisch functioneren (marktkwaliteit) en de toekomstpotentie van de werklocaties. Vervolgens hebben we onze visie op toekomstbestendige werklocaties geformuleerd. Aan de hand van de uitgangssituatie hebben we een gebiedsprofiel per werklocatie opgesteld. Ieder gebiedsprofiel bevat een kernstrategie en beschrijft de belangrijkste opgaven. Deze gebiedsprofielen zijn besproken met een groep bedrijven. In totaal zijn drie interactieve ondernemerssessies georganiseerd 3 om vanuit bedrijven input te krijgen wat de kansen en knelpunten zijn op de locaties. Samen zijn thema’s besproken die moeten zorgen voor behoud en versterking van de kwaliteit van de werklocaties in Rijswijk. Deze input hebben we gebruikt om de gebiedsprofielen verder aan te scherpen. 2F

Om in de toekomst resultaten te boeken hebben we elkaar nodig. Betrokkenheid van het bedrijfsleven vinden we een basisvoorwaarde voor publiek-private samenwerking, het maken van afspraken en het leggen van nieuwe verbindingen.

1.5 Leeswijzer In hoofdstuk 3 wordt een beeld gegeven van de kaders en context om zo de positie van deze strategie werklocaties te bepalen ten opzichte van het vigerend beleid. Hoofdstuk 4 beschrijft de Rijswijkse visie op toekomstbestendige werklocaties met daarbij de belangrijkste strategische uitgangspunten. Dit resulteert in hoofdstuk 5 in een gebiedsprofiel en strategie per locatie. Hiermee laten we zien welke ontwikkelrichting (kernstrategie) we per Rijswijkse werklocatie voor ogen hebben en met welke opgaven we aan de slag willen. ACHTERGRONDEN EN VERDIEPING IN BIJLAGEN A EN B & BIJLAGERAPPORT Achtergronden (trends en ontwikkeling en relevante beleidsdocumenten) zijn te vinden in bijlage A en B. Een nadere verdieping op de Rijswijkse werklocaties is te vinden in het bijlagerapport ‘analyses Rijswijkse strategie op toekomstbestendige werklocaties’. In dit rapport zijn opgenomen: marktverkenning werklocaties Rijswijk en Next Economy Effect Rapportages (NEER) per werklocatie.

3 Delftweg & Heulweg (4 oktober 2021), Zuidflank & Vrijenban (11 oktober 2021), Hoornwijck & Broekpolder (25 oktober 2021).

Rijswijkse strategie op toekomstbestendige werklocaties 20.095

6

2 Kaders en context 2.1 Aansluiten op beleid De strategie werklocaties bouwt verder op de overkoepelende beleidskaders die voor de komende jaren zijn opgesteld (en vastgesteld). Dit geldt voor thematisch beleid van de gemeente, maar ook van de regio of de provincie. Leidend zijn de economische strategie die we hanteren, vigerende beleidsdocumenten Plaspoelpolder en de regionale- en provinciale strategie. De belangrijkste kaders en context van dit beleid wordt in dit hoofdstuk beschreven, het overige aanverwante (sectorale) beleid is terug te vinden in bijlage B. Economische Strategie De Economische Strategie gemeente Rijswijk 2030 biedt een handelingsperspectief voor hoe we tot 2030 vorm geven aan de Rijswijkse economie. De ambitie gaat over het versterken van het ondernemers- en vestigingsklimaat. Beleidsdocumenten Plaspoelpolder Plaspoelpolder is veruit de grootste werklocatie van de gemeente. Op deze locatie spelen urgente thema’s en ontwikkelingen. Er zijn in de afgelopen jaren verscheidene beleidsdocumenten opgesteld. Hieronder geven we inzicht in deze beleidsstukken, de strategie werklocaties sluit hier op aan. Toekomstvisie Plaspoelpolder (2017) inclusief Addendum (2019) De toekomstvisie bevat de ruimtelijke-economische ontwikkelingsrichting van Plaspoelpolder.

De visie heeft in totaal zes speerpunten geformuleerd die als basis dienen voor de toekomstige richting van het gebied. De speerpunten van de toekomstvisie Plaspoelpolder hanteren we als uitgangspunt voor de doorontwikkeling van Plaspoelpolder. 1) Plaspoelpolder wordt een volwaardig onderdeel van Rijswijk wat betekent dat het steeds meer een werk- en verblijfsgebied wordt. Dit wordt onder andere gerealiseerd door transformatie. 2) Een sterk verblijfsklimaat: naar een 24/7-verblijfsklimaat met een aantrekkelijke mix van verblijfsfuncties: werken, leren, ontspannen en ook wonen. 3) Op Plaspoelpolder kan werkgelegenheid worden gecombineerd met onderwijs. Plaspoelpolder blijft een gebied waar de werkfunctie primair is en centraal staat, met onderwijs- en scholingsmogelijkheden die daarbij horen. 4) Een groene en duurzame locatie. Plaspoelpolder moet richting de toekomst een groen en duurzaam terrein worden. 5) Specifieke kwaliteiten en milieus versterken op Plaspoelpolder. Met de bestrijding/aanpak van de leegstand bieden we meer ruimte aan andere functies. Ook is het behoudt van ‘iconen’ belangrijk. 6) Het benutten van de goede ligging en perfecte ontsluiting. In het Addendum is een nieuwe gebiedsindeling van het gebied gemaakt. Hierdoor zijn de profielen per deelgebied aangescherpt.

In de strategie per werklocatie nemen we deze deelgebieden over aangezien Plaspoelpolder te groot is om in één strategie (ontwikkelrichting) samen te vatten. Voor uitvoering van de Toekomstvisie Plaspoelpolder is een uitvoeringsagenda vastgesteld. Hierin zijn concrete acties beschreven die invulling geven aan de behoeften en wensen van de gebruikers van de Plaspoelpolder. De instrumenten die benoemt worden in de uitvoeringsagenda zullen in deze strategie meermaals terugkomen als het gaat over de huidige ontwikkelingen op Plaspoelpolder.

Ontwikkelkaders deelgebieden Havenkwartier (2021)

Rijswijkse strategie op toekomstbestendige werklocaties 20.095

7

Voor het deelgebied Havenkwartier is er een Ontwikkelkader opgesteld. In het Ontwikkelkader Havenkwartier staat hoe de verschillende opgaven wonen, bedrijvigheid, voorzieningen, natuur en verkeer een plek krijgen. Dit deelgebied krijgt op korte termijn prioriteit en wordt de komende jaren ontwikkeld tot een gemengd werk- en woongebied. Door woningen te bouwen , de openbare inrichting sterk te verbeteren en het gebied aantrekkelijker en veiliger te maken voor ondernemers versterkt het Plaspoelpolder. Ook moet het water meer toegankelijk worden. Kesslerpark en omgeving (2021) Voor deelgebied Kesslerpark is het Ontwikkelkader Kesslerpark en omgeving vastgesteld. Kadans, een ontwikkelaar die gespecialiseerd is in het ontwikkelen van campussen, heeft het voormalig onderzoeks- en hoofdkantorencomplex van Shell overgenomen. Kadans wil er een prettige plek van maken voor werken, wonen en verblijven. We hebben de aanvullende ambitie om van Kessler Park een bruisend stedelijk woon-werkgebied te maken. We willen hier een dynamisch campusmilieu creëren met verdichting in combinatie met vergroening en verlevendiging, waar mensen elkaar ontmoeten en waar mensen verblijven en waar gebouwen zich lenen voor werken, (kennis)onderzoek en onderwijs, wonen en andere functies.

MIDDENGEBIED PLASPOELPOLDER: KANSENZONES Er is aandacht voor het ondernemende hart van Plaspoelpolder: het middengebied. Hier staan (kantoor)panden leeg, we willen ruimte creëren voor nieuwe bedrijven om zich te vestigen in het middengebied. We willen daarmee het vestigingsklimaat in het middengebied versterken. Bij de doorontwikkeling van het gebied wijzen we kansenzones aan; welk gebied leent zich voor welke bedrijfsfunctie? Bij de diverse projecten in het middengebied werken we samen met het IPP Haaglanden en de Belangenvereniging Bedrijven Rijswijk (BBR). Strategie Werklocaties MRDH (2019) & Transformatiewijzer Werklocaties MRDH (2020) Naast de gemeentelijke kaders sluit de strategie werklocaties aan bij het regionale beleid. De strategie werklocaties Metropoolregio Rotterdam-Den Haag (MRDH) heeft als visie dat gemeenten de grootstedelijke toplocaties voor kantoren verder versterken en op snelweglocaties het aantal kantoormeters reduceren. In de Plaspoelpolder wordt hier al vorm aan gegeven. Voor bedrijventerreinen stuurt het beleid op evenwicht tussen vraag en aanbod. Het regionale beleid benoemt een aantal basisprincipes die voor Rijswijk relevant zijn4: 1) In de Haagse Regio is een aanbodtekort aan klassiek kleinschalige werkmilieus. Om een regionaal marktevenwicht te bereiken en voldoende schuifruimte te creëren is het nodig om deze mismatch aan te pakken.

2) Plaspoelpolder wordt gezien als prioritaire werklocatie voor zowel Rijswijk als de regio. Plaspoelpolder komt in aanmerking voor een kwaliteitsimpuls (met onder andere meer functiemenging). Uitwerking van dit speerpunt is te vinden in de visie en ontwikkelkaders van Plaspoelpolder zelf. 3) Op de bestaande werklocaties moet oog zijn om de kwaliteit op peil te houden. Hier horen ook diverse verduurzamingsopgaven bij waar de Rijswijkse werklocaties mee te maken hebben. In MRDH verband is een transformatiewijzer en compensatieplanwijzer opgesteld die beschrijven hoe de gemeenten transformaties naar andere functies mogen realiseren, en waarmee ook uitvoering wordt gegeven aan de verplichte regionale afstemming die de provincie hier vereist. Indien de actualisatie van de strategie werklocaties MRDH door de provincie wordt aanvaard (waar ook de ‘wijzers’ bij horen) wordt het uitgangspunt ‘compenseren op basis van feitelijk gebruik’ in plaats van op basis van planologische mogelijkheden. Bedrijventerreinen Strategie Provincie Zuid-Holland (2020) Provinciaal beleid is richtinggevend voor de Rijswijkse strategie op toekomstbestendige werklocaties. In de bedrijventerreinenstrategie van de provincie worden een aantal doelstellingen genoemd die goed passen bij de gebiedsgerichte aanpak die we terug laten komen in onze strategie: 1.

Meer balans tussen vraag en aanbod: hier is de provinciale behoefteraming van 2021 leidend. Een lokale vertaling van de recente behoefteraming is terug te vinden in de marktverkenning werklocaties Rijswijk (zie bijlagerapport ‘analyses

4 De Strategie Werklocaties MRDH (2019) is in 2022 geactualiseerd en wordt begin 2023 vastgesteld indien akkoord door de

provincie.

Rijswijkse strategie op toekomstbestendige werklocaties 20.095

2.

8

strategie werklocaties Rijswijk). Dit document ligt ter grondslag aan de visievorming en gebiedsprofielen van deze strategie werklocaties. Inzetten op verduurzaming: bedrijventerreinen kunnen gebruik maken van instrumenten die ontwikkeld zijn. Om toekomstbestendige bedrijventerreinen te realiseren is het verder van belang om te zorgen dat de basis op orde is. De organisatiegraad is een belangrijk aandachtspunt.

Compensatie – (Omgevingsverordening Zuid-Holland) In de bedrijventerreinenstrategie provincie Zuid-Holland wordt verwezen naar het instrumentarium wat ingezet wordt om bovengenoemde doelstellingen te verwezenlijken. In de omgevingsverordening van de provincie Zuid-Holland staat opgenomen dat bedrijfsvastgoed dat wordt onttrokken (na transformatie naar een andere functie) gecompenseerd moet worden vanaf milieucategorie 3. In het regionale Woon-werkakkoord met als motto ‘durf te kiezen’ zijn daarover afspraken gemaakt. Er wordt geschetst dat niet het planologisch gebruik maar het feitelijk gebruik van een bedrijf leidend is. In Rijswijk houden we rekening met dit principe. Specifiek voor Plaspoelpolder wordt in het compensatieplan geschetst hoe we de toekomst zien en op welke wijze we transformaties willen compenseren.

Rijswijkse strategie op toekomstbestendige werklocaties 20.095

9

3 Toekomstvisie 3.1 Ambitie: toekomstbestendige werklocaties Zoals de titel van deze strategie aangeeft zetten we in op toekomstbestendige werklocaties. In hoofdstuk 2 staat het doel beschreven te komen tot een passende portefeuille toekomstbestendige werklocaties die kwantitatief en vooral ook kwalitatief aansluit bij de huidige en toekomstige behoefte van ondernemers. In deze strategie omschrijven we de ambitie op basis van vier hoofdlijnen die we vertalen naar een aantal uitgangspunten voor de werklocaties. Goed ondernemen op sterke werkgebieden Het is van belang dat de volledige potentie van de werklocaties wordt benut om de toegevoegde waarde van de locaties te vergroten. De werklocaties in Rijswijk kennen ieder zijn eigen sterktes. Aan de ene kant zetten we op die locaties, waar dat wenselijk is, in op functiemenging passend bij de gewenste identiteit en ter versterking van de bedrijfsomgeving. Denk hierbij aan delen van de Plaspoelpolder. Aan de andere kant spreken we de ambitie uit om zo veel mogelijk bedrijfsruimte te behouden en onze bedrijventerreinen beter te benutten en hoogwaardiger in te richten. We streven naar het in balans brengen van vraag en aanbod, zowel qua type werklocatie, het gebruikersprofiel en de kwaliteit. Dit om sterke werkgebieden te creëren waar het goed ondernemen is.

Als het goed gaat met ondernemers en zij investeren in hun bedrijf, vastgoed en personeel heeft dit positieve effecten voor de werklocaties en Rijswijk als geheel. Met een koppeling naar innovatie op toekomstbestendige thema’s Bij goed ondernemen hoort ook het aanmoedigen van innovaties om een robuuste, duurzame en sterke economische structuur te creëren. Hierbij maken we nadrukkelijk een koppeling met transitie-opgaven op het gebied van circulariteit, klimaat, energie(opwekking) en duurzame mobiliteit. Stuk voor stuk thema’s die bijdragen aan een toekomstbestendige locatie. We willen innovatie op de toekomstbestendige thema’s stimuleren en het liefst clusteren zodat bedrijven maximaal van elkaar kunnen profiteren. Door hiervoor op de verschillende werklocaties de juiste randvoorwaarden te scheppen kan Rijswijk zich op een aantal toekomstbestendige thema’s profileren. Geothermie is hier een mooi voorbeeld van. Plus een helder profiel per werklocatie Dat de Rijswijkse werklocaties onderscheidend én complementair aan elkaar zijn mag kenbaar gemaakt worden. We willen ervoor zorgen dat de gevestigde bedrijven zichzelf (al dan niet collectief) meer op de kaart gaan zetten. Met een sterk profiel versterken we het ondernemers- en vestigingsklimaat. Dit staat nog los van de maatregelen die we op de locaties kunnen treffen.

We willen daarnaast stappen zetten in het creëren van een (regionaal) economisch ecosysteem wat als doel heeft om het lokale MKB, scale-ups en spin-offs te faciliteren. Samen met anderen De gemeente staat niet alleen in het werken aan toekomstbestendige werklocaties. Als overheid kunnen we de economie niet regisseren, maar wel zorgen voor de randvoorwaarden voor het behouden, stimuleren en aantrekken van bedrijven. Hieraan werken we omdat we de belangrijke bijdrage die bedrijven aan de economie en samenleving willen behouden. Hierbij hoort een goede afstemming tussen publieke en private investeringen in werklocaties. In het verlengde van onze rol ligt de verantwoordelijkheid voor investeringen ook vaak bij het bedrijfsleven. We willen de organisatiegraad vergroten en sterke netwerken bouwen tussen ondernemers, ondernemers(collectieven), kennisinstellingen en de overheid. Deze handschoen pakken we samen met partners, waaronder ondernemers(collectieven) op. We investeren samen met het bedrijfsleven in toekomstbestendige werklocaties. Met onze toekomstvisie geven we uitwerking aan deze ambitie en willen we de juiste randvoorwaarden en uitgangspunten verwoorden en bedrijven duidelijkheid verschaffen over de strategie en koers. Zie figuur 2. Figuur 2: Ambitie en uitgangspunten Rijswijkse strategie op toekomstbestendige werklocaties

Rijswijkse strategie op toekomstbestendige werklocaties 20.095

10

Belangrijkste strategische uitgangspunten Werklocaties hebben economische en maatschappelijke waarde. Onze toekomstvisie bevat de belangrijkste uitgangspunten voor het ruimtelijk economisch beleid voor de komende jaren waarbij we in de uitwerking op locatieniveau rekening houden met bestaande ruimtelijke kaders en/of infrastructurele mogelijkheden. Dit kan aanleiding zijn voor maatregelen op individuele werklocaties. In hoofdstuk 5 staat per werklocatie op basis van data analyse, input van het bedrijfsleven en vigerende beleidslijnen, beschreven wat de visie betekent voor de te voeren strategie op iedere locatie. In de strategie zetten we bewust sterker in op profilering van de werklocaties, door onder onderscheid te maken in doelgroepen, mate van functiemenging en intensiteit van de bebouwing. Zorgvuldig omgaan met de schaarse ruimte, behoud van ruimte voor economie en behoud van sociaal-economische waarde op de werklocaties staan centraal. Ter versterking van werklocaties willen we samen met het bedrijfsleven gericht investeren in de toekomstbestendigheid.

3.2 Creëren aantrekkelijke plekken door gerichte profilering We zetten in op het zoveel als mogelijk behouden van de economische en maatschappelijke waarde van de werklocaties en het creëren van aantrekkelijke en toekomstbestendige plekken. Om de waarde van de huidige werklocaties te behouden is het belangrijk om de marktwaarde en ruimtelijke kwaliteit van werklocaties op peil te houden. De basis moet op orde zijn. Revitaliseren op locatieniveau doen we samen met vastgoedeigenaren en ondernemers. Er moet sprake zijn van gedeeld eigenaarschap. Hiervoor is een gezamenlijke ambitie en visie, draagvlak en samenwerking nodig.

11

Rijswijkse strategie op toekomstbestendige werklocaties 20.095

In algemeenheid: de basis op orde ‘De basis op orde hebben’ geldt als algemeen uitgangspunt: schoon, heel, veilig en duurzaam. Een middel dat we blijven inzetten is het Keurmerk Veilig Ondernemen-Bedrijventerreinen (KVO-B) 5. Eind november 2021 hebben meerdere locaties weer de KVO certificering gehaald. De gemeente spant zich daarnaast in om te weten wat er speelt onder ondernemers, zodat zij ondernemersgericht kan werken en binnen een gebiedsgerichte aanpak ingrepen kan prioriteren. Participatie en overleg (zowel fysiek als online) zijn hiervoor geschikte instrumenten. Publiek en privaat moeten elkaar aanvullen en versterken. 3F

Profilering en helder toekomstbeeld Onderdeel van waardebehoud is een heldere profilering en toekomstbeeld (stip op de horizon), waar we samen met ondernemers en vastgoedeigenaren naartoe kunnen werken. Dat helpt om ondernemers naar die locatie te trekken die past bij hun bedrijfsactiviteiten. Werklocaties zijn het sterkst en aantrekkelijkst wanneer bedrijven elkaar versterken, in plaats van, in het uiterste geval, met elkaar botsen. Op die manier kunnen ondernemers van elkaars nabijheid profiteren. Differentiëren is hierbij belangrijk. Op sommige plekken werken we toe naar multifunctionele en dynamische woonwerklocaties, maar dat betekent ook dat sommige locaties monofunctioneel (moeten) blijven. Op sommige locaties is het niet zinvol om te sturen op specifieke sectoren, zoals op reguliere mkb-locaties. Dat betekent dat we op andere locaties juist wel een scherp profiel nastreven dat één op één aansluit op onze economische ambities.

Belangrijke variabelen voor de profilering en het toekomstbeeld zijn: • Ligging in het stedelijk weefsel; • Mono- of juist een multifunctionele omgeving; • Aanwezige type bedrijvigheid 6; • Bereikbaarheid voor personen, met auto, fiets en OV; • Onderscheidend vermogen van de locatie en het profiel binnen Rijswijk maar zeker ook binnen de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag (MRDH); • Mogelijkheden voor hinder veroorzakende bedrijfsactiviteiten; • Arbeids- en bebouwingsintensiteit; • Veiligheid (o.a. verkeersonveiligheid en ondermijning voorkomen); • Ruimtelijke uitstraling, leeftijd vastgoed, beeldkwaliteit en groenstructuur; • Leegstandspercentage 4F

Inzet op innovatieve bedrijvigheid We zetten extra in op aandacht voor innovatie, duurzaamheid, techniek en digitalisering. We willen op alle Rijswijkse werklocaties ruimte blijven bieden voor innovatieve bedrijven. Een plek waar we dit in het bijzonder willen faciliteren is Plaspoelpolder. Daarbinnen zien we in het bijzonder kansen in Kesslerpark (deelgebied van Plaspoelpolder). Deze locatie en omgeving biedt potentie vanwege de strategische ligging en de aanwezigheid van vastgoed en bedrijvigheid. Innovatieve bedrijven in de sectoren Energie, Health en Hightech in de marktregio Haaglanden behoren tot de kerndoelgroep voor Kesslerpark. We bouwen via een triple helix model aan een innovatief ecosysteem gericht op energie en techniek waar ondernemers, onderwijs en overheid samenkomen als afgeleide van het Rijswijk Center for Sustainable Geo-Energy. We spelen daarmee in op een aantal maatschappelijke vraagstukken die op dit moment urgent en actueel zijn zoals de energietransitie en het blijven voorzien in voldoende en juist opgeleid (praktisch) personeel. Zo willen we met At The Park een aantrekkelijke campuslocatie bieden voor kennisuitwisseling en innovatieve bedrijvigheid gericht op maatschappelijke vraagstukken. Innovaties worden steeds meer sector overstijgend (door)ontwikkeld waardoor er meer kruisbestuiving van innovaties plaatsvindt.

Andere werklocaties in onze gemeente kunnen profiteren van de komst van innovatieve bedrijvigheid op Kesslerpark. Start-ups die in de loop van de tijd verder doorgroeien bieden we een geschikte en passende plek op één van onze werklocaties. Zo willen we voor innovatieve bedrijven (zowel start-ups als groeiende bedrijven) aantrekkelijke werklocaties bieden.

5 De certificering geeft aan dat alle betrokken partijen, Gemeente Rijswijk, Belangenvereniging Bedrijven Rijswijk (BBR), Politie

Eenheid Den Haag Team Rijswijk en Veiligheidsregio Haaglanden, samen structurele maatregelen treffen om de veiligheid op de bedrijventerrein in Rijswijk te verbeteren. Het keurmerk is drie jaar geldig (bron: mkb.nl). 6 Bedrijfssectoren, maar ook de groeifase van gevestigde ondernemers. Een start-up (die zich in een pioniersfase bevindt) vraagt logischerwijs om een ander vestigingsmilieu dan een mkb-onderneming of een grote eindgebruiker op de kantorenmarkt.

12

Rijswijkse strategie op toekomstbestendige werklocaties 20.095

3.3 Behouden van ruimte voor economie en beperkt ontwikkelen van nieuwe ruimte voor bedrijfsruimtegebruikers De druk op de ruimte is groot en neemt alsmaar sterker toe. Rijswijk, Den Haag en de rest van de regio staat voor een enorme woningbouwopgave. Dit leidt er veelal toe dat ruimte voor andere functies verder onder druk komt te staan, terwijl er ook voor andere functies – zoals bedrijventerrein – een ruimtebehoefte bestaat. De leegstand in bedrijfsvastgoed is laag, uitbreidingsmogelijkheden voor nieuwbouw zijn zeer beperkt maar de uitbreidingsvraag blijft onverminderd aanwezig binnen Rijswijk. Monitoren van vraag en aanbod In Rijswijk is een kwantitatieve uitbreidingsbehoefte naar bedrijventerrein van 4 tot 8 hectare 7 t/m 2030 en een geraamde extra behoefte van circa 1,5 tot 4 hectare vanaf 2031 t/m 2040. In MRDH wordt de bovenkant van de bandbreedte het meest realistisch bevonden. Dit blijkt uit de behoefteraming bedrijventerreinen Zuid-Holland. Een verdieping van de behoefte aan bedrijventerreinen in de MRDH en Rijswijk is opgenomen in het bijlagerapport. 5F

Ook zijn er kwalitatieve verschillen in vraag en aanbod op zowel bedrijventerreinen als kantoorlocaties. Onze ambitie is om zowel kwantitatief als kwalitatief vraag en aanbod beter op elkaar aan te laten sluiten. We kunnen niet altijd alle bedrijvigheid faciliteren die zich in Rijswijk wil vestigen. Daarom stemmen we met de regio en provincie de ruimtevraag af. We zorgen voor een goede monitoring, zodat we tijdig kunnen bijsturen. We willen samen met de regio inzetten op een gezonde vraag-aanbodverhouding. Zo moet een uitbreiding van bedrijventerreinareaal passend zijn binnen het regionale ecosysteem van bedrijven(terreinen). Inzet op het behoud van ruimte voor bedrijfsruimtegebruikers Om in de behoefte aan ruimte voor bedrijven te voorzien, zetten we in op het behoud van de huidige ruimte voor bedrijfsruimte. Dit betekent dat plekken die momenteel overwegend worden gebruikt als bedrijventerrein ook voor bedrijfsruimtegebruikers wordt behouden. Mengen van functies staan we toe op plekken die zich daar toe binnen de ruimtelijke kaders voor lenen en momenteel al in voorzien (denk aan delen van Plaspoelpolder, zie ook het gebiedsprofiel). Op de bedrijventerreinen (zoals aangewezen in deze strategie) willen we transformatie van bedrijventerrein (en daarmee bedrijfsruimte) naar bijvoorbeeld wonen, zoveel mogelijk voorkomen.

Consolideren ingezette strategie voor kantoorlocaties: sterke kantoorlocaties behouden en kansarme kantoorlocaties transformeren Voor kantoren geldt juist dat we blijven inzetten op het behoud van sterke en toekomstbestendige kantoorlocaties (bij voorkeur gelegen nabij het station van Rijswijk) en aan de entrees van Rijswijk aan de snelwegen, zoals Hoornwijk en Zuidflank (vaak zichtlocaties). Voor eindgebruikers zijn locaties waar een functiemix aanwezig is steeds aantrekkelijker. Kantoorlocaties die niet kunnen voldoen aan de moderne eisen van een kantoorgebruiker – kansarme locaties – worden conform vigerend beleid getransformeerd naar andere functies, bijvoorbeeld wonen of commerciële functies zoals bedrijvigheid, leisure of horeca. Binnen de gebiedsprofielen en -strategieën gaan we hier nader op in. Verkennen mogelijkheid om het aanbod aan werklocaties beperkt uit te breiden Gezien de latente uitbreidingsbehoefte aan bedrijfsruimte en/of ontwikkelmogelijkheden op onze bedrijventerreinen, blijven we de mogelijkheden verkennen om ons aanbod bedrijventerreinen (beperkt) uit te breiden. De focus ligt hierbij op de korte termijn op de ontwikkeling van ’t Haantje, waar nog aanbod beschikbaar komt (circa 5 hectare).

Daarnaast wil de gemeente Rijswijk een toekomstvisie voor de bedrijven in Vrijenban en rond de Delftweg opstellen en willen we in een integrale gebiedsvisie verkennen hoe de vrijkomende TNO-locatie aan de Lange Kleiweg als beste kan worden ingezet voor de toekomst (waarbij ook het bedrijventerrein Heulweg wordt betrokken). Belangrijke redenen voor een bedrijventerreinontwikkeling vanuit ruimtelijk economisch perspectief zijn: • Uit marktonderzoek (Stec Groep, 2021) blijkt dat de autonome uitbreidingsvraag t/m 2040 groter is dan het aanbod. Kortom, er is een aanvullende behoefte aan bedrijventerrein.

7 Let op: dit is een indicatie. De uitbreidingsvraag is indicatief toebedeeld aan Rijswijk op basis van een verdeelsleutel.

Rijswijkse strategie op toekomstbestendige werklocaties 20.095

•

•

•

13

Kleinere bedrijven, die over het algemeen een kleinere ruimtelijke impact hebben, passen bij een verstedelijkt gebied als Rijswijk. Bovendien wordt met kleinschalige bedrijvigheid voornamelijk het lokale MKB bediend en wordt er eveneens ruimte geboden aan innovatieve start-ups en scale-ups. Groeiende start-ups en scale-ups brengen reuring, energie en hebben aantrekkingskracht op andere bedrijven. Ze brengen bij (door)groei een versnelling in de werkgelegenheid. Voor deze doelgroep is samenwerking belangrijk tussen ondernemers, onderwijs- en kennisinstellingen en de overheid. Ook grootschalige bedrijven (met meerdere hectares kavelomvang) vertegenwoordigen binnen de regio een significante ruimtebehoefte. Dit type bedrijven passen niet binnen de ruimtelijke structuur van Rijswijk. Nieuwvesting van grootschalige bedrijven wordt derhalve niet gefaciliteerd.

De exacte ligging en afbakening van de uitbreiding van het bedrijventerreinareaal is nog nader te bepalen, evenals de fasering. We streven ernaar om ontwikkelruimte voor bedrijfsruimtegebruikers niet alleen kwantitatief, maar juist ook kwalitatief af te stemmen met het ruimtelijk-economisch beleid van de regio. Een toekomstige uitbreiding moet passend zijn binnen het regionale ecosysteem van bedrijven(terreinen). We willen in Rijswijk geen ongewenste concurrentie. Een nieuwe ontwikkeling moet complementair zijn aan onze portefeuille werklocaties.

3.4 Intensiveren en meervoudig gebruik maken van de ruimte Uitbreiden van het aanbod is niet het enige antwoord op grote druk die er op de bestaande ruimte bestaat. Verschillende functies hebben de komende jaren een ruimteclaim in Rijswijk. Onder meer de behoefte aan woningbouw, bedrijfs- en kantoorruimte en de energietransitie moeten allemaal in de gemeente een plek krijgen, terwijl we ook de groene omgeving willen behouden. We willen onze verantwoordelijkheid nemen en intensief en meervoudig ruimtegebruik stimuleren. We willen stappen zetten in het beter benutten van de bestaande ruimte. Stimuleren intensief en meervoudig ruimtegebruik We willen stimuleren dat de ruimte maximaal intensief (in de hoogte) en meervoudig (collectief parkeren, energieopwekking) benut wordt. Bijvoorbeeld door hoger te bouwen, dichter op elkaar te bouwen of door parkeren op het dak, onder de grond of op een centrale locatie te stimuleren. Bij bestaande bouw kan het meervoudig gebruiken van de ruimte door bijvoorbeeld daken te gebruiken voor zonnepanelen leiden tot een quick-win (meervoudig ruimtegebruik) op het gebied van intensiveren. We dagen bedrijven uit om altijd eerst zelf na te denken over het optimale gebruik van de bestaande kavel, voordat nieuwbouw elders aan de orde is.

Vanuit het principe ‘bestaand voor nieuw’ intensiveren we de samenwerking en integrale afweging tussen economische zaken, grondzaken, energie en milieu, mobiliteit en ruimtelijke ordening binnen de gemeente. Deze opgave vraagt van ons om op alle werklocaties goed te kijken naar de mogelijkheden om de beschikbare ruimte optimaal te benutten. Dat is een kwestie van maatwerk. We vinden het bijvoorbeeld logisch om op plekken nabij het centrum (en het stationsgebied), een hogere dichtheid na te streven dan op (monofunctionele) werklocaties die aan de randen van de stad liggen. Bovendien willen we op sommige werklocaties functies blijven huisvesten die van zichzelf veelal extensiever zijn, zoals bepaalde vormen van industrie of circulaire bedrijvigheid. Het gaat er om dat iedere werklocatie binnen de mogelijkheden en het gekozen profiel optimaal wordt gebruikt. Werklocaties waar intensivering van bebouwing prioriteit krijgt, zijn bijvoorbeeld Heulweg en Vervoerscentrum Vrijenban. Dit zijn werklocaties met een relatief lage bebouwingsintensiteit en arbeidsintensiteit (figuur 3). Een nadere toelichting geven we in de werklocatieprofielen en – strategieën inclusief een concrete invulling per (type) werklocatie.

Rijswijkse strategie op toekomstbestendige werklocaties 20.095

14

Figuur 3: Bebouwingsintensiteit (links) en arbeidsintensiteit op de werklocaties (rechts)

Bron: LISA, 2020; BAG, 2020; Bewerking Stec Groep, 2021

Planologische mogelijkheden Een mogelijke tool om de beschikbare ruimte zo optimaal mogelijk te benutten is te onderzoeken wat de planologische gebruiksmogelijkheden zijn op een werklocatie. We zijn bereid om bij een initiatief van een ondernemer mee te denken in kansen voor het optimaliseren van de planologische gebruiksmogelijkheden op plekken waar dit vanuit een goede ruimtelijke ordening passend en gewenst is. We wegen daarbij verschillende belangen af. Bij afwijken van het bestemmingsplan (straks Omgevingsplan) kunnen we aanvullende voorwaarden stellen. Denk aan investeringen in klimaatadaptieve maatregelen (groen, waterberging), multifunctioneel ruimtegebruik en parkeervoorzieningen.

3.5 Toestaan van selectieve functiemenging en transformatie Door op geschikte werklocaties functies te mengen kan een deel van de woningbehoefte een plaats vinden naast (de bestaande) economie. We zien dat een deel van de bedrijven een steeds sterkere voorkeur heeft voor gemengde gebieden met een aantrekkelijke mix van wonen, werken en voorzieningen. Belangrijke randvoorwaarde voor effectieve functiemenging (waarbij ook sprake is van intensivering van het ruimtegebruik) is dat de totale gebiedsintensiteit en kwaliteit omhoog gaat. Door functies te mengen en te transformeren wordt er ingespeeld op de hoge ruimtedruk en een oplossing geboden om op een goede manier om te gaan met de schaarse ruimte. Multifunctionele plekken helpen om de beschikbare ruimte binnen het stedelijk gebied zo effectief mogelijk te benutten, mits de randvoorwaarden zoals ontsluiting, type vastgoed en betaalbaarheid in orde zijn. Mengen van werken en wonen op geschikte locaties Het transformeren van werklocaties is geen doel op zichzelf, maar kan bijdragen aan het behalen van bredere doelstellingen (aantrekkelijke gemengde milieus, intensivering, woningbouwopgave, etc.). We vinden het belangrijk dat er voldoende ruimte behouden wordt om de toekomstige economie en groei van de economie te kunnen faciliteren.

Verdere transformatie naar een gemengd woonwerk gebied kan alleen op de voorwaarde dat er gemeentebreed voldoende ruimte voor bedrijven overblijft. Om de bestaande ruimte beter te gebruiken en om op de goede plekken ruimte te geven aan de urgente woningbouwopgave, zetten we op korte termijn in op het toevoegen van woningen op daarvoor geschikte werklocaties. Bij het mengen van werken en wonen is onderscheid te maken in verschillende mengvormen, die ieder een eigen economische doelgroep faciliteren. Op hoofdlijnen onderscheiden we drie vormen: • Mengen op pandniveau, waarbij de economische functie en de woonfunctie worden gestapeld in één pand, bijvoorbeeld door de economische functie in de plint te plaatsen met appartementen daarboven. Deze mengvorm heeft als doelgroep vooral de zeer kleinschalige economische functies, veelal kantoorruimte en praktijkruimte, maar ook kleinere ambachten (mits inpasbaar met wonen).

Rijswijkse strategie op toekomstbestendige werklocaties 20.095

•

•

15

Mengen op blokniveau, waarbij de economische functie en de woonfunctie in hetzelfde straatbeeld worden geplaatst en waarbij er wordt gewoond naast bedrijfsruimte. Deze mengvorm heeft als doelgroep vooral kleinschalige economische functies, waaronder voornamelijk ambachtelijke bedrijvigheid (afhankelijk van de ambacht), maar ook hippere kantoorconcepten, dienstverlening en de gezondheids- en welzijnszorg. Mengen op gebiedsniveau, waarbij het gebied effectief wordt gesplitst in een woongedeelte en een werkgedeelte. Denk aan de gebiedsontwikkeling RijswijkBuiten. Hier worden woningen toegevoegd, maar is er ook ruimte voor bedrijfsactiviteiten (’t Haantje 8). Deze mengvorm is geschikt voor vooral de lichtere economische functies in diverse branches, met als belangrijke randvoorwaarde dat de omgevingshinder en verkeershinder van deze functies relatief beperkt zijn. Met name logistiek en industrie zijn in deze gebieden dan ook vaak geen optie, maar wel bijvoorbeeld ambachten, bouwbedrijven, reparatiebedrijven, handelsbedrijven en dienstverlening. Mengen op gebiedsniveau biedt ook de mogelijkheid om een kleinschalig experimenteergebied voor circulaire bedrijvigheid of andere duurzaamheidsthema’s te laten ontstaan. Uiteraard mits inpasbaar met wonen. 6F

Verkleuring met horeca, recreatie, alleen wanneer dit waarde toevoegt en passend is De ruimtelijke opgave voor het huisvesten van nieuwe detailhandel, horeca en recreatie is een stuk minder groot dan de woningbouwopgave. Bovendien willen we dergelijke functies clusteren op goed ontsloten locaties. Op die manier kunnen we de ruimtelijke inrichting van een gebied zo goed mogelijk afstemmen op de doelgroep. Gebieden waar veel mensen met de fiets, OV of de auto willen komen, vragen immers om een andere inrichting dan gebieden waar vooral veel vrachtverkeer passeert. Om die reden gaan we, met uitzondering van enkele aangewezen plekken, terughoudend om met nieuwe initiatieven van dergelijke functies op onze werklocaties. Dat helpt om de werklocaties een helder profiel te geven. Locaties die veel consumenten faciliteren, richten we als zodanig in, en op locaties die vooral MKB en industrie/logistiek faciliteren, werken we aan een passende invulling. We willen voorkomen dat het profiel van individuele werklocaties verwatert. Een sterk profiel draagt bij aan de toekomstbestendigheid van deze gebieden. In principe geldt de komende jaren het volgende: • Op werklocaties die niet zijn aangewezen voor ‘mengen van wonen en werken’ blijft de werkfunctie prioritair en behouden of creëren we aan de juiste randvoorwaarden.