Rapport Rekenkamer: de bestaanszekerheid en sociale participatie van Rijswijkers

3.5 Samengevat beeld Er zijn veel regelingen en voorzieningen in Rijswijk en inwoners kunnen op diverse plekken terecht voor hulp en ondersteuning. Het valt daarbij op dat daarmee vooral de groep minima wordt bediend die tot 130% van het minimum leeft. Minder oog is er voor de groep die moeite heeft met rondkomen, maar niet als zodanig in de cijfers naar voren komt en zich minder snel meldt met hulpvragen. Onder de groep die net boven de 130% grens zit, bevinden zich ook inwoners die voorheen onder die grens zaten, maar er door een (hele) kleine inkomensstijging bovenuit zijn gekomen, waardoor zij geen aanspraak meer op een aantal regelingen en voorzieningen kunnen maken. Per saldo zijn zij vaak minder gunstig uit, omdat de kosten van de weggevallen ondersteuning hoger zijn dan het bedrag dat met de inkomensstijging is gemoeid. Kijkend naar de drie uitgelichte regelingen, zien we dat de Ooievaarspas en de Voedselbank goed bekend zijn en veel worden gebruikt. Het Financieel Servicepunt is minder bekend als de plek waar mensen naartoe kunnen voor hulp bij geldzaken. Dit heeft deels te maken met een als onoverzichtelijk ervaren aanbod. De mensen die er gebruik van maken ervaren de steun als positief. Tegelijkertijd valt op dat er kansen voor verbetering zijn wat betreft communicatie en kwaliteit van dienstverlening en aanbod.

Daarnaast valt op dat het aanvragen van regelingen en voorzieningen om uiteenlopende redenen als lastig wordt ervaren. Soms leidt dit zelfs tot niet gebruik door rechthebbenden. De Gemeente Rijswijk zet zich met de huidige ontwikkelingen (nieuwe initiatieven) in om beter aan te sluiten bij wat er nodig is om de bestaanszekerheid te vergroten van Rijswijkers. Een deel van deze initiatieven is gericht op het bereiken van doelgroepen, die op dit moment minder goed in beeld zijn, zoals de werkende armen en jongeren.

31

4. Aansluiting van regelingen en voorzieningen op de behoefte van de inwoners In dit hoofdstuk beantwoorden we Deelvraag 5: Heeft de gemeente de doelgroepen van landelijke en lokale regelingen in beeld? en Deelvraag 6: Heeft de gemeente inzicht in rechthebbenden die zij niet bereikt? en Deelvraag 7: Heeft de gemeente daarvoor een verklaring? Om deze vragen te beantwoorden gaan we achtereenvolgens in op de doelgroepen van beleid en de niet bereikte doelgroepen.

4.1 Doelgroepen in beeld Met de vraag of de gemeente de doelgroepen in beeld heeft, bedoelen we of de gemeente voldoende zicht heeft op de inwoners die te maken hebben met problemen op het gebied van bestaanszekerheid. In z’n algemeenheid heeft de gemeente de doelgroepen in beeld, aangezien het bekend is hoeveel huishoudens op bijstandsniveau of eronder leven, hoeveel huishoudens met schulden er zijn en hoe dit over de stad verspreid is. Cijfers zijn onder meer te vinden bij Rijswijk in Cijfers en CBS Statline (Kerncijfers Wijken en Buurten). Daarnaast is er aandacht voor schuldenproblematiek vanuit de landelijke aanpak vroegsignalering (Divosa, 2025). Denk aan achterstanden op vaste lasten, zoals huur en energie. De gemeentelijke regelingen en voorzieningen zijn gericht op de inkomenssituatie van inwoners, maar niet op hun besteedbaar inkomen. Hierdoor heeft de gemeente onvoldoende zicht op een aantal groepen inwoners die ook financieel kwetsbaar zijn en/of moeite hebben om rond te komen.. In 2024 heeft de Gemeente specifiek voor Rijswijk een onderzoek laten uitvoeren naar de ‘armoedeval. Specifiek gaat het om mensen die vanuit de Bijstand uitstromen naar betaald werk en geen aanspraak meer kunnen maken op regelingen. Er blijkt bij verschillende typen huishoudens sprake van een kleine armoedeval (Van Grinsven en Van Nuland, 2024, p.6).

Bij de focusgroep hebben we het vraagstuk van besteedbaar inkomen besproken om eerdere uitspraken uit dei nterviews te toetsen. Hierbij kwam naar voren dat er mensen ‘bang zijn’ om vanuit de uitkering te gaan werken. Ze moeten vaak alle zekerheden opgeven voor een proeftijd, terwijl ze nog niet weten of dat leidt tot behoud van de baan, zo geeft een respondent aan. Binnen het beleid is expliciet aandacht voor kinderen (met het oog op het doorbreken van generatiearmoede; Gemeente Rijswijk, 2021, Gemeente Rijswijk 2024, p.4) en er is een aantal regelingen toegankelijk gemaakt voor vluchtelingen uit de Oekraïne. Voor nieuwkomers is via Welzijn Rijswijk een speciaal team in het leven geroepen. De verwachting is dat deze groep de komende jaren zal toenemen.

4.2 Niet of beperkt bereikte doelgroepen In de interviews en de focusgroep zijn de volgende groepen benoemd die niet of beperkt bereikt worden:

32

Ten eerste zijn werkende armen benoemd. In Rijswijk is een project gestart om deze doelgroep te bereiken via werkgevers (Gemeente Rijswijk, 2025b). Aanleiding voor dit project is dat de gemeente weet dat er werknemers met financiële problemen zijn, maar dat deze niet goed in beeld zijn, onder meer doordat ze zelf niet snel om hulp vragen. Doordat het gemeentelijk beleid gericht is op de inkomenssituatie en niet op het besteedbaar inkomen, komt deze groep bovendien niet in aanmerking voor regelingen. In gesprekken met inwoners kwam dit meerdere keren ter sprake. Ook spraken we met een aantal werkende armen, onder andere bij de Voedselbank en de lunchuitgifte van Don Bosco. Ten tweede zijn in de interviews de ZZP-ers benoemd. Voor ZZP-ers geldt volgens respondenten dat de inschrijving bij de KVK een belemmerking vormt voor het ontvangen van hulp.. Zij kunnen voor financiële ondersteuning naar het gemeentelijk Loket Bijzondere Bijstand (BBZ). Een ZZP-er kan een laag inkomen hebben, maar krijgt daarmee niet automatisch hulp. Interviews wijzen bovendien uit dat ZZP-ers, evenals werkende armen, niet snel om hulp vragen en dat het daardoor vaak langer duurt voor ze zich melden bij een ‘hulploket’. Ten derde zien respondenten jongeren als doelgroep die moeilijker bereikt wordt.

Zij vragen moeilijker om hulp en het ontbreekt aan kennis over bijvoorbeeld financiële consequenties als zij 18 worden. Daarbij leeft het beeld dat ouders vaak ook niet goed op de hoogte zijn. Als voorbeeld is benoemd dat een jongere die 18 wordt financieel partner wordt van diens ouders. Dat heeft allerlei consequenties voor toeslagen. Daarnaast blijkt uit de interviews dat informatie over voorzieningen voor jongeren niet altijd actueel is. Hulpverleners zijn niet altijd bereikbaar. Dat komt onder meer doordat de tijden waarop ze bereikbaar zijn beperkt zijn, maar ook omdat contactinformatie soms niet (meer) klopt.Ook voor jongeren geldt dat ze niet zo snel om hulp vragen, zo is het beeld bij de respondenten. Verder zijn nieuwkomers met een Europese achtergrond als groep niet in beeld bij de gesproken organisaties. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om Poolse seizoensarbeiders. Vanwege het feit dat zij geen inburgeringscursus hoeven te doen, komen zij niet in ‘het systeem’, daar waar bijvoorbeeld statushouders vanaf het begin goed in beeld zijn. Ook zijn inwoners met een Europese achtergrond niet verplicht om Nederlands te leren, waardoor ze meer kans lopen om belangrijke informatie te missen of deze niet goed begrijpen.. Tot slot zijn er in de interviews nog enkele andere doelgroepen genoemd die niet of nauwelijks worden bereikt.

Dat komt doordat aanvragen voor uitkeringen niet via de gemeente verlopen, maar bijvoorbeeld via het UWV. Tijdens gesprekken is benoemd dat de gemeente weinig zicht heeft op bijvoorbeeld mensen met een WIA, AOW, WW-uitkering omdat de verstrekking van deze uitkeringen via andere instanties verloopt. Verder signaleert de gemeente dat mensen met een chronische ziekte of beperking risico lopen om in armoede terecht te komen. Er bestond in het verleden een gemeentelijke regeling voor chronisch zieken, de zogeheten ‘Tegemoetkoming in meerkosten van zorg’, maar die is met ingang van 2025 afgeschaft (Rijswijks Dagblad, 2025). Een deel van de ouderen met AOW heeft geen aanvullend pensioen

33

en kan weinig doen om het inkomen te veranderen, waarbij het risico bestaat dat ze buiten de regelingen vallen.

4.3 Ervaringen en behoeften vanuit inwonersperspectief In deze paragraaf beantwoorden we Deelvraag 8: Hoe sluiten lokale regelingen aan op de samenstelling en de

behoefte

van

de

bevolking?

We

beantwoorden deze vraag aan de hand van interviews met inwoners en sleutelpersonen. Daarin hebben we gevraagd naar ervaringen met het huidige aanbod, de behoeften van

“Daarin zijn we in digitalisering voorbijgeschoten. Dat heeft voor veel mensen de drempel verhoogd in plaats van verlaagd.”

inwoners en kansen voor verbetering van het

Inwoner Rijswijk

gemeentelijk beleid.

Informatie, bekendheid en toegankelijkheid De informatievoorziening, bekendheid en bereikbaarheid van regelingen en voorzieningen wordt als belemmerend en soms zelfs als ontoereikend ervaren. Informatie is niet altijd actueel en wordt niet overal aangeboden. Zo blijken telefoonnummers op flyers in Wijkcentrum Stervoorde niet meer te kloppen, is in het Huis van de Stad geen zichtbare informatie over bijvoorbeeld de Ooievaarspas of de sociale kaart te vinden en is de website van Prettig in de

“Het zou fijn zijn als er in Rijswijk een goede sociale kaart is die te vinden is én te begrijpen. Vroeger kreeg je elk jaar een boekje thuis. Zelfs met foto’s erbij. Kerken, sportscholen, etc. Dat is vervangen door een website die niet voor iedereen toegankelijk is.” Inwoner Rijswijk

Plus niet bijgewerkt. Voor mensen die minder vaardig zijn in de Nederlandse taal en

moeite

hebben

met

digitale

vaardigheden, is dit extra ingewikkeld, te meer omdat steeds meer informatie alleen nog digitaal aangeboden wordt. Een aanbeveling van een geïnterviewde is om een vertaalknop op de website te plaatsen of de informatie in meerdere talen aan te bieden. Een goed voorbeeld

van een website waar inwoners in een oogopslag zien wat er allemaal voor hen beschikbaar is op het gebied van financiën, is de website www.degeldboom.nl uit Rotterdam. Een sterk punt van deze website is volgens een inwoner dat op deze plek zowel regelingen als tips worden aangeboden. Hiernaast blijkt dat mensen onbekend zijn met het aanbod. Enerzijds is dat vanwege de hoeveelheid informatie en plekken waar je terecht kunt, wat het onoverzichtelijk maakt, anderzijds omdat ze onvoldoende weten wat er op hun situatie van toepassing is. Ook voor hulpverleners geldt dat ze niet altijd over alle informatie beschikken, zeker in het geval van nieuwe ontwikkelingen.

34

In de interviews is meerdere keren benoemd dat er onvoldoende bekendheid wordt gegeven aan regelingen. Een voorbeeld is ‘Extraatje Rijswijk’, dat volgens een sleutelpersoon maar een week op de billboards

hing.

Inwoners

ervaren

daarnaast

dat

ze

zelf

op zoek

moeten

naar

welke

ondersteuningsmogelijkheden er voor hen zijn. Ze denken dat de gemeente een meer pro-actief beleid kan voeren om de regelingen en voorzieningen aan te bieden. Genoemde voorbeelden zijn waskosten, bewindvoering en een vergoeding voor medische hulpmiddelen, zoals een bril. In een enkel geval komt het voor dat een voorziening geen actieve bekendheid geeft, omdat de limiet van het budget voor inwoners met een Ooievaarspas al bereikt was. Een ander voorbeeld is de gang van zaken rondom de Energietoeslag. Doordat deze

“De gemeente moet eigenlijk zien wat de regeling doet voor de mensen: wat levert het op en wat is het resultaat?” Sleutelpersoon van een organisatie in Rijswijk

regeling voor iedereen beschikbaar was, heeft uiteindelijk een aantal bijstandsgerechtigden achter het net gevist. Tevens is naar voren gekomen dat de communicatie rondom (nieuwe) voorzieningen niet altijd de juiste taal en toon bevat. Zo is volgens verschillende inwoners de campagne ‘Extraatje Rijswijk’ verkeerd gevallen. Met name het gebruik van de term ‘extraatje’ voor regelingen waar je als inwoner ‘recht’ op hebt, is niet goed ontvangen. Ook op een andere manier speelt het punt van bejegening. Respondenten vinden duidelijkheid belangrijk, ook als ze ergens niet voor in aanmerking komen. Een inwoner merkt op dat er niet goed geluisterd wordt en dat er onvoldoende aansluiting is op de leefwereld van de inwoner. Meer maatwerk is gewenst. Als voorbeeld is genoemd het aanbieden van een cursus zelfvertrouwen, terwijl ze liever een gerichte opleiding wil volgen met kans op werk. Tot slot geven inwoners aan dat de toegankelijkheid van spreekuren, consulenten of organisaties voor hen onvoldoende is. In veel gevallen kun je als inwoner niet direct geholpen worden en moet je een afspraak maken. Mensen krijgen dan te maken met wachttijden. Persoonlijk contact is bijvoorbeeld niet mogelijk met inkomensconsulenten van de gemeente (inwoners krijgen geen rechtstreeks nummer).

Zowel inwoners als hulpverleners ervaren bovendien dat er te weinig tijd en capaciteit is om alle inwoners goed te helpen. De meeste inwoners die we spraken lopen wel makkelijk

“Het Huis van de Stad schept een afstand door de manier waarop het is ingericht. Het oude Raadhuis was veel gezelliger en knusser en voelde daardoor vertrouwder. Daar kon je ook makkelijker een kopje koffie drinken dan in het huidige restaurant.” Inwoner Rijswijk

binnen bij bijvoorbeeld het wijkcentrum, maar sommigen ervaren dat ze dan lang moeten wachten

35

voor ze geholpen kunnen worden of dat er onvoldoende tijd voor hen is en ze later weer moeten terugkomen. Andere plekken, zoals het Huis van de Stad, worden als minder toegankelijk ervaren. Niet alleen inwoners ervaren problemen met toegang. Ook professionele organisaties kiezen er soms voor de informele wegen te bewandelen. Ze doen dat omdat de officiële regelingen soms te ingewikkeld zijn, te lang duren of mensen uitsluiten. Een voorbeeld is Don Bosco, die zich af en toe inzet om gezinnen te helpen aan een laptop of een fiets, bijvoorbeeld via de Protestantse Gemeente. Een ander voorbeeld is de welzijnsstichting Welzijn Rijswijk, die af en toe bij Krijg de Kleertjes aanklopt als zij inwoners bijstaat die acuut kleding nodig hebben. Om te kunnen ‘meedoen’ hebben inwoners behoefte aan sommige zaken waarin het aanbod

“Wat nodig is, is dat je tijdens een lange rit met allerlei gebeurtenissen iemand naast je hebt die met je meekijkt en meedenkt.” Klant Voedselbank

niet voorziet of waar ze geen aanspraak op kunnen maken. Zo heeft het wel of niet hebben van een geldige Ooievaarspas in Rijswijk consequenties voor het kunnen gebruiken van regelingen of activiteiten. Deze pas geldt bijvoorbeeld als voorwaarde voor de Kindregelingen van Stichting KEI en de Weggeefwinkel. We spraken meerdere inwoners bij wie het verlengen van deze pas iets mis was gegaan, waardoor ze onverwacht met een ongeldig verklaarde pas geconfronteerd werden, bijvoorbeeld aan de kassa van de bioscoop. Een goed voorbeeld uit een andere gemeente, dat door Divosa als inspirerend wordt gekwalificeerd, is het Maatschappelijk Meedoen Budget (MMB) dat onder meer Wageningen is geïntroduceerd. Het MMB biedt gemeenten meer ruimte doordat gekeken wordt naar de gezinssituatie en de totale inkomsten. Zo ontstaat een beter beeld van wat de inwoner nodig heeft en kan een passend budget worden toegekend (Divosa, 2024; Gemeente Wageningen, 2025).

Aanvraagprocedures en toetsingscriteria Inwoners ervaren, net als sommige sleutelpersonen, dat aanvraagprocedures ingewikkeld zijn en dat het lastig is om aanspraak te maken op regelingen en voorzieningen. Dat heeft te maken met de aanvraagprocedures en toetsingcriteria. Er wordt een grote mate van complexiteit en bureaucratie ervaren. Bovendien hebben inwoners de indruk dat de gemeente Rijswijk aanvragen strenger beoordeelt dan andere gemeenten, bijvoorbeeld in het geval van Bijzondere Bijstand: “Inwoners van Rijswijk moeten veel meer papieren laten zien”. Er is veel controle op uitgaven en op spaargelden, zoals bij het aanvragen van een Ooievaarspas.

36

In een aantal gevallen moeten inwoners ook kosten maken om een aanvraag te doen. Het gaat daarbij om administratiekosten (het opvragen van documenten en bewijsstukken) en op reiskosten om naar bepaalde voorzieningen toe gaan. In andere gevallen is het beschikbare budget niet toereikend. Als voorbeeld is De Participas genoemd. Inwoners kunnen €75, besteden aan sportkleding en een winterjas. Een sleutelpersoon concludeert: “Dus dan kijk je het ene jaar naar een sporttenue en die winterjas wordt het dan even niet, dat wordt dan volgend jaar”.

“Je moet elke keer laten zien wat je met je geld doet. Dat vind ik een dingetje. We hebben niet veel privacy.” Klant Lunchloket Don Bosco

In de interviews is een verhuizing veelvuldig genoemd als een ervaring uit het verleden die van grote invloed is op het krijgen en ervaren van toegang tot regelingen. Een verhuizing is een ingrijpende gebeurtenis die niet alleen mentaal veel stress geeft, maar ook financieel

veel

consequenties

heeft.

Vooral

wanneer inwoners van buiten Rijswijk komen en in hun vorige gemeente van allerlei regelingen gebruik maakten, zorgt dat bij de komst naar Rijswijk voor de nodige problemen. Zo krijgen ze geregeld met een overbruggingsperiode te maken, waarin ze minder inkomen hebben. Op het besluit of je een aangevraagde

Ooievaarspas

krijgt,

moet

je

“Bij de Gemeente Rijswijk is het zo dat alles tweedehands moet. Ik kreeg een fiets, helemaal verroest. Nou ik vind niet dat mijn kinderen zo naar school moeten. Dat vind ik schaamte. Waarom moet een kind uit een bijstandsgezin op een geroeste fiets fietsen?”

bijvoorbeeld acht weken wachten.

Inwoner Rijswijk

Daarnaast gelden in de gemeente van herkomst soms andere voorwaarden voor vergelijkbare regelingen. Dat geldt bijvoorbeeld voor financiële ondersteuning van bewindvoering, het aanvragen van de Ooievaarspas of medische hulpmiddelen, zoals een bril. Het leidt tot frustratie, onbegrip en soms ook niet-gebruik. Gevolg is dat inwoners niet alleen stress ervaren rondom geldzorgen, maar ook stress ervaren door het zoeken naar en aanvragen van een voorziening. Soms kost dit zoveel energie dat inwoners geen gebruik

“Ze weten alles al van je, waarom dan zoveel moeite moeten doen voor die [Ooievaars]pas? Je zit al in de bijstand!”

”Je moet op alle mogelijke manieren met je billen bloot, allerlei papieren aanleveren, weer van alles invullen. Dat houdt voor mensen soms de deur dicht.”

Klant Voedselbank

Klant Voedselbank

37

gaan maken van voorzieningen waar ze wel recht op hebben. Mensen ervaren dat ze het zelf moeten uitzoeken en er alleen voor staan. Snelheid en duidelijkheid zijn voor hen belangrijk.

Ervaren belemmeringen en persoonlijke afwegingen Persoonlijke afwegingen en belemmeringen spelen een belangrijke rol bij het gebruik maken van regelingen en voorzieningen. Dit blijkt uit zowel gesprekken als observaties. Er is sprake van schaamte in combinatie met moeheid over de eigen situatie: “dan moet je weer alle papieren laten zien en weer je verhaal vertellen”, zo verzucht een bezoeker van de Voedselbank. In sommige gevallen moet je voor een aanvraag bovendien naar plekken die als onprettig worden ervaren, vanwege het gebrek aan privacy. Mensen zijn volgens een sleutelpersoon bang om bijvoorbeeld bekenden of klasgenoten tegen te komen. Ten tweede speelt beeldvorming een belangrijke rol, zowel op basis van eigen ervaringen als gevoed door verhalen van anderen. Het gaat daarbij om de toegang en de kwaliteit van regelingen en voorzieningen. Zo werd het voorbeeld genoemd van de Voedselbank die ‘verrot eten’ zou uitdelen. Vanuit de veronderstelling dat ze niet in aanmerking komen -al dan niet terecht- besluiten inwoners soms geen aanvraag te doen.

4.4 Samengevat beeld De gesprekken met inwoners en sleutelpersonen leveren een rijk beeld op van de ervaringen en behoeften van mensen die in armoede leven. Deze ervaringskennis brengt veel informatie naar boven die aanknopingspunten voor verbeteren van armoedebeleid. In het contact kan er rekening gehouden worden met persoonlijke belemmeringen, schaamte en stress. Het ontbreken van een goed overzicht met de sociale kaart en het gevoel dat ze niet geholpen worden komt bovenop de stress die financiële problemen met zich meebrengen. De gemeente heeft de doelgroepen, die op bijstandsniveau of daaronder leven in beeld, maar minder zicht op inwoners die ook moeite hebben met rondkomen. Binnen het beleid is expliciet aandacht voor een aantal doelgroepen, te weten kinderen (met het oog op het doorbreken van generatiearmoede) en nieuwkomers. De doelgroepen waar minder zicht op is zijn: werkende armen, ZZP-ers, jongeren, nieuwkomers met een Europese achtergrond en mensen met een uitkering, die niet via de Gemeente loopt. Tenslotte blijkt dat persoonlijke afwegingen en belemmeringen tevens een belangrijke rol spelen bij het gebruik maken van regelingen en voorzieningen.

Uit dit onderzoek blijkt dat voor een goede aansluiting van het aanbod op de behoefte, niet alleen de ‘harde’ kant (regelingen, financiële aspecten) van belang is, maar ook de zachte kant (bejegening, gastvrijheid, houding en vertrouwdheid) aandacht behoeft.

38

Bijlage 1: Cijfers over de inwoners Samenstelling, omvang en groei van de bevolking De gemeente Rijswijk telt op dit moment iets meer dan 60.000 inwoners (61.112 op 1 augustus 2025), verdeeld over 29.579 huishoudens, met een gemiddelde huishoudensgrootte van 2,05 personen per huishouden. De gemeente Rijswijk bestaat uit 11 wijken en 32 buurten. De kleinste wijk (Wijk 03; met de buurten Hoornwijck en Broekpolder) telt slechts 370 inwoners en de grootste wijk (Wijk 02; de buurten Oud-Rijswijk, Bomenbuurt, Welgelegen, Rembrandtkwartier, Havenkwartier) heeft 10.440 inwoners. Op buurtniveau zijn Stervoorde (7.510), de Muziekbuurt (4.530) en Sion (4.305) de grootste gebieden (CBS, 2025). Een aanzienlijk deel van de huishoudens in Rijswijk betreft een eenpersoonshuishouden (43,5%) en het aandeel alleenstaande 65-plussers bedraagt 16%. Bijna 1 op de 10 (9,5%) huishoudens van de inwoners betreft een eenoudergezin. Zowel het aandeel eenpersoonshuishoudens als het aandeel alleenstaande 65plussers als het aandeel eenoudergezinnen ligt enkele procenten hoger dan het Nederlands gemiddelde (Rijswijk in Cijfers, 2025). In het jaar 2050 zal het inwonertal rond de 81.000 liggen, verdeeld over 40.010 huishoudens. De afgelopen vijf jaar is de bevolking sneller gegroeid dan die van Nederland als geheel, met een gemiddelde groei van tussen de 1% en 3% per jaar.

Daar waar Nederland als geheel een geschatte groei zal doormaken van 9,1%, zal die in Rijswijk 33,4% bedragen (Rijswijk in Cijfers, 2025). De groei van de bevolking komt deels door een positief vestigingssaldo, wat inhoudt dat er meer mensen in Rijswijk komen wonen dan vertrekken. Op peildatum september 2025 bedroeg het aantal vestigers 537, terwijl er 368 vertrokken (Rijswijk in Cijfers, 2025). De gemiddelde leeftijd neemt al jaren af. In 2015 bedroeg deze nog 44,8 jaar. Anno 2025 is dat 41,9. Rijswijk telt iets meer vrouwen (31.304) dan mannen (29.413). De bevolkingspiramide laat vooral een relatief groot aandeel 25-44 jarigen zien (28,6% in Rijswijk ten opzichte 25,8% in Nederland) en een iets groter aandeel kinderen onder de 14 jaar (17,2% in Rijswijk en 15% in Nederland) (Rijswijk in Cijfers, 2025).

Niet-Nederlanders In de gemeente Rijswijk heeft 43,% van de inwoners een migratieachtergrond (Rijswijk in Cijfers, 2025). Het grootste deel heeft een herkomst buiten Europa (32%) en een iets kleiner deel heeft een herkomst in een ander Europees land (11,8%). In 2024 betekende dat in absolute aantallen dat 34.135 inwoners een nietNederlandse achtergrond hadden: 6.801 van elders in Europa en 18.706 van buiten Europa (CBS, 2024; Rijswijk in Cijfers, 2025).

39

In absolute aantallen zijn er veel verschillende wijken waar inwoners met een Europese achtergrond wonen. Wat betreft herkomst buiten Europa springen de wijken Stervoorde (3.330), Muziekbuurt (2.100), Te Werve (1.410) en de Ministerbuurt (1.315) eruit (CBS, 2024). Uit de interviews komt naar voren dat het, naast de traditionele landen (Indonesië, Marokko, Suriname en Turkije), onder meer gaat om arbeidsmigranten uit Oost-Europa. Daarnaast kent Rijswijk veel expats die bij internationale bedrijven in de regio werken en om vluchtelingen uit bijvoorbeeld Oekraïne, Eritrea en Syrië.

Inwoners met een uitkering Het aantal huishoudens met een bijstandsuitkering is de afgelopen tien jaar licht toegenomen: van 1.340 in januari 2015 naar 1.500 in april 2025. In de tussenliggende periode schommelde het aantal, met uitschieters naar 1.590 (maart, mei 2021). In Rijswijk heeft 5,1% van de huishoudens een bijstandsuitkering, waar het gemiddelde voor Nederland iets lager ligt (4,7%) (Rijswijk in Cijfers, 2025). Van de 1.500 uitgekeerde bijstandsuitkeringen, worden er 300 uitgekeerd aan alleenstaande ouders. Het aantal uitkeringen per 1.000 huishoudens (WWB/Participatiewet) ligt met 52 iets hoger dan het Nederlands gemiddelde (48). Op de peildatum mei 2025 ontvingen in totaal 2.430 personen een andere uitkering. Het aantal personen met een WW-uitkering bedroeg 430. Verder waren er 380 inwoners van Rijswijk met een WAO-uitkering, 910 met een WIA-uitkering of WGA-regeling en 660 met een WAJONG uitkering (Rijswijk in Cijfers, 2025). De meest recente cijfers per buurt zijn uit 2024, toen het aantal inwoners met een bijstandsuitkering nog iets hoger lag: 1.510. Een groot deel concentreert zich in enkele wijken, te weten Stervoorde (360), Muziekbuurt (250), Ministerbuurt (180), Te Werve (140) en Artiestenbuurt (120) (CBS, 2024).

Rijswijk telt verder 2.380 inwoners met een arbeidsongeschiktheidsuitkering, waarvan 380 in Stervoorde, 250 in de Muziekbuurt, 220 in de Ministerbuurt en 190 in Te Werve. Nog eens 450 inwoners ontvingen in 2024 een WW-uitkering. Een jaar daarvoor lag dit aantal op 420. In absolute aantallen springen Te Werve (50) en Stervoorde (40) er licht uit. Tot slot telde Rijswijk in 2024 nog 11.070 met een AOW-uitkering. Een aanzienlijk deel (1.980) woont in Stervoorde, maar ook de buurten Strijp (790), Muziekbuurt (770) en de Kleurenbuurt (700) kennen een aanzienlijk aantal inwoners met een AOW-uitkering (CBS, 2024). Ten opzichte van eerdere jaren zien we geen grote verschillen. Veelal dezelfde buurten springen eruit.

Armoede, besteedbaar inkomen en schulden Het gemiddeld besteedbaar huishoudensinkomen in Rijswijk bedraagt €56.600,- (peildatum 31 december 2024; Rijswijk in Cijfers 2025). Iets meer dan een derde van de bevolking (36%) heeft een laag inkomen, ten opzichte van 40% in Nederland als geheel. In Rijswijk valt 11% onder het laagste deciel, waar dat voor Nederland gemiddeld 10% is. In Rijswijk leeft gemiddeld 7% van de huishoudens onder of rond het sociaal minimum (een inkomen tot 101% van het wettelijk sociaal minimum), daar waar dit voor Nederland gemiddeld 6,5% bedraagt (CBS, 40

2023; Gemeente Rijswijk, 2024). De cijfers verschillen behoorlijk per buurt. De buurten met de hoogste percentages zijn het Havenkwartier (19,5%), de Muziekbuurt (12,5%), de Ministerbuurt (12,2%) en de Plaspoelpolder (12,1%). Dezelfde buurten springen er ook uit als we kijken naar huishoudens tot 110% van het sociaal minimum en huishoudens tot 120% van het sociaal minimum. In het Havenkwartier heeft 34,6% van de huishoudens een inkomen tot 120% van het minimum, in de Ministerbuurt is dat 23,8% en in Plaspoelpolder 22,3%. Opvallend is dat in deze categorie ook de wijk Overvoorde hoog scoort: 25% (CBS, 2023). Ook op dit punt zien we geen grote verschillen met eerdere jaren en dat het veelal om dezelfde buurten gaat waar relatief veel mensen onder of rond het sociaal minimum leven. In 2024 leefde een deel van de huishoudens voor langere tijd van een laag inkomen (tot 130% van het sociaal minimum; Gemeente Rijswijk, 2024; Rijswijk in Cijfers, 2025). Van de huishoudens leefde ten minste 15,6 % een jaar van een laag inkomen. Een groot deel van deze groep heeft zelfs gedurende langere tijd te maken met armoede. Van alle huishoudens in Rijswijk heeft 10,1 % langer dan vier jaar een inkomen tot de lage inkomensgrens en tot het sociaal minimum. In Rijswijk heeft 13,6% van de huishoudens schulden (een negatief vermogen). Dit aandeel is de afgelopen jaren heel licht gedaald.

In 2020 bedroeg het nog 14,1%. Van die groep is een klein deel met een schuld tot €5.000,- (4,9%) en een groter deel met een schuld van meer dan €5.000,00 (8,7%). Nog eens 9,1% heeft een positief vermogen tot €1.000,- (Rijswijk in Cijfers, 2025).

41

Bijlage 2: Geraadpleegde bronnen Armoedefonds (2025), Zet je als gemeente in tegen menstruatiearmoede. Beschikbaar op https://www.armoedefonds.nl/mup-gemeenten/. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS; 2023), Kerncijfers Wijken en Buurten 2023. Beschikbaar op www.cbs.nl. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS; 2024), Kerncijfers Wijken en Buurten 2024. Beschikbaar op www.cbs.nl. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS; 2025), Kerncijfers Wijken en Buurten 2025. Beschikbaar op www.cbs.nl. Divosa (2024), Wageningen versterkt bestaanszekerheid met Maatschappelijk Meedoen Budget. Beschikbaar op https://www.divosa.nl/nieuws/wageningen-versterkt-bestaanszekerheid-metmaatschappelijk-meedoen-budget, 28 november 2024. Divosa (2025), Gemeentelijke vroegsignaleringsaanpak onder de loep 2025. Beschikbaar op https://www.divosa.nl/publicaties/gemeentelijke-vroegsignaleringsaanpak-onder-de-loep-2025. Don Bosco Rijswijk (2024), Jaarbericht 2023. Rijswijk: Don Bosco. Don Bosco Rijswijk (2025), Jaarbericht 2024. Rijswijk: Don Bosco. Gemeente Rijswijk (2021), Kadernota Samen Kans-Rijk Rijswijk 2021 en verder. Rijswijk: gemeente Rijswijk. Gemeente Rijswijk (2023), Motie verbreding en verduurzamen uitgiftepunten datum menstruatie artikelen. Rijswijk: Gemeente Rijswijk. Gemeente Rijswijk (2024), Armoedevrij Rijswijk: De Rijswijkse visie op armoede en schuldenpreventie.

Rijswijk: gemeente Rijswijk. Gemeente Rijswijk (2025a), Naar een breed toegangsteam! Een voorstel voor de ‘stevige generalistische basis’. Rijswijk: Gemeente Rijswijk. Gemeente Rijswijk (2025b) Projectopdracht aanpak verborgen schulden. Rijswijk: Gemeente Rijswijk, 20 februari 2025. Gemeente Rijswijk (2025c), Verslag Partnerbijeenkomst Financieel Netwerk Rijswijk en gemeente Rijswijk. Rijswijk: Gemeente Rijswijk. Gemeente Rijswijk (2025d), Samen werken aan een zeker bestaan 2025-2026. De uitvoeringsagenda die welzijn en armoedebestrijding bij elkaar brengt. Rijswijk: Gemeente Rijswijk.

42

Gemeente Rijswijk (2025e), Subsidie Sociaal Kapitaal. Bericht op https://www.rijswijk.nl/subsidie-sociaalkapitaal. Gemeente Wageningen (2025), Maatschappelijk Meedoen Budget aanvragen. Beschikbaar op https://www.wageningen.nl/direct-regelen/werk-en-inkomen/inkomen/maatschappelijk-meedoenbudget-aanvragen/. Grinsven, S. van & K. van Nuland (2024), Samenspel landelijke en gemeentelijk inkomensbeleid. Een onderzoek naar de armoedeval in de gemeente Rijswijk. Utrecht: Stimulansz. Krijg de Kleertjes Rijswijk (2025), Krijg de Kleertjes Rijswijk. Beschikbaar op https://www.krijgdekleertjes.nl/ruilpunt/rijswijk. Mooiman, R. (2024), Rijswijk breidt schuldhulp voor jongeren uit. Bericht op www.inrijswijk.com, 1 februari 2024. Mooiman, R. (2025), Start pilot met deelscootmobielen bij Hof van Kerstanje in RijswijkBuiten. Bericht op www.inrijswijk.com, 6 november 2025. Rijswijk In Cijfers (2025), Rijswijk In Cijfers. Beschikbaar op https://rijswijk.incijfers.nl/dashboard. Rijswijks Dagblad (2025), 'Tegemoetkoming in meerkosten van zorg vervalt in Rijswijk in 2025'. Beschikbaar op https://rijswijksdagblad.nl/lokaal/tegemoetkoming-in-meerkosten-van-zorg-vervalt-inrijswijk-in-2025, geplaatst op 12 januari 2025. SchuldHulpMaatje Rijswijk (2024), Jaarverslag 2023. Rijswijk: SchuldHulpMaatje Rijswijk. SchuldHulpMaatje Rijswijk (2025), Jaarverslag 2024. Rijswijk: SchuldHulpMaatje Rijswijk.

Schra, I. (2025), Ervaringsraad Rijswijk: deelnemers gezocht. Beschikbaar op https://inrijswijk.com/2025/07/29/ervaringsraad-rijswijk-deelnemers-gezocht/. Stichting Babyspullen (2025), Stichting Babyspullen. Beschikbaar op https://stichtingbabyspullen.nl/overons/. Stichting KEI (2025), Jaarverslag 2024. Rijswijk: Stichting KEI. Stichting Rijswijk voor elkander (2020), Beleidsplan 2020. Rijswijk: Stichting Rijswijk voor Elkander, weggeefwinkel Rijswijk. Stichting Urgente Noden Rijswijk (2025), Jaarverslag 2024. Rijswijk: SUN Rijswijk. Voedselbank Haaglanden (2023), Jaarverslag 2022. Den Haag: Voedselbank Haaglanden. Voedselbank Haaglanden (2025), Jaarverslag 2024. Den Haag: Voedselbank Haaglanden. Weggeefwinkel Rijswijk (2024), Verantwoording 2023 en subsidieaanvraag 2025. Rijswijk: Weggeefwinkel Rijswijk. 43