Niet vastgesteld verslag Forum Stad 02-09-2021.pdf

` CONCEPT-VERSLAG FORUM STAD VAN GEMEENTE RIJSWIJK d.d. 2 september 2021

Voorzitter: Juan Carlos Paredes Sanchez Beter voor Rijswijk (BvR): de heren E.Braam, D. Cupedo Groen Links (GL)L: mevr. M. Alberts, de heer M. Wit VVD: de heren C. Sleddering, J. Loof en U. Oelen D66: mevr. E. Woudstra en de heer R. Veerman CDA: de heren M. van Enk en M. Majjaoui PvdA: mevr. W. van Nunen en mevr. Maliepaard Gemeentebelangen Rijswijk (GBR): de heren v.d. Velde en v.Reij Rijswijks Belang (RB): de heer M. Weterings en mevr. B. Niesen WIJ. : mevr. C. Mauer, de heer J. Karremans Onafhankelijk Rijswijk: de heer Fischer Wethouders: de heren B. Lugthart, J. Keus, A. v.d. Laar en mevr. J. Besteman Griffie: J. Hoefnagel, raadsadviseur

1.

Opening De voorzitter: Welkom allen. En dan gaan we gelijk door met het algemeen spreekrecht van inwoners.

2.

Algemeen inspreekrecht De voorzitter: Mevrouw Ambtman, u heeft het woord. Mevrouw Ambtman: Goedenavond. Mijn naam is Willemijn Ambtman en de meesten van u kennen mij wel. Maar ik licht het graag nog even toe. Ik sta hier als vertegenwoordiger van de bewonersgroep voor de stijlvolle Voorde. Die groep is al meer dan vijf jaar inmiddels bezig met de herbestemming van de buitenplaats, de Voorde en de laatste tijd ook met de herbestemming en de herinrichting van het parkgebied. De Voorde is onderdeel van de landgoederenzone. U mag hem indrukken. Oké. U begrijpt dan ook dat ik na al die inspanningen anderzijds een gat in de lucht sprong daarbij vanwege mijn leeftijd opgetild door mijn medecomitéleden toen ik een foto in de krant zag van een vrolijke op zijn stalen ros door het bos fietsende wethouder Van de Laar die meldde snode plannen te hebben met de Rijswijkse landgoederenzone. Die lag er immers al decennialang als een Doornroosje bij in haar kasteel, in diepe slaap, min of meer vergeten en overwoekerd door braamstruiken, brandnetels en berenklauwen. Nu had de wethouder zomaar het vermetele plan opgevat om haar als een echte prins wakker te gaan kussen. Wel een sprookje dat uitkwam. Vooral toen bleek dat daarbij heel wat suggesties uit ons plan B waren overgenomen.

Maar toen ik het voorstel aan de raad nog eens goed gelezen had, kwam ik weer snel met beide benen terug op de aarde. Want dit snode plan betrof slechts een klein deel van de landgoederenzone, namelijk dat deel rond het Huis van de Stad en de Hofstede en het ging dan vooral om het herstellen van de paden structural daar. Alsof de wethouder Doornroosjes, slechts Doornroosjes voeten wilde kussen, maar ja, daar wek je de landgoederenzone natuurlijk Pagina 1 van 56

` CONCEPT-VERSLAG FORUM STAD VAN GEMEENTE RIJSWIJK d.d. 2 september 2021

niet echt mee tot leven. Laat me duidelijk zijn. Wij zijn nog steeds blij met elke verbetering van de landgoederenzone. Wat we echter betreuren is dat er nu een fors bedrag wordt uitgetrokken voor dat kleine deel dat in de plantekeningen, u welbekend lichtgekleurd is, maar dat de rest van de landgoederenzone die eigenlijk veel groter is op diezelfde tekeningen nog steeds in duister grijs gehuld is. Ik citeer de bijbehorende tekst. Afhankelijk van de resultaten van de investeringen van fase één kan in de toekomst, dat wil zeggen na 2024, worden besloten over het al dan niet toekennen van investeringsbudget om de ambities in de landgoederenzone Huis te Landelaan Schaapweg te realiseren. De wethouder houdt hierbij dus drie slagen onder arm. Afhankelijk van de resultaten van investeringen kan in de toekomst kan in de toekomst worden besloten en over het al dan niet toekennen van een investeringsbudget. Dat klinkt allemaal verre van geruststellend. Want wat is er intussen aan de hand? In dat andere deel, waarvan ook al een aantal plannen bestaat. Neem nu het voormalige TEDO-terrein aan de Schaapweg, dat volgens de gemeente zowel een hoofdentree als een prachtplek moet worden. Ik citeer kort uit paragraaf 3 van de ruimtelijke motivering: het voormalige TEDO-terrein wordt een hoofdentree van de landgoederenzone. Er worden verschillende tuinsferen in kamers gerealiseerd.

Hiermee ontstaan doorkijkjes en interessante plekken met geborgenheid. Er kunnen ook meerdere functies gecombineerd worden, zoals onder andere een hondenlosloopplek en er komt een fraaie waterpartij. Uit het vanavond bij het huidige voorstel geleverde uitvoeringsprogramma, juist op die zogenaamde prachtplekken is er de mogelijk om ontwikkelingen in gang te zetten die extra aansprekend en spectaculair zijn en die bijdragen aan een in het oog springende uitstraling van de landgoederenzone. Deze prachtplekken vormen de etalages van de landgoederenzone. Wij houden ons hart vast of daar met al die slagen om de arm van het college wel iets van terecht gaat komen. De realiteit is namelijk dat de gemeente onlangs een definitieve vergunning voor een periode van tien jaar heeft afgegeven voor een enorm hondenlosloopgebied dat vrijwel het gehele TEDO-terrein omvatte. U hoort mij goed. Voor een periode van tien jaar. Is dat dan die spectaculaire etalage met die in het oog springende uitstraling die we daar willen? Wij hebben altijd beweerd dat de landgoederenzone er is voor alle Rijswijkers, maar nooit dat de Rijswijkse, maar dan vooral Haagse hondenbezitters daarbij een prioriteit vormden. De kosten zijn helaas al gemaakt en het terrein is al gerealiseerd. Dat kan toch niet waar zijn. Wel aan. Ik kom tot een afronding.

U heeft uit mijn inbreng begrepen dat ons comité de renovatie van de landgoederenzone een warm hart toedraagt. Dat blijf ik nog steeds doen. Nu ligt daar voor fase één een concreet voorstel. Dat is een goede aanzet. Hoera. Maar er is meer. Nu nog een concreet vooruitzicht voor fase twee. Geachte leden van de raad. Om verdere van dit soort vreemde ad hoc bedachte ontwikkelingen zoals ik hiervoor genoemd heb te voorkomen, verzoeken wij u met klem om als u van plan bent om binnenkort in te stemmen met het voorliggende voorstel voor fase één het college vriendelijk te vragen daar dan expliciet de voorwaarde te verbinden dat er ook daadwerkelijk een fase twee voor de rest van de landgoederenzone zal volgen. Het college heeft dan nog tot 2024 om de plannen daarvoor verder uit te werken en het benodigde budget bij elkaar te sprokkelen en voor dit doel te reserveren. Dan komt alles wellicht toch nog goed. Voorts ben ik van mening dat de buitenplaats Voorde nu snel gerestaureerd moet worden. Ik dank u namens mijn bewonersgroep. De voorzitter: Zijn er vragen voor mevrouw Ambtman vanuit de raad op dit moment? Nee. Nou mevrouw Ambtsman, dan wil ik u hartelijk bedanken.

Pagina 2 van 56

` CONCEPT-VERSLAG FORUM STAD VAN GEMEENTE RIJSWIJK d.d. 2 september 2021

3.

Lijst van ingekomen stukken: vaststelling wijze van afdoening De voorzitter: Agendapunt 3, lijst van ingekomen stukken. Mevrouw Woudstra van D66 heeft al een aantal verzoeken ingediend om een aantal IB’s te agenderen voor volgend Forum Stad van 30 september a.s.. Gaat om : IB 21 063 MIRT verkenning CID Binckhorst ; IB 21 064 Update transitieprogramma OV en Corona; IB 21 091 Brief MRDH over herijking Transitieprogramma. Deze verzoeken worden gesteund door VVD, PvdA. Tevens verzoek mevr. Woudstra D66 om IB 21 073 Actieplan Luchtkwaliteit te agenderen voor volgend forum. GL steunt dit verzoek. Ook RA 21 073 Brief over kamerverhuur worden op verzoek van VVD, RB en D66 geagendeerd voor volgend Forum Stad

4.

Vaststelling agenda: is akkoord

5.

Mededelingen college De heer Lugthart: Mededeling met betrekking tot het Huis van de Stad. Voor het reces is de behandeling van het investeringskrediet tweede fase opgeschort, is vervallen. Ik heb ook aangegeven dat er als tussenstand een mededingingstraject met onderhandelingen zou worden opgestart. Het presidium heeft vorige week gevraagd om een tussenstand. Die hebben wij ook gegeven op proces. Kort daarop is dan ook het final offer ontvangen. Het final offer is tot stand gekomen na talloze gesprekken die tijdens de zomermaanden hebben plaatsgevonden. Gesprekken met beide partijen en juristen van beide kanten. Goed nieuws. Zeg maar, nou ja, tot op heden is er een herziende inschrijving ontvangen die past binnen de bandbreedte zoals dat die door de raad zijn afgekondigd. Deze inschrijving wordt nu op dit moment wel gevalideerd. Dus we kijken van: past dit inderdaad … Klopt de scoop? Daarvan wordt het college in ieder geval aanstaande maandag op de hoogte gesteld, zullen een en ander opmaken en komt dat zo snel als mogelijk en bij voorkeur gewoon volgende week dan wel de week daarop naar het college. Daarin zit wel een vertraging. Dat zal u ongetwijfeld niet verbazen. Er heeft een vertraging van de vakantie plaatsgevonden. De consequenties daarvan en de oplossingsrichtingen die daarbij horen, die zullen we ook in dat voorstel verwerken.

Nou ja, nogmaals, wat ik zeg: het streven is om dat dinsdag in het college te hebben. Dat is heel krap, dus wellicht is het een week later, maar er wordt aan gewerkt dat dinsdag in het college te hebben. Dan hebben we het in, nou ja, volgende maand in deze raad. Voorzitter, dat is de mededelingen. De voorzitter: dank mijnheer Lugthart.

6.

Terugkoppeling Gemeenschappelijke regelingen Geen.

Pagina 3 van 56

` CONCEPT-VERSLAG FORUM STAD VAN GEMEENTE RIJSWIJK d.d. 2 september 2021

7.

Overzicht toezeggingen en moties De voorzitter: Mevrouw Alberts, u heeft het woord. Mevrouw Alberts GL: Ja, dank u wel voorzitter. Over toezegging 107, de tramremise. De wethouder koppelt de definitieve planning nog terug. Is het al duidelijk of daadwerkelijk de tramremise op het GAVI-terrein in Den Haag gaat komen of is er nog iets over te melden? De voorzitter: Wethouder Lugthart. De heer Lugthart: Ja voorzitter, de gemeenteraad of de college van de gemeente in Den Haag heeft daar een besluit over genomen. Daar vinden nu onderzoeken plaats. Voorkeurslocatie is de GAVI, maar tegelijkertijd blijft nog de terugvallocatie blijft nog steeds het AZC-terrein in de Plaspoelpolder. Zodra alle onderzoeken zijn afgerond kunnen we, weten we pas definitief of dat de locatie AZC vervalt. De voorzitter: Ja, u hebt het woord, mijnheer Van Enk. De heer Van Enk CDA: Ik denk sowieso dat het de bedoeling is om het overzicht te actualiseren. Want volgens mij, overal waar een afdoening staat of nu al bij staat, dan kan dat toch worden afgevoerd hè. Of is dat een impliciet voorstel om af te voeren? Dat is een enorm lang overzicht aan het worden. De voorzitter: Gaan we voor zorgen. Via de griffie. De heer Van Enk CDA: Verder vroeg ik me af, er was een toezegging gedaan om nog naar het verkeersmodel te kijken wat wordt gebruikt voor het havengebied, of daar nog een reactie op komt.

Het staat nog open. Op een vraag van de heer Kooij die er nu vanavond niet is. Ja, dat was het voorzitter. De voorzitter: Dank u wel mijnheer Van Enk. Over dat havenkwartier, mijnheer Van de Laar, heeft u daar iets over te zeggen? Wethouder de heer Van de Laar: Nee. Daar heb ik nu niets over te zeggen.

8.

Vaststellen Forumverslagen De voorzitter: Mevrouw Alberts, u heeft het woord. Mevrouw Alberts GL: Ja, bij puntje 8 het verslag van 27 mei. Daar was ik zelf voorzitter als ik mij dat goed herinner, maar dat staat niet als zodanig op de, in het verslag. Er staan sowieso de aanwezigen staan er niet opgenoemd aan het begin en dat is altijd wel handig om dat overzicht wel te hebben. Dus graag dat even toevoegen nog. De voorzitter: akkoord. Dit wordt aangepast. Pagina 4 van 56

` CONCEPT-VERSLAG FORUM STAD VAN GEMEENTE RIJSWIJK d.d. 2 september 2021

9.

Raadsvoorstel Landgoederenzone (21 046) De voorzitter: Dan ga ik eerst een rondje. Wie wil het woord over dit raadsvoorstel? Dan zie ik de hand van mevrouw Alberts. Dan zie ik de heer Braam, mevrouw Mauer, even kijken, die nieuwe meneer die ik nog niet ken, Van R… Mijnheer Van Rijen. Ja. Loof, mijnheer Loof. Mevrouw Van Nunen. Dan de heer Weterings en mijnheer Van Enk. Mevrouw Woudstra. Kijk, ik begin het al te leren na drie jaar. Dan geef ik hierbij het woord aan mevrouw Alberts. Mevrouw Alberts GL: Dank u wel voorzitter. Behoud en versterking van het groen in de landgoederenzone en andere parken is waar GroenLinks in Rijswijk voor staat. Voor de biodiversiteit in de stad en om toekomstige hittestress tegen te gaan. Om hieraan uitvoering te geven is het extra investeren in de landgoederenzone noodzakelijk. Het uitvoeringsprogramma dat nu voorligt, had wat ons betreft over de gehele landgoederenzone moeten gaan. Voor fase twee tussen Huis te Landelaan en Schaapweg is het nu nog maar afwachten of het er ooit van komt, terwijl dat stuk van de landgoederen, de Voordes waar mevrouw Ambtsman het ook al over had, het juist zo hard nodig heeft. Dan hebben we het niet over verharding, wat wel erg veel aan bod komt in het raadsvoorstel.

Klinkers, padenstructuren, wegen, entrees, oprijlanen, maar over natuurwaarden, ecologie, biodiversiteit, in het wild levende dieren, ze komen er bekaaid vanaf. Alleen de mens, hoe hij of zij het park kan gebruiken staat centraal in het voorstel en niet bijvoorbeeld vogels of bijen en de samenhang tussen de diverse soorten flora en fauna. Als het gaat over groene kwaliteit, dan lijkt de ecologische ambitie in dit uitvoeringsprogramma van ondergeschikt belang. Bij de foto’s op pagina 10 krijgen bomen in een kaarsrechte lijnen in een verder kaal rijgrasveld een groen vinkje en een houtwal en een voetpad met veel planten een rood kruis. Is er straks nog ruimte in de landgoederenzone voor een rommelhoekje waar dieren beschutting kunnen vinden? Hoeveel ruimte komt er voor het kleine wild door houtwallen en dergelijke en het insectenbestand, bijvoorbeeld behuizing voor wilde bijen? In de bermen en langs de slootjes van bijna het gehele Julialaantje staat in het uitvoeringsprogramma groot hoefblad, een woekeraar die geen ruimte geeft voor andere planten.

Vanwaar deze keuze? In hoeverre is er ruimte voor heroverweging in het belang van de biodiversiteit in onze stad? Hebben de rode rododendrons een cultuurhistorische waarde in de zin van daar waar ze worden aangeplant, dat ze daar al eerder stonden? Anders zou het wellicht niet de eerste keuze zijn in het hedendaags ecologisch groenbeleid en –beheer. Waarom moet het in het gebied achter vanuit het nest het agrarisch karakter versterkt worden? Naar mijn weten is daar geen landbouw. Het lijkt me ook niet de bedoeling en we kennen in Rijswijk sowieso bar weinig agrarische activiteit. Graag verduidelijking van wat hier precies wordt bedoeld. Kan de wethouder toezeggen dat de aantal planten bloembollen biologisch geteeld zullen zijn? Welke partijen zijn, behalve de betreffende landschapsarchitect, bij de totstandkoming van dit raadsvoorstel betrokken? Over de participatie in het vervolgtraject is het voorstel nog niet heel duidelijk. De samenleving zal nadrukkelijk bij de nadere uitwerking en detaillering van de projecten worden betrokken, zo lezen we. Hoe gaat dit dan gebeuren? Wanneer kunnen we het participatieplan dan verwachten? Bekijk de landgoederenzone ook in samenhang met de andere Rijswijkse groengebied, het landschapspark Pasgeld zodat het een robuust gebied wordt voor niet alleen mensen, maar ook voor de natuur. Kies voor de natuur, voor ecologie, voor biodiversiteit.

Niet als sluitstuk, maar als vertrekpunten. Robuuste ecosystemen maken klimaat bestendig. Daarmee zijn we uiteindelijk allemaal beter af. De landgoederenzone is een groene long van Rijswijk. Laat haar ademen en niet dichtslibben met monoculturen en verharding. Tot zover, voorzitter. Pagina 5 van 56

` CONCEPT-VERSLAG FORUM STAD VAN GEMEENTE RIJSWIJK d.d. 2 september 2021

De voorzitter: Nou, kort en bondig. Dank u wel. De heer Braam, u heeft het woord. De heer Braam BvR: Dank u wel voorzitter. Ja, sinds de aankoop in even uit mijn hoofd, 2001, dat is inmiddels al weer twintig jaar geleden, is de landgoederenzone was toentertijd nog bezig van Den Haag, waren destijds allerlei plannen door het toenmalig college om wat te gaan met de landgoederenzone, maar we zijn inmiddels twintig jaar verder en er is wel te verstaan niets tot bijna niets gebeurd, behalve af en toe eens een keer een soort schoonmaakactie. Laten we het maar even zo voorzichtig noemen. Nou, dat is natuurlijk diep triest, want dit gebied verdient gewoon serieus de aandacht. Nu wil het toeval van dat verbrande bowlingcentrum, dat daar wat mee staat te gebeuren. Want het lijkt wel of dat de katalysator is om ook daadwerkelijk wat met het gebied te doen en uiteraard ook de middelen die beschikbaar kunnen worden gesteld vanuit de onder andere dus de Eneco-gelden die er zijn. Dus het is hartstikke goed dat in ieder geval dit college de schouders eronder zet en natuurlijk door een particulier die met een prachtig plan komt, om dus die twee zaken in elkaar te vlechten en dus vervolgens een aantal zaken op te pakken die ook daadwerkelijk in dat gebied moeten gebeuren. Nou, natuurlijk is dat niet alles.

Dat begrijpen we natuurlijk ook, want als gemeente Rijswijk hebben we het niet slecht, maar we zijn zeker niet rijk. Dus we mogen serieus omgaan met de centjes die we hebben. Dus ja, dan is het logisch dat je stapsgewijs zaken oppakt en ook gewoon kijkt in de toekomst of daar middelen op wat voor manier dan ook beschikbaar kunnen komen. We kunnen ons zo voorstellen, dat staat nergens in het voorstel, dat het beschikbaar stellen van deze middelen kan helpen om vanuit de provincie misschien ook wel op andere vlakken middelen los te weken om meer te kunnen doen, meer dan de drie en een half miljoen die nu beschikbaar is. Want met geld maak je vaak in subsidieland meer geld. Dus in die zin zou ik de wethouder ook willen vragen of die daar zicht op heeft, of er nu al subsidiestromen onze kant op kunnen komen of dat daar onderzoek naar wordt gedaan en zo niet, of dat onderzoek dan in ieder geval wellicht alsnog kan worden gedaan. Het plan is dus zoals het er nu ligt, ja, het is een eerste fase. Wij zien die mogelijkheden wel, die er zijn. Ja, je moet ergens beginnen. Kijk, de mensen willen graag de natuur zien en op het moment als er geen goede paden liggen, ja, leuk dat er dan allemaal diertjes, bijtjes en noem maar op zitten, maar op het moment als de paden niet te bewandelen zijn, ja, dan kan je er ook niet van genieten.

Dus we begrijpen de zet wel om vooral de toegankelijkheid van het gebied, om daar vooral de zaken te versterken. BVR zegt wel heel nadrukkelijk: dit is natuurlijk een fase waar we voor moeten gaan, ook zeker het gebied wat straks ontwikkeld gaat worden rondom de oude bowlinglocatie hebben we alle begrip voor dat je daar zeker iets moois van moet maken, maar dat mag zeker niet betekenen dat er straks toch heel stiekem dat er een soort recreatiepark van wordt gemaakt met allemaal extra woninkjes zoals dat ook stiekem gebeurd is bijvoorbeeld rondom Eikelenburg. Er zijn toch wat extra woningen gekomen op een gebied waar het eigenlijk de vraag nog maar is of dat echt wenselijk is geweest van de oud-wethouder in Den Haag. Dus we zijn kritisch op dit plan, maar kritisch positief en we willen vooral heel voorzichtig zijn met iedere centimeter die daar aan bebouwing in beeld wordt gebracht. Extra bebouwing vinden we onwenselijk, maar vooral vernieuwing, renovatie, het voorstel wat we net ook hebben gehoord van de inspreekster om daar ook serieus wat mee te doen, dan wel renovatie dan wel een sterke verbetering. Hergebruik van de locatie waar vroeg in het verleden ook een koetshuis heeft gestaan. Nou ja, dat zijn natuurlijk allemaal zaken waar je wat mee kan. Dus dat zijn de plekjes waar we vanuit BVR een stukje bebouwing wel toestaan.

Maar heel belangrijk is: doe dat vooral samen met Rijswijk. Dit is een groene long in Rijswijk. Bijzonder belangrijk. Zeer belangrijk ook voor onze partij. Dat zult u wel begrijpen. We kunnen ons ook voorstellen dat iedere Rijswijker daar toch ook wel graag

Pagina 6 van 56

` CONCEPT-VERSLAG FORUM STAD VAN GEMEENTE RIJSWIJK d.d. 2 september 2021

wat van zou willen vinden. Zoals het er nu naar uitziet in ieder geval. Dat horen we straks ook nog even van de wethouder, maar ziet er wat ons betreft goed uit, de eerste stap. De voorzitter: Mevrouw Mauer, u heeft het woord. Mevrouw Mauer WIJ.: Dank u wel voorzitter. De landgoederenzone wordt opgeknapt. Dat vinden wij een mooi project waarin zowel het Rijswijkse karakter als de Rijswijkse cultuur wordt benadrukt. Verder hebben wij wel nog wel een aantal vragen. Zo wordt er namelijk aangegeven dat de onderhoudskosten nog niet bekend zijn, maar dat deze wel uit het huidige beheers budget wordt gehaald. Aangezien veel van de maatregelen te maken hebben met het toevoegen van groen is het wel handig als er eerst wordt uitgezocht hoe zwaar de kosten dan ook gaan drukken op het beheers budget. Kan de wethouder aangeven wat de verwachte toename in de beheers- en onderhoudskosten is? Verder wordt er ook gesproken over cofinanciering van andere partijen. Hierbij worden verschillende organisaties genoemd, zoals de provincie, MRDH, Nationaal Park Hollandse Duinen. Ook onze vraag aan de wethouder hierbij is waarom we deze cofinanciering nog niet terugzien in het financiële kader.

De heer Braam die benoemde het al: zou de wethouder concreter kunnen maken welke trajecten tot cofinanciering momenteel lopen en wat voor bedragen het dan zijn of om welke bedragen het dan gaan? Verder staat er ook onder het kopje kanttekeningen dat bijdragen van derden worden gebruikt om de planvorming uit te breiden of te verbeteren. Wij vragen ons eigenlijk af waarom dit geld dan niet wordt gebruikt om de kosten te drukken? We kijken uit naar uw beantwoording van de vragen en dit was tot zover mijn eerste termijn. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel mevrouw Mauer. Dan gaan we door met mijnheer Van Rijen. De heer Van Rijen GBR: Ja. Ja. Dank u wel voorzitter. Het GbR vindt het heel belangrijk dat bij de groei van onze stad tevens geïnvesteerd wordt in groene longen. De stadsparken, waaronder de landgoederenzone moeten aangepakt worden. Dat is duidelijk ook naar aanleiding van wat de spreker net zei. Voor de landgoederenzone geldt dat er een betere toegankelijkheid wordt gemaakt voor het publiek, voldoende ruimte komen voor een aangenaam verblijf. Het raadsvoorstel past wat ons betreft binnen de kaders die wij voor de inzet van het groeifonds hebben ingezet. De investering legitimeert dat het niet terugverdiend kan worden dus in, maar het legitimeert wel, want de maatschappij heeft groene longen nodig.

Met de eerste fase wordt onder meer ingezet op bewustwording van de geschiedenis van de landgoederenzone in fysieke investeringen, onder andere het herstel van paden en wegprofielen. Daarnaast wordt gesproken over een beleefbare historie. Eerder heeft het college op onze vragen positief gereageerd om te onderzoeken, technieken als argmented reality, het Huis ter Nieuburch tot leven kan worden gebracht. We lezen dat nu niet expliciet terug in het voorstel. Kan het college toezeggen dat dit onderzoek op te willen pakken onder de activiteit beleefbare historie? Gaat het college nog een subsidiescan uitvoeren in hoeverre deze investeringen wellicht in aanmerking komen voor provinciale dan wel landelijke subsidies? Wij verwachten uiteraard een goed onderbouwd financieel plan voor deze. Dank u wel, de eerste termijn. De voorzitter: Hartelijk dank mijnheer Van Rijen. Dan gaan wij door met de heer Loof. U heeft het woord.

Pagina 7 van 56

` CONCEPT-VERSLAG FORUM STAD VAN GEMEENTE RIJSWIJK d.d. 2 september 2021

De heer Loof VVD: Ja, dank u wel voorzitter. Voorzitter, voor ons ligt het raadsvoorstel landgoederenzone. De landgoederenzone is een mooi en belangrijk gebied in Rijswijk. De woorden van de wethouder hierover in het voorstel onderschrijven wij dan ook. Het is van belang dat de landgoederenzone er goed bij ligt, toegankelijk is en zijn unieke karakter behoud. Onderhoud is ook hard nodig en is vaak door de gemeenteraad genoemd als aandachtspunt. Over de directe inhoud willen wij vanavond geen vragen stellen. Het is met onze complimenten een mooi en duidelijk plan. Toch zit de VVD Rijswijk iets dwars. Vandaar de volgende vragen. Het huidig beheer van de openbare ruimte is in Rijswijk nog te vaak gekenmerkt door een tekort aan structureel onderhoud. Dit kunnen beleidskeuzes zijn of een gevolg van te weinig budget. Hoeveel extra budget verwacht u, wethouder, dat er in de toekomst nodig zal zijn om de resultaten die uit dit plan voortvloeien te kunnen onderhouden. Ligt het gebied er een tijdje mooi bij om iets later tekenen te vertonen van een gebrek aan onderhoud? Graag horen wij hoe u hierover denkt. Verder, vanavond voelt vanavond een beetje als een déjà vu voor mij en voor de VVD Rijswijk en daar zijn wij niet zo blij mee. Het plan is namelijk gebouwd op de financiële aanname dat er een beroep kan worden gedaan op het Groeifonds. Daar willen wij graag meer van weten.

Kan de wethouder duidelijk, helder en zeer specifiek willen aangeven op welke manier het voorliggende plan voldoet aan de eis dat geld wat uit het Groeifonds wordt gehaald weer in harde euro’s terugvloeit naar datzelfde Groeifonds? Dat voor nu voor de eerste termijn voorzitter, dank u wel. De voorzitter: Dank u wel mijnheer Loof. Dan gaan wij naar mevrouw Van Nunen. U heeft het woord bij dezen. Mevrouw Van Nunen PvdA: Ja voorzitter, dank u. Ik kan herhalen wat voorgaande sprekers zeiden als inleiding. Wij vinden het ook een mooie kwaliteitsimpuls. Ook nodig. Wij willen ook graag de meerdere functies benadrukken die ook in het stuk zelf staan benoemd. Daarmee hopen we ook een gevarieerder bezoek van onze inwoners, maar ook van bezoekers van buiten Rijswijk daarmee te trekken, te stimuleren. Dat is in ieder geval de verwachting ook die de wethouder uitspreekt. Het gebied overzichtelijker maken, zoals ook in het stuk staat, daar zijn wij zeer voor. Via informatie wijzen op de historische waarde van het gebied, uitstekend. Kijk, wij zien natuurlijk ook, iemand heeft het al gezegd voor mij, dat dit, deze grote kwaliteitsimpuls alleen mogelijk is door inzet van externe middelen noem ik het maar even en dat zijn de Groeifondsmiddelen. Zonder Eneco-gelden, om het maar in de oude termen te noemen, had dit voorstel er nooit zo gelegen. Dat moeten we ons ook realiseren.

We rekenen ons rijk of we kijken naar de criteria waarop binnen dat Groeifonds nieuwe projecten kunnen worden gefinancierd en daar is dit er volgens ook het college ook wat wij op zich wel onderschrijven er één van. Dus dat moet wel duidelijk zijn. Dit is een kwaliteitsimpuls vanuit extra geld. Maar dan komt bij mij net zoals bij één van de vorige sprekers ook de vraag op: hoe houden we het op datzelfde niveau ook nog over vijftien jaar? De woorden van mevrouw Ambtsman waren me uit het hart gegrepen. Ook wij willen graag een doorkijkje naar fase twee, ook omdat wij vinden dat het om een geheel gebied gaat en niet om twee afzonderlijke gebieden, al ligt daar de Schaapweg of Beatrixlaan of welke andere wegen ook tussen. Als ik daaraan denk, dan denk ik ook maar meteen waar we het in het kaderdebat over hadden hebben gehad, namelijk de cultuurhistorische waarde van een deel van dat park, van die landgoederenzone. Dan hebben we het natuurlijk over de Voorde. Dan heb ik het natuurlijk ook over het museum bescherming bevolking. Want ja, wij hebben het hier natuurlijk over het groen, maar ook in fase twee komt natuurlijk de inpassing van dat museum ook aan de orde.

Eigenlijk willen wij daar wel graag een doorkijkje in, ook al omdat u opgeroepen bent om via een motie in het kaderdebat voor de begroting te komen met een voorstel voor behoud en ook verdere kwaliteitsimpuls van dat gebied rondom het museum. Pagina 8 van 56

` CONCEPT-VERSLAG FORUM STAD VAN GEMEENTE RIJSWIJK d.d. 2 september 2021

Dus dat wil ik dan toch maar even ook op dit moment aan de wethouder vragen: kunt u dat doorkijkje geven? Wij willen wel graag een goede verhouding tussen projectkosten en de uitvoering, dus ook de zichtbare kwaliteitsverbetering. Ik zie nu dat daar toch behoorlijk geld ook gaat naar de project… Ja, hoe noem je dat? De aansturing, het management, landschapsinrichting, het participatieproject. Prima, zeer nuttig en ook nodig, maar wat houdt dat dan in? Hoe is die verhouding eigenlijk tussen projectkosten en datgene wat we echt als inwoners zichtbaar terugzien in dus die kwaliteitsimpuls? Kunt u daar iets over zeggen in die verhouding? Ten tweede wil ik ook graag vragen of ik heb eigenlijk al een paar andere vragen gesteld hiervoor: wij willen ook graag, Partij van de Arbeid wil graag, dat de parkeerfaciliteiten echt goed ingepast worden. Dan bedoel ik het met parkeren niet alleen de auto’s, maar vooral ook fietsers. Laat het mooi onderdeel zijn van die landgoederenzone en niet een kale vlakte waar auto’s op geparkeerd staan dan wel fietsnieten op aangebracht zijn zonder dat het ingebed is in de hele structuur. Ik zie daar in het buitenland wel mooie voorbeelden van. Vandaar dat ik dat u ook graag wil meegeven als aandachtspunt. Even kijken.

Ik had nog … O ja, ik heb natuurlijk zelf wel een beeld op basis van dit, ja, dit eerste voorstel van hoe het eruit zou kunnen zien, maar ik weet niet of dat correspondeert met wat u ook als college ziet. Dus graag, ik geloof ook dat één van mijn voorgangers dat zei, graag een wat verdere concretisering voor ons van: wat gaat dat nou precies betekenen? Welke nieuwe waarden komen er dan bij of worden versterkt? U heeft het over een spectaculair aanzicht. Wat verstaat u daaronder? Daar versta ik behoorlijk wat verandering in ten opzichte van wat het nu is. Kunt u daar iets over, iets duidelijker over zijn? Voorzitter, ik wil het even hierbij laten in eerste termijn. Dank u. De voorzitter: Dank u wel mevrouw Van Nunen. Dan gaan we naar de heer Weterings. De heer Weterings RB: Voorzitter, dank. Een heel ambitieus voorstel. Werd ik op zich wel vrolijk van. Na het doorlezen viel ons op dat, nou, de entrees moet een visitekaartje zijn. Duidelijke en aantrekkelijke entrees. Dan, ja, gaan bij ons natuurlijk alle radartjes gaan dan op scherp staan en dan, ja, mevrouw Mauer gaf het aan en mijnheer Loof en mevrouw Van Nunen, over de dekking van het onderhoud. Dat is gewoon te vaag in het stuk opgenomen. Ik kan daar geen chocola van maken. Want u geeft aan dat de toekomstige beheerkosten zullen niet worden gedekt uit het investeringsbudget. Dat wordt aangevraagd vanuit het Groeifonds.

Indien er nieuwe elementen worden toegevoegd en die meer onderhoud vragen, zullen de eventuele meerkosten van het beheer en onderhoud in de eerste instantie worden opgevangen binnen het huidige beheerbudget. Ik ben op zoek gegaan naar het beheerbudget, maar dat kon ik dus niet terugvinden. Misschien heb ik er overheen gelezen. Dan hoor ik het graag dadelijk van u. Hoeveel is het beheerbudget in dit plan? Dan staat er: als het niet lukt, zullen de meerkosten worden opgenomen of worden meegenomen in de halfjaar rapportage. Dan vind ik weer een soort vrijbrief van: jongens, ga maar je gang, want we gaan later weer de rekening versturen. Ik zal graag een duidelijk, ja, beheerbudget willen zien van de kosten en de dekking daarvoor en ja, wanneer u wat gaat doen. Want zoals ik al zei, ja, ook de vorige sprekers hebben het al aangegeven: het is een plan voor een aantal jaren. Nou goed, het eerste jaar zal het er mooi bij liggen, maar ik ben bang dat het dan in een soort verpaupering gaat vallen. Dus ik zou heel graag een toevoeging zien van toch een onderhoudsplan. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel de heer Weterings. De heer Van Enk.

Pagina 9 van 56

` CONCEPT-VERSLAG FORUM STAD VAN GEMEENTE RIJSWIJK d.d. 2 september 2021

De heer Van Enk CDA: Dank u wel voorzitter. Ja, het is goed om te horen tot nu toe dat, ja, vrijwel alle fracties positief zijn over het voornemen om te gaan investeren in de landgoederenzone. Dat is CDA ook. Er zijn alleen vragen over de financiële consequenties van dit voorstel. Ik wil daar nog iets aan toevoegen over de uitwerking van het plan om ervoor te zorgen dat we zo groot mogelijk draagvlak met elkaar houden in deze raad. Ten eerste de vraag: ja, mag dit uit dat Groeifonds? Ja, wij denken van wel. Ik was er alleen wel bij de eerste presentatie vanuit gegaan, dat heb ik toen ook gezegd, dat het goed is om hier een investering te doen omdat we de onderhoudskosten daarmee ook tegelijk tot in de lengte van jaren voor een forse periode zouden kunnen drukken. Dat was mijn idee wat ik ook hardop heb genoemd. Uit dit voorstel blijkt het een beetje omgekeerd. Dus ik vraag mij af: is het niet alsnog toch mogelijk om dat om te draaien, om dus die investeringen zo te doen dat je ook rekening houdt met onderhoudskosten? Dan bedoel ik absoluut niet dat we daar dan wat meer gaan asfalteren en wat meer er groen in gaan leggen. Nee, dat kan ook andersom.

Als ik mevrouw Alberts hoor over de biologische waarde die je daaraan kan toevoegen kan ik me ook voorstellen dat je daar groen plant wat minder beheerskosten nodig heeft of wat makkelijker in beheer is of wat we bewust, ja, laten groeien zoals dat in de natuur groeit. Dan kom ik een beetje aan de inhoud, maar ik bedoel dit eerst even als een financiële vraag: kunnen we dat voorstel in die richting aanpassen? De tweede vraag die ik heb, de systematiek. Normaal hebben we vaak met zo een grote investering een investeringsbudget en dan gaat het college aan de slag en die werkt op basis daarvan een plan uit en dan wordt het totale budget beschikbaar gesteld. Hier lijkt te zijn gekozen voor, ja, al een voorlopig schetsontwerp, lees ik en op onderdelen voorontwerp. Ik vind dat een hele mooie fotobijlage die echt wel een idee geeft, maar de kosten daarvan zijn dus niet opgenomen, maar die zitten in die drie en een half miljoen die we nu dus in één keer beschikbaar stellen. Mijn vraag is: waarom is voor deze afwijkende systematiek gekozen? Als ik dan inga nog op de inhoud, ik zou ervoor willen pleiten om die inhoud, hoe het er precies uit gaat zien, dan toch nog wat duidelijker te maken voor de raad. Ik zou het ook leuk vinden als we als raadsleden betrokken worden bij die uitwerking.

Als ik een paar voorbeeldjes mag noemen, de oude foto’s die in het beeldmateriaal zijn weergegeven, die zien er gewoon prachtig uit. Dat is ontzettend leuk om te zien. Wat ik dus absoluut niet zou willen, is dat we het nu zo mooi gaan maken dat we alles gaan rechttrekken en dat we de romantiek zeg maar van het hele Julialaantje er helemaal af zou gaan. Ik zeg het maar eventjes als angstbeeld, wat wethouder Revis is destijds met de Scheveningse bosjes van plan was, dat willen we hier dus absoluut niet hè. Dat was … Daar stonden heel veel mooie termen in en dan bleek dat een merendeel van de Scheveningse bosjes werden gekapt, maar dat zijn wij hier zeker niet van plan. Maar ook dat rechttrekken, we moeten niet, nou ja, de natuur te veel gaan leiden zodat het een te strak, te open geheel gaat worden. Het oude karakter moet blijven. Ook zo een puntje is bijvoorbeeld: moeten we nou inderdaad fietsen te gast gaan vragen op de voetpaden? Dat zijn dingen waar we volgens mij ook als raadsleden best nog bij betrokken zouden kunnen worden als het gaat om de uitwerking. Dank u wel voorzitter. De voorzitter: Mevrouw Woudstra. Mevrouw Woudstra D66: Dank aan al mijn collega’s voor hun positieve woorden. Wij zijn als D66 Rijswijk ook blij dat de landgoederenzone zoals afgesproken haar aandacht krijgt.

Het is voor ons belangrijk om te investeren in recreatie en het herstel en behoud van natuur in Rijswijk. Het plan nadrukkelijk ook als eerste stap in een ontwikkeling voor de hele stad in welzijn en welvaart. Om goed te zorgen voor ons cultureel erfgoed en om te kijken naar die recreatiemogelijkheden in balans met het kunnen vinden van rust en natuur Pagina 10 van 56

` CONCEPT-VERSLAG FORUM STAD VAN GEMEENTE RIJSWIJK d.d. 2 september 2021

en dus ook een balans in het soort investeringen en ontwikkelingen van de stad. We zien dat hierin terug. Ik sluit wel graag aan bij de opmerkingen van collega’s die gemaakt zijn over financiën en onderhoud en hoe we dat zouden kunnen doen. Dus daar graag een reactie op. GroenLinks gaf ook al aan dat we in dit plan er nog een balans misschien te vinden is tussen steen en biodiversiteit. We begrijpen heel goed dat voor als je naar de structuur van het park kijkt, het erg over de infrastructuur gaat en we zien dat dan wel als infrastructuurinvesteringen en wat minder als groeninvesteringen. Dus dan zou je daar een onderscheid bij kunnen maken als het over ook straks het onderhoud gaat, dat de één bij infrastructuur valt en het ander bij groen. Kan de wethouder daarop reflecteren, reageren of dat inderdaad de bedoeling is? Ja, het geld is altijd een punt, dus het gaat zeker over geld. Hopelijk blijft er ook genoeg geld over voor daadwerkelijk in het groene deel en de biodiversiteit te investeren. Wij zien daar nog wel een zorgpunt ook voor de toekomst. Wij zien dat dan ook als iets dat in stap twee verder uitgewerkt kan worden. Ook de aansluiting die eerder werd genoemd bij het andere deel van de landgoederenzone zouden we dan graag terugzien.

We zijn blij dat er wordt gedacht in mogelijk, want zoals al eerder werd gezegd en mijn collega’s hier ook herhalen, er is veel mogelijk in Rijswijk. Dan kunnen mensen samen nog trotser zijn op hun groene woonstad en al haar bezoekers en dat ook heel graag op de fiets- en wandelrouten komen doen. Dank u wel. De voorzitter: Hartelijk dank mevrouw Woudstra. Ik heb een beetje meegeschreven en wat er vaak voorbij is gekomen is het stukje subsidie, het stukje onderhoud, hoe gaan we dat betalen? Hoe zit het met fase twee? Hoort het wel in het Groeifonds? De heer Van de Laar. Wethouder de heer Van de Laar: Dank u wel voorzitter. Dank u voor uw vragen en de complimenten die toch ook breed zijn gegeven voor de, voor iets wat we geloof ik allemaal heel graag willen, namelijk Rijswijk mooier maken en dit geval de landgoederenzone en in deze fase een deel van de landgoederenzone. Ik zal vrij snel de vraag gaan beantwoorden, maar even over dat we hebben gekozen voor dat deel, eigenlijk willen we daar neerzetten dat we in een gebied wat het ook heel erg nodig heeft laten zien wat de landgoederenzone kan zijn. Dat moet natuurlijk wel voor de lange termijn ook financieel onderbouwd zijn. Daar kom ik zo op terug.

In de andere gebieden van de landgoederenzone, en mevrouw Ambtsnaam, die stond hier zelf en die is daar zeer goed van op de hoogte en de andere ontwikkelingen, zoals de Voorde waar we nu in gesprek zijn met de partijen om dat te gaan ontwikkelen en ook mogelijk het gebied daaromheen te gaan beheren in een stijl die in de visie uit 2002, die nog steeds eigenlijk recht overeind staat, over de landgoederenzone, biodiversiteit, groen en cultuurhistorisch erfgoed, in die drie pijlers en die worden niet zo nadrukkelijk in die visie genoemd, maar daarom is wel deze visie op de landgoederenzone, dit uitwerkingsprogramma, gebaseerd. Dus dat is natuurlijk nog steeds uitgangspunt en staat overeind. Dus een hele mooie ontwikkeling. Dan geef ik gelijk … Kijk ik naar mevrouw Van Nunen over het woord spectaculair. Daar heeft penvoerder denk ik wat got carried away, om het zo te zeggen, want we hebben daar ook in het college over gehad. We moeten niet de indruk wekken dat we het hele gebied totaal gaan veranderen of dat het op het niveau van het een Japanse tuin in Clingendael gaat worden. Dit is toch een vrij robuust gebied.

Ik denk ook aan de woorden van de heer Van Enk over een wat meer onderhoudsvrij manier van groen inrichten, waar de natuur ook zijn gang kan gaan … Dan kijken we ook naar mevrouw Alberts, het voor plekken die ook wat verrommeld zijn of waar de, zoals ik het zei, de natuur zijn gang mag gaan in tegenstelling tot bijvoorbeeld, om maar eens iets te noemen, park Hofrust wat door de buurtbewoners helemaal opnieuw is ingericht en waar we inderdaad nu tegenaan lopen, dat de onderhoudskosten van de verwachtingen die daar zijn gecreëerd op een, ja, heel schitterend park op het Pagina 11 van 56

` CONCEPT-VERSLAG FORUM STAD VAN GEMEENTE RIJSWIJK d.d. 2 september 2021

niveau van de achtertuin, heel lastig door de gemeente zijn te waarborgen. Dus we zijn daar zeer van bewust. Ik zal zo meteen in de beantwoording van de vragen er meer over zeggen. De groene kwaliteit, zoals ik al zei, dat is in de visie één van de drie uitgangspunten. Daar wordt ook geld aan besteed en bij de implementatie van ook alle verharde elementen en wordt heel goed gekeken naar de duurzaamheid ervan. Dus dit is absoluut een verbetering ook voor vanuit het perspectief van planten en dieren. Er is nog veel mogelijk. In zijn algemeenheid hebben wij dit onderhand naar aanleiding van het Groeifonds zijn we met dit voorstel gekomen en waar al, nou, meer dan een jaar over na werd gedacht van: over wat voor elementen of hoe kan je die landgoederenzone nu verbeteren? Daarom is eigenlijk, lijkt het in vrij korte tijd, maar er is dus heel lang aan gewerkt en dat ziet u in de bijlage waar met foto’s en het Julialaantje tot op detailniveau is uitgezocht wat daar veranderd moet worden. Dus dat is al een tijdje aan de gang. Maar daar staat ook bij: ja, als we het daadwerkelijk gaan uitvoeren, moet u nog een procesplan maken, moet u een goede begroting maken, moet u ook definitieve keuzes maken. We willen dat graag participatief doen. Dus we horen ook graag van de stad hoe ze zeker bepaalde delen willen inrichting, zoals de prachtplekken te kiezen of Schoonoord of de Naald.

Dus dat plan, dat moet nog geschreven worden en dat ook het procesplan daarin hoe die participatie gaat plaatsvinden en hoe de planning überhaupt gaat zijn van al die elementen. Dat gaan we pas doen op het moment dat u zegt van: ja, dat geld maken we vrij. Want anders zijn het ook verloren kosten en om daar nog meer ambtelijke capaciteit op te zetten, maar het is wel een voorwaarde. Het agrarische karakter. Dus ik ben even de … Dus wilde bijen, et cetera, daar is dus nog, daar is allemaal ruimte Voorde. Het agrarisch karakter, dat is ook zo een term uit de landgoederenvisie of dit voorliggend stuk. Het gebied wordt gekarakteriseerd door een aantal gebieden. Dat is de langs de eigenlijk de Van Vredenburchlaan de buitenplaats en dat is wat chiquer. Dus de rijke mensen die er een landhuis kwamen wonen en niet een landgoederenzone die normaliter wordt gekarakteriseerd met het boerenbedrijf ook, een landhuis met een boerenbedrijf en agrarische activiteiten, maar het buitenhuis waar echt voor plezier, sport, spel, recreatief, ontspannen, schone lucht. Maar als je nu kijkt hoe het er feitelijk uitziet, zie je die strip huizen en je ziet meer velden. Daarvan hebben we gemeend, waar ook grazers staan en wat meer uitstrekkend beeld oplevert, om dat meer een landschappelijk karakter te geven.

Dus dat is … U moet dat agrarische zien als een landschappelijk karakter en dat is meer een woord wat de ontwerpen inspireert, namelijk wat is dat? Dat is dus niet … Als je daar een hek gaat neerzetten, dat is niet een heel mooi gietijzeren hek met spijlen, maar dat is dus een houten hek of een robuuste bank. Nou, zo wordt dat idee van agrarisch karakter geïnterpreteerd. De bloembollen biologisch, ja, laat ik dat gewoon toezeggen. Eens even kijken, in combinatie met de andere groengebieden zijn er een aantal mensen die daar iets over hebben gezegd. Dat is een belangrijke natuurlijk, dat we naar de hele groenstructuur kijken zoals we ook kijken naar de bijvoorbeeld bij het plan wat naar de raad wordt toegestuurd over de Karel Doornmanlaan. Er wordt heel duidelijk gekeken naar de groenstructuren in de Plaspoelpolder, verbinden met de Driesprong, verbinden met de Werven en op die manier dus naar de hele stad integraal kijken. Daarmee is de landgoederenzone één van de belangrijkste gebieden in Rijswijk voor inderdaad in ieder gezicht groene longen. BVR, ik zal dan toch iets sneller, want ik merk dat ik zelf ook wat carried away raak, ik zal het meer to the point worden, voorzitter. Particuliere initiatieven, BVR, ik ben blij dat u dat noemt.

We hebben ook als college voorgenomen: we moeten eigenlijk meer geld uit de markt halen, zowel bij projectontwikkeling zie je dat er geld per vierkante meter wordt gevraagd voor investeren in groen en ook in dit geval is dat op twee manier het geval. We hebben inderdaad de Hofstedeontwikkeling. Die staat financieel ook helemaal los hiervan, maar de inrichting van dat park, dat moet één-op-één dit plan, met dit plan, corresponderen. Dus dat is een heel openbare ruimte. Die voormalige tennisbanen, die worden Pagina 12 van 56

` CONCEPT-VERSLAG FORUM STAD VAN GEMEENTE RIJSWIJK d.d. 2 september 2021

teruggegeven aan de stad en worden ingericht en betaald door de markt en openbaar gebied voor. Dus dat is een hele mooie. Tweede is inderdaad de subsidies waar meerdere vragen over zijn gesteld. Er zijn nu geen concrete bedragen te noemen. We hebben onlangs bijvoorbeeld … Er zijn allerlei verschillende programma’s. Dus een subsidiescan is belangrijk. We hebben redelijk ook wel wat in het slootje om het zo te zeggen. Onlangs hebben we in het Wilhelminapark nog 75.000 euro van de provincie gekregen, maar hier voor de landgoederenzone zijn er een aantal projecten of trajecten die al lopen. Die zijn onderdeel van het park Hollandse Duinen en dat is mogelijk een vehikel wat als de ministerie het behaagd ooit nog eens geld heen gaat vloeien. Maar het feit dat we daar onderdeel van zijn, dat betekent erkenning voor dit gebied. Dat betekent weer dat we een beter verhaal hebben op het moment dat we voor een subsidie ergens aankloppen. Dan hebben we de erfgoedtafel van de provincie. Daar zijn we, zitten we aan tafel. Dat is denk ik belangrijk voor de Voorde. De Voorde zelf staat ook, is een paar maanden geleden op de top last erfgoedstukken gezet, nationale toplijst. Dat is … Dat levert helemaal nog geen geld op, maar het feit dat dat gezien wordt is denk ik wel heel erg belangrijk op het moment dat er geld verdeeld wordt.

Dus nog geen concrete bedragen, wel een aantal van dit soort trajecten waar ook mevrouw Ambtsman trouwens heel scherp op is om de gemeente daarop te attenderen als er weer kansen zijn op dat gebied. Eens even kijken. Hofstede, dat gaan we ook nog op een ander later moment bespreken natuurlijk. Dan kom ik bij mevrouw Mauer. De vraag over de partners en de financiering heb ik besproken, wel nog, u vroeg ook nog: waarom kunnen we het niet dan gebruiken voor reductie van de kosten, maar waarom moet het meer of beter? Dat is … Dat zou mooi zijn natuurlijk als we dat gewoon met … Nou, vaak het gaat het hier om cofinanciering. Dat betekent dat je zelf een bedrag betaalt en dat de ander er ook nog een bedrag bij betaalt. Dus dan is het vaak niet zo dat het: o, wij geven je geld zodat jij minder hoeft te betalen en dan betekent het dus een groter project of een mooier project. Soms zijn er subsidies, zoals bij, nou, de Bogaard, waar we heel veel openbare kosten, daar hoeven wij nu substantieel minder kosten voor te betalen omdat wij 7,2 miljoen hebben gekregen van het ministerie om dit project te doen. Dan heb ik het over de Bogaard die iets heel anders … Dus dat hangt heel erg af van de subsidie. Argmented reality, dat is inderdaad geen onderdeel van het plan. Dat zou misschien meer iets zijn voor een ander.

Maar we moeten kijken, de keuze moet nog gemaakt worden welke prachtplek gaan we ontwikkelen en waar gaan we over participeren? Mogelijk dat we dan daar kunnen meenemen in de Naald om dat te kijken wat we daar verder mee kunnen doen. Dan verder overigens voor alle complimenten daar over het plan. Over onderhoud in … Dan kom ik bij de VVD, maar meerdere mensen hebben er iets over gezegd. We hebben dit plan geschreven om antwoord te geven op de lijst en nu besluiten over het Groeifonds. Op het moment dat u aangeeft dat dit van start kan gaan, dan beginnen we met de planuitwerking, wat gaan we allemaal doen en wat doen? Wat levert dat aan onderhoudskosten op? Ik ben groot voorstander van investeringen, ook gelijk meteen de onderhoudskosten mee te nemen. Misschien komt dat wel uit de combinatie stadsbeheer, want we zagen inderdaad bij een aantal voorgaande projecten dat dat niet het geval was. Bijvoorbeeld voor de Hageweg, die prachtig is aangelegd, hebben we echt later extra geld vrij moeten maken om die nu te onderhouden. Dat gebeurt dus nu ook regelmatig. Dat zou niet de bedoeling moeten zijn bij dit plan, dat we over een paar jaar inderdaad weer met een verrommeld zitten en dat de investeringen voor niets zijn geweest. Dus we moeten heel goed kijken. Er zijn investeringen die je kan doen, die … Het is ook … Het zijn drie dingen.

Eén, is er geld voor al gewoon bestaand geld voor … We onderhouden nu de wegen, de bankjes, er zijn nieuwe bankjes geplaatst in het Rijswijkse bos. Daar is gewoon het bestaande budget … Het ziet er nu niet … Wordt niet aan zijn lot over gelaten op dit moment. Ten tweede …

Pagina 13 van 56

` CONCEPT-VERSLAG FORUM STAD VAN GEMEENTE RIJSWIJK d.d. 2 september 2021

De voorzitter: Ter interruptie, ik zie de heer … De hand van mijnheer Loof. Die heeft het woord. De heer Loof VVD: Ja, dank u wel voorzitter. Een korte interruptie. De wethouder zei dat pas na goedkeuring van dit voorstel wordt er pas gekeken naar de onderhoudskosten. Dat lijkt me een rare gang van zaken en een redelijke vrijbrief richting de wethouder. Wilt u dat iets verder toelichten? De voorzitter: Dank u wel mijnheer Loof. De heer Van de Laar. Wethouder de heer Van de Laar: Laat ik het verhaal afmaken. Er zijn dus drie onderdelen die geld in de toekomst gaan vragen of niet en dat is een derde. Dus één, elementen die er al staan die vervangen worden of verbeterd worden of mooier worden, zoals de wegen, de bankjes, de straatlantaarns. Daar … Dat zit al in het huidige onderhoudsbudget. Dat is al een hele slag. Ook het opruimen van de verrommeling, wat dit in dit gebied toch echt heel veel is. Dat zit gewoon … Dat levert of geld op of het wordt mooier en is onderdeel van de huidige kosten. Het tweede is dat er elementen worden aangebracht, bijvoorbeeld: er wordt gesproken als u in de bijlage kijkt naar het aanplanten van heel veel wilgenbomen langs het Julialaantje. Dat is een schitterend gezicht, maar ja, die moeten ieder jaar geknopt worden of in ieder geval toch heel vaak. Dat gaat mogelijk, als dat niet met vrijwilligers wordt gedaan, geld opleveren of niet, geld kosten.

Dat moet nog worden uitgezocht over hoeveel bomen dat dan wel worden. Het zijn allemaal ideeën die hier staan. Dus dat moet dan ge… Maar ik zeg u wel toe van: daar moeten we een heel duidelijk beeld van hebben voordat we die investeringen gaan doen. Een derde element is dat er ook nog investeringen wel zijn die juist geld gaan opleveren of juist min, in de zin van minder onderhoudskosten. Dat kan in de richting van wat de heer Van Enk al zegt, dat er minder onderhoudsintensieve elementen in het park worden aangelegd als robuuste natuur of waar de natuur zijn gang kan gaan op plekken als natuurkernwaardegebieden. Even kijken. Doorkijkje naar fase twee. Nou ja, ik geef liever een doorkijkje naar de onderhoudskosten. Daar heeft u denk ik ook meer behoefte aan. Ik denk dat we allemaal het erover eens zijn dat het één gebied is dat we integraal moeten beschouwen als het ooit gegeven is dat we, nou, zo mooi vinden, zeggen: hup, we gaan ook fase twee … Ik zet eerder mijn geld in, zal ik maar zeggen, in het spreekwoordelijke overdrachtelijke zin op de ontwikkeling van de Voorde om aan die kant een kwaliteitsimpuls te krijgen voor de totale … Dan heb je dus de Voorde, Hofstede en die andere kant en dan heb je toch nog een het hele gebied op een hoger niveau.

Als u meer wilt in doorkijkjes van fase twee, moet u aangeven wat u daar dan precies in zou willen zien, maar voor nu zitten we in de financiële situatie dat we de keuze hebben voor drie miljoen. Ik kan u wel een doorkijkje geven wat wij, als wij op hetzelfde niveau alles willen doortrekken, dan komen we nu ongeveer op 4,1 miljoen in fase twee uit. Dus dat is in ieder geval een doorkijkje. Verhouding projectkosten product. Dat vond ik wel een hele mooie vraag. We hebben wel zitten nadenken over bijvoorbeeld die kosten voor die participatie. Dat is heel erg belangrijk, participatie. Maar we hebben toch een beetje teruggeschroefd omdat we juist … We willen heel graag weten wat de inwoners ervan willen, maar ik wil liever geen al te veel kosten maken aan filmpjes en weet ik veel allemaal, maar echt aan investeringen die je daadwerkelijk ziet. Ik denk dat daar ook de blijheid van onze inwoners vandaan gaat komen, dat ze daadwerkelijk zien dat er iets gebeurt. Als u kijkt in die bijlage waar de heer Van Enk ook naar verwijst, dan ziet u, nou ja, nogmaals, op vrij detailniveau, wat het gaat kan opleveren. Dan ga ik even snel naar de andere vragen. Ik denk dat ik die heb besproken. De romantiek waar de heer Van Enk nog naar verwijst, die ansichtkaarten, die zijn inderdaad heel mooi. Ik moest gelijk aan het … Hoe heet hij? Wim Zonneveld denken. Dat is ook meanderend.

Maar het idee is dat het een niet een akelig strak Pagina 14 van 56

` CONCEPT-VERSLAG FORUM STAD VAN GEMEENTE RIJSWIJK d.d. 2 september 2021

gebied wordt, maar juist een mooi deels landschappelijk karakter en cultuurhistorisch erfgoed relatie bij te plaatsen. Daarmee denk ik dat de balans steen en biodiversiteit en kijk ik naar mevrouw Woudstra, echt wel goed komt. Er worden niet veel … Er komen geen wegen bij in die zin of er wordt niet meer verharding of geen parkeerplaatsen bij. Het is natuurlijk ook bedoeld om ruimte te geven aan de natuur. Tot zover, voorzitter. De voorzitter: Hartelijk dank mijnheer Van de Laar. Mevr. Alberts 2e termijn. Mevrouw Alberts GL: Ja, dank u wel voorzitter. Dank ook aan de wethouder voor zijn beantwoording in eerste termijn. Het is altijd fijn om te merken dat hij zelf merkt dat hij carried away raakt, zeker als het op het thema groen is. Dat kunnen we als GroenLinks alleen maar waarderen. We hopen dan ook dat er meer mensen carried away raken en in vervoering raken door al het groen en de natuur die Rijswijk en in dit geval zeker de landgoederenzone te bieden heeft. De wethouder heeft gezegd dat hij denkt dat de balans wel goed komt en dat het absoluut een verbetering is vanuit het perspectief van planten en dieren.

Maar waarom zien we dat dan nog niet zo expliciet terug in het uitvoeringsprogramma wat er nu voorligt en in dit raadsvoorstel? Daarin, ja, lijken biodiversiteit en groen en de natuurwaarden toch echt ondergeschikt belang van de verharding en de wegen die de mens nodig heeft om toegang tot de parken te krijgen. Dat is toch wel erg jammer en dat hopen we dan ook wel dat het in het vervolgtraject al goed is geborgd. Hoe gaat de wethouder dat dan precies borgen, dat die balans niet doorslaat in hoe het nu eigenlijk voor lijkt te liggen en dat er toch meer ruimte komt voor de natuur en voor de biodiversiteit en ecologie? Hoe borgen we precies dat ook daadwerkelijk die fase twee dan, dat daar dan wel uitvoering aan komt? Dat we daadwerkelijk in het gebied van de Voorde dus dat daar ook die impuls voor de natuur en voor het cultuurhistorische waarde, dat die daadwerkelijk van de grond gaat komen? Want als we daar … We hebben daar nog geen budget voor. We hadden ook de keuze kunnen maken om te zeggen van: nou, we gaan daar eerst beginnen. Dat had ook gekund. Of een stukje daar en een stukje aan de andere kant. Dat zijn allemaal mogelijkheden. Maar het college heeft gekozen om eerst aan de andere kant helemaal te beginnen en fase twee nog helemaal niet in dit plan eigenlijk mee te nemen.

Dus hoe gaan we dat dan wel borgen, dat dat wel gaat gebeuren? Dan had ik nog specifiek in de eerste termijn over een specifieke soort en daar vraag ik, daar hebben we toen nog gevraagd over het Groot Hoefblad, omdat dat dan specifiek zo genoemd werd bij dat Julialaantje. Elke keer kwam die weer terug op elk stukje. Waarom … Vanwaar deze keuze voor deze woekeraar? In hoeverre is er dan nog ruimte voor heroverweging van dus van zo een plant die dan zo in dat uitvoeringsprogramma op deze manier gepresenteerd staat, zeven keer in het Julialaantje, van de negen stukjes? Ook over de rododendrons had ik nog een vraag gesteld van: is dat dan … Wordt dat dan specifiek op de cultuurhistorische plekken neergezet? Is het daar alleen maar dat het dan terugkomt of wordt er extra geplant en hoe zit dat dan precies? In hoeverre is natuurlijk alles wat in dit uitvoeringsprogramma staat? Want ik heb in de beantwoording dus ook weer andere dingen gehoord van de wethouder dan in dit programma staat. In hoeverre is dit al leidend? In hoeverre gaat er nog verandering in komen? Hoe is dan die participatie ingestoken? Hoe gaat die participatie dan gebeuren? Zijn dat enquêtes dan weer? Zijn er toch innovatievere mogelijkheden te verzinnen om de participatie vorm te geven. De vraag: wanneer kunnen we het participatieplan verwachten? Daar heb ik ook nog geen antwoord op gekregen.

Dan tot zover, voorzitter. De voorzitter: Hartelijk dank mevrouw Alberts. Mijnheer Loof.

Pagina 15 van 56

` CONCEPT-VERSLAG FORUM STAD VAN GEMEENTE RIJSWIJK d.d. 2 september 2021

De heer Loof VVD: Ja, dank u wel voorzitter. Voorzitter, ik had gedacht dat de wethouder eenzelfde redenatie zou gebruiken op mijn vraag als de collega-wethouder afgelopen dinsdag. Maar in plaats daarvan heb ik geen antwoord gekregen op mijn vraag waarom deze kosten van dit plan bekostigd moet worden uit het Groeifonds. Dus nogmaals, de vraag aan of de wethouder duidelijk, helder en zeer specifiek zou willen aangeven op welke manier het voorliggende plan voldoet aan de eis dat geld wat uit het Groeifonds wordt gehaald weer in harde euro’s terugvloeit naar datzelfde Groeifonds. Daarbij willen wij de wethouder om hem toch alvast een beetje te helpen tevens vragen om na te denken over ideeën die ervoor kunnen zorgen dat deze investeringen duidelijk geld op zal leveren, om terug te storten naar het Groeifonds, om hem hierbij te helpen, wellicht een paar horecagelegenheden, een pachtconstructie. Een invulling laten we aan de wethouder, maar geef ons iets en stuur dit mee met uw voorstel naar de raad. Graag een reactie hierop. Als laatste punt, voorzitter, nou, ik interrumpeerde hier net al eventjes over, namelijk dat de wethouder eerst een akkoord vraagt op dit stuk en dan pas de kosten voor het onderhoud zal gaan bekijken.

Waarom heeft uw wethouder het hele plaatje nog niet op orde? Waarom moet dit plan nu al worden goedgekeurd als dit plaatje nog niet compleet is? Graag een antwoord daarop. Dank u wel. De voorzitter: Hartelijk dank mijnheer Loof. We gaan door met mijnheer Weterings. Jij hebt het woord. De heer Weterings RB: Voorzitter, dank. Ja, zoals ik al zei, het was op zich een heel goed voorstel en echt een verbetering. Alleen ja, het verbaast mij, dat u weet: het is een heel gevoelig onderwerp. Ik tel net even de partijen. Er zijn zes partijen die al gelijk eigenlijk, ja, de vraag stellen van: hoe zit het met het onderhoud? Dan wat mijnheer Loof ook al zei: er komt dus van: ja, we gaan eerst het plan goedkeuren, dan gaan we kijken naar het onderhoud. Dan zeg je: we draaien het om, kom met een goed voorstel of meerjarenplan, een begroting voor het onderhoud. Je kan beter geld over houden en begroten dan geld niet begroten en dan naar de raad komen om geld naar te vragen. Dat is meer pijnlijker. Dus echt het verzoek om toch met een constructie, met een meerjarenplan, met ongeveer een casus zo wat het gaat kosten. Want eigenlijk, het is zo zonde hè. Het is, laat ik maar zeggen, het is 90 procent, 95 procent en het is net niet die honderd procent om een goedkeuring te geven. Dus stel ons gerust, de zes partijen, en kom met een goed onderhoudsplan. Dank u wel.

De voorzitter: Harder dan mijnheer Weterings, mevrouw Van Nunen. Mevrouw Van Nunen PvdA: Ja voorzitter, dank aan de wethouder. Ik heb ook nog een paar aanvullende vragen naar aanleiding van de reactie van de wethouder. Toen ik het had over project- en productkosten, toen bedoelde ik niet alleen de participatietrajectkosten of het marginaliseren daarvan. Ik bedoelde het over secundaire kosten in het algemeen. Dan bedoel ik het dus ook over, heb ik het ook over ambtelijke inzet die nodig is hoor, maar ook alles wat u terecht ook opmerkte, wat niet direct zichtbaar is in de product, eindfase van het product, namelijk de kwaliteitsimpuls van de landgoederenzonde waar we het allemaal over hebben. Dus ik vond het een beetje vervelend dat u het alleen dan over het participatietraject had waar u blijkbaar in het college zo nadrukkelijk heel kritisch naar gekeken hebt, wat op zich goed is, maar ik bedoelde in het algemeen over secundaire kosten. Ik had het al in het algemeen over secundaire kosten. Dat wat de VVD zegt, de opbrengst, daar, ja, daar wil ik van zeggen: wij kijken als Partij van de Arbeid ook heel erg naar de kwalitatieve opbrengt. De afgeleide daarvan zouden weleens heel nadrukkelijk ook op onze economische