Jaarstukken 2023

Met deze fietsvlonders kunnen we vraaggestuurd extra fietsparkeercapaciteit creëren op één bestaande auto parkeerplaats. Als deze extra fietsparkeercapaciteit gewenst is na de proefperiode, wordt het parkeervak definitief ingericht als fietsparkeervoorziening. Ook hebben we de fiets-parkeerdruk en verblijfsduur onderzocht. Hieruit bleek dat 10% van de fietsen buiten de aangewezen parkeervoorzieningen staan en er relatief veel sprake is van lang parkeerders in de openbare fietsparkeervoorzieningen. Openbaar Vervoer De reizigersaantallen zijn nog niet op het niveau van voor Corona. Daarom zijn de eerder afgesloten drie haltes in 2023 nog steeds afgesloten.

Verkeer en Vervoer 26

Er is een nieuwe bushalte in voorbereiding voor buslijn 61 in RijswijkBuiten. Ook hebben we voorbereidingen getroffen voor de aanleg van een deel van de busbaan voor buslijn 61 langs de Prinses Beatrixlaan tussen de A4 en de Admiraal Helfrichsingel. In de pre-verkenning Zuidwestlandcorridor is een mogelijke tangent verbinding door Rijswijk opgenomen om Rijswijk meer te verbinden met Westland/Wateringen en Ypenburg/Zoetermeer. Vanaf 2023 nemen we ook deel aan een verdiepende verkenning van mogelijke HOV-verbindingen Den Haag-Naaldwijk-Maassluis-Rotterdam en Naaldwijk-Delft. Stationsgebied en station Rijswijk Buiten Het centraal station wordt doorontwikkeld tot belangrijke mobiliteitshub in Rijswijk. Samen met Prorail, NS, HTM, EBS en de Metropoolregio Rotterdam Den Haag onderzoeken we de kansen voor verbetering van de knoopfunctie. Rijswijk coördineert dit proces. In 2023 is een plan van aanpak opgesteld. Dit plan van aanpak moet nog definitief gemaakt worden. Daarnaast heeft Rijswijk groot onderhoud gepleegd aan de lift en roltrappen. In 2023 hebben we ook verder gewerkt aan de MIRT-verkenning Oude Lijn. Enerzijds richt deze MIRT-verkenning zich op een intensivering van het aantal treinen. Anderzijds wordt ook de aanleg van nieuwe stations onderzocht, waaronder ook een station in Rijswijk Buiten.

Voor het station Rijswijk Buiten hebben we inmiddels een werkgroep opgestart waarin we een inpassing van het station verder uitwerken. Economie en mobiliteit In het kader van de afstemming van wegwerkzaamheden in Rijswijk hebben we een nieuwe start gemaakt met de verkeersregie. De afsluiting van de Hoornburg had op een aantal wegen grote impact, maar is over het geheel goed verlopen. Ook de gedeeltelijke afsluiting van de Prinses Beatrixlaan door WarmtelinQ heeft stevige impact op Rijswijk, maar over het algemeen stroomt het verkeer, met uitzondering van sommige spitsen, nog redelijk door. Op een aantal wegen evenwijdig aan de Prinses Beatrixlaan is het duidelijk drukker. We hebben de samenwerking met Zuid Holland Bereikbaar en Den Haag voor de regio-regie van wegwerkzaamheden verstevigd. Om verkeersoverlast in de regio te beperken, blijft het zaak om (langdurige) afsluitingen voor projecten af te stemmen met de buurgemeenten, te prioriteren en integraal te plannen.

Wat heeft het gekost? Exploitatie (bedragen x € 1.000) Verkeer en Vervoer 2100 Wegen, straten en pleinen Saldo 2110 Verkeer Saldo 2120 Openbaar vervoer Saldo 2140 Parkeren Saldo 2400 Waterwegen Saldo Programmatotalen

Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten

Saldo

Gewijzigde Afwijking Realisatie raming (+ = 2023 2023 voordeel) 7.805 7.887 -82 205 941 736 -7.600 -6.946 654 1.529 1.518 11 23 -23 -1.506 -1.518 -12 158 158

Realisatie 2022

Primitief 2023

8.126 1.098 -7.028 1.298 -3 -1.301 146

8.087 205 -7.882 1.576 23 -1.553 188

-146 834 3.619 2.785 981

-188 878 3.481 2.604 1.220

-158 979 4.253 3.274 1.513

-158 1.081 4.042 2.961 1.286

-102 -211 -313 228

-980 11.386 4.715 -6.671

-1.219 11.948 3.710 -8.239

-1.513 11.984 4.481 -7.503

-1.286 11.929 4.983 -6.946

228 54 502 556

Verkeer en Vervoer 27

Het verschil tussen de begroting (na wijziging) en het werkelijke saldo van baten en lasten is € 556.000 voordelig. De belangrijkste afwijkingen zijn de volgende: 2100 Wegen, straten en pleinen Baten voordeel € 736.000 De hogere baten zijn deels toe te rekenen aan leges vergoedingen voor kabels en leidingen, waarbij €240.000 aan opbrengst is gegenereerd, maar geen baten zijn begroot. Daarnaast is er positief verschil bij de opbrengsten degeneratiekosten, waarbij er €120.000 is begroot, maar werkelijk €400.000 aan opbrengsten zijn gegenereerd. Lasten nadeel overig Tijdens het samenstellen van de begroting 2023 wordt op basis van de verwachte salarislasten de doorbelasting berekend voor de directe salarislasten vanuit de overhead naar de beleidsproducten. In de realisatie is de doorbelasting hoger dan geraamd, dit wordt veroorzaakt door hogere salarislasten en het doorbelasten van overige overheadkosten welke tijdens de begroting niet inzichtelijk waren. Hierdoor wordt een lasten nadeel veroorzaakt op het betreffende beleidsproduct. 2140 Parkeren Lasten nadeel € 102.000 De hogere kosten zijn voornamelijk te wijten aan extra uitgaven voor de installatie van laadpalen, de inrichting van laadplaatsen, en de kosten van de voormalige scanoplossing. Daarnaast zijn er ook hogere uitgaven door het inhuren van personeel, deels door de structurele inhuur bij het parkeerloket (RCC).

Baten nadeel € 211.000 Vanwege capaciteitsproblemen bij team Toezicht en Parkeren is er in het najaar van 2023 minder gehandhaafd op foutparkeren. Dit resulteerde in minder naheffingsaanslagen en hierom minder opbrengsten (+/- 200.000). Tijdens het samenstellen van de begroting 2023 wordt op basis van de verwachte salarislasten de doorbelasting berekend voor de directe salarislasten vanuit de overhead naar de beleidsproducten. In de realisatie is de doorbelasting hoger dan geraamd, dit wordt veroorzaakt door hogere salarislasten en het doorbelasten van overige overheadkosten welke tijdens de begroting niet inzichtelijk waren. Hierdoor wordt een lasten nadeel veroorzaakt op het betreffende beleidsproduct. 2400 Waterwegen Lasten voordeel € 228.000 De storting in de voorziening Baggeren moet plaatsvinden conform het vastgestelde baggerplan. De raming sloot hier niet op aan, waardoor de gerealiseerde storting lager is dan geraamd. Dat levert een voordeel op in de lasten. Investeringen

Investering (bedrag x € 1.000) Aanleg en inrichting Laan van ’t Haantje Aanleg tweerichtingenfietspad Veraartlaan route a4 Fase 2 Bogaardplein Fietspaden in asfalt 2023 Fietsroute RijswijkBuiten-Den Haag (sterroute 2)

Begr.Lasten Werk.Lasten 33 366 207 616 173

12

Saldo lasten Begr.Baten Werk.Baten 33

115

354 207 501

100 100 308

1

172

250

-100 -100 -308 16

Verkeer en Vervoer 28

Saldo baten

-234

Investering (bedrag x € 1.000) Fietsroute Romeinse route (SW Churchillln)fase 2 Fietsstraat Delftweg Fietstunnel spoor Den Haag-Rotterdam Herinr.vrijkomend openb.geb.voorm.tunnel Haagweg Herinricht.incl. fietspaden Steenlaan+Tulpstraat Herstel asfaltwegen 2023 Herstel kademuur Sammersweg Herstellen (duiker)bruggen 2023 Impuls verkeersveiligheid Infrastructuur Prinses Beatrixlaan Inrichting autotunnel Laan van ’t Haantje Integrale herinrichting probleemstraten 2023 Investering station Rijswijk Invoeren nieuwe inzameling 2023 Kwaliteitsimpuls Plaspoelpolder Kwaliteitsimpuls Stationsomgeving Kwaliteitsverbetering onderdoorgang Hoornbrug Langzaamverkeersbrug over de Pr. Beatrixlaan Meekoppelkansen voorbereidingskrediet Opwaarderen grote probleemstraten 2022 Opwaarderen kansrijke plekken 2023 Opwaarderen Karel Doormanlaan Opwaarderen kleine kansrijke plekken Oversteek Vrijenbanselaan KFC/Shell Rotonde Diepenhorstlaan + groen assenkruis Talking Traffic verkeerslichten Tweerichtingen fietspad Beatrixl i.c.m. Warmtelinq Verb. verkeersveiligheid Schaapweg tussen Samw.GSL Verb.comfort tegelfietspad Sammersweg ism gem.D-H Verb.fiets en verkeersveiligheid Laan van Beens Verbeteren wandelroutes van/ naar RijswijkBuiten Verkeersaanpassing Ireneln/ Beatrixln HBG-locatie Verkeersveilige herinr.

Geestbrugweg (fase 2) Verkeersveilige schoolomgeving Verkeersveilige schoolomgeving 2021-2022 Verkeersveiliger maken kruispunt Pr. Beatrixlaan Verkeersveiligheid oversteekplaatsen Verkennend ontwerp Geestbrugweg Vervangen beschoeiingen 2023 Vervangen gasvoorziening Vervanging armaturen 2023

Begr.Lasten Werk.Lasten 100 57 4.440

4 2 77

230

Saldo lasten Begr.Baten Werk.Baten

Saldo baten

96 55 4.363

295

-295

2.150

-2.150

230

318 1.018 529 928 231 166 282

343 1.008 33 43

5.453 1.210 587 124 5

667 307 213

4.787 904 374 124 5

444

46

398

1.500 26

9

1.500 16

548 300 39 226 74

25 11 47 1

548 275 28 178 72

950

32

917

146

850

-25 10 496 885 231 19 282

150 21 149

-150 21 -149

207

-207

789

474

1.023 187

187

-314

-1.023

850

680

-680

43

27

15

75

-75

566

63

503

328

-328

860

860

470

-470

71

71

210

210

105

-105 -120 -38

129 1

113

16 1

120 38

71

5

66

36

528 29 151 1.404

97 291

528 29 53 1.113

30 239

30 176

63

36

50

Verkeer en Vervoer 29

-50

Investering (bedrag x € 1.000) Vervanging beschoeiing Sion RijwijkBuiten Vervanging kabelnet openbare verlichting 2023 Vervanging verkeerslichteninstallaties 2023 (20jr) Vervanging verkeerslichteninstallaties 2023 (40jr) Voorbereiding herinrichting Lange Kleiweg Voorbereidingskr.gebiedsontwikkeling station Rsw Voorbereidingskrediet Lindelaan Voorbereidingskrediet ondertunneling Pr.Beatrixln. Eindtotaal

Begr.Lasten Werk.Lasten 839

Saldo lasten Begr.Baten Werk.Baten

Saldo baten

839

804

624

181

241

186

54

190

-190

943

943

60

-60

297

297

188 -1

35

153 -1

365 30.034

35 4.824

330 25.210

7.878

734

-7.144

Verkeer en Vervoer 30

Economie en Werken Wat wilden we bereiken? Visie op het programma De Rijswijkse economie is sterk afhankelijk van (inter)nationale economische ontwikkeling. Uit de laatste cijfers over de economische groei in ons land blijkt dat de economie na een periode van grotere groei dan verwacht (na corona) nu tot stilstand lijkt gekomen. Er was vrees voor een recessie, maar daar is geen enkele sprake van. Dat het met de economie goed gaat, heeft zeker niet alleen voordelen. De nadelen zie je vooral in de krappe arbeidsmarkt. Een hoge inflatie hoeft vanuit historisch perspectief geen directe relatie met economische groei te hebben (bron CBS). Landelijk wordt nagedacht over maatregelen ter versterking van de koopkracht. Maar de economie blijft weerbarstig, vaak ook onvoorspelbaar en heeft een grote invloed op een (lokale) maatschappij. (Herstel) cijfers met betrekking tot de economische groei in Nederland wisselen sterk en verschillen vooral ook per sector. In coronatijd werden de sectoren leisure, horeca en retail hard geraakt. Zij kruipen echter duidelijk weer uit het dal maar vanuit de lokale oriëntatie op deze sectoren heeft dit ook voor 2023 blijvend aandacht gevraagd in ons economisch beleid en accountmanagement.

Via ons economisch beleid richten we ons verder op het versterken van het vestigingsklimaat voor ondernemers via actief accountmanagement, herstructurering en gebiedsontwikkeling van onze winkelcentra en werklocaties. Blijvende aandacht is er voor aanscherping en verbetering van onze dienstverlening aan ondernemers. We streven naar een sterke betrokken lokale economie met een sterke organisatiegraad. Met een positionering van aantrekkelijke en toekomstbestendige werklocaties passend binnen de regionale ambities. Dit alles met als doel het behoud en waar mogelijk creëren van nieuwe werkgelegenheid. De economische strategie, strategie toekomstbestendige werklocaties en retail- en horecavisie geven mede de richting van de uitvoering aan ons economische beleid. Onderdeel van dit alles is actief accountmanagement met stevige regionale positie. Doelstellingen 1. Sterke netwerken: actief accountmanagement en een goede organisatiegraad tussen bedrijven; 2. sterke werk- en winkelgebieden: transformatie en revitalisering van de Plaspoelpolder en herontwikkeling en versterking van de winkelcentra; 3. sterke economische structuur: integratie van innovatie, digitalisering en duurzaamheid; 4. sterk, onderscheidend en helder profiel: positionering van Rijswijk in de regio.

Beeld van Lokale economie De indicatoren functiemenging, vestigingen, werkgelegenheid en waardering van ondernemers vormen de terugkerende thermometer voor de ontwikkeling van de Rijswijkse economie en worden elk jaar in de begroting getoond. Deze indicatoren zijn afhankelijk van diverse factoren, zoals de economische conjunctuur, ontwikkelingen binnen de sterk vertegenwoordigde bedrijfssectoren in Rijswijk en de lokale inwonersgroei. Economische groei en herstel In vergelijking met onze buurlanden was de krimp van de Nederlandse economie na de economische klap van de coronacrisis in 2020 kleiner, waardoor de Nederlandse economie per saldo sneller herstelt. In 2021 was de arbeidsmarkt historisch krap en vertaalde die zich niet in sterke loongroei. De lonen namen gemiddeld 2,2% toe, de inflatie in 2021 was gemiddeld 2,7%. (bron: CBS jaaroverzicht van de Nederlandse economie in 2021).

Economie en Werken 31

In 2022 is de inflatie wel fors toegenomen. Er spelen grote mondiale ontwikkelingen als gevolg van de oorlog in Oekraïne. De prijzen van zowel graan- als gas staan onder druk en hebben daarmee een grote impact op de economie en maatschappij. Het beeld en de prognoses die hieronder worden geschetst zijn op basis van cijfers van 2021. We monitoren jaarlijks dezelfde indicatoren met terugblik naar het jaar daarvoor. Het is verder complex om de indicatoren op het niveau van Rijswijk ‘smart’ te voorspellen, laat staan te beïnvloeden. Op basis van historische trends en actuele ontwikkelingen maken we een inschatting voor de komende jaren, uitgedrukt in een positieve (+) of negatieve (-) groei. Indicatoren De gegevens over 2023 zijn niet beschikbaar en ontbreken in onderstaande overzichten, waardoor gegevens die betrekking hebben op eerdere jaren zijn vermeld (indien beschikbaar). Indicator 1 Functiemenging 2 Vestigingen (van bedrijven) a) Totaal b) Totaal per 1.000 inwoners 15-75 3 Werkgelegenheid a) Totaal b)Totaal per 1.000 inwoners 15-75 4 Waardering ondernemers a) Vestigingsklimaat b) Ondernemersklimaat c) Algehele dienstverlening

Realisatie 2022 52,8%

Begroting 2023 -

Realisatie 2023 nnb

5.960 151,7

+ +

nnb nnb

34.980 997,2

+ +

nnb nnb

6,39 6,44 6,47

7 7 7

nnb nnb nnb

Economie Functiemenging 52,8%1

Vestigingen (van bedrijven) 151,72

1 Meerdere bronnen 2021 2 LISA 2021

Functiemenging Rijswijk in %1 2018 2019 2020 2021 2022

Rijswijk 52,9 53,7 52,6 52,2 52,8

Nederland 52,9 53,3 53,3 53,3 53,8

1 De index loopt van 0% alleen wonen tot maximaal 100% alleen werken, bij een waarde van 50% zijn er evenveel woningen als banen.

Functiemenging; Rijswijk nog altijd een werkstad Zoals in de tabel hierboven te zien, is de index de afgelopen 10 jaar gedaald. Dit komt vooral door de sterke bevolkingsgroei in Rijswijk. Rijswijk is nog steeds te typeren als een ‘werkgemeente’. Ondernemen en wonen kan in Rijswijk in een prettige omgeving waar de voordelen van stad én dorp aanwezig zijn.

Economie en Werken 32

Banen in Rijswijk, per 1.000 inwoners van 15 - 64 jaar1 2018 2019 2020 2021 2022

Rijswijk 1.016,2 1051,3 997,9 982,2 997,2

Nederland 778,6 795,0 796,3 805,6 825,3

1 Het aantal banen per 1.000 inwoners (in leeftijd 15-64 jaar) in Rijswijk ligt nog steeds fors hoger vergeleken met Nederland . In de begroting 2022 verwachtten we toen een lichte verdere afname van banen door een economische recessie als gevolg van het coronavirus. De cijfers 2022 zijn nog niet gepubliceerd. Tegelijkertijd is er een positieve trend te zien van het aantal vestigingen binnen de gemeente. Dit is ook landelijke een trend en wordt verklaard door de blijvende opmars van ZZP’ers. Een groot aandeel in de werkgelegenheid in Rijswijk wordt gecreëerd door het MKB, waarvan weer een groot aandeel startende ZZP’er. Dit is ook een landelijke trend; de opmars van ZZP’ers en start-up’s.

Vestiging (van bedrijven) in Rijswijk, per 1.000 inwoners 15 - 64 jaar 2018 2019 2020 2021 2022

Rijswijk

Nederland

121,3 128,9 136,1 144,7 151,7

145,2 151,3 158,1 164,9 174,1

Wat hebben we er voor gedaan? In 2023 hebben we de volgende beleidsstukken vastgesteld; • Economische Visie ‘Rijswijk Onderneemt, • Economische analyse strategie toekomstbestendige bedrijventerreinen, • (nieuw) Retail-en horecabeleid. Hiermee hebben we de kaders en randvoorwaarden vastgesteld voor een goed ondernemersklimaat met een aantrekkelijke en toekomstbestendige dynamiek. Ze vormen het uitgangspunt voor verder beleid en uitvoering. Dit gaan we verder vormgeven op de thema’s: 1. Sterke netwerken; 2. sterke werk- en winkelgebieden; 3. sterke economische structuur; 4. sterk onderscheidend profiel en positionering van Rijswijk. Sterke netwerken: actief accountmanagement en lokale samenwerking Accountmanagement In 2023 hebben we ons strategisch en actief accountmanagement geïntensiveerd en zijn de duurzame relaties met individuele ondernemers en lokale netwerken versterkt. Hierbij lag extra focus op de strategische accounts die een groot aandeel hebben in onze lokale economie. In 2023 hebben we circa 220 bedrijfsbezoeken gedaan. De verbinding met de arbeidsmarkt versterkten we door bedrijven met de accountmanager van het Werkgevers Service Punt te bezoeken. Via ons bedrijfscontactcentrum beantwoordden we dagelijks vragen van ondernemers en we spraken ondernemers in ons digitale ‘open coffee spreekuur’.

Ondernemers stelden vragen over het opstarten van een bedrijf en benodigde vergunningen. Via de website en ons LinkedIn account ‘Rijswijk Onderneemt’ delen we nieuws vanuit Rijswijk en blijven we verder in contact met ondernemers. In lijn met onze ambitie om frequent de tevredenheid van onze bedrijven te peilen en verbeterpunten op te halen, hebben we eind 2023 samen met bureau I&O Research een volgende ondernemerspeiling voorbereid.

Economie en Werken 33

Voortzetting lokale en regionale samenwerkingen In 2023 hebben we samen met Industrieschap Plaspoelpolder (IPP) en de Belangenvereniging Bedrijven Rijswijk (BBR) verdere stappen gezet in de aanpak van het regionaal tekort aan kleinschalig bedrijfsmatig vastgoed en de transformatie- en herstructureringsopgaven in het Middengebied van de Plaspoelpolder. In lijn met de gesloten samenwerkingsovereenkomst tussen deze partijen werkten we verder aan het verbeteren van het vestigingsklimaat. In het Middengebied in de Plaspoelpolder was een gebiedsmakelaar actief. Via de aanpak van kansenzones, openbaar gebied en veiligheid wordt het vestigingsklimaat verbeterd en werkten we o.a. verder aan de oprichting van een BIZ (bedrijveninvesteringszone). Ten aanzien van de veiligheid is er gestart met de inzet van particuliere beveiliging in het Middengebied, gedurende de avonduren en nacht. Binnen de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH) werken we met 20 andere gemeenten in de regio verder aan het versterken van het economisch vestigingsklimaat. Hier wordt samengewerkt op het gebied van: sturen op de voorraad van kantoren (plannen en aanbod), aanbod van bedrijventerreinen en detailhandel, vitale winkelgebieden en het doorontwikkelen van campussen. In 2023 werkten we samen aan toekomstbestendige werklocaties en marktevenwicht in vraag en aanbod.

Ook werd de geactualiseerde bedrijventerreinenstrategie MRDH 2023-2030 door de provincie aanvaard. Rijswijk pakt hier een prominente rol. Het gaat hierbij om revitalisering van bedrijventerreinen, transformaties van verouderde kantoren, aanpak van leegstand en aanpak van onze (kern)winkelgebieden naar vitale centra. Rijswijk trok binnen deze thema’s nauw op met de MRDH. MRDH ondersteunt de gemeente met inzet en financiën. In 2023 heeft MRDH vanuit de bijdrageregeling ‘stimulering economisch vestigingsklimaat’ een financiële bijdrage verleend aan de revitalisering van het Middengebied in de Plaspoelpolder en aan de doorontwikkeling van de campus en het privaat publieke samenwerkingsverband De Energy Cave. Binnen het samenwerkingsverband Business Park Haaglanden werkten we samen met de gemeenten Den Haag, Midden-Delfland, Pijnacker-Nootdorp, Zoetermeer, Leidschendam-Voorburg en Delft aan het verbeteren van het vestigingsklimaat van de Haagse regio en omstreken. Op de schaal van dit samenwerkingsverband kunnen we slagvaardiger en meer uitvoeringsgericht te werk gaan. Via het frontofficeteam, bestaande uit accountmanagers van de deelnemende gemeenten, werden bedrijven die bedrijfsruimte zochten uitgewisseld en signalen vanuit de markt opgepikt.

Gemeente Rijswijk werkt daarnaast ook nog samen met buurgemeenten Delft, Den Haag en Leidschendam-Voorburg en de Provincie Zuid-Holland op basis van het bestuurlijk woonwerkakkoord ‘Durf te kiezen’. Hierin zijn afspraken gemaakt over het toevoegen van aantallen woningen in de transformatielocaties Havengebied en Kesslerpark, en het behouden of compenseren van bedrijfsruimte op basis van feitelijk gebruik (i.p.v. planologisch) per 1 januari 2021. Daarnaast zijn aanvullende afspraken gemaakt om niet alleen op de korte maar ook op de lange termijn te borgen dat er voldoende bedrijfslocaties blijven. Ook in 2023 hebben we hier verder aan gewerkt o.a. door het inzichtelijk maken van vraag en aanbod en het beter benutten van potentie. Doelstelling in alle samenwerkingen is het behoud van bedrijven en werkgelegenheid voor de regio en het blijven aanbieden van aantrekkelijke werklocaties. In 2023 ging extra aandacht uit naar het thema ‘beter benutten’. Zo is een ruimtelijke verkenningsscan gemaakt op alle werklocaties die gemeente Rijswijk verder zal gebruiken. In navolging op de vastgestelde strategie Toekomstbestendige werklocaties, zijn we gestart met een plan van aanpak met uitvoeringsagenda en een verkenning van koppelkansen op het gebied van duurzaamheid. Met bijvoorbeeld een energiehub of groen of zon op daken kunnen onze werklocaties ook beter benut worden.

Sterke werk- en winkelgebieden We hebben verdere uitvoering gegeven aan de transformatieplannen van de deelgebieden Havenkwartier, Middengebied en Kesslerpark e.o. in de Plaspoelpolder. We brengen het aantal leegstaande kantoren terug, verbeteren het vestigingsklimaat voor bedrijven en leveren een bijdrage aan de enorme vraag naar woningen in de regio door het toevoegen van woningen aan de randen van de Plaspoelpolder. Havengebied en Kesslerpark transformeren we naar gemengde

Economie en Werken 34

woonwerkgebieden. Op Kesslerpark is daarbij een campusontwikkeling voorzien. Functiemenging draagt bij aan sociale veiligheid en aan een aantrekkelijk verblijfsklimaat. Het Middengebied blijft een 100% werkengebied en wordt gerevitaliseerd. In 2023 werkten we met eigenaren, projectontwikkelaars en andere stakeholders verder om deze ambities te realiseren. Afdeling Economische Zaken heeft daarbij oog voor de belangen van zittende en nieuwe ondernemers. Havenkwartier Het Havenkwartier wordt getransformeerd van een verouderde bedrijvenlocatie naar een locatie waar ondernemerschap en bedrijvigheid wordt gecombineerd met woningbouw en voorzieningen zoals restaurants, cafés, buurtsupermarkt en maatschappelijke voorzieningen. In het ontwikkelkader staat hoe de verschillende functies wonen, bedrijvigheid, natuur en verkeer hier een verdere plek gaan krijgen. We willen bedrijvigheid behouden en zorgen dat passende bedrijven zich hier vestigen. We versterken het gebied door woningen te bouwen, de openbare inrichting te verbeteren en met aanvullende functies zoals horeca de verblijfskwaliteit aantrekkelijker te maken.

Kesslerpark en omgeving In navolging op het eerder vastgestelde ontwikkelkader voor Kesslerpark en omgeving zijn eind 2023 het ontwerpbestemmingsplan ter inzage gelegd voor de (her)ontwikkeling ‘Campus (Here) At the Park -Kesslerpark’ samen met een besluitaanvraag voor de omgevingsvergunning voor fase 1 van de bouw van de gebouwen. Samen met Kadans Science Partner werkten we verder aan de ontwikkeling van een campusecosysteem. We voegen binnenstedelijk ook woningen toe voor (young) professionals en talent en realiseren een tijdelijke studentenhuisvesting aan de Polakweg. De campus functioneert hierbij ook als vliegwiel en katalysator voor de transformatie van de rest van de Plaspoelpolder. Andere werklocaties Rijswijk kent daarnaast nog zeven grotere en minder grote, maar zeker niet minder belangrijke werklocaties. Ook voor de regio is de waarde van deze werklocaties groot. In 2023 stelden we de strategie Toekomstbestendige werklocaties vast, die onze ambitie borgt om passende en aantrekkelijke werklocaties aan te blijven bieden. Onze werklocaties moeten kwantitatief en kwalitatief blijven aansluiten op huidige en toekomstige behoeften van ondernemers. Het helder opgestelde gebiedsprofiel en de strategie per werklocatie dragen hieraan bij. Op basis van deze strategie zijn we eind 2023 gestart met het opstellen van verdere uitvoeringagenda’s en een plan van aanpak.

Toekomstbestendige winkelcentra Bogaard Stadscentrum en Oud-Rijswijk In 2023 stelden we nieuw retail- en horecabeleid vast. Hierbij zetten we in op het verder versterken van de winkelcentra en hun eigen profilering. We hebben handelingsperspectieven per winkelcentrum en een toetsingskader voor solitaire vestigingen (met spelregels voor plannen en initiatieven) uitgewerkt. Er was daarbij extra aandacht voor lokale retail- en horecaondernemers en hun onderlinge samenwerking. In 2023 werd in navolging een verder ‘spoorboekje’ met uitvoeringsagenda en -actiepunten opgesteld. Herontwikkeling Bogaard Stadscentrum In 2023 hebben we verdere uitvoering gegeven aan het vastgestelde masterplan voor de herontwikkeling van Bogaard Stadscentrum. Dit Stadscentrum wordt getransformeerd tot een stadscentrum met een compacter winkelcentrum en een levendig verblijfsgebied met meer diversiteit aan functies. In 2023 hebben we verdere invulling gegeven aan de positionering met nieuw beeldmerk, gebiedscommunicatie over deelprojecten en de daaraan gelieerde verbouwingswerkzaamheden. Zo blijft het winkelcentrum aantrekkelijk als vestigingslocatie voor ondernemers en als verblijfsgebied voor bezoekers.

Economie en Werken 35

Versterking historisch karakter winkelcentrum Oud-Rijswijk We hebben verder ingezet op het dorpse en karakteristiek historische karakter van Oud Rijwijk, waar we trots op zijn. We jaagden verdere samenwerking tussen de ondernemers en bedrijven uit de investeringszone (BIZ) in Oud-Rijswijk aan. In 2023 financierde de gemeente de schaatsbaan en werd het succesvolle Dickensfestival georganiseerd. Samen met de ondernemers versterkten we het historisch karakter via actieve gebiedscommunicatie en (ruimtelijke) aanpassingen in de openbare ruimte (denk aan het eerdere herstel van de waterpomp). Ook is in 2023 een succesvolle Koningsdag georganiseerd. Er zijn mogelijke ideeën bedacht voor het versterken van de entrees en we hebben een eerste schetsontwerp voor de herinrichting van de Herenstraat opgesteld. Hier moet nog verder onderzoek en participatie op plaatsvinden. In 2023 is hoofdstuk 2 van de verordening fysieke leefomgeving (de Marktverordening) voor Oud Rijswijk geactualiseerd en vastgesteld door de raad. Centrummanagement in winkelcentra Juist in deze periode waarin we als gemeente met de lokale ondernemers hard moeten werken aan de her- en doorontwikkeling van de winkelcentra, is een goede samenwerking in het gebied cruciaal.

Om die reden hebben we ook in 2023 bijgedragen aan het centrummanagement van de winkelcentra en werken we samen op gebied van evenementen, zoals de georganiseerde Koningsdag. De centrummanager is de verbinder tussen de ondernemers, vastgoedeigenaren en gemeente bij de organisatie en uitvoering van marketingcommunicatie over evenementen en activiteiten, die een belangrijke bijdrage leveren aan het winkelcentrum. In 2023 waren twee centrummanagers actief, in Bogaard stadscentrum en in Oud-Rijswijk. Met de stichting Hoteloverleg Rijswijk is de onderlinge samenwerking tussen hoteleigenaren en cultuur, horeca en retail voortgezet. Met deze samenwerking en arrangementen promoten we Rijswijk en onze evenementen om meer bezoekers en bestedingen aan te trekken. In 2023 hebben we verder overleg gevoerd om te kijken hoe we dit structureel willen voortzetten. Sterke economische structuur: aandacht voor en integratie van innovatie en duurzaamheid en digitalisering We hebben verder gebouwd aan onze economische positie binnen de regio en het benutten van de unieke kansen die onze centrale ligging in Haaglanden biedt. Verdere samenwerking met zowel lokale als ook regionale partners leidden tot sterkere werklocaties en ecosystemen, zoals bij de Energy Cave en netwerken waarin ondernemers kunnen floreren.

We promoten Rijswijk als aantrekkelijke plek voor innovatieve bedrijven, zo werken we aan de praktische toepassing en technieken voor duurzame energie en warmte in en rondom het samenwerkingsverband Energy Cave. In 2023 hielpen we bij de realisatie van meerdere bedrijfsconceptplannen, zoals een bedrijfsverzamelgebouw. Hiermee versterken we onze economische structuur en creëren we aanstekelijke spin-offs voor nieuwe vestigers en werkgelegenheid. Samenwerkingsverband Energy Cave Voor de verdere doorontwikkeling van het privaat publiek samenwerkingsverband ‘Energy Cave’, hebben we in 2023 een cofinancieringtoezegging van € 558.000 vanuit MRDH gekregen. Met partijen uit overheid, onderwijs en (innovatieve) bedrijven hebben we een intentieovereenkomst gesloten voor de verdere regionale samenwerking en opschaling rondom geo/warmtethermie toepassingen en de energietransitie. (Vak)onderwijs, bedrijven en overheden hebben een gezamenlijke uitvoeringsagenda. Daarin is expliciet aandacht voor een goede aansluiting tussen arbeidsmarkt en onderwijs (opleiden van talent en vakmensen), kennisoverdracht en innovatie. Niet alleen voor Rijswijk maar voor de hele regio, of zelfs (inter)nationaal. Sterk, onderscheidend en helder profiel Met het samenwerkingsverband Energy Cave hebben we ingezet op het versterken van de samenwerking tussen onderwijs, overheid en het (innovatieve) bedrijfsleven.

Daarnaast is meer lading

Economie en Werken 36

gegeven aan gerichte, adequate en stevige profilering van onze werklocaties én een nieuw retailen horecabeleid opgesteld die nieuwe initiatieven uitlokken. Rijswijk kent relatief veel werklocaties en daarmee nemen we een unieke plek in bij de verschillende economische regiotafels. We hebben in 2023 de relatie onderhouden met de bijzondere organisaties en belangrijke werkgevers die we huisvesten. Daarnaast hebben we unieke faciliteiten zoals de testlocatie Rijswijk Center for Sustainable GeoEnergy van TNO. Als we bedrijven en organisaties willen behouden, aantrekken en laten starten vraagt dit om voldoende kwalitatief goede werklocaties, een goed vestigingsklimaat, goed accountmanagement en een goede dienstverlening. Hier hebben we in 2023 (gerichte) inzet op gepleegd.

Wat heeft het gekost? Exploitatie (bedragen x € 1.000) Realisatie 2022

Economie en Werken 3100 Economische aangelegenheden Saldo 3300 Nutsbedrijven Saldo Programmatotalen

Lasten Baten

1.281 227 -1.054

Lasten Baten

319 319 1.281 545 -735

Lasten Baten

Saldo

Gewijzigde Afwijking Realisatie raming (+ = 2023 2023 voordeel) 1.408 1.759 1.453 306 204 467 450 -16 -1.204 -1.292 -1.003 289

Primitief 2023

1.408 204 -1.204

285 285 1.759 752 -1.007

427 427 1.453 877 -576

142 142 306 125 431

Het verschil tussen de begroting (na wijziging) en het werkelijke saldo van baten en lasten is € 431.000 voordelig. De belangrijkste afwijkingen zijn de volgende: 3100 Economische aangelegenheden Lasten voordeel € 306.000 Tijdens het samenstellen van de begroting 2023 wordt op basis van de verwachte salarislasten de doorbelasting berekend voor de directe salarislasten vanuit de overhead naar de beleidsproducten. In de realisatie is de doorbelasting lager dan geraamd. Hierdoor wordt een lasten voordeel veroorzaakt op het betreffende beleidsproduct. 3300 Nutsbedrijven Baten voordeel € 142.000 Bij de eerste halfjaarrapportage 2023 is het dividend van Stedin bijgesteld op basis van de jaarstukken 2022 van Stedin. In deze bijstelling is geen rekening gehouden met een inhouding voor de kas van de aandeelhouderscommissie (AHC) ad € 53.000 en met het dividend dat betrekking heeft op de cumulatieve preferente aandelen ad. € 203.000. Hierover is weliswaar afgesproken dat dit dividend (na aftrek van de rente) wordt toegevoegd aan de bestemmingsreserve, de opbrengst dient wel verantwoord te worden op het beleidsproduct Nutsbedrijven. Investeringen

Investering (bedrag x € 1.000) Begr.Lasten Werk.Lasten Verbeteren straatbeeld Treubstraat fase 3 600 79 Eindtotaal 600 79

Saldo lasten Begr.Baten Werk.Baten 521 521

Saldo baten

Economie en Werken 37

Onderwijs Wat wilden we bereiken? Visie op het programma Jeugdigen moeten zich vrij kunnen ontwikkelen om te kunnen opgroeien tot verantwoordelijke, zelfstandige, zelfredzame en maatschappelijk betrokken volwassenen. Primair zijn ouders/verzorgers verantwoordelijk voor het welbevinden van hun kinderen. Daar waar zij hier tijdelijk niet toe in staat zijn, krijgen zij een steuntje in de rug. De gemeente Rijswijk zet actief in op het creëren en stimuleren van een zo goed mogelijk opgroeien ontwikkelklimaat en het bevorderen van kansengelijkheid. Eventuele problemen worden zo vroeg mogelijk gesignaleerd en opgelost zodat zwaardere (jeugd)hulp voorkomen wordt. Het onderwijs en de aanbieders van diverse jeugdactiviteiten op het gebied van sport, spel, kunst, cultuur en vrijetijdsbesteding spelen hierin, naast de ouders/verzorgers, een belangrijke rol. Ze zijn essentieel voor de wijze waarop jeugdigen zich kunnen ontwikkelen en ontplooien, zodat zij als jongvolwassenen klaar zijn voor hun zelfstandige deelname aan de maatschappij. Het beleid is erop gericht om alle jeugdigen dezelfde kansen te bieden vanuit een positieve benadering waarbij een preventieve aanpak voorop staat. Het is onze ambitie om met de organisaties die met jeugdigen werken het beleid en de uitvoering af te stemmen en deze organisaties ook actief te laten samenwerken.

Hierbij werken we vanuit de volgende uitgangspunten: • Jeugdigen staan centraal; • versterken van eigen kracht; • werken vanuit een integrale aanpak; • aandacht voor jeugdparticipatie. Het Rijswijkse jeugd- en onderwijsbeleid richt zich op jeugdigen in de leeftijd van 0-23 jaar en sluit aan op de diverse levensfasen. We verdelen het jeugd- en onderwijsbeleid daarbij in drie thema’s: Opgroeien en Opvoeden, Educatie en Persoonlijke Ontwikkeling. Doelstellingen Opgroeien en Opvoeden Vanuit een gezamenlijke inzet realiseren we een breed, laagdrempelig en op elkaar afgestemd aanbod van opvoedings- en ontwikkelingsondersteuning aan ouders en hun kinderen. De vraag van ouders en hun kinderen staat hierbij centraal. Hierbij wordt goed aangesloten op de diverse levensfasen en de daarbij behorende vragen. Educatie Goed onderwijs draagt bij aan gelijke kansen voor mensen. Daarbij heeft iedere in Rijswijk wonende jeugdige recht op onderwijs op een voor hem/haar passende plek en behaalt, indien mogelijk, een startkwalificatie (een diploma havo, vwo, mbo2 of hoger). Het optimaal ontwikkelen van het individueel talent is hierbij een belangrijk uitgangspunt. Er is een goede aansluiting met het bedrijfsleven en er is voldoende aanbod van stageplekken.

In het kader van volwasseneneducatie/bestrijden laaggeletterdheid stimuleren we inwoners zichzelf te ontwikkelen en zorgen voor een goede toeleiding van de taalvrager naar het aanbod. Persoonlijke ontwikkeling Jeugdigen ontwikkelen zich breed en ontdekken hun talenten. Hierbij is het streven dat zij doorstromen naar het regulier aanbod op het gebied van sport, kunst en cultuur, techniek, natuur en milieu en taal. We waarborgen voldoende (veilige) voorzieningen om buiten te spelen, te ontmoeten,

Onderwijs 38

te sporten en in aanraking te komen met de natuur Jeugdigen hebben hierin hun eigen stem en worden betrokken bij het tot stand komen van het aanbod. Beleidsindicatoren verplicht Indicator Absoluut verzuim aantal per 1.000 leerlingen Relatief verzuim aantal per 1.000 leerlingen Voortijdig schoolverlaters (VSV-ers)

Begroting 2023 5,0 36 2,1%

Realisatie 2023 3,3 3,8 2,2%

Toelichting verplichte indicatoren Absoluut verzuim De verplichte indicator ‘Absoluut verzuim’ is het aantal leerplichtige leerlingen per 1000 leerlingen dat op enig moment in het schooljaar niet staat ingeschreven op een school of onderwijsinstelling. De Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) is aangewezen als gegevensbron. De laatst gepubliceerde gegevens bij DUO zijn van het schooljaar 2021-2022. Het aantal Rijswijkse absoluut verzuimers was toen 3,3 leerlingen per 1.000 leerlingen. In absolute getallen ging het toen om 26 leerlingen. In de voorgaande schooljaren waren deze cijfers als volgt: • Voor het schooljaar 2020-2021 3,8 leerlingen per 1.000 leerlingen. In absolute getallen ging het om 26 leerlingen; • voor het schooljaar 2019-2020 6,6 leerlingen per 1.000 leerlingen. In absolute getallen ging het om 47 leerlingen. Relatief verzuim De verplichte indicator ‘Relatief verzuim’ is het aantal leerplichtige leerlingen per 1000 leerlingen dat staat ingeschreven op een school of onderwijsinstelling maar deze niet of niet geregeld bezoekt. DUO is aangewezen als gegevensbron. De laatst gepubliceerde gegevens bij DUO zijn van het schooljaar 2021-2022. Het aantal Rijswijkse relatief verzuimers was toen 38 leerlingen per 1.000 leerlingen. In absolute getallen ging het toen om 297 leerlingen.

In de voorgaande schooljaren waren deze cijfers als volgt: • Voor het schooljaar 2020-2021 35 leerlingen per 1.000 leerlingen. In absolute getallen ging het om 260 leerlingen; • voor het schooljaar 2019-2020 22 leerlingen per 1.000 leerlingen. In absolute getallen ging het om 158 leerlingen. Voortijdig schoolverlaters (VSV-ers) De verplichte indicator ‘VSV-ers’ is het percentage van het totaal aantal 12- tot 23-jarigen dat zonder startkwalificatie (minimaal diploma mbo2, havo of vwo) het onderwijs verlaat. Ingrado/DUO is aangewezen als gegevensbron. De cijfers van DUO hebben betrekking op de postcode en gemeente waar de scholen voor VO en MBO gevestigd zijn. Dit betekent dat het hieronder genoemde percentage betrekking heeft op alle leerlingen die ingeschreven staan op deze Rijswijkse scholen voor VO en MBO, ongeacht de woonplaats van deze leerlingen. De laatst gepubliceerde gegevens bij DUO zijn van het schooljaar 2021-2022. Het percentage VSVers van het Rijswijkse Voortgezet Onderwijs/MBO-onderwijs was toen 2,2%. In de voorgaande schooljaren waren deze cijfers als volgt: • Voor het schooljaar 2020-2021 was dit 1,6%; • voor het schooljaar 2019-2020 was dit 2,0%.

Onderwijs 39

Beleidsindicatoren optioneel Indicator Voldoende kindplaatsen Voorschoolse educatie Aantal projecten samen met het Team Brede Impuls De Ontdekkers bieden door het jaar heen diverse activiteiten in verschillende wijken Alle basisscholen zijn vertegenwoordigd in de Raad van Kinderrechten- ambassadeurs Jeugdigen geven gevraagd en ongevraagd advies op minimaal 3 onderwerpen (Speaking Minds Methodiek) Aantal Rijswijkse deelnemers aan het MDT Follow Your Dreams Project

Begroting 2023 150 10

Realisatie 2023 160 24 10

12

14

5

3

5

9

Toelichting indicatoren Voldoende kindplaatsen Voorschoolse educatie De gemeente wil er voor zorgen dat alle peuters met een achterstand in de Nederlandse taal terecht kunnen op een Rijswijkse peuterspeelschool. Zodat ieder kind voorschoolse educatie kan krijgen. Hiermee wordt de taalachterstand verminderd of ingehaald. Ook worden kinderen goed voorbereid op de basisschool. Ouders mogen zelf kiezen of ze van deze voorziening in Rijswijk gebruikmaken. Met de opening van een nieuwe locatie aan de Lange Kleiweg (Hof van Elsenburg) zijn er 160 plaatsen, en daarmee voldoende plaats om alle Rijswijkse kinderen met een indicatie ook in Rijswijk naar een peuterspeelschool te laten gaan. Aantal projecten samen met het Team Brede Impuls Met de Brede Regeling Combinatiefuncties wordt een intensieve samenwerking gestimuleerd tussen partners, waaronder scholen en het Team Brede Impuls. Samen maken zij een school- en/of wijkprogramma op het gebied van natuur, taal, techniek, cultuur en sport. Op basis van de jarenlange monitoring en diverse evaluaties heeft het Rijk besloten om voor de periode 2023-2026 een nieuwe regeling op te stellen waar de Brede Regeling Combinatiefuncties onderdeel van is. Deze SPUK GALA is bedoeld voor het bevorderen van gezondheid, sport- en beweegstimulering, cultuurparticipatie en het versterken van de sociale basis in gemeenten.

Gedurende 2023 zijn de diverse activiteitenprogramma’s uitgevoerd en is er voor de nieuwe regeling eind 2023 een plan van aanpak opgesteld. De Ontdekkers bieden door het jaar heen diverse activiteiten in verschillende wijken De Ontdekkers bieden het hele jaar door een divers en laagdrempelig programma van kinder- en jeugdactiviteiten aan. De activiteiten vinden zo veel mogelijk plaats in alle wijken van Rijswijk. Alle reguliere basisscholen zijn vertegenwoordigd in de Raad van Kinderrechtenambassadeurs De Raad van Kinderrechtenambassadeurs (KRA) bestaat uit leerlingen van groep 7 van de Rijswijkse basisscholen. De coördinatie van werving die de KRA doet vindt plaats op alle basisscholen. Het blijft een keuze van de scholen of zij leerlingen voordragen. In 2023 waren 14 van de 20 basisscholen in Rijswijk vertegenwoordigd in de KRA. Jeugdigen geven gevraagd en ongevraagd advies op minimaal 3 onderwerpen (Speaking Minds Methodiek) We willen vanuit jongerenpanels de jeugdigen advies vragen. De panels afhankelijk van de adviesvraag veranderen van samenstelling. Bij de Speaking Minds methodiek worden praktisch opgeleide jongeren betrokken bij het gemeentelijk beleid. Zij geven de gemeente advies over verschillende beleidsvragen. Maatschappelijke Diensttijd (MDT) project Follow Your Dreams (FYD)

Onderwijs 40

De gemeente Den Haag is in 2019 gestart met een MDT proeftuin FYD. MDT is een nieuwe aanvulling op bestaande ondersteuningsprojecten voor jongeren. Met de “MDT-reis” leren jongeren werken aan talentontwikkeling, elkaar ontmoeten en maatschappelijke gevolgen. De gemeente Rijswijk doet sinds 2021 mee met dit project.

Wat hebben we er voor gedaan? Het is onze wens om met de organisaties die met jeugdigen werken het beleid en de uitvoering af te stemmen. Graag willen we deze organisaties ook actief laten samenwerken. Hierbij werken we vanuit de volgende uitgangspunten: • Jeugdigen staan centraal; • versterken van eigen kracht; • werken vanuit een intergrale aanpak; • aandacht voor jeugdparticipatie. Het Rijswijkse jeugd- en onderwijsbeleid richt zich op jeugdigen in de leeftijd van 0-23 jaar. Het sluit aan op de diverse levensfasen. We verdelen het jeugd- en onderwijsbeleid in drie thema’s: Opgroeien en Opvoeden, Educatie en Persoonlijke Ontwikkeling. Opgroeien en Opvoeden De gemeente stimuleert, faciliteert en verbindt partijen om een samenhangend en sluitend stelsel van voorzieningen aan te kunnen bieden. Zo worden (tijdelijke) knelpunten rondom opvoeden vroeg gesignaleerd. Om een zwaardere zorgvraag te voorkomen of te beperken, worden jeugdigen en/of hun ouders begeleid naar passende, preventieve voorzieningen. Het gemeentelijk aanbod stemmen we o.a af op de basisondersteuning en preventieve initiatieven vanuit het onderwijs. Focus ligt op normaliseren en het versterken van de eigen kracht. De resultaten voor 2023 zijn terug te lezen in het programma Socaal Domein. Preventief aanbod In een goed functionerend jeugdstelsel is, naast een sterke pedagogische basis, effectieve preventie cruciaal.

Preventie richt zich op het voorkomen en vroegtijdig signaleren van risico’s en problemen en voorkomt dat alledaagse opgroei- en opvoedproblemen escaleren. Met ons algemene en preventieve jeugdbeleid zetten we in op het beperken van risicofactoren en het stimuleren van de beschermende factoren. Dit doen we onder andere door de driehoek thuis, op school en vrije tijd met elkaar te verbinden. In 2023 hadden we een breed aanbod van algemene (basis)voorzieningen voor de jeugdigen en hun ouders. Daarnaast hebben we een aantal interventies voor jeugdigen/ouders met een verhoogd risico, zoals bijvoorbeeld een aantal maatjesprojecten ouder/kind of sociale vaardigheidstrainingen. Om het aanbod aan algemene en licht curatieve preventie goed aan te laten sluiten op het curatieve en geïndiceerde aanbod, is een interne samenwerking met het Sociaal Domein (dat gaat over de zwaardere vormen van jeugdbegeleiding en jeugdzorg), van cruciaal belang. Kinderopvang, als voorschools aanbod, draagt bij aan een goede en gezonde ontwikkeling van het kind in een veilige en gezonde omgeving. We stimuleren dat in alle vormen van kinderopvang (nog) meer gewerkt wordt met een ontwikkelingsgericht educatief aanbod. De verlaging van de leeftijd voor peuteropvang naar 2 jaar is hier onderdeel van.

Educatie Voorkomen en bestrijden van onderwijsachterstanden, bevorderen van taalvaardigheid Het voorkomen en bestrijden van onderwijsachterstanden en het bevorderen van kansengelijkheid vraagt om een op maat gesneden en vroegtijdige aanpak. Het beheersen van de Nederlandse taal is hierbij essentieel.

Onderwijs 41

Om de taalvaardigheid al vanaf jonge leeftijd te vergroten, werken we samen met partners zoals het onderwijs, de kinderopvang en de bibliotheek. Zo stimuleren we een kwalitatief hoogwaardig voorschools aanbod op de peuteropvang en werken we met een gestructureerd, ontwikkelingsgericht educatief aanbod. Ouders worden hierbij actief betrokken en onderwijsachterstanden worden voorkomen en/of verminderd (onder andere door het bieden van voorschoolse educatie). Peuters met een (dreigende) achterstand worden actief toegeleid naar de voorschoolse educatie (VVE) op de peuteropvang. In 2023 zijn we uitgebreid naar 16 groepen. Hiermee is het totaal aantal plaatsen voor VVE verhoogd naar 170. De verdeling van locaties over Rijswijk is zo meer in balans. De voorschoolse educatie loopt door in de vroegschoolse educatie in het basisonderwijs. Met het onderwijs en de kinderopvang zijn (hernieuwde) prestatieafspraken gemaakt over de resultaten van de voor- en vroegschoolse educatie. Onderdeel van deze afspraken zijn een doorgaande lijn en een goede overdracht. De monitoring hiervan is gemaakt en vastgesteld. Bestrijden Laaggeletterdheid/Volwasseneducatie Om mee te kunnen doen in de samenleving is een goede beheersing van de talige basisvaardigheden (lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden) noodzakelijk.

Mensen die laaggeletterd zijn hebben moeite met deze vaardigheden met alle (negatieve) gevolgen van dien. Om laaggeletterdheid te voorkomen en te bestrijden zetten we samen met onze taalpartners in op een laagdrempelig, vraaggerelateerd aanbod van activiteiten en cursussen. Laaggeletterden worden op een snelle en simpele manier geholpen en doorverwezen naar het juiste aanbod (onder andere bij het Taalhuis). Het aanbod heeft ook in 2023 zijn meerwaarde bewezen. Met de uitvoering van het in 2022 aangenomen taalbeleidsplan “Het start met Taal” geven we uitvoering aan bovenstaande ketenaanpak. Passend onderwijs en voorkomen van schooluitval Iedere leerling volgt zo passend mogelijk onderwijs. Meestal is dat op een reguliere school. Maar soms is dat niet mogelijk of kan dit alleen met een jeugdhulp arrangement. Scholen hebben een goed zicht op de kinderen en kunnen problemen vroegtijdig signaleren. Het schoolmaatschappelijk werk biedt preventieve en kortdurende hulp en vervult een belangrijke schakelfunctie tussen het onderwijs en het jeugdteam. Binnen het jeugdteam heeft iedere school een maatje. Zo kan er snel geschakeld worden binnen de driehoek onderwijs-schoolmaatschappelijk werk-jeugdteam. Ook team leerplicht vervult, indien nodig, een belangrijke preventieve taak binnen deze driehoek.

Samen met de Samenwerkingsverbanden Passend Onderwijs, het jeugdteam en overige partners binnen het preventieve voorveld, hebben we ook in 2023 ingezet op het (nog) sneller signaleren van mogelijke problemen en het maken van slimme combinaties waar passend onderwijs en passende jeugdhulp bij elkaar komen. We realiseren samen een dekkende zorg-onderwijs-structuur, zetten in op zo “thuisnabij onderwijs” als mogelijk is. Zo dringen we het aantal (dreigende) thuiszitters terug en voorkomen we schooluitval. Ook als onderdeel van de regiovisie Jeugdzorg Haaglanden wordt het verbeteren van de aansluiting op het onderwijs en het voorkomen van thuiszitters, genoemd. Samen met de gemeenten Leidschendam-Voorburg en Den Haag (H3) en de betrokken samenwerkingsverbanden zijn we hier al langere tijd mee bezig waarbij we in 2021 onze subregionale ambities hebben vastgesteld voor verbetering van deze samenwerking. Binnen de ambities worden zowel lokaal als regionaal diverse pilots uitgevoerd. In 2023 hebben we een nieuwe werkagenda voor 2024 opgesteld, hier wordt waar mogelijk samengewerkt.

Onderwijs 42

Vanwege de vervlechting van de opdracht vanuit de Jeugdwet en Passend onderwijs is er behoefte ontstaan aan een aparte boekpost waarin de kosten voor deze pilots zichtbaar kunnen worden gemaakt. Lokaal continueren we het project “Elkaar versterken” voor betere samenwerking tussen de partners in het onderwijs. We evalueren de pilot Consulent in de school en nemen besluiten over de aanbevelingen uit de evaluatie. Vanuit de NPO-gelden (Nationaal Programma Onderwijs) zetten we in op het bestrijden van ongelijkheid in het onderwijs door een gerichte aanpak waarbij ondersteuning van de school meer gebaseerd wordt op hun context, op de wijk en/of de problemen waarmee scholen worden geconfronteerd. Uitgangspunt voor de activiteiten is dat met het incidentele NPO-budget zoveel mogelijk structurele verbeteringen worden aangebracht. De activiteiten zijn op maat per school of groep samenwerkende scholen in de wijk. Leerplicht Onderwijs is essentieel voor jeugdigen om zich te kunnen ontwikkelen en te kunnen bouwen aan een goede toekomst. Een diploma biedt meer kansen op een baan. De leerplichtwet zorgt ervoor dat iedereen met gelijke kansen begint en de benodigde algemene kennis heeft om goed te functioneren in een zich steeds sneller ontwikkelende maatschappij. De leerplichtwet zorgt niet alleen voor leerplicht, maar garandeert ook dat ieder kind leerrecht heeft.

Daarom zetten we in op het handhaven van de leerplichtwet en worden voortijdig schoolverlaten, of schooluitval, tot een minimum beperkt. De leerplichtambtenaren werken daarbij volgens de methodiek “MAS”. Doel van deze aanpak is terugen/of toeleiding naar een passend onderwijsprogramma, waarbij vroegtijdige inzet van ondersteuning en/of (jeugd)hulp bij verzuim voorop staat. Het terugbrengen van het aantal thuiszitters stond ook in 2023 hoog op de agenda. Bij jeugdigen die niet meer onder de leerplichtwet vallen is onze doelstelling dat zo veel mogelijk jeugdigen een startkwalificatie behalen. Extra aandacht wordt besteed aan de begeleiding van jeugdigen in kwetsbare positie. Dit zijn jeugdigen uit het Praktijkonderwijs, het voortgezet speciaal onderwijs, de basisberoepsgerichte leerweg van het vmbo en de entreeopleiding (mbo niveau 1). Deze doelgroep wordt tot hun 27ste jaar extra gevolgd en begeleid (vanuit het onderwijs en gemeente) in hun overstap naar het (vervolg) mbo of de arbeidsmarkt. Hierbij wordt nauw samengewerkt met o.a. de Jongerencoach bij het WSP. Onderwijshuisvesting De gemeente is wettelijk verplicht om te zorgen voor voldoende huisvesting voor de scholen. Samen met de schoolbesturen werken we aan een goede kwaliteit van de schoolgebouwen en dragen daarmee bij aan de ontwikkeling en leerprestaties van kinderen en het werkplezier van de leerkrachten.

In samenwerking met de schoolbesturen PO en VO zijn de ambities en huisvestingsvraagstukken uitgewerkt in het Integraal Huisvestingsplan (IHP). Op basis hiervan is de tijdelijke huisvesting van de Steenvoordeschool op het terrein van de voormalige dependance aan de P. van Vlietlaan geplaatst en in 2023 in gebruik genomen. De huisvesting blijft ongeveer twee jaar in gebruik totdat de nieuwbouw op de Dr. Poelslaan 2-4 klaar is. Het gebouw van de Steenvoordeschool aan de Dr. Poelslaan is in 2023 gesloopt. Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt In december 2019 is het Plan van Aanpak aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt “nieuwe Onderwijs Energie” (NOER) door het college vastgesteld. Het programma heeft als primair doel de verbinding tussen onderwijs en arbeidsmarkt in Rijswijk te versterken. De gemeente speelt een faciliterende rol; we moedigen een samenwerking tussen scholen, bedrijven en andere stakeholders aan en zorgen voor een gunstig ondernemersklimaat met kansen voor stages en werktrajecten. De focus ligt hierbij op voldoende en aansprekende stageplaatsen op het VMBO, het voorkomen van uitval op school en

Onderwijs 43

een goede voorbereiding van leerlingen op het arbeidsproces. Het programma gaat door onder de naam onderwijs & arbeidsmarkt programma (O&A programma). Middelen die we hierbij inzetten zijn bliksemstages, sollicitatietrainingen, carrière coach(georganiseerd door JINC). In 2023 hebben: • 884 Rijswijkse leerlingen deelgenomen aan bliksemstages; • 253 Rijswijkse leerlingen deelgenomen aan een sollicitatietraining; • 176 Rijswijkse leerlingen gebruik gemaakt van aan carrière coach. Onderzoeksbureau SEOR van de Erasmus Universiteit Rotterdam heeft, in opdracht van JINC, de impact van deze activiteiten onderzocht. Het onderzoek concludeert dat JINC vooral een verschil maakt in het leven van jongeren door het vergroten van hun persoonlijke veerkracht, wat belangrijk is voor het vinden en behouden van een baan. Hiermee zetten we in op twee focuspunten van het Plan van Aanpak aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt. Ten eerste het versterken van het vak het onderwijs en het bedrijfsleven en ten tweede voldoende stageplaatsen voor VMBO. De samenwerking met JINC blijven we voorzetten. Sinds december 2019 is het programma geborgd binnen de organisatie en hebben we een netwerk opgebouwd met scholen en met het bedrijfsleven.

Dit heeft geresulteerd in goede contacten met betrokken stakeholders, daarmee hebben we ingezet op de aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt (een van de focuspunten vanuit het Plan van Aanpak aansluiting onderwijs-arbeidsmark), We zullen de bestaande relaties, netwerken en activiteiten binnen het onderwijs-arbeidsmarktlandschap koesteren en versterken. Er zal blijvend worden ingezet op concrete activiteiten om de verbinding tussen leerlingen, docenten, vervolgonderwijs en het bedrijfsleven te stimuleren. Sinds de start van het O&A programma hebben we gewerkt aan het verbreden van het onderwijsaanbod: aantrekken van relevant (mbo en hbo) onderwijs, gevoed door de behoefte uit het bedrijfsleven. Van daaruit zijn we in het bijzonder aangesloten bij de energietransitie. Voldoende en goed gekwalificeerde medewerkers, vooral op het gebied van techniek en technologie, zijn randvoorwaarde om de opgaven te realiseren, Daarom werken we intensief samen met regionale partners aan de realisatie van de “Energy Cave”: een regionale samenwerking rondom geothermie en energietransitie op At the Park, het voormalig Shellcomplex op Kesslerpark. Voor techniekonderwijs en de maatschappelijke opgave van de Energietransitie wordt hier een groot deel van de ambities en activiteiten van het O&A programma geborgd, zoals schoolexcursies, masterclasses voor het VO en MBO en relevante onderwijsontwikkelingen.

In het afgelopen schooljaar (2022-2023) hebben we meer dan 250 scholieren ontvangen in de Energy Cave. Het educatiespoor binnen de Energy Cave wordt samenwerking met regionale partners voortgezet. Persoonlijke ontwikkeling Het is belangrijk dat kinderen en jongeren opgroeien met een brede bagage en hun talenten ontdekken en ontwikkelen en het beste uit zichzelf halen. Zowel op school (PO/VO) als in de eigen buurt wordt er een activiteitenprogramma aangeboden waarbinnen jeugdigen hun interesses kunnen verbreden en/of intensiveren en kansengelijkheid wordt vergroot. Het streven is dat de jeugdigen doorstromen naar het reguliere aanbod. Ook in 2023 hebben we een breed activiteitenprogramma aangeboden. Het aanbod is gebaseerd op de behoefte en de vraag van de jeugdigen, ouders, scholen en andere partijen en draagt bij aan de gezondheid, de algemene ontwikkeling en/of de sociale vaardigheden en kansengelijkheid van de jeugd. De activiteitenprogramma’s zijn gericht op sport, kunst, cultuur, techniek, natuur en milieu, gezondheid en taal. De gemeente Rijswijk, scholen, kinderopvang en andere betrokken partners hebben hierin een gedeeld belang en droegen ook in 2023 samen de verantwoordelijkheid voor het organiseren van het totale activiteitenprogramma.

We waarborgen voldoende (veilige) voorzieningen om buiten te spelen, te ontmoeten, te sporten en in aanraking te komen met de natuur (openbare speelplekken, speeltuinen, scouting, kinderboerderij, natuurtuin, schooltuin). Jeugdigen hebben hierin hun eigen stem en worden betrokken bij het tot stand komen van het aanbod. Brede regeling combinatiefuncties

Onderwijs 44

Voor het coördineren en realiseren van deze activiteitenprogramma’s maakt Rijswijk gebruik van de Brede regeling combinatiefuncties (Team Brede Impuls). Binnen deze regeling wordt op een projectmatige manier gewerkt, met een divers en laagdrempelig aanbod van activiteiten. We willen ervoor zorgen dat verschillende activiteiten en organisaties beter samenwerken en elkaar ondersteunen. Het doel is het bereiken van jeugdigen en het verhogen van de deelname aan activiteiten. Hierbij wordt ook een beroep gedaan op het verenigingsleven in Rijswijk. Op basis van de jarenlange monitoring en diverse evaluaties van de Brede Regeling combinatiefuncties heeft het Rijk besloten voor de periode 2023-2026 een nieuwe regeling op te stellen. De nieuwe regeling komt in de vorm van een Specifieke Uitkering (SPUK). Deze uitkering is bedoeld voor het bevorderen van gezondheid, sport – en beweegstimulering, cultuurparticipatie en het versterken van de sociale basis door gemeenten. De Brede Regeling Combinatiefuncties is hier onderdeel van. Op basis van de regeling Brede Regeling Combinatiefuncties is er eind 2023 een plan van aanpak opgesteld voor 2024-2026, hierbij zijn er een aantal wijzigingen opgenomen. De leeftijd is verhoogd naar 23 jaar, er is meer aandacht voor cultuur, extra aandacht voor de ondersteuning van het verenigingsleven en de integrale samenwerking.

In 2023 hadden we de volgende activiteitenprogramma’s: De Ontdekkers Het aanbod van de vakantieactiviteiten en het cursusaanbod blijft continue inspringen op de behoefte van de kinderen, maar ook op trends. Er is veel aandacht om een gevarieerd programma-aanbod aan te bieden. Om dit aanbod te realiseren werken we samen met diverse lokale aanbieders op het gebied van sport, cultuur, natuur, taal, techniek en verkeer. De Ontdekkers hebben als doel dat de kinderen kennismaken, ontdekken, verdiepen, verbreden en verbinden. Hiermee worden de kinderen mede gestimuleerd om lid te worden van één van de lokale verenigingen. De activiteiten vinden zo veel mogelijk plaats in alle wijken van Rijswijk. Expeditie Rijswijk (12+) In samenspraak met de oudere jeugd wordt vanuit “Expeditie Rijswijk” een aansprekend activiteitenaanbod georganiseerd. De Expeditie is opgezet tijdens de coronapandemie (vanuit een extra doeluitkering vanuit het Rijk) en is een groot succes. Reden om dit aanbod voort te zetten en verder uit te bouwen. Vanaf 2023 vormt Expeditie Rijswijk een blijvend structureel aanbod voor de oudere jeugd. Epic Youth (Online activiteiten aanbod .) Tijdens de coronapandemie hebben de partners veelal digitaal met (vooral de oudere) jeugd gecommuniceerd en activiteiten georganiseerd. Tijdens de pandemie hebben we gemerkt dat we digitaal een andere doelgroep kunnen bereiken.

Het online jongerenwerk heeft via het aanbod van Epic Youth vorm gekregen. Via activiteiten sluiten jongeren zich aan bij een discord waar jongerenwerkers ook bij aangesloten zijn. Het is gebleken dat de jongeren met elkaar, maar zeker ook met de jongerenwerkers digitaal makkelijker over bepaalde onderwerpen, of wat hen bezighoudt communiceren. Vandaar dat we ook in 2023 in Rijswijk een compleet pakket van zowel fysiek als digitaal jongerenwerk wilden realiseren waarbij de medewerkers (en jongeren) onderling contact hebben over aanbod en samenhang. De medewerkers van Epic Youth, alsmede de uitvoerende partijen werken samen om met de jeugdigen te komen tot een samenhangend en op elkaar afgestemd programma. De Helden van de Natuur Helden van de Natuur is een binnen- en buitenschools programma met verschillende activiteiten om jeugdigen en hun ouders te stimuleren meer naar buiten en op avontuur te gaan in de natuur. Op school geven groenpartners, leerkrachten en vrijwilligers lessen over natuur- en milieu. Buiten schooltijd kunnen leerlingen deelnemen aan activiteiten die hen stimuleren om ook in hun vrije tijd meer bewust met de natuur om te gaan. Verder worden binnen het programma “Helden van de Natuur” netwerkbijeenkomsten georganiseerd voor (groen)partners uit Rijswijk. Activiteiten en