Concept-verslag raadsvergadering 27 juni 2023

een mooi project is, wat een bijdrage levert aan de wijk. En ik begrijp de zorgen heel goed. De zorgen die zijn herhaald, die ook grotendeels in de vragen staan, die in de nota van antwoord staan. Ik vind dat die zorgvuldig zijn beantwoord. Bijvoorbeeld ten aanzien van de bezonning. Er zijn grote twijfels bij inwoners over die bezonning. Er wordt geen rekening gehouden met de seizoenen. Dat wordt er wel. Dat zit gewoon in die onderzoeken. Maar ik begrijp nog steeds, nogmaals, heel goed dat die zorgen er zijn. Maar bijvoorbeeld het gebouw is vier meter, betekent niet dat de appartementencomplex continu in de vier meter schaduw zit. Sterker nog, het staat veertig meter zit daartussen, en het appartementencomplex heeft eigenlijk maar ongelooflijk weinig nadeel van een schaduw. En dat staat gespecificeerd in de voorliggende stukken. En ik denk ook gezien de tijd dat ik daarmee in ieder geval de eerste termijn heb gehad. Voorzitter. De voorzitter: Dank u wel, wethouder Van de Laar. De heer Van Malsen, wilt u reageren op de motie? Wethouder de heer Van Malsen: Ja, dank voorzitter. Mijn collega heeft het voor een deel al gedaan, dus dat stuk kan ik overslaan over lokaal maatwerk. 25 procent van alle verhuringen sociaal mogen wij toewijzen aan lokaal maatwerk, en er zit onder andere een regel in om dat aan Rijswijkse inwoners toe te wijzen. Dus dat gebeurt ook in dit complex.

Daar komen wel wat wijzigingen over aan. Nu ik dan toch aan het woord ben. De wijziging van de Huisvestingswet, die is vandaag door de Kamer gekomen. Wet Betaalbare huur. De wet Versterking regie op de volkshuisvesting. Dat zijn allemaal aanpassingen die mogelijk zullen zijn aan de huisvestingsverordening. En dat is allemaal onderdeel van spoor 1B, waar we het wel eens over gehad hebben. Waar we in de regio ook over aan het spreken zijn. We hebben dat vorige week nog besproken toevallig aan de bestuurlijke tafel Wonen, en daar ook de afspraak gemaakt dat we vanuit dat bestuurlijke regionale overleg een memo zullen voorbereiden en zullen delen met de gemeenteraden over de planning van die wijzigingen. Maar goed, dat is meer in het algemeen. Dank, voorzitter. De voorzitter: Dank u wel, wethouder Van Malsen. Ik kijk naar uw raad. Is er behoefte aan een tweede termijn? Mijnheer Braam, Beter Voor Rijswijk. De heer Braam (BvR): Voorzitter. Dank u wel voor de beantwoording in eerste termijn en uiteraard ook voor de toezegging dat 25 procent van de woningen in ieder geval toegewezen gaat worden aan inwoners van de gemeente Rijswijk. Dus dat is positief. Dus daarmee kan wat ons betreft de motie in ieder geval worden ingetrokken. Dat is dan niet meer nodig. Nog wel heel even de inspraak. Er zijn inderdaad een aantal zaken genoemd die keurig zijn uitgelegd in het raadsvoorstel.

Als het gaat onder andere over die bezonning, daar is wellicht de inspreker wat op doorgeschoten. Maar blijft wel voor Beter Voor Rijswijk overeind staan dat de inbreng van de bewoners beter had gekund, als ook de gemeente Rijswijk samen met Rijswijk Wonen dat beter had gefaciliteerd. Dat zonder meer. Het moet ons wel van het hart dat al heel lang, ook nog uit de tijd dat Armand daar heeft gezeten, al duidelijk was dat Rijswijk Wonen daar ooit met een plan zou komen voor woningen. Dus dat stond in ieder geval als een paal boven water. Dus de omwonenden hadden allang kunnen weten dat de wijziging van de bestemming zou komen. Voorzitter, daar wil Beter Voor Rijswijk het bij laten. Uiteraard zullen wij akkoord gaan met het voorstel. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Braam. Dus u geeft aan de motie Lokaal maatwerk Godfried Bomansstraat in te trekken. Dan kijk ik naar de raad. Mevrouw Van Maarseveen van GroenLinks. Mevrouw Van Maarseveen (GL): Dank u wel, voorzitter. Ik heb nog geen antwoord gekregen van de wethouder over hoe de twee tot drie bomen die gerooid worden, gecompenseerd gaan worden. En we hadden begrepen dat Rijswijk Wonen gaat toezien op het feit dat de andere bomen niet beschadigd worden. En nou ja, we horen nog graag van de wethouder hoe hij die naleving daarvan vanuit de gemeente voor zich ziet.

De voorzitter: Ja. Dank u wel, mevrouw Maarseveen. Even kijken. Ik zag dat dacht ik mijnheer Van Dam van Wij. Rijswijk. De heer Van Dam (WIJ.): Dank, voorzitter. Ik hoor in de eerste termijn gezegd worden dat we blij zijn met het plan, want het past binnen het beleid, het past bij de uitvoeringskaders van andere beleidsstukken, en het pas bij heel veel meer andere dingen dan die we met zijn allen hebben besloten. Alleen ja, ik mis daar toch een beetje de betrokkenheid bij de wijk. Want als op dat stukje op dat grasveld gaat staan tussen al die woningen, en daarbij haak ik dus eigenlijk volledig aan bij de woorden van de heer El Majjaoui, dan is het gewoon een heel klein postzegeltje waar gewoon heel veel is gebeurd in een hele lange tijd. Waar de bewoners heel veel mee te doen hebben. En ik denk dat deze discussie inderdaad niet vertegenwoordigt wat daar nou eigenlijk echt nodig is. En ik vind dat jammer. Ik vind dat die bewoners meer verdienen. Ja. Dan ingaand op de inhoud, dat laatste stukje over die bomen. Ik hoorde net mijn collega van GroenLinks weer zeggen: die bomen worden gerooid. Al staan ze niet in het rijtje bij de Petronella Voûtestraat. Ook de woningen in de hoek in de buurt van de parkeerplaats zijn belangrijk. Voor de inwoners die aan die kant wonen, voor de privacy.

Want ja, er wordt een woning, er wordt een heel wooncomplex op twintig meter van de achtertuinen van deze mensen geplaatst. En ook die bomen zijn daarvoor belangrijk. Het is echt zonde dat die ook weggaan. Ik had het toch echt anders gehoopt. Maar ik merk aan de raad dat het er eigenlijk al door is, en dat is toch zonde. Zeker voor de inzet van alle inwoners die hier vanavond hebben gesproken, maar ook die meekijken. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Van Dam. Ik zie een hand van mijnheer Weterings volgens mij. Mijnheer Oelen staat ervoor. Mijnheer Weterings. De heer Weterings (RB): Voorzitter. Ik sluit me aan bij de vorige spreker. En ik wil nog even aan de heer Van de Laar vragen, de toezeggingen die hij heeft gedaan voor de vergadering nog met wat antwoorden te komen, waarom hij dat niet heeft gedaan. En wat hij daar zelf van vindt. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Weterings. Ik zie geen handen meer. Ik ga naar de wethouder voor beantwoording van de gestelde vragen in het tweede termijn. Aan u het woord, wethouder Van de Laar. Wethouder de heer Van de Laar: Ja, dank u wel. Ik zal vooral de vragen … We hebben vandaag die toezeggingen nog, en daar zal ik dan even op reflecteren waar dat dan in uw beleving ook fout is gegaan. Maar dat doe ik niet hier in de raad, maar achteraf, waar ik die toezegging heb gedaan en wat u dan vooraf opgestuurd had moeten krijgen.

Maar ik heb ik hoop wel dat ik vanavond die vragen voor u heb beantwoord. Ten aanzien van de compensatie moet ik u schriftelijk doen toekomen hoe dat dan … Want u vraagt om heel concreet aan te geven waar die gecompenseerd worden. Dat kan ik op dit moment niet doen. Ik zou er wel een aantal dingen over willen zeggen, maar laat ik dat bewaren voor de schriftelijke beantwoording. En dan neem ik daar ook in gelijk mee wat de bouwer dan gaat doen om die bomen niet te beschadigen. En dan laatste opmerking ten aanzien van die bomen. In ieder geval twee bomen die gerooid moeten worden en gecompenseerd zullen worden. Die staan juist op het punt waar de afstand tussen de gebouw veertig meter is, en niet twintig meter. Maar dat is een detail. Voorzitter. De voorzitter: Dank u wel, wethouder Van de Laar. Volgens mij kunnen we overgaan tot stemming over het raadsvoorstel. Er is voldoende gedebatteerd met elkaar. Ik stel voor dat in stemming wordt gebracht het raadsvoorstel vaststelling bestemmingsplan Godfried Bomansstraat. De voorzitter: Mevrouw Kames heeft zich inmiddels afgemeld. De voorzitter: Met twintig stemmen voor en negen tegen is het raadsvoorstel aangenomen. Dan, beste raadsleden, dan wil ik u een voorstel aan u doen. Ik ben het vergeten bij de vaststelling van de agenda.

Ik wil voorstellen om het agendapunt wat geagendeerd is als raadsvoorstel The Orchard, nummer 27, om die naar

voren te halen. Want er zit een bepaalde deadline aan en een belang bij om dit onderwerp vandaag, vanavond nog, te bespreken. Kunt u daarmee instemmen? Ja. U stemt ermee in. Prima. 21. Raadsvoorstel The Orchard (RV 23-056) De voorzitter: Dan gaan we naar het raadsvoorstel The Orchard. De voorzitter: Mijnheer Oelen van de VVD. De heer Oelen (VVD): Zeker. Dank, voorzitter. Kort en goed. Dit is een raadsvoorstel wat natuurlijk aan het eind alleen maar verliezers kan hebben. Want zeggen we nee, dan ligt er de komende jaren een stuk grond braak. Niet alleen erg lelijk, maar het lost ook de woningopgave die we hier in Rijswijk hebben niet op. Zeggen we ja, is het ook lelijk. Ik heb helemaal niets tegen ondernemers, noch tegen geld verdienen. Daarvoor ben ik natuurlijk goed fatsoenlijk VVD'er. Maar het voelt natuurlijk wel wat ongemakkelijk om juist internationaal werkende projectontwikkelaars te moeten gaan ondersteunen, omdat specifiek deze businesscase hier in ons mooie Rijswijk niet rondkrijgen. En natuurlijk hebben wij ook begrip voor veranderende marktomstandigheden. Hebben we goede notie genomen van financiële en juridische analyses, waarin ook wordt gezegd: ja, het kan echt niet anders, en het heeft geen precedentwerking. En nee, er is geen sprake van staatssteun. Maar als je het dan hebt over een hoofd en een buikgevoel, dan kan je hoofd ja zeggen.

Maar de buik borrelt dan toch wel op een hele vervelende manier. Het gevoel, het voelt gewoon niet echt lekker. Maar goed, het hoofd moet het dan ook maar weer een klein beetje winnen. En om dat geborrel maar een klein beetje te dempen, ligt er een amendement voor wat ik samen met GroenLinks en ChristenUnie heb ingediend. Waarin we toch een soort van tegenprestatie vragen of er inschrijven ten behoeve van de hele stad. De ontwikkelaar gaat na de realisatie van het object … Ik hoor mezelf niet eens meer door het geklets van de anderen, voorzitter. De voorzitter: Ik wil de aanwezigen om stilte vragen en elkaar goed te luisteren. Mijnheer Oelen. De heer Oelen (VVD): Dank u. Om dat geborrel toch maar een klein beetje te dempen ligt er een amendement voor waarin we toch een soort van tegenprestatie ten behoeve van de hele stad willen gaan krijgen. Dat is eigenlijk tweeledig. De ontwikkelaar gaat na de realisatie van het object zelf de plint exporteren. En dat maakt dat één van die winkels uit dat object ook gedurende substantiële periode ten behoeve van de stad beschikbaar gesteld zou kunnen worden als een maatschappelijke functie. En tevens vraagt het amendement om inzet van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt tijdens de bouw. Social return of investment. En het amendement, en ik verwijs ervoor naar de stukken, voorzitter. Je kunt het allemaal lezen.

Maak deze tegenprestaties voorwaardelijk. Wat ons betreft voor de verlening van de subsidie. Tot zover, voorzitter. De voorzitter: Dank u wel mijnheer Oelen. Dan geef ik het woord aan mevrouw Maarseveen van GroenLinks. Mevrouw Van Maarseveen (GL): Ja, dank u wel voorzitter. De bijdrage van 1.8 miljoen aan de projectontwikkelaar van The Orchard brengt een dilemma voor GroenLinks. De projectontwikkelaar vraagt de gemeente deze bijdrage om het project Orchard doorgang te laten vinden. Alle precieze omstandigheden zijn al door collega Oelen van VVD mooi uitgelegd. Dus dat ga ik niet nog een keer herhalen. Maar het moge duidelijk zijn. 1.8 miljoen is een gigantisch bedrag. En we begrijpen ook dat dit bedrag nodig is om het project doorgang te laten vinden. Maar hetzelfde als bij de collega van de VVD, wij krijgen daar enorme buikpijn van. Het voelt heel vreemd om zo'n bedrag over te maken aan een projectontwikkelaar die jarenlang veel geld heeft verdiend. Daarom hebben we ook inderdaad samen met VVD het amendement ingediend. Ga ik niet ook nog een keer herhalen want dat heeft collega Oelen ook al goed uitgelegd. De voorzitter: Mijn complimenten voor u, mevrouw van Maarseveen.

Mevrouw Van Maarseveen (GL): We hebben nog wel een tweetal vragen. We willen … Daarnaast gaan we ervanuit dat zodra de projectontwikkelaar toch winst maakt, hij dit aanwendt om het bedrag van 1.8 miljoen terug te betalen aan de gemeente. Een bericht van die strekking hoorden we vorige week van de betrokken ambtenaren. En we horen graag van de wethouder de details van deze regeling en een formele bevestiging daarvan. En tenslotte begrepen we van dezelfde ambtenaren dat de gemeente in dit verband een risicoanalyse heeft gemaakt van alle lopende bouwprojecten, en we hoorden dat de situatie rond The Orchard uitzonderlijk was. En ik zou ook vanavond graag een bevestiging van de wethouder krijgen dat het inderdaad een unieke situatie is. En dat we niet binnenkort weer de portemonnee moeten trekken voor een andere projectontwikkelaar. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Maarseveen. Dan geef ik het woord aan mevrouw Van Nunen van de Partij van de Arbeid. Of mijnheer Van der Veer van de Partij van de Arbeid. De heer Van der Veer (PvdA): Dank u wel, voorzitter. U begrijpt dat dit raadsvoorstel voor de fractie van de Partij van de Arbeid erg moeilijk en als een zure appel op de maag ligt, en de nodige discussie inmiddels heeft opgeleverd.

Er blijken kennelijk niet genoeg appeltjes, lees munten, aan de bomen van de boomgaard The Orchard te hangen, waardoor er een beroep gedaan wordt op een extra financiële bijdrage om alsnog na de bouw te gaan oogsten. U vraagt in het voorstel om een extra eenmalige gemeentelijke financiële bijdrage van 1,8 miljoen ruim, om het plan los te trekken en dit gefaseerd vanuit de parkeergelden te halen van 2023 tot 2026. We zijn als Rijswijk een traject ingegaan van de herontwikkeling van winkelcentrum in de Boogaard naar een nieuw vitaal Boogaard stadscentrum waar wonen, werken, winkelen en ontmoeten centraal komt te liggen. Deze plannen zouden de oplossing zijn voor de jaren van leegstand in het winkelcentrum, dus goed voor de winkeliers en ondernemers. Een flinke bijdrage leveren aan het tekort aan woningen in de midden en duurdere huur en de koop in Nederland en onze Haagse regio. Een flinke bijdrage leveren aan het vestigingsklimaat voor Rijswijk. Mooie plannen liggen op tafel. Maar de huidige situatie vraagt dus om extra inzet vanuit de gemeente. Dan blijft de vraag van de Partij van de Arbeid: is het reëel om Rijswijks gemeenschapsgeld in dit plan te stoppen en te ondersteunen, om dit plan dus uit de brand te helpen? Om hier een goede afweging in te kunnen maken heeft de fractie de volgende vragen.

Wat betekent dit voorstel voor het ingezette beleid en de investeringen op de verschillende domeinen? Kan ons voorgenomen beleid voor onze inwoners voor onze stad gewoon door blijven gaan? Want wij willen niet als Partij van de Arbeid dat ons voorgenomen beleid hieronder te lijden krijgt. Lopen wij als gemeente geen risico dat straks nog meer ontwikkelaars met dezelfde vraag komen? Wethouder, bent u bereid om met de projectontwikkelaar in overleg te gaan om te komen tot een hoger percentage social return on investment? Want u begrijpt, voor de PvdA is dat heel erg belangrijk. En als we zouden instemmen met de financiële bijdrage, is het dan mogelijk om dit in zeven gelijkwaardige tracés uit te keren en dat bijvoorbeeld te doen starten vanaf 2024, waardoor het te verwachten tekort over 2023 niet nog meer oploopt? Even kijken, voorzitter. We maken als gemeente de financiering mogelijk van ruim 1,8 miljoen. We maken met de financiering van deze 1,8 miljoen mogelijk dat de projectontwikkelaar na oplevering winst uit dit project opstrijkt met behulp van gemeenschapsgeld. Hoe kijkt de wethouder, dit college, eigenlijk aan tegen dit gegeven? En dat betekent dus, voorzitter, dat de businesscase van dit commerciële project voor de Partij van de Arbeid eigenlijk alleen maar te steunen is als na oplevering de inwoners van Rijswijk er zichtbaar iets voor terugkrijgen.

In een behoorlijk aantal jaren. Bijvoorbeeld wat omschreven is in het amendement van onder andere VVD. Even kijken. En dit was het voor het eerste termijn, voorzitter. De voorzitter: Dank u wel mijnheer Van der Veer. Ik kijk naar uw raad. Mijnheer Dolmans van D66.

De heer Dolmans (D66): Dus één hele concrete vraag aan het college. Het amendement van VVD en andere partijen wat betreft het stuk social return steunen we dat van harte, maar het stuk maatschappelijke invulling van de plint, daar heb ik vraagtekens bij. Want dat ondergraaft denk ik het verdienvermogen van de desbetreffende projectontwikkelaar. En dan zijn we weer terug bij af. Want als hij geen winst kan maken, dan gaat hij het project niet doen. Ik vraag aan de wethouder om daar even op de reflecteren. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Dolmans. Mevrouw Koegler van Rijswijks Belang. Mevrouw Koegler Böhm (RB): Ja, dank u wel voorzitter. Nou, ik heb geen buikpijn gelukkig. Dus dat scheelt. Misschien wel hier en daar een kleine herhaling van zetten. Maar we hebben ook wel de behoefte om ons politiek uit te spreken over dit raadsvoorstel. Daar hebben we nog geen gelegenheid voor gehad. Laten we in ieder geval vooropstellen dat wij het belang zien van de doorontwikkeling van de Boogaard en daarmee ook The Orchard. Er is al veel geld geïnvesteerd, de vergunningen zijn onherroepelijk afgegeven. En de intentie was om de Boogaard echt een flinke boost te geven. En daar zijn wij natuurlijk ook een voorstander van. We zien ook het grote woningtekort. Tegelijkertijd hebben we ook wel sterke twijfels bij de rol van de gemeente om die rol van medefinancier op zich te nemen.

Enerzijds heeft dat te maken met: hoe zit het nou eigenlijk met het ondernemingsrisico? We hebben hier te maken met grote ontwikkelaars, een aannemer, en een projecteigenaar. Als wij daar een onderzoek naar doen, zien we een heleboel projecten die zij onder zich hebben die de afgelopen jaren zijn opgeleverd, maar ook die nog de komende jaren staan op te leveren. En niet alleen het ontwikkelen van vastgoed, maar ook het verhuren van vastgoed behoort tot hun portefeuilles. Nou ja, ik hoef de wethouder waarschijnlijk niet te vertellen dat die markt ook grote winst heeft gekend de afgelopen jaren. En als we dan kijken naar de gemeentebegroting, waar we toch ook aardig verlies leiden, dan denken wij: ja, moeten wij dan met ons gemeentegeld, onze gemeentefinanciën, moeten wij daar dan die vastgoedontwikkelaars en de projectontwikkelaars mee tegemoet komen voor die 1,8 miljoen? En is het echt zo, drie procent verlies staat in raadsvoorstel. Tegelijkertijd is er al twintig miljoen geïnvesteerd. En dan vraag je je af op het vermogen van de ontwikkelaars of die twintig miljoen dan echt resulteert in dat ze die drie procent niet accepteren en die twintig miljoen weggooien, of dat het gewoon een kwestie is van: we gaan het eens bij de gemeente vragen. In Den Haag is het ook gelukt. Laten we kijken hoever Rijswijk met ons mee wil buigen. Ja. En daar passen wij toch wel een beetje voor.

Dus wij zouden graag nog wel een reflectie van de wethouder daarop horen, hoe we dat moeten zien. Maar ook: hoe gaan wij onze inwoners nou uitleggen dat wij 1,8 miljoen aan een vastgoedontwikkelaar gaan geven? Hoe leggen wij dat uit als wij onze achterban op de straat tegenkomen? Naar … Ik ben bijna klaar. De precedentenwerking, daar is genoeg over gezegd. Daar sluit ik aan bij de vragen. Over de parkeervoorziening zal ik niet te veel zeggen, maar ik vraag me wel hardop af, en dat doe ik dan ook naar de raad. Is de auto dan weer een melkkoe? Volgens mij hebben we al vaker over gesproken in het verleden. En tenslotte, voorzitter. In het raadsvoorstel wordt aangegeven waarom alternatieven als vertragen en een andere invulling aan het terrein niet mogelijk zouden zijn. Als we kijken naar de afgelopen week, is dat een heel kort tijdsbestek. En wij vragen ons echt af: hoe reëel is dat onderzocht? En waarom zou bijvoorbeeld een pop-up winkelstraat of iets dergelijks niet kunnen? En dan hebben we nog een vraag aan de VVD voor de indiener van het amendement. Misschien kan dat in het tweede termijn. Want als wij geld gaan investeren en wij vragen daar een tegenprestatie voor als gemeente door geen huurpenningen te betalen, hoe gaan we dat dan boekhoudkundig verantwoorden? De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Koegler. Ik kijk even naar mijnheer Braam, Beter Voor Rijswijk. Aan u het woord.

De heer Braam (BvR): Ja. Ik kan het redelijk kort houden. Ik volg de lijn van de VVD. Er is maar één punt wat ik niet volg. Daar zijn ze niet over begonnen, maar is toch wel een aandachtspunt. Dat is nog een makkelijke onttrekking vanuit de parkeerreserve. Het had heel logisch geweest dat gewoon een onttrekking uit de algemene reserve zou worden gedaan. Ik zie feitelijk in het hele voorstel geen enkele reden om de

parkeerreserve te gebruiken om dus deze businesscase rond te breien. Ik ga dan niet … We gaan als Beter Voor Rijswijk er niet voorliggen, maar we vinden het een hele vreemde oplossing. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Braam. Mijnheer Van Dam, Wij. Rijswijk. De heer Van Dam (WIJ.): Ja, dank je. Ik denk dat mevrouw Koegler de spijker echt net op zijn kop heeft geslagen. We hebben te maken met een markt die de afgelopen jaren ontiegelijk veel heeft verdiend, bijna ten koste van alle inwoners, want een huis was niet meer betaalbaar, een huurwoning was ook niet meer betaalbaar. En het op het moment dat die markt net omslaat en het voor de andere kant net wat moeilijker wordt door kostenstijgingen waar zij te maken mee krijgen, is meteen het moment dat ze bij ons aan de deurbel hangen om voor 1,8 miljoen te vragen. En dat is nou net op het moment waarop wij als gemeente er financieel helemaal niet goed voorstaan. Dat zorgt er wel voor dat als wij zo'n voorstel krijgen, dat ik denk dat we er heel goed naar moeten kijken waarom we zoiets gaan doen. En daar ook de tijd voor nodig zouden moeten hebben. En in die korte termijn die we daarvoor hebben gekregen heb ik toch geprobeerd om een paar vragen te stellen die mij opvielen? De heer Braam noemt hem net al. De parkeerreserve.

Waarom zouden we nou als Rijswijk de gelden halen uit die parkeerreserve? Want daar is hij echt helemaal niet voor bedoeld. En ik vind de beantwoording niet terug in de stukken. Dus daar zou ik graag nog reflectie op willen hebben van het college. Dan die precedentwerking die ook al is benoemd. Ja. Er wordt hier zo overheen gestapt. Maar ik ben toch niet overtuigd dat dat niet straks weer gaat gebeuren. Want er wordt nu gezegd: ja, het is een uniek geval want hij staat al bijna in de steigers. Ja, we gaan straks heel veel woningbouwprojecten bij ons in de steigers staan, dus dat maakt het niet uniek. En ik zou toch even willen horen waarom we nou echt niet denken dat al die andere woningbouwprojecten niet precies hetzelfde gaan doen op het moment dat ze bezig zijn. Want die beargumentering is wel vrij makkelijk om te maken. Dan ben ik in ieder geval wel blij met het amendement dat door de VVD wordt ingediend. Want ja, ik had ook de vraag: waarom kunnen wij dan niet hierop meeliften en kunnen we niet iets eruit halen? Als we toch een cadeau geven van 1,8 miljoen. Dan lijkt het me goed dat wij dan ook iets krijgen. Dus de steun heeft u. Maar ik wil toch afsluiten met het gezegd hebbende hier dat het allemaal wel erg snel moet, en dat ik eigenlijk van mening ben dat om 1,8 miljoen uit te geven, dat je echt meer tijd nodig hebt om daar goed naar te kijken.

En dat hebben we in dit proces totaal niet gehad. Sterker nog, ik zat net met mijn fractie zat ik nog voor deze vergadering haastig door de stukken te speuren naar wat we dan wel niet allemaal doen. En ik vind dat geen goed proces om die 1,8 miljoen in één keer uit te geven. Dus puur op basis eigenlijk daarvan al zou ik zeggen: je kan nu niet eens akkoord gaan met deze 1,8 miljoen en dat zullen wij ook niet gaan doen. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Van Dam. Kijk ik naar mijnheer Van Enk van het CDA. De heer Van Enk (CDA): Voorzitter. Om te beginnen. Ik sluit mij aan bij het betoog van mevrouw Koegler en het betoog van de heer Van Dam. We praten hier over het A.D. Capital Group, gevestigd in Singapore, en met een waarde van 2,5 miljard dollar. En we hebben het hier over een gemeente Rijswijk die … Wat is de stand van de reserve? 25 miljoen of zo? En nog omlaaggaat. Voorzitter. Dat is niet meer een slecht gevoel. Dat is gewoon je verstand gebruiken. We zijn hier de onderliggende partij, en we moeten vanavond iets beslissen. En ik hoor u nog zeggen, voorzitter: er is een deadline, dus we moeten dat nu behandelen. Het klinkt inderdaad heel erg als een mes op de keel. En dat klinkt dus helemaal niet goed. En dat klinkt eigenlijk al bijna niet goed als je begint te praten over The Orchard in plaats van de Boogaard.

Dan voel je al aan: we zijn met grote partijen bezig, die een andere blik hebben op ons centrum in Rijswijk. En dan wil ik het college toch voorhouden dat het vorige college, om te investeren in honderd woningen in een middenhuur, en die vijftien jaar lang ook die middenhuur te garanderen, dat Rijswijk zelf de lead had genomen. En dat wij om te voorkomen bijvoorbeeld het risico op staatssteun, dat daar een ingenieuze constructie voor is bedacht, waardoor we én aan het stuur zitten bij het beheer van die woningen, én tegelijkertijd geen staatssteun plegen. En toen zaten we in de lead. En we zouden die investering die we daar hebben gedaan, en nog steeds renderend is, dan zouden we de baten ook van gebruiken om opnieuw dat soort investeringen te doen voor

het maatschappelijk nut en welzijn. Maar daar heb ik dit college tot nu toe niet op kunnen betrappen. Ondanks het feit dat er 3200 belangstellenden waren voor die honderd woningen. Geen enkel initiatief. En dan snap ik, natuurlijk zijn we druk met al die bouwlocaties. Maar we trekken hier volgens mij vanavond aan het verkeerde eind. En ik kan ook, net als een aantal andere sprekers, de Rijswijkse burger niet gaan uitleggen. Of het nou uit de parkeerreserve komt of uit de algemene reserve. Dat zijn allemaal maar babbeltjes. Het gaat erom dat de burger dit moet gaan ophoesten. En dat is een materieel bedrag, en ik kan dat niet uitleggen. Dus ik ben benieuwd naar de antwoorden op de vragen die zijn gesteld hierover. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Van Enk. Dan geef ik het woord aan mevrouw Harmsen van de ChristenUnie. Mevrouw Harmsen (CU): Dank u wel, mevrouw de voorzitter. Er zijn al heel veel hele goede vragen gesteld over of het een eendagsvlieg is, deze garantiestelling. Die hoef ik niet te herhalen. Ik was aangenaam verrast door het amendementvoorstel van VVD, de heer Oelen, voor een maatschappelijke functie in The Orchard als een soort van tegenprestatie. ChristenUnie wil eigenlijk in iedere buurt wel een buurtkamer hebben, en dat bouwt het sociaal kapitaal op van de Boogaardsbuurt. Dus daar zijn we heel erg blij mee. Daarom dienen we mede dit amendement in.

Dank u wel, voorzitter. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Harmsen. Dan geef ik het woord als laatste mijnheer El Majjaoui. De heer El Majjaoui (PG&R): Voorzitter, dank u wel voor het woord. Dat verzoek kwam binnen. De eerste indruk die mijn fractie had is: dit is toch een soort verkapte vorm van staatssteun. Dus dat is wat bij ons als eerste opkwam. Staatssteun aan een projectontwikkelaar, of een organisatie die een winstoogmerk heeft. Wat ook de voorgaande collega's hebben aangegeven, over het kapitaal die deze projectontwikkelaar bezit. Het gaat om 1,8 miljoen. Het doet er niet toe wat mijn collega's hier aangeven, of het nou uit de parkeerreserve komt of uit de algemene middelen. Het is belastinggeld van onze inwoners. En de gemeente, dat is dan de vraag, moet de gemeente zich inmengen met commerciële activiteiten? En het is ook een heel belangrijk project … De voorzitter: Mijnheer El Majjaoui, wilt u echt tot uw kernpunt komen? Want het is echt al over twee minuten is het elf uur. En dan ga ik een voorstel doen aan uw raad.

De heer El Majjaoui (PG&R): De eerste vraag behelst: mag de gemeente hiermee inmengen? En de tweede vraag is: is ook onderzocht of het project iets bijgesteld kan worden, of er mogelijkheden zijn om de zaken te laten varen zodat zij vanuit de bezuinigingsperspectief het project kunnen voortzetten? En de derde vraag is: welke garantie heeft de projectontwikkelaar gegeven om te zeggen: het blijft bij 1,8 miljoen. Of is er mogelijk een afbreukrisico straks dat het meer gaat worden? Wat mijn collega’s net hebben aangegeven, wie gaat ons helpen als wij omvallen? Want we zitten ook met een behoorlijk tekort. Gaat onze projectontwikkelaar ook ons bijstaan, of wordt het artikel 12? En de laatste vraag is aan de wethouder. Het amendement van de VVD. Excuses. Kunnen wij die steunen? Is dat juridisch verantwoord? Want dat is een maatschappelijke activiteit die daar gaat plaatsvinden. Hoe verhoudt zich dat met het commerciële item straks in de toekomst? Juridisch, en is dat Europese aanbesteding verantwoord? Graag hier antwoord op zodat wij een keuze kunnen maken of wij het amendement zullen steunen. Ja of nee. Dank. De voorzitter: Dank u wel. Dank u wel voor het de eerste termijn. Het is 22 uur 59. En in uw reglement van orde staat in hoofdstuk 3, artikel 11, lid 2. De vergaderingen worden in principe uiterlijk om 0:00 uur beëindigd.

Om 23 uur overlegt de voorzitter of afronding binnen een redelijke tijd kan plaatsvinden, of dat een schorsing plaatsvindt tot de daaropvolgende raadsvergadering of tot de eerder vastgestelde reserve-avond. Ik stel vast, het is nu elf uur. En we zijn nog in de eerste termijn van dit voorstel en we hebben nog een aantal, zes, bespreekpunten. Dit gaat absoluut niet lukken om deze avond de raadsvergadering zes bespreekpunten

nog verder af te ronden. Dus ik wil voorstellen dat de heer Van de Laar reageert op de gestelde vragen, op het amendement. En dat ik dan even kort ga schorsen en met u even ga overleggen hoeveel punten we dan nog gaan bespreken. Ja? Nee, dit voorstel gaan we uiteraard afronden. Maar ik wil nadat dit raadsvoorstel daarover is beslist, even de vergadering schorsen en dan kijken hoeveel bespreekpunten we nog kunnen doen. Want ook onze medewerkers moeten ook … En u moet morgen ook naar uw werk denk ik. En we moeten wel ordentelijk besluiten nemen en geen fouten te maken. Dus mijnheer Van de Laar, ik geef u het woord om te reageren op het amendement en de gestelde vragen. Wethouder de heer Van de Laar: Voorzitter, dank u wel. En dank voor uw vragen. Het gaat hier om een grote fundamentele vraag over de marktordening en de manier waarop we het in Nederland hebben geregeld tussen de verhouding tussen markt en overheid. En daar is het zo dat de markt bouwt en de overheid geeft regels en kaders, maar gaat niet met eigen geld investeren. We zijn daar overigens al een beetje van afgeweken, zoals de heer Van Enk terecht zegt, bij het Woonfonds. Waar we met eigen geld wel risicodragend zijn gaan participeren, maar binnen zeer gestelde kaders ten aanzien van het Woonfonds. Dat gaat over heel andere bedragen overigens dan het hierover gaat. Dat heeft u allemaal kunnen lezen in het voorstel.

En dan zijn er goede tijden en dan zijn er slechte tijden. In goede tijden wordt er veel verdiend door de markt. En dan is er nooit een projectontwikkelaar die zegt: wil je van mij 1,8 miljoen euro? We zijn zo blij met je. En nu in slechte tijden is omgekeerd wel het geval. En dat leidt, zoals meerdere mensen al heel goed hebben verwoord, tot een knoop in de maag. En waar gaat het dan om? Het gaat er nu om dat er verlies wordt gemaakt, dat er een project helemaal in de steigers staat, metaforisch dan. Om definitief door te gaan met de bouw. En dat niet zou gaan gebeuren op moment dat die onrendabele top, zoals het dan heet in jargon, niet vereffend zou worden of op één of andere manier gecompenseerd zou worden. Met in dit geval een subsidie van het Ministerie van Economische Zaken met vijftig procent cofinanciering daarop, van in dit geval waar wij voorstaan vanavond, van de gemeente Rijswijk. En dat is zeer uitzonderlijk. Het is overigens in dit soort periodes niet uitzonderlijk dat de overheid tot onorthodoxe maatregelen overgaat. In eerdere crises hebben overheden zijn ook overgegaan tot dit soort zaken, of het aankopen van parkeergarages, dat soort zaken allemaal. Maar het voelt voor ons, het is nieuw, en het is een hele bijzondere figuur voor ons. Op 15 juni geloof ik uit mijn hoofd, dat we een avond hebben gehad hoe we hiertoe zijn gekomen.

Hebben ook gezien dat er andere voorbeelden zijn, ook in Den Haag bijvoorbeeld, waar die ook echt moeten puzzelen om het volgende, namelijk dat de bouw gegarandeerd wordt. En dat is waar we nu voorstaan. Dit project zou kunnen starten eigenlijk deze maand, verder gewoon doorgaan met de bouw. Of het stopt, als we dat niet doen. En dan duurt het jaren voordat er weer iets nieuws gebeurt. En dat is de keuze. Want ooit gaat er gebouwd worden. Daar ben ik van overtuigd. Het zit hier op een fantastische A-locatie. Maar we willen heel graag dat er nu gebouwd wordt. En daar zit namelijk een fantastisch plan dat helemaal ontwikkeld is als één van de eersten in ons ontwikkelkader Boogaard, wat helemaal voldoet aan de eisen die we daar hebben gesteld, waarmee extra ruimte wordt gecreëerd in de Boogaard, waar openbare ruimte, terrassen en daktuin et cetera. Maar bovenal, 509 woningen. Waarvan bij voorbaat al de helft verplicht in de middenhuur moet vallen. Maar door het nieuwe puntensysteem, als die wet wordt aangenomen, bijna zestig procent, misschien wel ietsjes meer, in die middenhuur valt. Nou, dat zijn echt hele grote aantallen. We hebben fantastische resultaten deze week ook weer behaald met de inschrijving woningen in Rijswijk Buiten. Dat zijn er maar negen, dit zijn er 509. En dat zou dit voorstel legitimeren. Dat is geheel aan u. Een aantal garanties, GroenLinks.

Hoe kunnen we nou … We willen niet dat we hier mensen geld laten verdienen, of in ieder geval dat we … Ik heb het in het forum gezegd of in ieder geval de presentatieavond, dat we hier de vakantie naar Ibiza spekken. En we moeten dus zeker weten dat er geen winst wordt gemaakt op dit project in de afronding. En dat kunnen wij … Hè, die afspraak hebben we, die toezegging hebben we. Wij moeten dat contractueel vastleggen. Dus dat is een vervolg, dat wij een contract maken met de ontwikkelaar, aanvullend op de anterieure overeenkomst over hoe we dit doen. Ook over betalingsritme, zeg ik naar de PvdA. Maar daar hoort ook een accountantsverklaring bij over het feit dat daar geen winst wordt gemaakt. En over de risicoanalyse heeft u één en ander gezegd. En dan de precedentwerking. Bestaat het risico … Zei iemand. Geloof dat heer Van Dam het zei. Dat we die vraag … Of kunnen we vermijden dat we die vraag vaker krijgen? Nee, dat is denk ik al een

gegeven. Ik heb het eerste telefoontje al gehad. Van: hè, denk ook eens aan ons. Maar die projecten zitten, en dat heb ik ook die avond proberen uit te leggen, in totaal andere fases. Dit is echt een unieke situatie omdat het al gesloopt is onder andere. En omdat het omgevingsvergunning is verleend. Et cetera. Ieder project is daarin uniek. En het is een politieke beslissing of u iedere keer geld zou willen geven. Ik zeg nee. Ik zeg: dit is een uniek geval. En het zou ook wel behulpzaam zijn als u zelf aangeeft hoe die daarin staat. Het is misschien ook niet nodig omdat er ministerie van BZK subsidie heeft aangekondigd die specifiek bedoeld is voor dit soort zaken. En wellicht dat we daar als Rijswijk voor een aantal projecten wel met het Ministerie van BZK in gesprek over gaan, om gebruik te maken van die subsidie, om ook mogelijke onrendabele toppen bij andere projecten weg te halen. Want het is op dit moment puzzelen bij bijna alle projecten, zoals ik u heb uitgelegd. Maar dat is voor dit project niet meer in vraag, om het zo te zeggen, omdat er inderdaad een deadline is dat er een contracten zijn gesloten met IRA Contour en een belegger. En dat is … De oorspronkelijke belegger, die is al weggelopen. Die had een hoger rendement. Nu is er onder andere met de verwachting van het puntensysteem et cetera gelukkig een nieuwe belegger gevonden die het wilde overnemen.

Daar zijn allemaal afspraken mee gemaakt. Dat heeft u in het raadsvoorstel kunnen zien. Er is van alles onderhandeld om het gebouw in ieder geval aan de buitenkant kwaliteit en de vergroening te behouden. Maar er zijn allerlei keuzes gemaakt om zo scherp mogelijk eigenlijk dat gebouw neer te zetten. En die belegger neemt daar dan genoegen mee, met een lager rendement, maar nog steeds een rendement. Als dat niet gegarandeerd wordt, dan zegt die belegger, ook al heeft die vijf miljard op het balans staan: nou, dan ga ik het niet financieren. En dan is het punt dus dat er niet gebouwd wordt in Rijswijk. Ik denk dat we blij kunnen zijn met een belegger die hier wil investeren, want we zien ook vandaag in het nieuws bijvoorbeeld dat een hele grote Amerikaanse belegger bijna zevenduizend woningen in Nederland wil verkopen, omdat ze die woningmarkt in Nederland niet meer zo betrouwbaar vinden, of geen genoeg rendement kunnen maken. Dan ben ik blij met een belegger die dat hier in Rijswijk wel wil doen. Even kijken. Ik ga naar de vragen over het amendement van de VVD, en dan kijk ik ook naar de PvdA ten aanzien van de social return on investment.

Kan er iets gebeuren tijdens de bouw voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt? Kunnen die betrokken worden in de bouw, kunnen die een rol hebben? Kan er misschien iets met het onderwijs gebeuren, dat er lessen worden gegeven op de bouwplaats, iets dergelijks? Het antwoord is ja. Naar aanleiding van die vragen die daarover gesteld zijn, heb ik contact opgenomen onder andere met de bouwer IRA Contour. En het antwoord is ja. Dus dat is positief voor het amendement. En dan in de plint. In de basis zeg ik, waar wij vooral het geld voor vrij zouden maken is die start bouw en het realiseren van die ambities en het realiseren van die woningbouwagenda en middenhuur. Maar ik begrijp heel erg goed dat je daar toch misschien nog iets anders voor terug wil zien. En ik vind een maatschappelijke voorziening in het centrum van de Boogaard, anders nog dan de winkels en horeca die er is, best wel een goed idee. Dus ik kan daarin dat amendement ondersteunen. Als dat … Daar zitten wel allemaal vragen bij. Hoe zit het dan met kosten? Daar zeg ik u toe dat we met het college, dat met de ontwikkelaar gaan uitzoeken en met een voorstel komen over hoe dat vormgegeven zou kunnen worden. PvdA. Heeft dit nou effect op het ingezette beleid? Dan is het een beetje technisch over de financiering hiervan.

Maar de financiering gaat over de balans en niet via de exploitatiebegroting, en we hebben alle beleid in de exploitatiebegroting via de posten verdeeld. Dus zoveel geld voor sociaal domein, zoveel geld voor dat. En dat blijft gewoon zoals het is. Dus het beleid op de andere domeinen worden hier niet mee geraakt. Maar de financiële gezondheid van de gemeente wordt hier wel door geraakt. Dus onze kengetallen, daar hebben op een gegeven moment een enorme dotatie gedaan vanuit de Eneco-fondsen, en er ging onze financiële ratio's en kengetallen die schoten weer positief. En die verslechteren bij wijze van spreken ter waarde van 1,8 miljoen. Dat kunnen we nu hebben als begroting, maar we zien ook de enorme verliesvoorziening die we gehad hebben in Rijswijk Buiten. En ik ben er een beetje namens de wethouder van Financiën, dus met zijn goedkeuring zeg ik deze zaken. Maar dat is niet iets wat we vol kunnen houden of we vaker dit soort zaken kunnen doen. Dus dat ook vanuit dat financieel perspectief zeg ik: nee, dit moeten we niet vaker doen. En dat is een politiek, nogmaals, besluit. Willen we dat vaker doen, ja of nee? En het college zegt nee. Heeft het effect op ander beleid? Nee.

En ten aanzien van de parkeerreserve is het zo dat we … De redenering voort is gekomen uit: waar komt die onrendabele top vandaan? En het meest onrendabele stuk van het hele project, om het een beetje plat te slaan, komt voort uit de parkeergarage. En die komt weer voort uit de parkeernorm

die wij zelf hebben gesteld, en ten tijde van het ontwikkelkader zelfs hebben verhoogd. Ik geloof met 0,2 of 0,3 auto per woning. En die parkeergarage verdien je dus niet terug. Niet met huur, en niet met verkoop van die plekken. En nou, hoe mooi is het om met geld wat we hebben opgehaald uit het parkeren, nu ook te gebruiken voor het weghalen van die onrendabele top die voortkomt uit de parkeergarage? Nou, daar zit een inhoudelijke link. Feitelijk maakt het voor de financiën wel iets uit, namelijk als het vanuit parkeerreserve komt, kunnen we iets minder doen in die parkeerreserve, of de kapitaallasten die we voor mobiliteitstrajecten hebben, die halen we uit de parkeerreserve. Maar ik heb gezien dat daar niet echt projecten mee in gevaar komen. Dus ik vind dat als wethouder Mobiliteit een rationele beslissing. Als we het uit de algemene reserve doen, dat kan prima. Maar dan worden de kengetallen, onze financiële gezondheid, iets harder geraakt. En dat komt omdat de reserve, die wordt niet in dezelfde mate meegenomen als de parkeerreserve, die is al gelabeld namelijk aan mobiliteitsuitgaven en gaat dan niet even … Telt in de berekening van de ratio niet even zwaar als de algemene reserve. Maar dat is een keuze aan u. Ik stel ook als wethouder Mobiliteit voor om het uit de parkeerreserve te halen. Ik kijk even snel, want ik heb al veel beantwoord.

De voorzitter: Misschien op het amendement, dat u daarop reageert? Wethouder de heer Van de Laar: Ik heb daar geloof ik al het antwoord op gegeven. Parkeervoorziening. Daar zouden we over die systematiek natuurlijk ook nog bij de begroting kunnen spreken. Ik kijk naar mevrouw Koegler die daar iets over heeft gezegd en dan hou ik het daarbij voor de eerste termijn, voorzitter. De voorzitter: Dank u wel, wethouder Van de Laar. Ik kijk naar uw raad. Is er behoefte aan een tweede termijn? Mijnheer Oelen, VVD. De heer Oelen (VVD): Ja, dank u wel. Heel kort, voorzitter. Dank wethouder voor de beantwoording en ook voor de bereidheid vooral het amendement te steunen. Nog even over de financiering, en ook in antwoord op de heer Braam. Wij zijn het ermee eens dat dit niet uit parkeerreserves … Ik bedoel, dit is een lenige redenering die gevolgd wordt, maar net iets te lenig voor mij, zullen we maar zeggen. Dus wat ons betreft komt het niet uit de parkeerreserves, maar uit de algemene reserve. En ik zou graag van de wethouder toezegging willen krijgen of hij dat met een aanvullend voorstel op enig moment anders zou willen doen. Dat is mijn enige vraag in tweede termijn, voorzitter. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Oelen. Dan kijk ik naar mevrouw Koegler van Rijswijks Belang. Mevrouw Koegler Böhm (RB): Ja, dank u wel, voorzitter.

En bedankt aan wethouder Van de Laan voor de beantwoording. Als ik hem zo hoor, dan zijn wij niet gelijk overtuigd. Ik heb toch nog wel een vraag aan de wethouder. Want de ambitie die wij met elkaar voor ogen hadden in 2019, was om het meest groene stadscentrum van Nederland te worden met de Boogaard. En wij vragen ons echt af: is dat nog wel houdbaar in deze tijd, met gestegen bouwkosten, inflatie, die financiële tegenvallers? Weten we nu echt zeker dat als we hier ja tegen zouden zeggen, dat de rest van de ontwikkeling van de Boogaard geen gevaar loopt? En over de precedentenwerking, natuurlijk is dit een uniek geval. Tegelijkertijd gaan alle andere projecten natuurlijk ook een vergunning aanvragen. En zitten we misschien over een paar maanden hier weer wel. Dat het tweede project wat hierna volgt ook een vergunning heeft, en ook 1,8 miljoen vraagt. En dan vinden wij: gelijke gevallen moet je ook gelijk behandelen. Dus hoe weten we nou zeker dat die vraag niet meer op ons afkomt? Nou ja, wij zitten nog steeds een beetje met: hoe gaan we het nou aan de inwoners uitleggen? Die 1,8 miljoen. En dat heeft er ook mee te maken, als je de investeerders en de projectontwikkelaars Googelt, en dat doen onze inwoners natuurlijk ook gewoon. Dan komen wij tegen dat WWW Real Estate, ik zal het maar gewoon noemen, 45 miljoen in de portefeuille heeft zitten.

En A.T Capital tweeëneenhalf miljoen eigen vermogen heeft en 76 lopende projecten. Dus ja, hoe leggen wij dat dan uit? Ja, we hebben daar gewoon wel moeite mee. En tenslotte, mocht dit voorstel het nou niet halen, wat wij eigenlijk gewoon hopen. Dat durf ik wel

hardop te zeggen. Dan is het misschien eens een idee om met Synchroon te gaan praten, die in Pasgeld gaan bouwen. Misschien willen die hier in de Boogaard wel aan de slag. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Koegler. Mevrouw Van Maarseveen van GroenLinks. Mevrouw Van Maarseveen (GL): Dank u wel, voorzitter. Ik heb nog één vraag over die accountantsverklaring. Ik ben niet heel bekend in die materie, dus ik wil graag even vragen hoe dat nou precies werkt. Want komt er dan een accountantsverklaring dat er dus geen winst gemaakt wordt, of is er een accountantsverklaring dat ze de winst terugbetalen als er winst gemaakt wordt? De voorzitter: Dank u wel. Wel een hele technische vraag. Dit soort vragen kunnen volgens mij ook van tevoren worden gesteld, mevrouw Maarseveen. Maar ik hoop dat de wethouder ze kan beantwoorden. Even kijken. Mijnheer Van Dam van Wij. Rijswijk. De heer Van Dam (WIJ.): Dank, voorzitter. In ieder geval dank voor de beantwoording van de vragen. Toch rest mij nog een aantal vragen over. Als ik dit allemaal zo hoor dan rest mij toch het gevoel dat we een soort van geld in een bodemloze put gaan gooien. Ondanks dat we een amendement hebben wat een maatschappelijk karakter heeft, vroeg ik me af: is het niet mogelijk om ons op een bepaalde manier in te kopen zodat … In de toekomst gaan deze organisaties geheid heel veel geld maken op dit project.

Maar wij hebben alsnog een investering gedaan waar we eigenlijk vrij weinig van terugzien, behalve dan een maatschappelijke toevoeging in ons winkelcentrum. Is er geen mogelijkheid dat we ons inkopen en mee kunnen profiteren van die winsten? Is dat onderzocht? Dat is de eerste vraag. Ik zou graag ook willen weten waarom het nu allemaal zo snel moet gaan. Ik bedoel, de redenen die worden aangegeven vanuit de partijen, is dat dat de kosten allemaal stijgen. En goed, dat wisten we allemaal eigenlijk al best wel lang. Dus waarom moeten we nu binnen enkele weken ineens 1,8 miljoen overmaken? Of is het volgende week eigenlijk al gestopt en hebben we een grote zandbak in de Boogaard. En het lijkt me toch dat als je zoveel geld vraagt, dat je ons ieder geval als raad de kans geeft om daar even rustig over na te denken. En is die haast die we hier zo hebben dan ook wel echt zo nodig? Want ik hoor ook de wethouder zeggen dat het ministerie misschien komt zelf met een subsidie. Waarom kunnen we dan niet daarop wachten, en waarom kunnen niet wachten totdat daar wat meer duidelijkheid over is? Ik bedoel, die investeringen, dat werd door mijn collega's al gezegd. Die zijn niet van vandaag tot morgen ineens failliet. Dus waarom moet dat allemaal zo snel? Ik zou daar graag nog een reflectie van hebben van de wethouder. De voorzitter: Dank u wel mijnheer Van Dam. Even kijken.

Mijnheer El Majjaoui. De heer El Majjaoui (PG&R): Dank voorzitter voor het woord. En ik ben blij dat de wethouder positief staat tegenover het amendement op dit raadsvoorstel. Alleen nog de laatste vraag: hoe is dat juridisch goed geborgd als wij overgaan tot het realiseren van een stukje maatschappelijk gebouw? Dus kunt u mij toezeggen dat wij dan ook hier grip op kunnen krijgen en niet overlaten aan de markt? En wat is de rol van de gemeente straks als dit gerealiseerd is en we hebben dat stukje maatschappelijk aspect tot ons? Wie is de beheerder en wie heeft de verantwoordelijkheid uiteindelijk om deze maatschappelijke activiteiten te borgen en te continueren voor de toekomst? Tot zover. De voorzitter: Dank u wel mijnheer El Majjaoui. De heer Van der Veer. De heer Van der Veer (PvdA) : Dank u wel, voorzitter. Wethouder, bedankt voor de beantwoording. We zijn blij met de toezegging over social return on investment. Hopelijk komt dat ten goede aan onze Rijswijkse scholen. Het Rijswijks Lyceum, maar ook onze Rijswijkse inwoners die tot afstand tot de arbeidsmarkt verkeren. Daar een rol in kunnen spelen. Ik had nog een vraag gesteld over: is het bedrag eventueel uit te keren in zeven partjes en te beginnen in 2024? Wij kunnen het amendement van de VVD steunen, maar wij

zijn geen voorstander om het uit de algemene reserves te halen. Want dat zou betekenen dat daar uiteindelijk … Dat drukt veel meer op onze Rijswijkse begroting. En dat zou betekenen dat we op den duur minder geld hebben voor nieuw beleid. Voorzitter, het college doet … De wethouder, het college doet het voorstel om het uit parkeergelden te halen. De reserves. Onderbouwing is daarbij heel duidelijk en wij zijn daar een voorstander voor. Dank u wel, voorzitter. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Van der Veer. Ik kijk naar uw raad. Dan ga ik naar de wethouder voor de tweede termijn. Mijnheer Van de Laar, wilt u kort reageren op de gestelde vragen? Wethouder de heer Van de Laar: Ja. Voorzitter. Financiering, vraag van de heer Oelen, over nog inzichtelijk maken wat nou het effect is van de algemene reserve en de parkeerreserve. Tenminste, zo heb ik het geïnterpreteerd. En ik stel voor dat we bij de aanstaande begroting dat doen, dat u eventueel in de begroting daar nog een keuze in zou kunnen maken. Maar dat we het voorstel nu laten zoals het is. En dan wellicht kunnen we in de begroting aangeven wat dat doet met ratio. En dan kunnen we dan bewust … En ik zie u knikken. En dat is ook gelijk een antwoord of tegemoetkoming aan de heer Van der Veer van de PvdA. Over de zeven partjes, de financiering. Ik geloof dat u daarmee … Ik zie een interruptie voorzitter.

De voorzitter: Mijnheer Van Dam, u wilt interrumperen? De heer Van Dam (WIJ.): Ja. Over de parkeerreserve graag. Want er wordt nu voorgesteld om het in de Kadernota zeg maar te gaan doen. Maar op het moment dat we het hier niet aanpassen, dan kunnen we vrij weinig volgens mij gaan doen over een week. Dus zouden we het niet gewoon moeten amenderen op dit moment? En dat is ook een vraag voor de VVD tegelijkertijd. Of ze daarmee instemmen. De voorzitter: Wilt u reageren, mijnheer Van de Laar? Wethouder de heer Van de Laar: Ja. Mijn voorstel was niet om het bij de Kadernota, maar in de begroting aan te geven wat het effect zou zijn als de financiering gedaan wordt uit de algemene reserve of uit de parkeerreserve. Want dat heb ik in de eerste termijn gezegd. Het heeft namelijk een effect op de financiële kengetallen. En dat is nou echt iets om bij de begroting te bespreken. En tijdens de begroting kunt u alles doen wat u wil. Maar ik heb ook gezegd om het dan nu zo te laten zoals het is, maar als u dan ziet dat u een andere ratio zou willen hebben of dat het effect er is, dat u dat aan kunt passen. Over de zeven partjes van de … Als u streeft naar betalingsritme, omdat het via de balans gaat en in die zin geen effect heeft op de exploitatiebegroting. Kan dat betalingsritme nu ook al starten. Dus dat hoeft niet per se op 1 januari 2024 te doen.

Ervan uitgaande dat u daarmee bedoelt dat dat geen effect zou hebben op de exploitatie op de jaarrekening van 2023. Maar dat doet er dus niet toe in deze zin, omdat dat via de balans gaat. Rijswijks Belang, mevrouw Koegler stelde een mooie vraag over de ambitie die we daar hebben neergelegd, voor onder andere het groen en de openbare ruimte. Waar we niet aan hebben getornd, dat hadden we ook kunnen doen natuurlijk, is dat we de leges omlaag hebben gedaan. Dus drie W betaalt ons in totaal 3,6 miljoen euro aan leges, aan ambtelijke kosten, aan bovenplanse kosten. En onder andere voor de openbare ruimte is dat 1,4 miljoen bijna, voor bomen, voor struiken, et cetera. En we kiezen er dus voor om daar geen concessie op te doen, omdat dat echt een precedentwerking zou hebben. Omdat ieder project dan zou komen, en dat het dan heel moeilijk zou gaan zijn om nee te zeggen, omdat dat niet een uniek geval is. Omdat iedereen wel lagere leges wil hebben. Het is wel een uniek geval dat we nu zitten met een reeds gesloopt gebouw met een omgevingsvergunning verleend. Dus wij krijgen van drie W een kleine vier miljoen. En nou, daar zou het af mee zijn zal men zeggen. Maar wij vragen, of nu ligt voor, om daar ook weer 1,8 miljoen in het project te steken, en niet op een commerciële manier door ons in te kopen. Want dat zou dan ongeoorloofde staatssteun zijn.

De heer El Majjaoui zegt heel terecht: dit is staatssteun. Dat klopt. En dat bestaat uit twee zaken, geoorloofd of ongeoorloofd. En als we het verklaren, staat in het voorstel, als een dienst voor het algemeen economisch belang, dan is het geoorloofd. Twee advocatenbureaus hebben gezegd: dat mag.

Advocatenbureaus hebben ook aangegeven: als je gewoon plat mee gaat financieren, dan ga je een brug te ver. Gelijke monniken, gelijke kappen. Daar heb ik iets over gezegd, of ik gebruik een andere uitdrukking dan u net had. Maar dat is het geval. Maar dit zijn geen gelijke gevallen. Dus als de Terp komt, of de DOLA-fabriek, dat zijn allemaal aparte gevallen. Maar ik heb u net uitgelegd als we leges zouden omlaag doen, dat zou wel zijn. En de inwoners is inderdaad wellicht wel een moeilijk verhaal, maar het simpelste is eigenlijk: we kunnen nu garanderen met dit geld dat u, als u woningzoekende bent, of als uw kinderen een woning zoeken, dat ze dan binnen drie jaar hier bijna driehonderd middenhuurwoningen ter beschikking hebben en tweehonderd duurdere woningen. En als we dit nu niet doen, dat die woningen niet in Rijswijk ter beschikking komen. Dat is het simpele verhaal. En uiteraard, we kunnen anderen vragen, we kunnen Synchroon vragen. Die zou best wel graag willen. Maar dan zijn we echt vijf, zes jaar minimaal verder. Accountantsverklaring van GroenLinks. Die verklaart dat er geen winst wordt gemaakt. En Wij., bodemloze put zei u. Maar zijn juist twee woontorens zou ik zeggen. Maar de heer EL Majjaoui, ik wil daar niet flauw over zijn. Maar het raakte wel ook aan wat de heer El Majjaoui zei. Worden kosten niet meer? Nee. Waarom niet? Er zijn nu contracten gesloten.

En voor die contracten worden ook de materialen geleverd. Die contracten die lopen af, 30 juni of 1 juli. En alleen al voor de bouw, die zou een ruwe schatting als je nieuwe offerte zou moeten maken, tien miljoen duurder uitkomen. En dat geeft ook al heel erg aan waarom de snelheid achter dit voorstel zit. En dan kijk ik ook naar de heer Van Dam. Is het juridisch goed geborgd ten aanzien van gebruikmaken van een maatschappelijke plint? Drie W en de ontwikkelaar, die hebben dus iets voor ogen ook om gemeenschappelijke ruimtes entameren. En die zijn mogelijk ter beschikking, ook voor maatschappelijke functies. Hoe, wat dat wordt zegt de VVD zelf ook: daar hebben wij nu nog geen idee van. Dat laten wij aan het college. Dus hoe dat zit met beheer en zo. Dat zijn vragen waar ik nu nog geen antwoord op kan geven. Maar dat moeten wij dan, het college, in de uitwerking laten. Voorzitter, einde tweede termijn. De voorzitter: Hartelijk dank aan de wethouder Van de Laar voor de beantwoording van de vragen. Ik stel voor dat we overgaan tot stemming van het amendement. De voorzitter: Met 24 stemmen voor en 5 tegen is het amendement aangenomen. Dan breng ik graag in stemming het geamendeerde raadsvoorstel The Orchard. Mijnheer Van Enk, u wilt een stemverklaring? De heer Van Enk: Ja, nog even een stemverklaring, voorzitter.

We stemmen tegen, omdat dat de enige manier is om precedentwerking te voorkomen. De voorzitter: Dank u wel. Nog anderen die een stemverklaring willen afleggen? Nee. Dan gaan we over tot stemming over het geamendeerde raadsvoorstel The Orchard. Met 21 stemmen voor, 8 tegen is het geamendeerde raadsvoorstel The Orchard aangenomen. Dan ga ik de vergadering nu voor vijf minuten schorsen, en dan wil ik vragen om de fractievoorzitters, de leden van het presidium even naar mij toe te komen. Gaan we kijken welke punten wanneer we gaan behandelen. De voorzitter: Dames en heren, wilt u plaatsnemen? Ik ga een terugkoppeling doen. Ik heb overlegd met het presidium. Wij gaan nu deze avond beëindigen. Deze raadsvergadering wordt geschorst en voortgezet komende donderdag 29 juni a.s., vanaf negen uur. En dat is iets later, omdat we daarmee ook tegemoet willen komen aan een aantal fracties die al andere verplichtingen hebben gemaakt. En we hebben daarvoor ook nog een presentatie over de opvang van vluchtelingen, asielzoekers en dergelijke. Wat u ook heel graag voor het reces wilde. Ik wil u er echt op wijzen, als we op deze wijze, zoals we vanavond hebben vergaderd, dan gaan we ook op donderdagavond in de problemen komen. En ik hoorde me te veel herhalen dat ik zei: elkaar niet herhalen, hou het kort. En ik vind dat zelf ook als voorzitter niet leuk om u te begrenzen in het voeren van debat.

Maar ik wil u echt wijzen dat het echt korter moet. Mevrouw Koegler Böhm: Ik wil dan graag nog wel een punt van orde maken, voorzitter. Want we hebben vandaag een forum zienswijzen en een regulier forum, twee vergadering op één avond. En ik zou aan de griffie

willen vragen omdat vanaf volgend jaar niet meer zo te plannen, want daarmee wordt ook onze politieke ruimte wel ontnomen. De voorzitter: Een heel goed punt, mevrouw Koegler. We zullen dit ook echt heel goed evalueren in het presidium. Mijnheer Ezinga? De heer Ezinga: Voorzitter, voor mij ook een punt van de orde. Als er dan inderdaad politieke ruimte nodig is, dan wou ik ook graag politieke vragen stellen tijdens de raadsvergadering. Geen technische vragen zoals nu is gesteld in het forum. De voorzitter: Een heel terecht punt. Ik heb ook inderdaad ook te veel technische vragen gehoord en die kunnen ook van tevoren ingediend worden. 22. Sluiting Ik wens u nog een fijne avond en welterusten allemaal.