Concept verslag Kaderdebat 5 juli 2022

Concept verslag Kaderdebat 5 juli 2022

Concept-verslag Kaderdebat 5 juli 2022

Aanwezig: Voorzitter De heer G.A.A. Verkerk Raadsleden: De heer E.G.T. Braam De heer D. Cupedo De heer D.F.A. van Dam De heer C.P.I.M. Dolmans De heer M. van ‘t Eind De heer M.J. van Enk De heer M.A.J. Ezinga De heer S. Geleijnse Mevrouw M.E Harmsen Mevrouw I.M. Jansen-Dirkx Mevrouw P.G. Kames Mevrouw A. Koegler-Böhm De heer G. Kruger Mevrouw S. van Maarseveen De heer M. El Majjaoui Aanwezige portefeuillehouders: Wethouder, mevrouw L.I. Bentvelzen Wethouder, de heer A. van de Laar Wethouder, de heer W. van Damme Wethouder, de heer G. van Malsen Wethouder, de heer M. Wit 1.

Vervolg aanwezige raadsleden: Mevrouw W.A.A.M. van Nunen De heer R. Nunnikhoven De heer U. Oelen Mevrouw L.B. Oude Alink Mevrouw A. Prenger Mevrouw C.Y. Schwencke De heer C.G. Sleddering De heer W. Smith De heer Q.L.A. Veerman De heer E. van der Veer Mevrouw W. van der Weij De heer M.V. Weterings Mevrouw E. Woudstra De heer A. Zoghbi Afwezige raadsleden: Mevrouw B.M.B.T. de Haan-Niesen De heer M.T.F. Kaffa Griffie: Griffier: 1e deel van de vergadering - de heer J.C. Hoefnagel Griffier: 2e deel van de vergadering - de heer J.A. Massaar bpa Verslag: Mevrouw M.M.A. Tittse

Opening en mededelingen De voorzitter: Dan open ik de openbare raadsvergadering van de gemeente Rijswijk op dinsdag 5 juli 2022. De kadernota en aanverwante stukken zullen wij bespreken. Ik heb als mededelingen voor u dat mevrouw Bianca de Haan-Niesen afwezig zal zijn en later zullen komen de raadsleden Cupedo, Oelen, Ezinga, Nunnikhoven en Braam. Klopt dat ook, wat u betreft? Is de rest binnen? De heer Nunnikhoven is er al, heel goed. De heer Nunnikhoven: Ik heb het gered, mijnheer de voorzitter. De voorzitter: Ja, mooi. Goed gedaan. Dan gaan we nu over tot de trekking van het stemmingsnummer. Dat is numero zestien en wie is dat? De heer El Majjaoui. U mag als eerste beginnen.

2.

Spreekrecht burgers De voorzitter: We hebben geen insprekers.

Pagina 1 van 59

Concept verslag Kaderdebat 5 juli 2022 3.

Vaststelling agenda

De voorzitter: Daarmee ga ik naar de vaststelling van de agenda. Die had u gezien. Ik wou daar nog even bij zeggen dat we afgesproken spreektijden hebben, dat weet u. En u heeft het tijdschema verder ook gezien, dat gaan we netjes afwerken. Verder kan ik nog zeggen dat de speeches, als je dat vanaf het katheder doet, moet u het pasje meenemen om te beginnen en ook als u eindigt. Verder was het verzoek van de griffie om na het uitspreken van de speeches in de eerste termijn, de teksten te sturen naar de griffie, dan kunnen ze in de iBabs. Is dat ook duidelijk voor iedereen? 4.

Raadsvoorstel Jaarstukken 2021 en resultaatbestemmingen 2021 (RV 22 011) De voorzitter: Dan beginnen we nu aan de orde van de vergadering, dat is de eerste termijn van de raad, over de kadernota en aanverwante artikelen. Beginnen we met de grootste fractie, dat is Beter voor Rijswijk, tien minuten. Mijnheer Kruger. De heer Kruger: Hij doet het. Nou, mijn tijd gaat nu in. Voorzitter, vandaag het kaderdebat, een terugkerend ritueel waar alle in deze raad vertegenwoordigde partijen spreektijd krijgen. Hoe groter je bent, hoe langer je mag praten. Nou, dus mag ik de langste tijd gebruiken, tien minuten. Nou, de stopwatch zal de voorzitter bij de hand houden en als nestor van de raad, oftewel het oudste raadslid, mag ik het woord voeren. Ook dit jaar zullen er weer moties en amendementen met allerlei goedbedoelde plannen komen, waar vaak geen dekking voor wordt aangegeven. Wordt benieuwd. Nou, Beter voor Rijswijk zal zeker met de komst van het nieuwe college hier nog even niet aan meedoen. Dus om met de deur in huis te vallen, de reeds aangekondigde motie die ik had ingezonden bij de griffie, die gaan we niet indienen, maar daar over zal ik zo dadelijk nog iets meer vertellen. We zien liever dat het college voortvarend aan het werk gaat met opstellen en uitvoeren van het werkprogramma. Waar het college akkoord is, is een goeie basis, het college-akkoord.

Uiteraard zal dit werkprogramma flink financiële gevolgen hebben. Beter voor Rijswijk verwacht dan ook dat deze kosten duidelijk worden opgenomen in de begroting van dit jaar en dat is meteen mijn eerste vraag, of u dat de raad kunt toezeggen. Terugkijkend werd de jaarrekening van 2021 afgesloten met een naar omstandigheden toch nog verrassend positief resultaat. Dus dan kunnen we wel stellen dat de financiën toch wel best op orde is. Dit ondanks dat de gemeente vorig jaar voor de tweede keer werd geconfronteerd met oplopende kosten als gevolg van het coronavirus en de toegenomen kosten in de jeugdzorg. De eenmalige meevaller, de Enecomiljoenen, mogen nu ook niet zomaar worden gebruikt om tekorten van nu en in de toekomst te gaan dichten. Daar hebben we toch heel andere ideeën voor vastgesteld. Beter voor Rijswijk heeft hoge verwachtingen van de nieuwe VVD-wethouder Werner van Damme met zijn belofte Rijswijk blijft goed, wordt beter en ik denk dat dat zeker beter voor Rijswijk is. Beter voor Rijswijk ziet graag een sluitende begroting, die we dus binnenkort hopen te bespreken. Het coalitieakkoord was na heel veel gesprekken ook voor Beter voor Rijswijk een onverwachte verrassing. Zeker wat betreft de brede samenstelling die vier jaar geleden zouden dat niet voor mogelijk hebben gehouden. Natuurlijk, alle partijen hebben te respecteren idealen.

GroenLinks gaat inzetten voor de energietransitie, een hele grote uitdaging in een periode van een dreigende recessie, de prijzen van brandstof, elektriciteit en gas, die rijzen de pan uit. Iedereen merkt ook dat de prijzen van boodschappen in de supermarkt omhoog vliegen. De eenmalige energietoeslag van achthonderd euro was welkom. Er komen tijdelijke verlagingen van de btw op energie. Lijkt allemaal erg leuk. Het zal maar een beperkt effect hebben, dus we zullen toch ons zorgen blijven maken over de portemonnee van de Rijswijker. Wat betreft de energietransitie, Beter voor Rijswijk is van mening dat dit niet lokaal kan worden doorgevoerd. Steunmaatregelen voor inwoners van Rijswijk moeten komen om de energietransitie transparant te maken. Geen ene Rijswijker heeft enig idee wat het allemaal moet gaan kosten. Informatieavond die de gemeente in Pagina 2 van 59

Concept verslag Kaderdebat 5 juli 2022 samenwerking met bewonersorganisaties organiseert, zoals onlangs in de Strijp, geeft geen enkel antwoord of perspectief. Er wordt uitsluitend informatie gegeven over de mogelijkheden, terwijl die nog volop in ontwikkeling zijn. Nou, de VVD, heb ik begrepen, wil gewoon vooral de financiële situatie van de gemeente in orde houden. Ik denk dat dat heel mooi is en de nieuwkomer in het college, de Partij van de Arbeid, zal haar energie zetten in de schaarse woningmarkt, waarvoor iedereen een plaatsje zou moeten zijn. Dat is best een zware opgave. Zo heeft iedere partij zo'n beetje, ik zal vast wat vergeten zijn, zijn eigen ideeën en dat is allemaal opgenomen. Beter voor Rijswijk is verheugd dat het college komt met een laadpalenbeleid. Hoewel ik vandaag las dat elektrische auto's steeds duurder aan het worden zijn en niet goedkoper en minder bereikbaar zal worden voor de gewone man, want ze worden hoofdzakelijk nog zakelijk gebruikt vanwege het fiscale voordeel, maar ze zijn er eenmaal en ze hebben veel fiscale voordelen en er is inderdaad ook behoefte dat er locaties zijn waar ze kunnen worden opgeladen. Nou, tijdens de bewonersbijeenkomsten waren er veel klachten te horen over de laadpaalplakkers die gebruiken, dat is een beetje een privéparkeerplaats.

Er vindt geen handhaving plaats, terwijl de problemen zich vooral voordoen in de avonduren. Nou, dan weet u wel, dan is er geen handhaver die op straat is en vanwege de toch wel heftige parkeerdruk zien veel bewoners graag de komst van laadeilanden aan de randen van de wijken. Dat is een goede oplossing om de wildgroei tegen te gaan en als jij je auto eens vijfhonderd meter verderop moet laden, dan laat je hem dat toch niet de hele nacht staan, want zodra die vol is haal je hem toch wel weg. Maar aan het college vraag ik, er komt een beleid, wanneer, de vraag is, wanneer kunnen we daar voorstellen van tegemoet zien? Voor Beter voor Rijswijk, die wil de ozb toch onder het gemiddelde houden van wat hier in de regio in rekening wordt gebracht. Mogelijk ontkomt de gemeente er niet aan de ozb iets aan te passen, omdat met de inkomsten veel nuttige zaken worden gedaan, maar het mag beslist niet buitensporig omhoog gaan. Reeds lang vraagt Beter voor Rijswijk naar een bescheiden renovatie van de Marimbahal. Voortvarendheid is hierbij gewenst, zodat de werkzaamheden snel ter hand kunnen worden genomen. De behoefte aan de binnensport wordt door de uitbreiding van woningen neemt dat enorm toe. Met name vanuit RijswijkBuiten, straks in het Havenkwartier en de Pasgeldlocatie, komt er toch heel veel behoefte naar overdekte sportruimte.

De vraag aan het college is, wanneer kan de raad hier een besluit over nemen? Want zo moeilijk moet het toch niet zijn. En dan nog het Rijswijks vestigingsklimaat voor ondernemers. Voorzitter, daar valt best wat aan te verbeteren, want Beter voor Rijswijk krijgt steeds vaker klachten over stroperige en zeer langdurige behandelingstijden van vergunningsaanvragen. Ook is het ondernemersloket niet of slecht bereikbaar. Ook op mails wordt vaak niet gereageerd en ja, als alle vergunningen, als alle benodigde stukken zijn ingediend, dan moet men toch binnen een redelijke termijn besluit kunnen? Tenzij er bijvoorbeeld nog een Bibob-procedure zou lopen. Ja, dan heb je helaas wat vertraging en ja, dingen moeten gewoon voortvarend worden afgehandeld en niet dat mensen al tien, twintig, vijftien weken moeten wachten op een vergunning. De vraag aan het college is, bent u bereid de dienstverlening aan ondernemers te verbeteren en aanvragen voor vergunningen om dat sneller af te handelen? Voorzitter, Beter voor Rijswijk is verheugd dat er meer woningen komen voor mensen die nu niet in aanmerking komen voor een sociale woning. Het zoeken naar een iets hogere segment blijkt ook nauwelijks aanbod in te zijn. Graag met prioriteit aandacht voor de bouw van flexwoningen en noodwoningen.

Er is een enorme schaarste, vooral voor zowel de Rijswijkse woningzoekende, alsmede statushouders, waarvan de overheid de gemeente opdraagt deze te huisvesten. Zoals ik al eerder aangaf, wij hadden overwogen om daar een motie voor in te dienen, maar wij zullen dat toch niet doen, omdat ik begrepen heb dat er nog een hele brede discussie gaat komen met de raad waar dit uit voorgaande orde zou komen. Dus eigenlijk is dan de vraag aan het college, wanneer kunnen we daarover gaan praten? Want ik denk dat enige spoed geboden is, want de vraag naar woningen neemt enorm toe en het college stelt dat de grens van de sociale woningen zeker op 30 procent moet blijven. Dat is goed, als het kan allemaal binnen de kaders. Prioriteit wordt gegeven aan woningzoekenden met beroepen in de zorg, onderwijs, politie en dergelijke. Beter voor Rijswijk hoopt dat hier op zo'n kort mogelijke termijn invulling aan wordt gegeven. Pagina 3 van 59

Concept verslag Kaderdebat 5 juli 2022 Voorzitter, vorig jaar heeft Beter voor Rijswijk in navolging van andere gemeenten aan de wethouder gevraagd, toevallig mijn eigen wethouder, om een experiment te beginnen om jongeren de mogelijkheid te geven om zich twee jaar eerder te laten inschrijven voor een woning. Dus bijvoorbeeld zestien jaar in plaats van achttien. Kinderen worden steeds eerder rijp, hebben ze me wel eens verteld. Daarnaast stil geworden, ik wil aan de wethouder vragen, wat heeft u eigenlijk met dat verzoek gedaan? We zijn verder. Ik hoop dat ik nog tijd heb. Voorzitter, graag meer aandacht aan wonen, werken, scholing, sport en cultuur. Als we dat doen draagt het ook bij aan een verminderde druk op de jeugdzorg en wat dit betreft mag best door partijen zoals onderwijs, Rijswijk Museum, B.B. Museum meer aandacht worden besteed aan geschiedkundige, culturele en educatieve lesprogramma's voor onze Rijswijkse jongeren. Ik denk dat daar heel veel winst in te behalen valt. Vorig jaar heeft Beter voor Rijswijk gevraagd voor het oprichten van buurtgezinnen. Voor deze activiteiten werd de Stichting Buurtgezinnen opgericht en toen waren er al tachtig gemeenten, was het al met een succes ingevoerd.

De stichting zorgt dat er hulp- en steungezinnen aan elkaar worden gekoppeld door informele en laagdrempelige hulp te bieden en ook op dat punt hebben wij niets meer mogen vernemen. Hoe staat het ermee? De groenvoorziening heeft extra geld beschikbaar gekregen voor onderhoud van het groen. Helaas zijn de bloembakken met rozen, die zag ik altijd hier vroeger in heel Rijswijk staan en misschien nog enkele anderen, wat senioren onder ons, misschien Coen, daar stond vroeger Rijswijk onbekend. Die zullen wel niet meer terug kan, maar wel iedere Rijswijker heeft kunnen constateren dat de kwaliteit van het groen onderhoud toch een stuk verbeterd is. De zomer is weer begonnen … De voorzitter: Mijnheer Kruger, wilt u afronden? De heer Kruger: O jee, ik had nog twintig pagina’s, maar goed. Maar, in ieder geval, aandacht voor de Japanse duizendknoop en de berenklauw. Ik ga nu dat overslaan, want het gaat over het hondenveldje wat weer herrezen is, wat mooi is en dan heb ik als laatste verzoek voor de afronding, onlangs werd in het forum door wethouder Armand beloofd dat de fontein rond 24 juni in gebruik zal worden genomen door de kinderen. Ik ben er net weer langsgekomen.

Mijn vraag aan de wethouder is, Manon, wanneer gaat onze kindvriendelijke wethouder Armand ijsjes uitdelen als de fontein in gebruik wordt genomen? Mijn laatste zin, voorzitter, Beter voor Rijswijk ziet het collegewerkprogramma met een goede inzichtelijkheid in de begroting met meer dan belangstelling tegemoet en we wensen jullie, Larissa, Armand, Mark, Werner en Gijs, daarbij heel veel succes. Dank u. De voorzitter: Dank u wel. We gaan verder met de fractie van GroenLinks. Dat is mijnheer Van ‘t Eind. De pasjeswissel lukt? Ja. De heer Van ‘t Eind: Ja. Voorzitter, twee weken geleden is er een nieuw coalitieakkoord gepresenteerd. Wij staan hiermee als stad aan het begin van een nieuwe periode. Een periode waar GroenLinks naar uitkijkt, want wij zijn trots op dat coalitieakkoord. Niet in de laatste plaats door de manier waarop wij daar samen met Beter voor Rijswijk, VVD, Partij van de Arbeid en D66 over onderhandeld hebben. Met open vizier en met respect voor elkaar standpunten. Dat heeft geleid tot een goed akkoord. Een helder akkoord, waarin we de uitdagingen van een groeiende stad oppakken. Een akkoord dat niet dichtgetimmerd is, maar voldoende ruimte laat om met de hele raad een echt debat te voeren over de nadere uitwerking. Natuurlijk zijn er punten in het coalitieakkoord waar GroenLinks in het bijzonder blij mee is.

Ik zal er een aantal opnoemen, zonder daarin uitputtend te zijn. Er wordt eindelijk werk gemaakt van het verduurzamen van Rijswijk. Met onder andere een lokaal energieloket, het ondersteunen van duurzaamheidinitiatieven door bewoners, bedrijven en VvE’s en inzet op alternatieve energiebronnen zoals geothermie. We gaan de uitdaging aan om de stad te laten groeien maar dat doen we wel in balans. We brengen de openbare ruimte verder op orde, houden Pagina 4 van 59

Concept verslag Kaderdebat 5 juli 2022 rekening met de gevolgen van de klimaatverandering en beschermen onze groene gebieden. Dus, geen woningbouw aan de randen van het Wilhelminapark. De bestemming van de Opperd wordt definitief groen en we koesteren het slagenlandschap en we houden rekening met de behoefte aan groene ruimte, bewegen en ontspannen in de nieuwbouwwijken. GroenLinks is blij dat we de sociale woningbouw op peil gaan houden. Rijswijk is een stad waar iedereen een eerlijke kans moet hebben om te kunnen wonen. We zetten vol in op regionale samenwerking. Rijswijk heeft veel te bieden, ook aan onze buurgemeenten. Voor GroenLinks is een sterke positie van onze stad belangrijk om problemen op te lossen en nieuwe kansen te grijpen. We zijn een regionaal OV-knooppunt. We hebben de ruimte voor unieke bedrijvigheid en leveren een forse bijdrage aan de woningbouwopgave. Tegelijkertijd hebben we ook te maken met uitdagingen in onze buursteden Den Haag en Delft. Uitdagingen die ook Rijswijkse kansen zijn, zoals een doorbraak rondom de ondertunneling van de Prinses Beatrixlaan en het vernieuwen van de Plaspoelpolder als één van de grootste bedrijventerreinen van Nederland. Nu breekt de periode aan om het akkoord verder te gaan uitwerken. GroenLinks kijkt dan ook erg uit naar het collegewerkprogramma.

Wij zullen in afwachting van die uitwerking op dit moment dan ook geen moties of amendementen indienen. Wel willen wij alvast aangeven wat voor GroenLinks in de verdere uitwerking en het debat daarover bijzondere aandacht zal hebben en niet alleen voor de uitwerking op de korte termijn in het collegewerkprogramma, maar ook voor de verdere vier jaar. GroenLinks zal zich bij elk voorstel van het college de vraag stellen wat is hiervan het effect op de bewoners van onze stad die het kwetsbaarst zijn en kan ook echt iedere bewoner meekomen en meedoen? We hebben hier ook bij bijzondere aandacht voor de effecten van energie-armoede. Op dit punt vragen het college om voor de komende winter alles op alles te zetten de mensen die de energietoeslag het hardst nodig hebben te bereiken en ook een voorstel te doen voor wat de gemeente nog kan betekenen voor bewoners als de energietoeslag niet toereikend blijkt te zijn, bijvoorbeeld door een hele strenge winter. Op dat laatste graag een reactie van het college. Zoals net gezegd zijn wij blij dat er weer ambitie is voor sociale woningbouw, maar we hebben ook oog voor koopstarters. Wij zien daarom het voorstel voor de invoering van de opkoopbescherming en de zelfwoningsplicht graag snel tegemoet.

Kan het college aangeven wanneer dat voorstel naar de gemeenteraad komt? Wij vragen actie om de energietransitie in Rijswijk eindelijk op gang te brengen en ons aan te passen aan een warmer klimaat. Bij de energietransitie ligt de eerste prioriteit wat GroenLinks betreft bij het helpen van bewoners die weinig financiële draagkracht hebben. Wij willen dat de stad de groei kan bijbenen. Er moeten straks voldoende scholen voor onze kinderen zijn. Er moeten genoeg welzijnsvoorzieningen zijn. We hebben nu al een tekort aan huisartsen en onze toekomstige bewoners moeten ook toegang hebben tot eerstelijnszorg. We hebben nu al onderhoudsachterstanden in de openbare ruimte. Daar maken wij ons grote zorgen over, zeker gezien de toenemende schade door klimaatgerelateerde problemen. Kan het college bij het collegewerkprogramma komen met een analyse op hoe goed we voorbereid zijn op de groei? Een analyse die inzichtelijk maakt waar de grootste uitdagingen zitten en wat we eraan gaan doen. Zowel maatschappelijk, zoals bijvoorbeeld scholen, welzijnsvoorzieningen, huisartsen, maar ook bijvoorbeeld qua klimaatbestendigheid van onze openbare ruimte. Kunnen we de hitte straks wel aan? En tot slot wil GroenLinks dat we echt werk maken van het herstellen van het vertrouwen in onze lokale overheid.

We verwachten dat in het collegewerkprogramma concreet is gemaakt welke stappen er gezet moeten worden om het vertrouwen van bewoners terug te winnen. Voorzitter, ik ga mijn verhaal eindigen. Er ligt een akkoord met een heldere kijk op de toekomst van Rijswijk. Een toekomst voor we de komende jaren keuzes maken op basis van een gezonde groei. Dat is een uitdaging, maar de uitdaging pakken we in gezamenlijkheid op. Met deze coalitie, maar zeker ook met de gemeenteraad in de volle breedte en vanzelfsprekend zoveel mogelijk met onze bewoners. GroenLinks ziet de toekomst met vertrouwen tegemoet en wij wensen het college veel succes met de uitwerking van het collegeprogramma.

Pagina 5 van 59

Concept verslag Kaderdebat 5 juli 2022 De voorzitter: Dank u wel. Dan gaan we verder met de volgende fractie, dat is Rijswijks Belang. En ik maakte net een opmerking over het boerenprotest en dat is aanwezig in onze zaal. De heer Weterings: Voorzitter, dank u wel. Laat ik beginnen met een woord van dank uit te spreken aan mijn trouwe fractie, bestuur, leden en sympathisanten. Fractieondersteuner en forumlid Mirjam ten Brummelaar, een stevig en helder Rijswijks Belang-geluid, niet meer weg te denken uit onze fractie. Nel Kames, maatje vanaf het eerste uur. Twee handen op één buik. Twee zielen, één gedachte. De moedergans van de partij. Ik zou niet weten wat ik zonder jouw oprechtheid, eerlijkheid en strijdvaardigheid zou moeten. Annemie Koegler, onze rots in de branding op het sociaal domein. Gewoon lekker jezelf kunnen zijn bij de partij. Ik hoor het je zeggen, topper. Bianca Niesen, vandaag helaas afwezig, met heel veel tegenslagen. Ook niet uit het veld te slaan bij Rijswijks Belang. We zijn er voor je, we denken aan je en zullen er altijd voor je zijn. Sterkte vandaag in de komende dagen. Voorzitter, Brandon Pouw, John van Overmeere, Esther Twilt, Jordy Bruin, Bliss van der Horst, Linda Heijnen, Kay Verbaan en alle anderen die ik niet helaas allemaal kan opnoemen in verband met de tijd, dank jullie wel. We zijn binnen één raadstermijn verdubbeld van twee naar vier zetels.

Gewoon in één klap de derde grootste partij van Rijswijk en zullen blijven opkomen voor onze verenigingen, ondernemers en inwoners. Voorzitter, dan vandaag het kaderdebat. Normaal gesproken het moment van het jaar, dat we met elkaar de kaders bespreken en het college richting meegeven voor het begrotingsdebat. Een moment dat Rijswijks Belang normaliter met een stevig en uitgebreid betoog, een stapel moties onder de arm, naar het kaderdebat gaat, maar dit keer pakt Rijswijks Belang het anders aan. Want de vraag is namelijk in hoeverre een stapel moties en een grondig voorbereid gepassioneerd betoog met politieke kaders, negen uur lang vergaderen we op dit moment wel zin heeft. Want de inkt van het coalitieakkoord is nog nat. De rook is amper opgetrokken bij de presentatie van het akkoord aan Rijswijk en haar inwoners. Wat voelen een behoorlijk aantal inwoners zich belazerd en bedrogen, grote verkiezingsbeloftes, waarvan zelfs één persoonlijk, gingen wel heel erg makkelijk overboord en de reacties waren ook niet mals. Om droevig van te worden en zie dit vertrouwen maar eens terug te winnen. De wethouders hebben net hun weg naar een kamer gevonden. Het wachten is nog op het collegewerkprogramma, met daarin de keuzes die het college maakt. Een voorbeeld.

Eerst stopt Rijswijk met sociale woningbouw en nu gaan we weer volgens het akkoord volop bouwen en hoe staat het dan met het achterstallig onderhoud bij onze huurwoningen? Zijn alle woningbouwverenigingen en corporaties bij? Is er nergens meer schimmel, tocht of ander achterstallig onderhoud? Dat was volgens mij de afspraak die een meerderheid van de raad omarmde toen het CDA met een motie kwam die werd aangenomen. Eerst achterstallig onderhoud wegwerken en dan pas eventueel bijbouwen. Ik hoor graag van de wethouder hoe de corporaties ervoor staan. Het verleden heeft ons geleerd dat bij het kamerdebat direct na het installeren van een nieuw college, de beantwoording van de wethouders veelal bestond uit daar kan ik u geen antwoord op geven, ik ben net begonnen, bedankt voor de suggestie, we nemen het mee in de uitwerking van het collegewerkprogramma. Bij het in stemming brengen van de moties vanuit de niet-coalitiepartijen hielden de kersverse coalitiepartijen de gelederen in het eerste kaderdebat vaak gesloten. Voorzitter, Rijswijks Belang past vandaag voor het rondje om de kerk. De coalitie heeft bij installatie aangegeven samen te willen werken met de raad. Geen oppositie, geen coalitie, maar samenwerken om de stad te besturen. Een mooie ambitie. Rijswijks Belang denkt ook zeker met u mee en gaat met u mee op de inhoud.

Toch hebben wij in het verleden vaker dit soort uitspraken gehoord over coalitie en oppositie, maar wat in het openbaar gezegd wordt en wat in de achterkamertjes van het stadhuis en in de coalitie gebeurt, daar zat in het verleden vaak een wereld van verschil. We zijn dus op onze hoede. Om eerlijk te zijn, daar waar nodig is wil Rijswijks Belang keihard ingrijpen en oppositie voeren, want, voorzitter, laten we eerlijk zijn, dat is hoe ons democratisch stelsel nu eenmaal werkt. Voorzitter, het BMC-rapport was duidelijk. Er is veel verbetering nodig als het gaat om de samenwerking in de raad, college en het ambtelijk apparaat. Volgens de conclusie gaat de raad vaak op de stoel zitten van het college. Laat Rijswijks Belang vandaag dan maar het Pagina 6 van 59

Concept verslag Kaderdebat 5 juli 2022 goede voorbeeld geven, het college is aan zet en het college heeft nu plaatsgenomen achter het stuur van dit prachtige schip, ik zal de naam niet noemen en zal de richting moeten gaan bepalen. Geen stapel moties om u de goede kant op te wijzen. Laat eerst maar eens zien welke richting u echt op wil gaan met ons Rijswijk. Voorzitter, kijkend naar de jaarrekening en de eerste halfjaarsrapportage zien we meer dan tweehonderd bladzijdes vol met mooie woorden en complimenten. Op papier loopt alles op rolletjes, als we op de mooie woorden afgaan, maar als Rijswijks Belang met onze inwoners in gesprek gaat dan blijkt de beleving helemaal niet dan op de papieren werkelijkheid. Als het gaat om normale zaken, zoals het groenonderhoud, achterstallig straatwerk, zwerfafval, veilige en leefbare wijken, dienstverlening en de wachtlijsten in de zorg. Veel van deze inwoners geven aan zich niet gehoord, gezien en begrepen te voelen door de gemeente. De basis moet dus echt veel beter op orde, zowel intern als extern. Luister naar onze inwoners, weeg de beslissingen zorgvuldig af of dit wel de juiste keuze is voor onze inwoners en leg uit waarom u bepaalde keuzes gemaakt, want, voorzitter, dat is waar het bestuur van de stad om zou moeten draaien.

Met de bovengenoemde punten uitgesproken te hebben, voorzitter, willen wij toch één groot zeer belangrijk kader meegeven. Onze fractie trok eerder aan de bel, achteraf een noodklok gebleken. Op 23 maart 2021 heeft onze fractie artikel 44-vragen gesteld over het huisartsentekort en de betaalbare praktijkruimte zijn Rijswijk en zelfs nadrukkelijke vervolg vragen gesteld, op 24-5-201, ruim een jaar geleden. U heeft ons toen toegezegd ondersteuning van huisartsen, van samenwerking tussen huisartsen, het adviseren van de huisartsen over de werving, het aandragen van ruimtes en locaties die mogelijk interessant zijn voor de huisvesting, zodat er plek is voor onder andere meer medewerkers en de praktijken helemaal toegerust zijn om prettig te werken. Dat is een keiharde toezegging geweest. Voorzitter, waar is het misgegaan in het afgelopen jaar? We spraken vorige week een huisarts die zelfs een tijdje in een container spreekuur moest houden. Graag verneem ik van u wat u het afgelopen jaar heeft gedaan met onze zorgen en wat u als de brandweer gaat doen met onze zorgen van onze huisartsen. Dank u wel. De voorzitter: Goed. Dan gaan we verder met de fractie van Wij. Rijswijk. Dan zien we de heer Van Dam. De heer Van Dam: De magische handen. Voorzitter, het is de tweede keer in vier weken dat we hier bij elkaar komen, dat we het gaan hebben over de toekomst van Rijswijk.

Waar we twee weken geleden of drie weken geleden geen antwoord kregen op onze voorstellen en op onze vragen, hopen we dat vanavond wel te krijgen. Met het oog op de toekomst wil ik de wethouder van Financiën vragen om een kleine uiteenzetting te geven van hoe Rijswijk er financieel voorstaat en ik zou hem specifiek willen vragen om toe te lichten hoe het collegewerkprogramma effect gaat hebben op onze begroting en voornamelijk op de financiële ruimte die wij nog als raad hebben. Zeker voor vanavond waarin we kaders proberen mee te geven voor de komende tijd, want wordt het hele vrije budget van de gemeente nu al opgeslokt door het collegewerkprogramma of hebben we nog ruimte om plannen aan te dragen voor de toekomst? Ik heb nog een aantal andere financiële vragen. Eentje gaat over de stelpost. In 2021 hebben we een stelpost opgenomen in onze begroting. Die telde toen 1,7 miljoen. Deze is gerealiseerd tot acht tot negen ton. Dat is in principe een positief feit, maar het feit dat die acht ton er nog steeds staat ben ik benieuwd van wat gaan we daar nu mee doen, met die acht ton en wat voor effect heeft dat op onze begroting? Rijswijks ziet of Wij. Rijswijk ziet veel kansen in de financiële cijfers van Rijswijk. Waar we kijken naar de begroting van 2021 zien we dat veel onderdelen van de begroting nog niet volledig zijn uitgegeven.

Wij vinden dan ook dat we als gemeente Rijswijk terug moeten gaan naar het zero base begroten. Niet begroten aan de hand van het startpunt van vorig jaar, maar kijken wat we daadwerkelijk nodig hebben om de taken uit te voeren die wij hebben gezegd dat we gaan doen. Kijken naar de reële kosten en die als uitgangspunt nemen. Graag zien we dan ook voor de begroting een uitgewerkt plan hoe we de komende vier jaar elk programma minimaal één keer de komende vier jaar op deze manier hebben begroot. Kan de wethouder daar straks een toezegging op geven? Naast deze financiële kaders zou ik het ook Pagina 7 van 59

Concept verslag Kaderdebat 5 juli 2022 nog willen hebben over de drie thema's. Namelijk leefbaarheid, het sociaal domein en participatie, beginnend met de laatste. Kijk, we hebben het in het coalitieakkoord er al over gehad, het nieuwe college en de nieuwe coalitie die wil het graag samen de stad maken. Tegelijkertijd zien we hier nog weinig van terug de afgelopen maanden, maar ik zou graag het voorstel willen doen om te gaan investeren in die samenwerking met de stad. Na de ontwikkelingen van het participatiebeleid dat we hebben gehad is het tijd voor de volgende stap, want we gaan bestaande participatietrajecten, die kunnen verbeteren, dus hoe gaan we nou op de juiste manier de juiste mensen betrekken in deze participatietrajecten? Daar zien wij graag ruimte voor in de begroting. We hebben de ambitie om Rijswijkers in hun eigen wijken mee te laten beslissen over de toekomst van hun wijk en we zien bij andere steden zoals Schiedam, Enschede, maar ook Groningen, dat de wijkbudgetten worden ingezet om initiatieven vanuit de eigen wijk te realiseren. Nou, ik denk dat dat naadloos aansluit bij de audities van dit college, aangezien wij samen de stad willen maken, dus ik hoor graag of de wethouder het met ons eens is dat we een onderzoekingang stellen voor de begroting, om die wijkbudgetten, om te kijken of we die wijkbudgetten ook in Rijswijk kunnen krijgen.

Ik hoor graag straks een reflectie van de wethouder. Een tweede ding wat ik graag zou willen bespreken is het sociaal domein. Want gezond deelnemen aan de samenleving is niet voor iedereen zo vanzelfsprekend. Er kunnen financiële redenen zijn of gezondheidsredenen of juist culturele of sociale blokkades om aan waardoor mensen hier in Rijswijk niet mee kunnen doen met onze Rijswijks samenleving zoals ze dat graag zouden willen en deze mensen krijgen in Rijswijk vaak zorg, maar we zien dat deze hulpbehoevenden, dat daar een shifting in is en dat heeft met name te maken in de financiële hoek en met name te maken met hedendaagse activiteiten, zoals bijvoorbeeld de stijging van de inflatie, maar ook de energieprijzen of de naweeën van corona en de verwachting is dat we een nieuwe groep werkende armen gaan krijgen. Voor die nieuwe groep werkende armen is ook ander soort beleid nodig, aangezien zij digitaal vaardiger zijn en ook vaak wat mondiger zijn. Maar ook deze mensen die moeten straks op een goede weg naar de zorg die ze nodig hebben begeleid worden en we hebben daar een middel voor in Rijswijk, dat is de sociale kaart.

Dat is een ontzettend mooi middel, maar deze mag volgens ons toch nog wel even wat prominenter naar voren komen en voor deze groep zou het handig zijn als die dus een mooie plek krijgt op onze nieuwe website, maar ook voor de andere groep, de mensen die juist niet digitaal vaardig zijn, zou het mooi zijn als deze kaart niet alleen digitaal leeft gemaakt maar ook offline. We hebben daarvoor een motie ingediend, dus ik hoor graag straks van de wethouder een reactie op die motie en of deze kan worden overgenomen of wat daarmee kan gaan gebeuren. Om verder te gaan in het sociale domein, we hebben vaak als fractie aangegeven dat we graag wat meer expertise en ervaringsdeskundigen willen in de zorg en we zien in het coalitieakkoord dan ook dat we gebruik gaan maken van ExpEx. Nou, dat is denk ik een heel mooi initiatief, maar we willen graag van de wethouder horen hoe die ExpEx dan precies een rol gaan krijgen in de jeugdzorg en is de wethouder dan niet met ons eens dat we niet alleen in de jeugdzorg, maar in het hele zorglandschap moeten investeren in die expertrol? Een derde en laatste onderwerp dat ik hier graag onder de aandacht wil brengen is de bereikbaarheid en leefbaarheid van onze stad. Ik ga er niet teveel woorden aan vuil maken, dat hebben we de vorige keer al gedaan, maar onze stad loopt vol.

Het is net denk ik al door verschillende sprekers gezegd, maar we staan heel erg onder druk. Op heel veel verschillende gebieden en ik wil specifiek het dossier wonen en mobiliteit even uitlichten. Beginnend met mobiliteit. We hebben aangegeven dat nu het moment is om te kijken hoe we Rijswijk bereikbaar houden. Hoe gaan wij nog eens van a naar b kunnen verplaatsen. Het wordt steeds drukker. We gaan steeds meer woningen toevoegen, maar tegelijkertijd zien we ook heel veel plannen voor woningbouw en ik zeg van laten we dan eerst kijken naar hoe we van a naar b kunnen gaan voordat we al die woningen neerzetten en ik zie dan ook graag in de begroting een aantal kaders terug of budget wordt vrijgemaakt om die plannen voor onze mobiliteit te kunnen realiseren. Als Rijswijk hebben we ook een groot belang in het openbaar vervoer, om de kwaliteit hiervan te borgen en jammer genoeg wordt het openbaar vervoer heel erg onder druk gezet. Dat zien we in de MRDH, die steeds verder terugschaalt omwille van Pagina 8 van 59

Concept verslag Kaderdebat 5 juli 2022 bezuinigingen, omwille van corona, maar toch zien we graag dat we hier enigszins nog invloed op zouden kunnen hebben. Dus de vraag ook aan de wethouder, kunt u zich alstublieft inzetten en in gesprek gaan met de MRDH om te kijken wat er mogelijk is om sommige haltes in Rijswijk nog te kunnen behouden? Eén van de belangrijkste dingen op mobiliteit is de Beatrixlaan. We hebben denk ik een goede start gemaakt de afgelopen vier jaar door 30 miljoen van de Eneco gelden in de reserves te stoppen, maar laten we zelf ook structureel gaan bijdragen aan de ondertunneling van de Beatrixlaan. Ik zie dit graag terug in de begroting. Daarnaast lees ik terug in het coalitieakkoord dat er een ambitie is om één van de twee stationsuitgangen te sluiten. De vraag is, wordt daar straks dan ook budget voor vrijgemaakt? Dan wil ik het hebben over de leefbaarheid hier in Rijswijk, want dat is een ontzettend belangrijk punt. Het is ook al aangegeven, iedereen spreekt daarover. Ik wil hier graag ook een paar kaders meegeven voor de begroting in november. Ik zie graag de fase twee van de landgoederenzone terug worden opgenomen in de begroting.

Ook de herinrichting van onze parken, zodat mensen kunnen sporten, spelen en recreëren, dat verdient volgens ons echt de aandacht en gesproken over spelen, ik zou graag willen dat we toch echt budget gaan vrijmaken voor de inclusieve speeltuinen. Vaak wordt er nu een stempel gedrukt op de speeltuin van nou, deze is inclusief, terwijl er één wipkip staat die wellicht in de buurt komt van een inclusieve speeltuinen, maar hoe mooi zou het zijn als we daar nou echt een keer een mooi voorbeeld in Rijswijk van hebben? Dat is dan voor kinderen, maar ook jongeren verdienen onze aandacht. Dus laten we ook budget vrijmaken voor een jongerenontmoetingsplek , want die hebben we gewoon nodig en daarbij wil ik het voor de eerste termijn even voor laten. Bedankt. De voorzitter: Dank u wel. Dan gaan we verder met de fractie van D66. Ik zie mevrouw Woudstra. Mevrouw Woudstra: Dank. Dank, collega's. Altijd een mooi moment, kaderdebat, om echt te zien waar iedereen voor staat en mooi om de verhalen net van iedereen te horen en die passie voor de stad te zien. D66 Rijswijk is blij. Blij om te zien dat er een bredere samenwerking mogelijk is met deze coalitiepartijen en dat we met elkaar dit aangaan en samen met de Raad nu naar de volgende stap toe kunnen. Dat meen ik. Het met elkaar werken aan de stad via goede gesprekken. Samen verder komen en verschillen overbruggen.

Dat is ook mijn politieke drijfveer en ik ben blij dat dat nu ook hier terugkomt. Vanuit de raad gaat D66 Rijswijk zich inzetten om samen vorm te geven aan onze groeiende stad. Met balans tussen groei en gezondheid. Onze stad is in verbouwing en dat vraagt veel van alle inwoners, van ons en het nieuwe college. Er is werk aan de winkel voor de toekomst van onze stad, maar ook met aandacht voor elkaar tijdens die verbouwing, want het is nooit makkelijk als je met elkaar aan het verbouwen bent. We hebben er vertrouwen in om deze nieuwe periode met elkaar de slag te gaan. Om dat te doen met duidelijke kaders en een duidelijke insteek. Vanuit de raad die kaders stellen, controleren en adviezen geven. Ook het college de ruimte geven om invulling te geven en de voorzet van de raad in te kunnen koppen. Waar staat D66 Rijswijk voor? We hebben het de hele tijd gehad over fijn wonen in een groene, leefbare stad, waar iedereen mee kan doen. De komende tijd zijn er drie punten waar we daar extra op gaan letten. Dat zijn je hier thuis blijven voelen in de stad, van grijs naar groen en samen aan de slag, met en voor elkaar in onze stad. Je thuis blijven voelen in deze stad. De groei van onze stad is nodig. Er is een grote behoefte aan woningen voor jongeren, ouderen en families en woningen die passen bij deze tijd. Dat gaat om meer dan alleen huizen.

We wonen hier samen en met elkaar en het karakter en sfeer van de Rijswijk doet ertoe. Dat is waarom je hier fijn woont. Dat je hier samenwoont met de sociale buurt en goede voorzieningen. Dat maakt wonen hier fijn en dat gaat niet vanzelf. In het college-akkoord is aandacht voor het karakter van Rijswijk en al het werk dat verzet moet worden voor onze toekomst. We roepen het college op om bij de uitwerking goed zicht te houden op de balans tussen groeien en sociale samenhang en het karakter van onze stad. Je thuis voelen gaat voor ons over mee kunnen doen en kansen krijgen. We zijn blij dat kansengelijkheid aandacht heeft in het college-akkoord. We zien uit naar de uitwerking Pagina 9 van 59

Concept verslag Kaderdebat 5 juli 2022 daarvan en concreet met name ook in het onderwijs, met een goede opvang van kinderen en de overgang van kinderopvang, de speelzaal naar de basisschool. We hopen graag te zijner tijd van de wethouder te horen welke stappen hierin worden gezet om die overgang te verbeteren. Bij je thuis voelen hoort ook betrokkenheid. Het Huis van de Stad is voor ons de plek waar dit gevoel duidelijk naar voren moet komen. Vooruitlopend op de opening vragen we het college om te starten met een jaarlijkse open dag van het Huis van de Stad, waar gemeente, verenigingen en stichtingen zichzelf kunnen presenteren en mensen kennis met elkaar kunnen maken en de inwoners van de stad kunnen zien hoe weinig drempels er in Rijswijk zijn om mee te kunnen doen. Kan de wethouder dit toezeggen? Daarnaast vragen we het college om een voorstel te doen voor een welkom-in-Rijswijkpakket. Een pakket met informatie over je wijk, over de verenigingen in de stad, acties met ondernemers en alles wat erbij komt kijken om te laten zien dat we hier mensen welkom heten.

Met natuurlijk als het aan ons ligt een groen welkomstgeschenk en een pakket dat ook laat zien wat het karakter van Rijswijk is, dat zichzelf terugverdient, want laten we ook op de centen blijven letten, maar dat zich terugverdient doordat mensen zich meteen betrokken voelen bij de stad en daar door meedoen en op die manier de stad helpen maken. Kan de wethouder dit meenemen in het collegewerkprogramma? Een stad waar je je thuis voelt moet de basis op orde hebben. Collega's hebben wat ook al aangehaald. Als het gaat om onderhoud en stadsbeheer bijvoorbeeld. We zijn blij dat dit in het collegeakkoord aandacht krijgt en zullen het zeker blijven volgen. Want er is nog genoeg te doen. Van grijs naar groen. Grote zorgen heeft D66 over het hebben van een dak boven je hoofd. Dat aan het eind van de maand een stukje maand en niet geld overhouden. Dat je rekeningen niet meer kan betalen. Er is landelijk aandacht voor, maar het vraagt ook actie van de gemeente. Het bouwen van huizen voor iedereen in Rijswijk en het inzetten op voorkomen van energiearmoede zijn twee punten die we belangrijk vinden uit het coalitieakkoord. Net als het aanpakken van schulden. We vragen het college de raad goed te blijven informeren over de uitwerking hiervan en over de draagkracht van de mensen in de stad. We kijken met verwachting naar de brede inzet op woningen voor jongeren, families en ouderen.

Zowel sociaal als midden, huur en koop. Daarbij gaat het om kansen voor onze Rijswijkse jeugd, zorgen voor onze ouderen en kansen voor iedereen. Voor ons betekent het ook voor mensen uit de Oekraïne en vluchtelingen. Een groene stad, dat blijven we niet zomaar. En heel aantal wijken in Rijswijk zijn versteend. Ik heb net nog de NK Tegelwipfoto’s gezien. Er is nog heel veel te doen en je mag nog meedoen met het wippen van tegels. Dus zullen wij blijven kijken naar het duurzaam investeren en het kijken naar de acties die het college hierin doet. Circulariteit, het zorgen dat we zo min mogelijk belasten en zoveel mogelijk hergebruiken staat bij ons daarbij voorop. Voor een leefbare buurt is die directe omgeving belangrijk. Net werd al aangehaald en gebruik alsjeblieft allemaal hier in de raad men naar buiten de hashtag met het ov om te laten zien hoe belangrijk we het OV vinden en dat het echt niet kan dat de haltes opheffen en dat er actie moet komen om soms openbaar vervoer te behouden. We zien vanuit het college ook graag duidelijke acties terug, zoals het verbreden en asfalteren van fietspaden, goede voetpaden en verbetering van de oversteekpunten. Dat kan ook eenvoudig en niet al te duur. Met betere belijning voor het verkeer in de Plaspoelpolder en voor de langere termijn betere verbindingen met fietssnelwegen in de regio, zoals dus de Van Steenlaan en de Plaspoelpolder.

Kan de wethouder dit toezeggen? Samen met bewoners werken aan de stad. Dat is het derde thema. Onderhoud en groei van de stad, daar is veel te doen en dat vraagt om één ding: uitvoeren. Aan de slag. Het gaan doen. Op de korte en met aandacht voor de lange termijn. Dat kan alleen met goede mensen. Mensen die werken in, aan en voor Rijswijk. Onze gemeentelijke organisatie is belangrijk. Dat zijn de mensen die er voor onze stad zijn. Juist nu de stad zoveel verandering doormaakt. We horen graag van het college hoe de schaalsprong van de gemeente ingevuld gaat worden, zodat we als raad ook kunnen zorgen dat ambities uitgevoerd worden. Een ander project, een andere opzet met meer versnelling in plaats van bijvoorbeeld het grote project organisatieontwikkeling, zullen wij achter staan. We horen graag meer van het college. Mee kunnen doen betekent ook dat gemeenten kunnen begrijpen. Met duidelijke taal zoals Dirk Duidelijk en het kunnen reageren op een herinrichting van de straat Pagina 10 van 59

Concept verslag Kaderdebat 5 juli 2022 op je eigen manier of het zelf een voorstel kunnen doen. Net werd al gerefereerd door Wij. aan de wijkbudgetten. Daar sluit ik me graag nog hier ook bij aan. We zien de graag ook een voorstel voor terug of een ander voorstel dat in elk geval de wijken de mogelijkheid geeft zelf in actie te komen. Kan de wethouder bij het maken van het participatiebeleid het Right to Challenge terug laten komen, zodat je zelf je boomspiegel kan onderhouden of, veel grootser, een voorstel kan doen voor die herinrichting van die straat in je wijk, want een Right to Challenge kan het mogelijk maken dat er betere ideeën komen en laten we die ideeën benutten. Laten we ook aandacht hebben voor het feit dat er buurten zijn waar bewoners minder actief kunnen zijn. We vinden het belangrijk dat meer meedoen voor de een niet leidt tot het afhaken of minder doen van de andere en zien het ook graag terug in het participatiebeleid. De voorzitter: Mevrouw Woudstra, wilt u afronden. Mevrouw Woudstra: Ik ga afronden. In de dienst van de verlening zien we graag een open en veilige omgeving terug. Kan de wethouder toezeggen bij de VNG en gemeenten Alphen de goede ervaring op te halen en te kijken hoe die in Rijswijk kunnen worden toegepast? En tot slot, digitalisering.

Hartstikke mooi, TikTokfilmpjes, foto's kunnen delen, maar er zijn ook andere kanten en we vragen aandacht voor beiden en zien graag stappen terug om te zorgen dat er discriminatie met algoritmes wordt voorkomen en digitaal fluctueren bij ons mogelijk wordt en aan de andere kant, ook papier, zoals net ook werd aangehaald, er voldoende mogelijk blijft om mee te doen. Collega's in de raad, het zijn lastige tijden, laten we daar eerlijk over zijn en politiek verschillen we zeker, maar in de passie en de energie voor onze stad niet. Laten we elkaar daarop vinden. Dank u. De voorzitter: Dank u wel. Even de kaart meenemen. Dames en heren, we zouden even kort kunnen pauzeren, maar we kunnen ook verder gaan. Ik stel voor om verder te gaan. Ik zie mijnheer Sleddering al. Ja? Dan maken we de rit gewoon even af. De VVD-fractie. De heer Sleddering: Ik … Fantastisch. Dames en heren, geacht college, voorzitter. Ik ga geen compliment geven aan dit college, want wij moeten vandaag denken aan de gisteren overleden beste schrijver en dichter van Nederland, Remco Campert en wat zei deze goede man? In Nederland vormt een compliment vaak de verpakking van een enorme belediging. Dus geen compliment, maar zie het als een compliment. Vorige week presenteerde het nieuwe college zich aan onze raad.

Na een lange en intensieve formatieperiode kan het college nu aan de slag op basis van het afgesloten akkoord. De VVD-fractie heeft na de verkiezingen uitgesproken dat onze stad een stevig en stabiel stadsbestuur nodig heeft met daarin ook bij voorkeur een rol voor de VVD. De eerste weken van de formatie waren moeizaam, vooral omdat het niet over de inhoud ging, maar over partijen en over personen. Dat gebeurtenissen uit het verleden een impact hebben gehad op sommige partijen in deze raad begrijp ik, maar dat dit zo direct op de man of vrouw moest worden gespeeld heeft mij bedroefd. Gelukkig heeft de formateur op enig moment daar een einde aan gemaakt en de huidige coalitiepartijen een opdracht gegeven om hun verantwoordelijkheid te nemen. Voor de stad een brede coalitie te vormen met ruime meerderheid in de raad. Ik dank de collega's bij de onderhandelingen het oppakken van die verantwoordelijkheid en dat wij stevig in inhoudelijk aan de slag zijn gegaan en soms zorgen open en eerlijke bilaterale gesprekken daarbij voor een beter begrip voor elkaars positie. Met dit nieuwe stadsbestuur kan Rijswijk voortvarend aan de slag met de uitdagingen die op onze stad afkomen. Niet alleen van buiten, maar ook vanbinnen. De afgelopen jaren heeft Rijswijk ingezet op een stevige groei van onze gemeente.

Daar hebben we zelf voor gekozen en grote plannen gemaakt, maar Rijswijk, natuurlijk, voor Rijswijk, maar ook om tegemoet te komen aan de grote opgaven die bestaan voor de regio. Op het gebied van wonen, werken, bereikbaarheid en leefbaarheid. In het coalitieakkoord zijn deze begrippen dan ook een rode Pagina 11 van 59

Concept verslag Kaderdebat 5 juli 2022 draad. Samengevat met de term gezonde groei en met behoud van onze identiteit, onze sociale en culturele infrastructuur. Een gezonde groei betekent net als bij mensen dat je moet opgroeien in een stabiele omgeving. Dat je middelen hebt om te groeien. Dat je vet op de botten hebt om af en toe een ziekte c.q. terugval op te vangen. En ja, groeistuipen doen soms pijn, maar gemeende interesse voor die pijn, dat moet kunnen helpen. Iedereen in Rijswijk moet gelijke kansen hebben om mee te doen aan de samenleving, het liefst zonder armoede. Of zoals Remco Campert zei, zonder geld is het erg moeilijk om van je rijkdom te genieten. Een grote verantwoordelijkheid voor het stadsbestuur, zo voelt de VVD dat ook. Er moeten er zijn als gemeente voor mensen die niet mee kunnen, maar ook de eigen verantwoordelijkheid weegt zwaar. Niet altijd maar meteen naar de overheid kijken en vragen of de overheid iets voor jou wil doen. Soms vragen mensen echt teveel aan de gemeente zonder zelf iets te hebben ondernomen. De gemeente moet eigen verantwoordelijkheid en eigen initiatief waarderen, stimuleren en belonen.

De VVD kijkt uit naar de samenwerking met het college en ziet graag het werkprogramma tegemoet, maar vooral naar een nieuwe begroting voor 2023 en een meerjarenbegroting met een structureel begrotingsoverschot als buffer voor investering en uitgaven in relatie tot de groei van Rijswijk. In het coalitieakkoord is een mooie balans gevonden tussen ideeën en opvattingen van verschillende partijen. Een evenwichtige afweging gemaakt wat kan, wat niet kan of wat niet meer kan als de financiële mogelijkheden van de stad beperkt zijn. Middelen die we wel nodig hebben om de groei van onze stad mogelijk te maken. We moeten ons klaarmaken voor een schaalsprong voor Rijswijk. Het wordt een soort tweede puberteit voor ons, maar zoals Remco Campert zei, het leven is verder vurrukkulluk. De VVD wil graag een paar gedachten naar voren brengen die het college kan meenemen bij de uitwerking van het akkoord. Afspraken over financiën zijn in het akkoord helder geformuleerd. VVD gaat er vanuit dat die afspraken ook worden nagekomen. Daarbij speciale aandacht voor de lasten van burgers en bedrijven. Die lasten stijgen door inflatie en enorm gestegen energieprijzen. Bij alle beslissingen die het college neemt moet goed gekeken worden wat dit betekent voor de lasten van burgers en ondernemers. De VVD realiseert zich goed dat om te groeien we moeten investeren en daar is geld voor nodig.

Die bereidheid om middelen vrij te maken voor die investering is er bij de VVD. Wel gekoppeld aan een immer kritische blik op nut en noodzaak van uitgaven en de efficiency van de uitvoering en daar dan ook maar meteen een waarschuwing van de VVD dat het geen zin heeft geld te alloceren voor mooie plannen als men weet dat dat geld door het personeelstekort op het stadhuis en bij de uitvoering niet kan worden weggezet. De VVD ziet een paar risicovolle zaken op ons afkomen, maar vraagt het college strak te kijken naar de uitgaven, in de tweede fase bijvoorbeeld van het Huis van de Stad. Ik ga er niet opnieuw over beginnen, maar goed, Campert waarschuwde de mensen al tegen mensen die zeggen dat met de kostenstijging van het Huis van de Stad valt altijd wel mee. Het ophouden van de schone schijn kan geen kwaad, zolang je het zelf maar weet. Een groeiende stad moet bereikbaar en leefbaar blijven. Dat vraagt om een afgewogen beleid op het gebied van mobiliteit. Daarbij hoort stimuleren van lopen, fietsen en openbaar vervoer, maar ook voor de noodzakelijke bereikbaarheid met betrekking tot bedrijven en het woon-werkverkeer van de burgers blijft een auto misbaar. Natuurlijk kijkt over de VVD anders aan tegen automobiliteit. We moeten rekening houden met de leefbaarheid, maar mensen, ook elektrische auto's hebben ruimte nodig. Om te rijden, om te laden en om te parkeren.

Bij nieuwbouwprojecten is dat makkelijker te doen dan in bestaande oude wijken. Het weghalen van parkeercapaciteit in oude wijken, zonder een alternatief aan te bieden, kan niet de bedoeling zijn. Ik hoop dat we nu eindelijk eens doorpakken met de parkeervoorzieningen in Oud Rijswijk. Dan is het een stuk beter te accepteren dat er op straat parkeerplaatsen verdwijnen, bij herinrichting van bijvoorbeeld Steenlaan of Lindelaan, maar zonder alternatief gaat dat echt niet in die oude wijken. Mobiliteit is geen zaak alleen voor het lokale bestuur, maar zal ook en wellicht zelfs vooral regionaal moeten worden vormgegeven. Goed kijken naar de gewenste verkeerssituatie in onze regio. De onlangs gepresenteerde plannen met betrekking tot de Binckhorst zijn voor de VVD dan ook uiterst teleurstellend. Daarin is werkelijk niets te merken van zo'n gemeenschappelijke visie op regionale mobiliteit. De projectorganisatie maakt de woorden van Remco Pagina 12 van 59

Concept verslag Kaderdebat 5 juli 2022 Campert wel waar. Oud word ik wel, het wijzer worden wil maar niet lukken. Het gaat hier gewoon alleen om het probleem oplossen voor de gemeente Den Haag. Het omleggen van lijn 1 over de Geestbrugweg zit nog steeds in de plannen, terwijl daarvoor nog nooit nut en noodzaak is aangetoond en alle problemen vallen neer op de gemeente Rijswijk. Ik noem het verminderen van de parkeercapaciteit zonder alternatief. Ik noem de geluidsoverlast van de zwaardere trams op Geestbrugweg en vooral de kruising met de Haagweg. De afdraaiende trams zorgen niet alleen voor extra lawaai in de bocht, maar zorgen voor een minder goede doorstroming op de Haagweg zelf. De nieuwe bewoners van de Binckhorst hebben er natuurlijk baat bij om met goed OV snel naar de stations Den Haag CS en Voorburg te komen. Dat moet ook geregeld worden, maar niet via Delft en de VVD mist ook een goed inzicht in de gevolgen voor de verkeerssituatie. Een nieuwe inrichting van de Geestbrugweg moet helpen om minder verkeer erover te krijgen. O ja, maar waar gaan die auto's naartoe dan? Sluipend en kruipend door de wijken Cromvliet en Leeuwendaal of gezellig allemaal over de Westvlietweg? Ik hoor de deskundigen al zeggen nee, die auto's moeten zo snel mogelijk naar de A4 en de A12. Maar hoe dan? Via de Haagweg of de Hoornbrug? Via de Boogie Woogietunnel? Die niemand kan vinden.

Via de Beatrixlaan? Deze problematiek vraagt een intensieve, regionale aanpak … De voorzitter: Mijnheer Sleddering, u moet afronden. De heer Sleddering: Ja. Met duidelijke keuzes over de aan- en afvoer van het verkeer richting de snelweg. Ik zal een stukje overslaan. Er is dus veel werk te doen voor het college, voor de raad en voor de ambtelijke organisatie. Bij die laatste groep zal een schaalsprong gemaakt moeten worden, kwantitatief en kwalitatief. Ga daar als college snel mee aan de slag samen met de raad en val niet in de valkuil dat alles wel in orde komt met de uitwerking van het BMC-rapport. Dat mag niet uw excuus-Truus worden om niet door te pakken als er kansen zijn. Om met Remco Campert af te sluiten, als je niet uitkijkt blijf je je hele leven voorbereiden. De voorzitter: Dank u wel. We gaan verder met de CDA-fractie. Mijnheer Van Enk. De heer Van Enk: Ja. Dank u wel. Voorzitter, over zowel de jaarrekening als de correcties op de lopende begroting in de halfjaarrapportage kunnen wij kort zijn vandaag. Ik denk dat het vorig college een keurig financieel resultaat heeft achtergelaten voor het college dat nu van start gaat. Geen zorgen op dit moment dus, maar wel zorgen over de toekomst qua financiën en economie van onze stad op lange termijn en dat brengt ons meteen op het kader voor de begroting voor volgend jaar en de meerjarenbegroting.

Wat geven wij het college bij de voorbereiding van de begroting mee? Het CDA vraagt daarbij vandaag aandacht voor meer gemeenschapszin in Rijswijk en voor het tegengaan van de wat men noemt individuele gemakscultuur. Verschijningsvormen van dat laatste zijn overvloedig aanwezig. Afval dat niet in de bak past naast de bak dumpen, in plaats van naar de stort brengen. Scheurende auto's en motorfietsen om zelf even lekker de ruimte op te eisen, met levensgevaar voor anderen. Je deelscooter dwars op de stoep zetten, precies daar waar jij hem niet meer nodig hebt. Dit gedrag leidt hier in de raad tot discussies over duurdere contracten met afvalophalers, duurdere aanpassingen van weginfrastructuur of meer schaarse en duurdere handhavingscapaciteit. Wij spreken over bestrijding van ondermijnende activiteiten, maar wat vinden wij hier van drugsgebruik en dealersactiviteiten in de wijk? We hebben het over onbeheersbare kosten voor jeugdzorg, maar wat vinden wij nou van de verantwoordelijkheid van de ouders? Als je een wandeling maakt door de aangrenzende Laakkwartier dan kun je tegenwoordig in één straat drie keer langs afgedankte matrassen en ander grofvuil lopen. Die er twee dagen later nog steeds zo bijliggen. Kennen wij elkaar nog? Kunnen en durven we elkaar daar nog op aan te spreken? Ook in Rijswijk werd een man na een half jaar pas dood in zijn woning aangetroffen.

Ook hier hebben wij wijken waar bij elkaar niet meer kennen of niet meer Pagina 13 van 59

Concept verslag Kaderdebat 5 juli 2022 vertrouwen. Het CDA ziet daarom naast meer repressie ook graag meer preventie. Voortzetting, met andere woorden, van welzijnsbeleid zoals dat de afgelopen jaren is ingezet, ter voorkoming van dure maatregelen in het sociaal domein. De kosten sociaal domein leggen een steeds groter beslag op onze begroting en deze trend moet worden gekeerd. Minder dweilen en meer kranen dichtdraaien. Welzijn om het contact in buurten te bevorderen waar dat nu weinig bestaat. Samen met de woningcorporaties niet alleen woningonderhoud aanpakken, maar ook het oneigenlijk gebruik van woningen signaleren en verbieden en de huiskamers, de koffiehuizen in bestemmingsplannen waar het CDA om had gevraagd, hoe staat het daar intussen mee? Dat horen we graag van de wethouder bestemmingsplannen, voorzitter. En die gemeenschapsruimte, woonkamers en buurthuizen, die kunnen de komende winter nog weleens in een heel primaire levensbehoefte gaan voorzien, namelijk warmte, want met het verduurzamen van woningen in Rijswijk gaat het ook niet erg hard als je naar de energielabels kijkt en vergelijkt met de situatie in Nederland. Niet bij particuliere woningen en niet in de huursector, terwijl de energieprijzen deze winter onbetaalbaar zullen gaan worden voor veel mensen, zeker in slecht geïsoleerde woningen.

Voorzitter, meer boa's, staat in het coalitieakkoord en dat vinden wij prima, maar hou alsjeblieft de vrijwilligers van de buurtwacht in ere. Geld besteed aan flankerende maatregelen voor hen, betaalt zich dubbel en dwars terug. Zij zijn de oren en ogen van de wijk. In het coalitieakkoord wordt gesproken over preventie voor drugsgebruik. Prima. Hoe gaat dat vorm krijgen, vragen we aan het college? Wij zijn er benieuwd naar. Wat ons betreft mag daar ruimhartig voor worden begroot. Hetzelfde geldt voor maatregelen om ouders bij te staan bij de opvoeding van hun kinderen. Er werd net al door BVR ook naar gevraagd, hoe staat het met die projecten? Als ik in een supermarkt hier een moeder horen vragen aan een ongeveer vijfjarig kind wat voor soort bitterballen ze voor vanavond zullen kopen, dan baart mij dat zorgen. En ik denk dat hier ook ruim in begroot worden, opvoedingsbegeleiding. Jeugdzorg beperkt tot waar jeugdzorg ooit voor was bedoeld en de taakstelling uitvoeren zoals die was ingezet in de afgelopen jaren, buig die kostenstijging om naar een kostendaling. Tot slot nog iets over onze weginfrastructuur. We hebben het vaak over de Beatrixtunnel aan de Geestbrugweg, waar dit college zonder slag of stoot lijkt Den Haag al een tram te hebben toegezegd, maar vandaag vraag ik aandacht voor de toenemende verkeersdrukte op de Huis te Landelaan en de Burgemeester Elsenlaan.

Dat zijn ook doorgangsroutes naar Den Haag geworden. De files op de Elsenlaan staan er ’s middags nog steeds. Van de Plaspoelpolder tot Den Haag. Mijn vraag is, wat is er nu bereikt met de toegezegde aanpassing van de verkeerslichten? Dat zou gebeuren voordat we in het Havenkwartier gaan bouwen. Is dit nu gebeurd en zo nee, waarom niet? Op de Huis te Landelaan wordt steeds harder gereden. Er sloeg onlangs zelfs een auto over de kop. Het CDA ziet graag slimme stoplichten bijvoorbeeld of een andere slimme oplossing voor kwetsbare deelnemers op de kruising met de Van Vredenburchweg. Kan de wethouder dit toezeggen? We hebben eventueel een motie voorbereid? Voorzitter, ik rond af. In onze samenleving leren we inmiddels van jongs af aan dat we mogen kiezen. Dat het om ons draait en dat we vooral moeten genieten en dat is mooi, maar het is niet anders. Het vereist ook verantwoordelijkheid, niet alleen optreden van de gemeentelijke overheid, dat zeggen we de heer Sleddering na, maar zelf rekening houden met elkaar en dat begint met elkaar kennen en dat is niet meer overal in Rijswijk zelfsprekend. Het CDA zal dus de komende begroting daarom vooral beoordelen op maatregelen een stevige welzijnsbeleid, onder het motto minder dweilen en meer kranen dicht. Graag een reactie op deze zienswijze van de wethouders sociaal domein en de wethouder welzijn. Dank u wel.