concept-verslag Gemeente Rijswijk Forum Stad 5 oktober 2023

Concept-verslag Forum Stad 5 oktober 2023

Aanwezig: Voorzitter De heer C.P.I.M. Dolmans D66 Raadsleden: De heer E. van der Baan (f.a.) CU De heer E.G.T. Braam BVR mevr. M.R. ten Brummelaar (f.a.) RB De heer D. Cupedo BVR De heer D.F.A. van Dam WIJ De heer M.J.. van Enk CDA De heer M. van ’t Eind GL De heer M. Keijzer (f.a ) BVR De heer J. Loof VVD Mevr. S. van Maarseveen GL De heer M. el Majjaoui PG&R Mevr. L. Oude Alink GL De heer M. Stuijfzand (f.a.) PvdA

Aanwezige portefeuillehouders: Wethouder, de heer A. van de Laar Wethouder, de heer M. Wit wethouder, de heer G. J.H. van Malsen

1.

De heer E. van der Veer PvdA Mevrouw W. van der Weij D66 Mevrouw E. Woudstra D66 De heer . A. Zoghbi WIJ

Griffie: De heer J. Hoefnagel

Opening De voorzitter: Een goedenavond, allemaal. Welkom bij dit Forum Stad vanuit wijkcentrum Stervoorde. Wij gaan vanavond vergaderen over een aantal bestemmingsplannen. Wij hebben ook een aantal insprekers. Ik wou het zo doen dat de insprekers over Pasgeld, dat we die nu doen, en de insprekers over Te Werve Oost, dat we dat direct voorafgaand aan het agendapunt zelf doen. Dat is in overeenstemming met het Forumreglement. Dat betekent wel dat ik zo direct bij de agenda het voorstel ga doen om het agendapunt Te Werve Oost naar voren toe te halen.

2.

Algemeen inspreekrecht De voorzitter: Dan wil ik graag de insprekers het woord geven. U heeft vijf minuten de tijd, maar dat weet mevrouw Koole heel goed. Dus mag ik u het woord geven. Mevrouw Koole: Goedenavond. Allereerst wil ik allen die in de afgelopen raadsvergadering moties en amendementen hebben ingediend van harte bedanken. Echter, als ik vandaag lees in de beantwoording van onze zienswijze dat een bos- en parkloper er al ligt en dat er misschien ooit eens een keer een andere inrichting voor komt, vraag ik me af hoe men denkt te borgen de motie bos- en parkloper? Ook zie ik vandaag in de krant een stuk waarin gezegd wordt dat er twee groene balken de wijk in zullen lopen. Ik kreeg een heel naar déjà vu. In Parkrijk werd er namelijk gezegd, er lopen twee groene vingers de wijk in en de wijk wordt ontsloten, en we weten allemaal wat daarvan terecht is gekomen, helemaal niets. De participatie van PasgeldOost, wat is daar nog over te zeggen? Heel weinig behalve dat in de laatste bijeenkomst over Pasgeld-Oost er welgeteld zeven bewoners uit Pasgeld zaten. Men is het meer dan zat om te participeren ergens in waar allang vaststaat wat er besloten wordt. Mensen zijn murw, zijn het moe, zijn het zat. De 20 procent waarvan wordt gezegd dat men tegen bouwen is, is niet helemaal de juiste aantallen want de mensen willen gewoon niet meer, ze zijn het moe, ze zijn het zat.

En ik vraag me af wat we dan nog kunnen doen om u te motiveren om echt de moties en de amendementen te waarborgen zodat er inderdaad een goed plan komt te liggen. We hebben toen ook een alternatief plan ingediend, in plaats van de 1000 woningen het huidige bestemmingsplan van 750 woningen. Wellicht is dat toch echt de moeite waard om daar nog eens naar te kijken als alles waarvan wordt gezegd, als dat niet kan, dan wordt er niet gebouwd. Ja, ik denk dat we daar een punt hebben. Er ligt ook een stuk juridische kaders van Natuurlijk Delfland waarvan ik moest vragen of u daar ook nog eens een keer goed naar wil kijken en een ingestuurd stuk over de participatie. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Koole. Dan de heer Doeswijk. De heer Doeswijk: Even wachten op de techniek. Goedenavond, raadsleden, ik sta hier als bewoner van de Van Hardenbroeklaan en ja, met alle bouwplannen, daar is al heel veel over gezegd. Eén ding is wat ik gezien heb totaal niet meegenomen en dat is de verkeersveiligheid. Met de komst van de Laan van ‘t Haantje was binnen enkele maanden dat Google Maps het ook gevonden heeft en er komt gigantisch veel sluipverkeer over de Polakweg, de Lange Kleiweg, Laan van ‘t Haantje, daar de Beatrixlaan op en richting Kruithuisweg in Delft en daar de A4 weer op.

File vermijdend gedrag, stukjes afsteken, er wordt hard gereden en er zijn al … Mijn achterbuurvrouw die haar dochter is een aantal weken terug van de fiets afgereden, dat de fiets acht meter verder lag, auto de hoek om. Vanmiddag kwam ik terug uit Den Haag en ik rij de Kleiweg op vanaf de Polakweg en daar staat weer een ambulance, er is een klein jongetje van zijn fiets afgereden. Nu, met de bouw van 975 of 1000 sociale huurwoningen, de komst van 2100 appartementen zonder parkeerplaats, die gaan allemaal met de fiets, de Kleiweg kan het niet aan. De Polakweg trouwens ook niet. Daar gaan veel ongelukken gebeuren en gaat de gemeenteraad pas wat doen als er doden vallen? Ik ben de vorige Forum Stad geweest, er werd over de Van Rijnweg gesproken. Het is knap dat de gemeenteraad er tien jaar over doet om daar een besluit, besluitje over te nemen. Ik hou mijn hart vast voor de Lange Kleiweg. Ik heb plannen gelezen, er wordt dan gezegd, ja, er wordt niet ten zuiden van de Kleiweg woningen gebouwd. Dat klopt. Daar zit DSM, die gaat een campus bouwen. Misschien is het een goed idee om bijvoorbeeld de auto, een bruggetje tussen Delft en Rijswijk bij het Haantje af te sluiten voor autoverkeer. Dat scheelt alvast heel veel sluipverkeer.

Misschien een rotonde maken op het punt Lange Kleiweg, Laan van ’t Haantje, die kruising en misschien ook voor de komende afritten van de nieuwbouwwijken. Want als u doorgaat met bouwen, ja, als een van mijn kinderen wat overkomt, ik stel de gemeenteraad aansprakelijk want jullie zijn gewaarschuwd, bij deze. Verder over de

participatie had mevrouw Koole het al. De participatie van Pasgeld West, Oost, wat is het, de 110 woningen, er zijn honderden vragen gesteld, geen enkel antwoord ontvangen. Gaan we zo om met participatie? Ik vind het triest. Ik ben wel heel benieuwd, want openbaar vervoer zou de oplossing kunnen zijn, komt er een buslijn over de Kleiweg die wel regelmatig rijdt en ook 's avonds na zessen? Wanneer wordt het station geopend, uiterlijk en naar verwachting? Wat gaat de gemeente doen aan de onveilige verkeerssituatie op de Kleiweg? Er wordt 60, 70, 80 gereden en ook al, plaats een flitspaal, en ook al gaan de inkomsten niet naar de gemeente, de veiligheid in de gemeente neemt wel toe. Betalen de projectontwikkelaars mee aan de verkeersmaatregelen? Want ik denk dat er toch rotondes of stoplichten aangelegd moeten worden op de toegang tot de weg van de nieuw te bouwen wijken, op de Laan van ‘t Haantje bijvoorbeeld bij de Lidl, bij de kruising met de Kleiweg en misschien ook wel bij GroenRijk. Het is levensgevaarlijk en er gaan doden vallen. We komen zeg maar de wijk is relatief nieuw. Vaak komen bewoners daar, die lossen eerst wat kosten af en dan komen de kinderen dus over vijf jaar rijden daar heel veel kleine kinderen rond van wie je niet kan verwachten dat ze verkeer wat 60, 70, rijdt over een weg die voor 50 bedoeld is, dat ze dat goed inschatten.

Ik hou mijn hart vast en ik hoop dat er geen doden vallen maar het is een kwestie van tijd voordat dat gebeurt als de gemeente geen maatregelen neemt. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Dan gaan wij over, tenzij er vragen zijn vanuit de raad, vanuit het Forum? 3.

Lijst van ingekomen stukken: vaststelling wijze van afdoening De voorzitter: Dan gaan we over naar de lijst van ingekomen stukken. Dank aan beide insprekers. Is er iemand die over dat agendapunt het woord wil voeren? Dat is niet het geval, dan is die bij deze vastgesteld.

4.

Vaststelling agenda De voorzitter: Dan gaan we naar de vaststelling van de agenda en daarbij is het voorstel om agendapunt 11 iets eerder te behandelen, namelijk direct na vaststelling van het Forumverslag. Is dat akkoord? Ja, dan is hierbij de agenda vastgesteld.

5.

Mededelingen college De voorzitter: Dan gaan wij over naar een mededeling van het college. Wie mag ik het woord geven? Wethouder de heer Wit. Wethouder de heer Wit: Ja, dank u wel, voorzitter. Twee mededelingen. De eerste mededeling, het hek rond de speeltuinzone in het Wilhelminapark. Op 4 juli heeft de gemeenteraad daarvoor, is er een motie ingediend om een hek te plaatsen rond dat park. Nou, misschien heeft u het al gezien maar begin augustus is dit hek geplaatst en daarmee is mijns inziens ook invulling gegeven aan deze motie. Tweede mededeling die ik heb gehad over de aanpak loodverontreiniging van Ons Ideaal. In een eerdere raadsinformatiebrief, het gaat om 23061, hebben wij bericht over het resultaat van de risicobeoordeling en het vervolg, de kostenraming die daarvoor opgesteld zou worden. Dat wordt gedaan door de provincie Zuid-Holland, die heeft vooruitlopend op het resultaat van het onderzoek een bureau opdracht gegeven voor het uitwerken van deze kostenraming en voor het uitwerken van actieve bodemsaneringsmaatregel voor de tuinen, in ieder geval voor tien tuinen daarbij. Ze neemt daarvoor ook de financiële verantwoordelijkheid dus dat is een mooi gebaar vanuit de provincie. Dat we niet in een discussie terechtkomen over kosten van sanering, mocht dat zover zijn, maar dat de provincie heeft aangegeven dat voor haar rekening te nemen.

Voor de overige tuinen met een matige

bodemkwaliteit worden voor deze locatie specifieke gebruiksadviezen opgesteld en de nazorg daarvoor ligt wel bij de gemeente. Dank u wel, voorzitter. De voorzitter: Dank u wel. Dan de heer Van de Laar. Wethouder de heer Van de Laar: Ja, dank u wel. Twee mededelingen, één over het bestemmingsplan Pasgeld wat vorige raad is vastgesteld. Daar is per abuis de zienswijze van De Schoffel, één zienswijze niet opgenomen in de nota van beantwoording. Dat is heel erg vervelend maar dat doet, verandert de juridische status van het bestemmingsplan en van de positie van De Schoffel, mocht ze in beroep willen gaan tegen het bestemmingsplan, verandert daar niets aan. Het zou ook geen ander bestemmingsplan worden of in ieder geval geen ander raadsvoorstel. Wij hebben dat zelf ontdekt, meteen vandaag ook contact opgenomen met het bestuur van De Schoffel. Ik vond dat ik dat u ook hier meteen moest mededelen. Wij gaan dus daarover verder in gesprek voor een goede afhandeling van die zienswijzen. Tweede mededeling gaat over iets wat in het vorige Forum of raad is gesteld namelijk over de voetgangersverbinding tussen RijswijkBuiten en de Bogaard. Die wordt op een aantal punten verbeterd en daar is 71.000 euro voor opgenomen in de begroting, die u zelf kunt vaststellen wellicht op 7 november. De voorzitter: Ja, dank u wel. Zijn er verder nog mededelingen uit het college? Nee.

Dan sluiten we dit agendapunt af. 6.

Terugkoppeling gemeenschappelijke regelingen De voorzitter: Terugkoppeling gemeenschappelijke regelingen. Ik kijk even rond of er terugkoppelingen zijn? Dat is niet het geval.

7.

Overzicht toezeggingen en moties De voorzitter: Dan gaan we over naar agendapunt 7, dat is het overzicht toezeggingen en moties. Zijn daar vragen of opmerkingen over, over de wijze, huidige status daarvan? Nee, dan is de lijst hierbij vastgesteld.

8.

Vaststellen concept verslag Forum Stad 14 september 2023 De voorzitter: Dan gaan we over naar de vaststelling van het Forumverslag. Iemand daar vragen? De heer Cupedo. De heer Cupedo: Dank u. Er staan geen fractiemedewerkers bij, mijn collega Marcel Keijzer staat er niet bij en bij de raadsleden staan een aantal fractiemedewerkers dus dat lijkt niet helemaal de bedoeling. De voorzitter: Dat lijkt me ook niet de bedoeling maar dat zal de griffie herstellen. Kunnen we daarmee het verslag vaststellen? Dan is hierbij het verslag vastgesteld.

9.

Raadsvoorstel Ontwikkelkader Te Werve Oost De voorzitter: Dan gaan wij over naar agendapunt 9 en dan wil ik eerst de insprekers het woord geven. Ik heb op mijn lijstje staan als eerste mevrouw Fakkert. Mevrouw Fakkert: Nou, goedenavond, raadsleden. Dat klinkt heel raar. Ik kom hier eigenlijk om mijn stem te laten horen in verband met de plannen van Te Werve Oost. In de eerste instantie was ik en de mensen die bij

mij, ik woon op de Snouck Hurgronjestraat nummer 4, dat zijn de eengezinswoningen uit 1996. In de eerste instantie waren we heel erg blij tot een drie maanden geleden toen de plannen werden voorgelegd. Toen was het voor mij als niet, ik heb daar niet in gestudeerd, kon ik al zien dat er knelpunten waren die gewoon, dat het plan niet uitgevoerd zou kunnen worden als wij er stonden als huizen. Toen is ook, toen heeft Rijswijk Wonen ook gemeld van, jullie woongeluk, dat gaat hem zo niet meer worden en is er besloten om nu te gaan kijken van, we gaan jullie platgooien. Ik vind dat een heel moeilijk standpunt, heel moeilijk om te begrijpen dat je een duurzame wijk gaat creëren en dat wij als 23 woningen, omdat we een knelpunt zijn, weg moeten. Terwijl onze huizen niks mankeerden. We zijn daar Miva woningen, je kan hier oud in worden. En het tweede puntje wat ik heel moeilijk vind is de communicatie met Rijswijk Wonen. Enerzijds werd er gezegd van, we doen dit voor jullie omdat het woongeluk weg is. Toen heb ik ook gevraagd van, maar als we blijven staan, worden de plannen dan aangepast? Toen werd er gewoon gezegd van, nee, dan blijft het zo, klaar. Dus enerzijds zijn we eigenlijk de pineut, anderzijds zijn we de pineut, als we blijven staan of niet. Er was een toezegging van zonnepanelen, we zouden tot 2030 gewoon niks hoeven te betalen.

Ik heb vorig jaar een nieuwe keuken gekregen van Rijswijk Wonen en ik woon er met superveel plezier en het is voor mij niet begrijpen dat dit gaat gebeuren. En ik kan er ook gewoon niet bij dat er goede woningen gesloopt zouden moeten gaan worden. Want dit is toch een soort, het is kapitaalvernietiging. En ik heb voor de rest geen verstand van, dit is mijn gevoel wat ik aan jullie wil doorgeven. Dus dat eigenlijk. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Fakkerts. Dan geef ik het woord aan de heer Zweers. De heer Zweers: Goedenavond, raadsleden. Eigenlijk over hetzelfde onderwerp als de vorige spreker. Als een donderslag bij heldere hemel werd begin september een brief door Rijswijk Wonen verzonden aan de bewoners van 23 eengezinswoningen. Op deze ongebruikelijke wijze werden zij geïnformeerd dat men van plan is om deze eengezinswoningen, ruim 25 jaar oud, geschatte totale waarde een kleine 10 miljoen euro, alsnog te slopen. Twee jaar lang is nadrukkelijk gezegd dat deze woningen zouden blijven staan en dit tendeert volgens mij naar een onzorgvuldige besluitvorming. Verder wordt in het recente raadsvoorstel over het ontwikkelkader Te Werve Oost verwarring gecreëerd. Volgens de afbeelding op pagina 2 blijven deze woningen gewoon staan en verder op pagina 4 en 6 wordt zelfs geschreven over het vernieuwen van deze 23 grondgebonden woningen. Nergens wordt iets gemeld over sloop.

Je kunt het allemaal nalezen. Met sloop en gedwongen vertrek van de bewoners uit deze woningen die in goede staat verkeren, is onredelijk. Overigens zijn deze woningen ook ingericht als levensloopbestendige woningen voor ouderen en gehandicapten en daar is een groot tekort aan momenteel. De vraag is ook of Rijswijk Wonen überhaupt in staat is om in deze tijd met grote krapte op de woningmarkt de bewoners een gelijkwaardige woning tegen een gelijkwaardig huur aan te bieden. In ieder geval zijn de bewoners uit mijn reeks eengezinswoningen aan de rand van het project Te Werve Oost tegen sloop. Ik heb bij de andere bewoners nog geen goed overzicht. Verder wil ik nog even ingaan op het hele project Te Werven Oost. Het projectbureau Synchroon en Rijswijk Wonen hanteren volgens mij een veel te optimistisch maakbaarheidsscenario. Het is een soort geïdealiseerd beeld van de samenleving. Met nieuwe gebouwen en parkeergarages in dichtbevolkte, gemêleerde woonwijken creëer je nog geen nieuwe mensen. En dat verdichtingsvraagstuk is ook een belangrijk punt van aandacht. De bevolkingsdichtheid gaat dus nu van 350 woningen naar 550 of zelfs 590, dat is ruim anderhalf keer zoveel inwoners, zeg maar 70 procent meer inwoners op dezelfde oppervlakte. Meer gebouwen, meer mensen, meer auto’s.

De vraag is ook of dat zal leiden tot een optimale sociale cohesie, zoals in het ontwikkelkader Te Werve Oost wordt voorgesteld. Verder wil ik het hebben over de verdwijning van het natuurschoon en de bomen. Een groot deel van de bomen zijn 60 tot 70 jaar oud, die moeten dus verdwijnen. Dat is een aantasting van de ecologische waarde. Deze bomen zorgen niet alleen voor zuurstof, houden hitte tegen en de fijnstof, Rijswijk heeft een hoog gehalte fijnstof, de aantrekkingskracht van Rijswijk als groene gemeente wordt hiermee ook aangetast.

Jonge bomen, dat lijkt leuk, maar die hebben 20 tot 30 jaar nodig om dezelfde functie te kunnen vervullen als deze bomen die er nu staan. In het ontwikkelkader staan hele mooie woorden, zoals toekomstbestendig groen, natuurinclusief, klimaatadaptief, maar de vraag is hoe dat in de toekomst zal uitpakken? Waarom is in het verleden geen gefaseerde nieuwbouw gerealiseerd in Te Werve Oost? Ik woon in dit huis 27 jaar en toen werd al gezegd dat die portiekwoningen zouden worden gesloopt. Ruim 20 jaar geleden. Dat is nooit gebeurd. Ja, nu is men dan met een grootschalig project bezig. Laatste opmerking. Waarom is er eigenlijk zo'n andere aanpak in Te Werve West gerealiseerd met veel ruimte, minder woningen, geen parkeergarages dan in Te Werve Oost zoals het nu is gepland? Waar alles dicht op elkaar wordt gebouwd en er volgens mij sprake is van een disbalans in de gebouwde omgeving. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Dan geef ik het woord aan de heer Van Til. Ook even wachten op de techniek. Dank. De heer Van Til: Goedenavond. Ik ben Roel Van Til, ik ben een bewoner van Te Werve Oost, het gedeelte wat gesloopt gaat worden. Mijn inspraak gaat over het citaat dat te vinden is in het ontwikkelkader Te Werve Oost, hoofdstuk 2.3 mobiliteit, bladzijde 12 bovenaan. Er staat geciteerd, de Karel Doorman krijgt ten hoogte van Park de Driesprong een knip voor autoverkeer.

De reden die ik gehoord heb in de participatiemomenten zijn om sluipverkeer te blokkeren. Mijn inbreng hierin is, sluipverkeerd ontstaat als gevolg van capaciteitsproblemen. Capaciteitsproblemen van de Sir Winston Churchilllaan hebben invloed op het sluipverkeer op de Karel Doormanlaan. Mijn bevindingen als bewoner, Sir Winston Churchilllaan heeft geen capaciteitsproblemen dus de knip is niet nodig. Verder, mocht er in de nieuwe situatie capaciteitsproblemen ontstaan op de Sir Winston Churchilllaan, en deze gevolgen hebben op de toename van sluipverkeer, zet de knip op de Karel Doormanlaan aan de andere kant van de Van Vollenhovenlaan. Dat was het, dank je wel. De voorzitter: Dank u wel. Dan als laatste mevrouw Van Aanholt. Mevrouw Van Aanholt: Goedenavond. Mijn naam is Sandy Van Aanholt, ik woon samen met mijn man sinds 2019 met veel plezier in Te Werve, in een van De Drie Hofdames gelegen aan de Van Vollenhovenlaan. Dat is dus buiten het projectgebied maar wel grenzend aan het projectgebied. Allereerst willen we aangeven dat we niet tegen de geplande vernieuwing in onze wijk zijn en we hebben alle ontwikkelingen tot nu toe gevolgd en de participatiebijeenkomsten bijgewoond. Wij maken ons echter nog steeds zorgen over de grote toename van het aantal woningen. Uitgaande van 550 nieuwe woningen is het een stijging van 55 procent ten opzichte van de sloop, 355.

En bij 590 woningen, dit was nog niet eerder bij ons bekend vanwege de eventuele sloop van de 23 eengezinswoningen, is het een stijging van 66 procent qua woningen. Daarbij moet ons inziens niet vergeten worden dat er ook al 64 woningen op de locatie Bloedbank worden gerealiseerd. Volgens Kadaster heeft Te Werve al 2510 inwoners per vierkante kilometer en is daarmee de bevolkingsdichtheid van deze wijk flink boven het gemiddelde van Nederlandse buurten. De vraag is, blijft onze wijk nog wel prettig leefbaar of wordt het overbevolkt en met alle gevolgen van dien? We begrijpen dat er een woningnood is maar het lijkt er nu op dat dit met hoogbouw in onze wijk Te Werve Oost opgelost moet gaan worden. Zoveel extra woningen en daarmee samenhangende hoogbouw van acht tot twaalf etages in zo'n klein gebied, in onze ogen sluit dit totaal niet aan bij de huidige bebouwing. Ook in, zoals de vorige spreker of een van de vorige sprekers zei, zoals in Te Werve West, de huidige bebouwing is nu vijf tot zeven etages met set-backs. Dit sluit dus ook niet aan op de in het raadsvoorstel genoemde ambitie, aansluiten op de bestaande bebouwing. De omliggende wijken zoals Havenkwartier, Plaspoelpolder en Kessler Park zijn in onze ogen veel geschikter voor hoogbouw, vanwege de veelal leegstaande en hoogstaande kantoorgebouwen, plus kortere afstand naar de uitvalswegen.

Verder hopen wij dat het principe STOMP gaat werken, hoewel recente berichtgeving vanuit RijswijkBuiten, het Parkrijkgebied ons helaas geen vertrouwen geeft. Er zal duidelijke communicatie over dit principe bij de

verhuur en verkoop van de woningen moeten plaatsvinden, anders krijgen wij, de achterblijvers, hier veel last van. Bedankt voor uw aandacht en we hopen dat u onze zorgen zeer ter harte neemt. De voorzitter: Dank u wel. Ik ben ervan overtuigd dat de woorden van de insprekers ook in het debat zo direct worden meegenomen. Dan gaan wij over tot de behandeling van het agendapunt ontwikkelkader Te Werve Oost en wie mag ik daarover het woord geven? Dan ga ik denk ik even het rijtje af en dan beginnen we bij de heer Van Dam. De heer Van Dam (WIJ.) : Ja, dank en ook dank aan de insprekers om hier vanavond te komen en in ieder geval de raad te woord te staan. Ik neem een aantal van hun vragen denk ik mee, aangezien ze die niet direct aan het college kunnen stellen, maar ik gelukkig wel. Ik zou willen beginnen met het verhaal over de eengezinswoningen want ik was in de veronderstelling dat dit hele plan gebaseerd was op gewoon te oude woningen die we zouden willen gaan vernieuwen. En vandaar dat we zeg maar de huizen slopen en er nieuwe voor in de plaats zetten. Maar nu blijkt dat we ook 23 eengezinswoningen die, nou, zoals de insprekers eigenlijk al aangaven, nog volledig werkbaar en bewoonbaar zijn en waar mensen ook gewoon prettig wonen, dat we die ook tegen de vlakte gaan gooien of dreigen tegen de vlakte te gaan gooien.

Ik zou daar graag een toelichting vanuit het college willen waarom die keuze is, hoe we tot die keuze zijn gekomen en of dat dan echt niet te voorkomen is? Dus daar, ik wil graag dat antwoord hebben. Dan, ja, op de laatste twee insprekers ingaand, hoe gaan we de leefbaarheid borgen in die wijk? Want we hebben, nou, we gingen van 300 nog wat inwoners of 300 nog wat huizen naar meer dan het dubbele, 55 procent hoorde ik een van de insprekers zeggen. Dat is een enorme toename aan het aantal inwoners. We bouwen enorm veel huizen erbij dus dat doet wat met de leefbaarheid binnen zo’n wijk. Een wijk moet leefbaar zijn maar we doen dit in een wijk die eigenlijk al heel dichtbevolkt is. Dus hoe zit het dan met het parkeren, hoe zit het met de faciliteiten binnen die wijk, komt dat niet enorm onder druk te staan? Graag daar ook een toelichting op. Dan nog een paar kleinere dingen. Er is een terugkeergarantie volgens mij beloofd door Rijswijk Wonen. Ik las daar in de stukken weinig over. Kan de wethouder daar een toelichting van geven hoe het daarmee staat en of daar gebruik van wordt gemaakt en of dat op een goede manier gaat? Dan lees ik in een stuk dat Synchroon op de locatie van De Broodfabriek de sociale woningvoorraad gaat compenseren, dus wat we hier weghalen aan sociale huurwoningen wordt daar bijgeplaatst.

Maar er worden volgens mij geen nummers genoemd dus om hoeveel woningen gaat het dan op De Broodfabriek? En wat is die maximale bouwhoogte? Want iets dat volgens mij nog niet is benoemd is dat we woontorens van twaalf etages minimaal gaan neerzetten, dat lijkt me toch wel een hele grote verandering in deze wijk. Dus ja, hoe hoog wordt het daar? En daarbij wil ik het laten voor de eerste termijn. De voorzitter: Dank u wel. Mevrouw Van der Weij. Mevrouw Van der Weij (D66): Dank u wel en dank aan de insprekers en dank voor de stukken. Het plan ziet er ook vooral hartstikke mooi uit, mooie ambities wat betreft mobiliteit, sociale samenhang, natuurinclusiviteit en klimaatadaptie. Maar we weten natuurlijk allemaal dat het nog best wel lastig is om alles waar te maken dus daar zullen wij zeker op toetsen en kijken of dat ook allemaal gaat lukken. De inspraak geeft ons ook nog wel wat bedenkingen, in ieder geval even nog wat vragen dus we gaan zelf het ontwikkelkader nog wat verder verdiepen. Wat betreft de inspreker over die 23 woningen. Als ik het goed heb gelezen dan is er nog een, is het een keuzemoment. Dan komt er dus nu een proces om te kijken wat we daarmee moeten doen. Een aantal inwoners schijnen, zo lees ik, gevraagd te hebben om te kijken of ze toch gesloopt kunnen worden, als ik het slopen goed interpreteer, maar een aantal bewoners, horen we nu, willen dat helemaal niet.

Dus ik ben

vooral benieuwd, hoe ziet dat proces eruit van het scenario om tot een keuze te komen en hoe worden daar de bewoners in betrokken, gegeven de verschillende geluiden? Dank u wel, tot zover de inbreng. De voorzitter: Dank u wel. Mevrouw Oude Alink. Mevrouw Oude Alink (GL): Ja, bedankt, voorzitter. Ja, het belangrijkste punt van GroenLinks is, het huidige project betekent een vernieuwing van een vooroorlogse wijk. En na een lange periode, zoals ook al is gezegd, waarin er niet veel is gedaan in deze wijk. Deze vernieuwing betekent ook een ingreep in het aantal sociale huurwoningen in Rijswijk als de gehele stad.

Wij zijn heel erg benieuwd, hoe verhoudt dit project zich tot de doelen die wij ons gesteld hebben in het coalitieakkoord om de sociale woningbouw op peil te houden? En hoe verhoudt dit project zich tot de aangenomen motie visie op volkshuisvesting die wij tijdens het kaderdebat indienden? Een beetje verdergaand op wat de heer Van Dam net zei, als de compensatie sociaal naar voren wordt geschoven, dus de plannen in De Broodfabriek die nog enige tijd gaan kosten, daar vindt GroenLinks wel dat toekomstige projecten deze compensatie van tevoren misschien iets strakker gepland moeten hebben en we vragen ons af of het college het daarmee eens is? We vragen ons ook af, hoe hard zijn de plannen voor een groene en een klimaatadaptieve wijk? Want zoals al gezegd door de inspreker, hoe gaan we ervoor zorgen dat 550 woningen, bovendien zonder volwassen bomen in de straten, straks bestand gaan zijn tegen hittestress die hoort bij het sterk verstedelijkt gebied waarin wij allemaal leven? De visie van het college horen wij daarop graag. Wij zijn ook heel erg benieuwd of zij denken dat één op één compensatie van een boom voldoende gaat zijn? Wij twijfelen daaraan. In het plan wordt gesproken over een optie voor een ondergrondse parkeergarage. Nou, het lijkt ons uiteraard beter dan het innemen van heel schaarse ruimte in de wijk.

We kunnen hiervoor eventueel meer woningen in het gebied tegemoet zien. Wij zijn hier op zich positief over maar we zijn ook, de insprekers horende, verrast hoe dit is gegaan met de participatie over de eengezinswoningen en wij zijn benieuwd naar de reactie van het college hierop? En we vragen ons af, komt er nog een gesprek met Rijswijk Wonen hierover? Tot zover. De voorzitter: Dank u wel. De heer Loof. De heer Loof (VVD): Ja, dank u wel, voorzitter. Voorzitter, dank aan de wethouder voor het raadsvoorstel. De fractie van de Rijswijkse VVD heeft daarover een aantal vragen als volgt. Te beginnen met het tekort, dat er al ontzettend vaak en uitgebreid hierover is gesproken en het is goed dat het ontwikkelkader er nu eindelijk ligt. Het voldoet, zoals wij het lezen, aan alle eisen die er ook aan gesteld zijn. Om even meteen in te haken op wat mevrouw Oude Alink net zei, het verlies van sociale woningbouw wordt ook elders gecompenseerd. Op deze manier ontstaat er ook een goede eigen wijk, dat is ook conform beleid wat we natuurlijk willen voeren. Een aandachtspunt die wij graag, nou, waar wij een vraag over hebben is de zinsnede dat we geven prioriteit aan voetgangers en fietsers en stimuleren OV, deelmobiliteit. Daarnaast lezen we ook dat bewoners geen vergunningen gaan krijgen. Nou, daar hebben we onze bedenkingen bij.

We vragen de wethouder hoe hij dat voor zich ziet? Of de parkeergarage die er gaat komen ook afdoende is en welke kosten zijn gemoeid voor de bewoners om hier te parkeren? Kan dit niet op een andere manier waarin ook de bereikbaarheid ook voor automobilisten gewoon geborgd blijft? Wat betreft de financiën. De financiën voor wat de gemeente hieraan moet gaan bijdragen, dat lijkt op dit moment een open einde te zijn. Kan de wethouder toezeggen dat er geen gemeentelijk geld anders dan binnen de reguliere budgetten zal worden besteed aan deze herontwikkeling? Dus niet dat er in een latere fase alsnog krediet zal worden aangevraagd. Tot slot zou ik graag willen meegeven, ik denk dat het echt nodig is dat hier wat ontwikkelingen plaats gaan vinden. Ik sprak vandaag iemand die daar zo nu tijdelijk woont en ik begreep dat je in sommige van de woningen de appjes van de buren door de woning, door de muren kan horen. Ja, dat is over leefklimaat gesproken, daar heb je ook vrij

weinig aan. Het is goed dat er iets gebeurt maar laten we wel zorgen dat het goed gebeurt. En daarbij zou ik graag de wethouder ook willen vragen om de vragen die de insprekers hadden, vond ik een aantal ook wel interessant, om daar ook even op te reflecteren. Bij deze, voorzitter, dank. De voorzitter: Dank u wel. En de ondertiteling bij u stond fractieassistent maar u bent fractievoorzitter dus dat zal hersteld worden. De heer Van Enk. De heer Van Enk (CDA): Ja, dank u wel. Om even in te gaan op de laatste woorden van de vorige spreker. Het is natuurlijk wel zo dat als je onderhoud aan woningen uitstelt of vermindert, dat je natuurlijk uiteindelijk overal in een situatie komt waar dit soort problemen ontstaan van last van geluid van je buren. Dat op zichzelf is natuurlijk geen enkele reden om woningen plat te gooien. Ik denk dat we in alle opzichten gewoon heel kritisch mee moeten denken met dit voorstel wat er nu ligt. Ik wil zeggen om te beginnen dat wij ook als CDA de plannen met veel verwachting tegemoet hebben gezien. Wij zijn ervoor om in Te Werven Oost woningen te slopen en nieuw te gaan bouwen. Enige verdichting ook maar uit dit voorstel blijkt, en ik pak er maar één punt uit, dat het ook een riskante operatie is omdat we als gemeentelijke organisatie dit soort ontwikkelingen gewoon goed moeten kunnen blijven volgen en sturen.

En bij de risico's die aan dit plan worden toegedicht, wordt ook eerlijk vermeld dat wij een risico lopen dat we met personeelsgebrek in onze eigen organisatie daar misschien ook te weinig aandacht aan kunnen besteden. Dan plaats ik dit plan even in het perspectief van de plannen die ook Kessler Park en Havengebied in ontwikkeling zijn, los nog van RijswijkBuiten en de Bogaard. Ik heb vaker erop gewezen dat we als Rijswijk te veel hooi op onze vork nemen in te korte tijd. Als het nou om prioritering zou moeten gaan, dan zou ik normaal zeggen dat we aan deze wijk nou juist inderdaad wel prioriteit zouden kunnen hechten. Ten eerste omdat er in de wijk iets nodig is van bestaande bouw die vernieuwd moet worden, maar ook zou ik zeggen omdat we hier met een woningcorporatie te maken hebben. Daar zou ik dan ook van denken dat het verschil met een commerciële projectontwikkelaar zou moeten zijn dat de corporatie, die op termijn blijft verhuren, zich ook verantwoordelijk weet voor de leefbaarheid in de wijk omdat ze daar dat bezit ook op een goede manier willen onderhouden en hun bewoners tevreden willen stellen, hun huurders. Daarom worden de vragen die hier gesteld worden en ook vanuit het publiek, wegen des te meer, wegen des te zwaarder.

Ik vind het opvallend dat toen het ging om de verdeling van sociale woningbouw en commerciële woningbouw, we toch een aantal keren ook de vertegenwoordiging voor RijswijkBuiten op de tribune zagen en vanavond, nu het plan aan snee is, zie ik daar niemand. Ik hoop dat dat geen veeg teken is. Ik denk dat er heel veel aandacht nodig is om te zorgen dat dit plan ook in goede banen wordt geleid. Dat zou dus bij wijze van spreken ook moeten door een prioritering van de andere bouwlocaties, als het aan het CDA ligt. Als we het hebben over die leefbaarheid dan worden er inderdaad hele mooie woorden gesproken in dit ontwikkelkader. Dat zijn we gewend van projectontwikkelaars maar dit is een stuk van de gemeente, in overleg ook met de corporatie opgesteld neem ik aan. En als we het dan hebben over het groen en we kijken naar de plaatjes van de massastudie en we zien daar heel veel groen tussen die flats in, dan zie je in de tekst dat er sprake is van geveltuin van 30 centimeter. 30 centimeter, voorzitter, en een overgangszone van anderhalve meter. Dan staat er, dit lokt ontmoeting uit. Ja, omdat je met je neus pal tegenover elkaar staat.

Maar dat zegt toch niks over de leefbaarheid van een wijk? Ik kan me herinneren dat ik toen ik op de lagere school zat, op de middelbare school al heel vroeg bij aardrijkskunde of wat dan ook leerde dat als je hoogbouw gaat plegen, hoge flats gaat bouwen, en dat deden we in de jaren 60 voor het eerst in Nederland, dat je dan zorgt dat er heel veel ruimte omheen is. Dat dat ook nodig is voor het sociale leven. En dat is niet eens voldoende want we hebben in projecten als de Bijlmer geleerd dat ook de manier waarop je die flats bouwt, dat dat ook enorm belangrijk is voor hoe mensen elkaar kunnen ontmoeten en niet anoniem langs elkaar heen leven. Nou, wat we hier in Te Werve Oost moeten doen en ook nog steeds kunnen doen is ervoor zorgen dat we die flats, die hoogbouw, dat we die op een manier gaan bouwen dat mensen elkaar

tegenkomen, dat mensen elkaar ontmoeten. En daar lees ik veel te weinig van in dit stuk. Dan kan het zijn dat dat pas in een latere fase komt bij de concrete bouwplannen, maar ik zou daar in dit ontwikkelkader gewoon tekst aan willen wijden. En ik ga dat niet meer bij amendement doen, zoals de vorige raadsvergadering. Ik zou graag aan het college willen vragen om dat toe te zeggen dat ze dat met de woningcorporatie en met Synchroon gaan afspreken, dat ze er harde voorwaarden aan gaan stellen. Dat gaat ook over dat groen tussen de woningen. Als ik lees dat er … De voorzitter: Mag ik u vragen om er een afronding aan te geven? De heer Van Enk (CDA): Ja, dat wordt lastig, voorzitter, want ik heb nog een heleboel vragen. Als ik lees dat er nog geen krediet vanuit de gemeente is gereserveerd voor het inrichten van de openbare ruimte, zou ik willen vragen, wanneer gaan we dat doen en waar kunnen we daar garanties op krijgen? Ik heb de vraag over de waardeverschillen die worden afgerekend tussen het ruilen van de, uitruil van de grond. Ik zou willen vragen aan de wethouder, waar wordt die waarde op gebaseerd? Is dat de huidige bestemming of is dat de waarde van een nieuwe bestemming? En hoe worden wij als raad geïnformeerd over het sluiten van de anterieure overeenkomsten? Wordt dat vooraf gedaan of pas achteraf? Ik zou dat graag vooraf willen weten.

En parkeren, daarvan lees ik een heleboel goede dingen. Ik lees ook autoluw. Dat spreekt mij natuurlijk enorm aan, gelet op de discussie vorige keer over Pasgeld. Ik heb alleen nergens de precieze parkeernorm gelezen. Misschien heb ik daar overheen gelezen, misschien kan de wethouder dat toelichten welke verhouding woningen op parkeerplaatsen er plaatsvindt? Ja, en tenslotte, de eengezinswoningen waar de insprekers over hebben gesproken. Ja, 27 jaar oud, dat is natuurlijk absoluut nog lang geen volledige afschrijvingstermijn. En ik kan mij heel goed voorstellen, zeker als dat pas later in het plan opkomt, dat bewoners daar erg ongelukkig mee zijn. Ik zou willen vragen, is de variant om die woningen te laten staan nog steeds in de lucht? Kunnen we daar als raad nog invloed op uitoefenen? En kunnen we daar ook uitgewerkte voorstellen op zien voordat we dit ontwikkelkader vaststellen, en daarmee wellicht impliciet akkoord gaan met het slopen van die woningen. Dat zou ik betreuren. Dank u wel, voorzitter. De voorzitter: Dank u wel. Wie mag ik het woord geven? De heer Braam. De heer Braam (BVR): Dank u wel, voorzitter. Allereerst moet ik zeggen, ik ben vanuit een andere hoedanigheid betrokken geraakt bij de ontwikkeling van dit gebied. En dan uiteraard met name vanuit mijn rol voor de speeltuin, laat ik daar maar gelijk duidelijkheid over scheppen.

Op dat moment heb ik wel gelijk al aangegeven dat ik me zorgen maakte om feitelijk het groen, met name ook in het nieuwe stuk, wat er ontwikkeld gaat worden. U ziet dat er veel meer bebouwing gepland is dan dat we in eerste instantie kregen te zien, en dat wordt eigenlijk nu nog eens een keer versterkt als ook nog eens een keer de 23 eengezinswoningen onder de loep worden genomen. En eigenlijk in twee fases. Eén was al zichtbaar dat er iets heel raars gaat gebeuren, dat er een aansluiting zou gaan plaatsvinden op bestaande bebouwing. Heel letterlijk, dat er dus feitelijk dus in de, hoe heet die hele mooie straat, ik ben even de naam kwijt. Ik ga hem even opzoeken. De Snouck Hurgronjestraat, dat daar op de hoek van de Idenburglaan er een extra woning aan zou worden toegevoegd, als die woningen blijven bestaan. Dat is best een bijzonder iets en dat zou dus betekenen dus dat wat de mensen daar gedaan hebben rondom het huis, dat het allemaal letterlijk het groene beeld helemaal verdwijnt. Dat daar dus een huis voor in de plaats komt. Dat niet alleen, maar ook bij de Van Vollenhovenlaan om de hoek richting de Idenburglaan wordt het gewoon met één grote muur volgebouwd. Dus heel veel groen wat daar verdwijnt. Dat is één. Het tweede element is het verlengde daarvan, de onzekerheid.

Je gaat op een gegeven moment een plan maken, een idee maken en dan moet het voor de bewoners eigenlijk duidelijk zijn waar we naartoe gaan. Onzekerheden moet je niet in een raadsvoorstel

verwerken. Dus 23 eengezinswoningen, zeg wat je ermee gaat doen. Ga je het behouden of ga je het slopen? Maar ga niet de boel openhouden in zo'n voorstel, daar creëer je alleen maar een heleboel onrust mee onder de bewoners in die wijk. Dan parkeren, werd net al even genoemd. Ik heb dat toen dit plan, het voorlopige plan al gingen bespreken, al heb aangegeven, dat ik me grote zorgen maak over de parkeerdruk in dat gebied. Het is nu al gigantisch druk en vol en op het moment als we twee keer zoveel woningen daar gaan creëren en een beperkte parkeerbalans creëren vanwege het STOMP-principe, dan zie ik dat het één grote parkeermassa gaat worden. Dus, nou ja, ik zou haast zeggen, een kleine parkeeroorlog gaat ontstaan. Zeker als ook nog eens een keer de Schouwburg en het stadhuis of het Huis van de stad volledig in gebruik zijn, dan loopt die wijk, zeker in de avonduren helemaal vol. Dat kan ik u garanderen. Dus daar is het denk ik belangrijk om ook nog naar te kijken. Wat ook erg belangrijk is, is het verhaal, de afspraken die gemaakt zijn. Er wordt nu gesproken over 50/50. Tijdens de vorige vergadering merkte ik dat meerdere partijen toch de druk op het coalitieakkoord willen laten toenemen om te komen met meer sociale woningen in dat gedeelte van de wijk. Wat misschien nog best terecht is ook want ja, we gaan nu minder sociale woningen daar realiseren dan er nu zijn.

Want de 332 plekken daar zijn allemaal sociaal en we krijgen er 275 voor terug, als je het simpel rekent. Daar zou dan een gedeelte voor het gelijktrekken richting de locatie Broodfabriek worden gerealiseerd. Maar belangrijk is voor ons in ieder geval dat het aantal sociale woningen natuurlijk wel gehandhaafd blijft. Dan ben ik ook nieuwsgierig wanneer dan die locatie Broodfabriek tot ontwikkeling komt? En dan tot slot, voorzitter, ik vind het bijzonder belangrijk dat in ieder geval de afspraken die met bewoners tot nu toe zijn gemaakt, dat die worden nageleefd. Dat er dus niet al te veel spanningen in dit veld gaan ontstaan, zoals dat ook op een aantal andere plekken helaas is ontstaan. Er moet rust in de tent komen, duidelijkheid in de tent komen. Dus zorg ervoor dat wat ik in het begin al even heb aangegeven, dat alle onrust zo snel als mogelijk wordt weggenomen en er voor de toekomst duidelijkheid ontstaat. Voorzitter, daar wil ik het graag bij laten. De voorzitter: Dank u wel. Mevrouw Niesen. Mevrouw De Haan-Niesen (RB): Dank u wel, voorzitter. Dank, college, voor het raadsel. Als eerste wil ik zeggen, verhuizen moet je doen omdat je daar zelf een keuze in hebt en niet omdat je gedwongen wordt. In het raadsvoorstel staat een zin, Rijswijk Wonen was voornemens de 23 eengezinswoningen te behouden, nu wordt overwogen ook deze te vernieuwen.

Kan de wethouder aangeven wat hiervan de reden is? Waarom eerst behouden en dan alsnog toch nog vernieuwen? Verder lees ik bij punt 8 over het financiële gedeelte, mijnheer Van Enk heeft daar ook al aan gerefereerd, en dat gaat om het volgende. Het onder druk staan van de financiële haalbaarheid door stijgende bouwkosten en dalende leencapaciteit bij kopers, wat gebeurt er als dit aan de orde is? Graag antwoord van de wethouder. En dan is er een specifiek risico voor Te Werve Oost, het niet kunnen realiseren van gemeentelijk beleid wanneer de investeringen hiervoor niet bij Rijswijk Wonen in rekening gebracht kunnen worden op basis van het verhaal. Kan de wethouder dit duiden? Verder heb ik bij kanttekeningen gelezen dat Rijswijk Wonen nog onderzoek doet, drie scenario's. Een daarvan is het toch vernieuwen van de 23 grondgebonden woningen die behouden zou zouden blijven. Dit naar aanleiding van vragen vanuit de bewoners over langdurige bouwoverlast en toekomstig woonkwaliteit. De bewoners zijn door Rijswijk Wonen geïnformeerd over nieuw onderzoek ten aanzien van hun woningen. Op het moment dat wij akkoord moeten geven op dit raadsvoorstel zou ik heel graag helder hebben wat de uitkomst van een onderzoek is. Kunt u aangeven wanneer dat onderzoek plaats gaat vinden? Dit was het voor de eerst termijn, dank u wel. De voorzitter: Dank u wel.

Dan geef ik het woord aan de heer El Majjaoui.

De heer El Majjaoui (PG&R): Ja, dank u, voorzitter voor het woord. Voor ons ligt inderdaad een raadsvoorstel met betrekking tot het ontwikkelkader Te Werve Oost. Ik heb het goed gelezen, het zijn mooie streven. Ja, goed, eenmaal de woningen naoorlogse tijden die zijn onderhevig aan vernieuwing, dan wel slopen want die kunnen helaas niet meer voldoen aan de duurzaamheidscriteria. Dus dat is een feit. Maar waarom … Waar ik wil, dus dan ga ik het herhalen, waarom wordt er overwogen om toch die 23 woningen te gaan slopen terwijl ze 25 jaar oud zijn? Die kunnen wel, die hebben wel de potentie om te voldoen aan de duurzaamheidscriteria. Waarom niet vernieuwen in plaats van slopen want dan ga je daarmee een kapitaalvernietiging teweegbrengen. Dat is de eerste vraag die ik stel. De tweede vraag voor wat betreft de dichtheidsbevolking want je gaat van 300 zoveel naar 600 bijna. Hoe zit dat? Hoe verhoudt dat zich met de leefbaarheid daar? Nou ja, goed, tuurlijk, ik ben ook voor het STOMP-principe maar de ruimte, wat ik mijn voorganger de VVD hoorde aangeven, we moeten ook de ruimte bieden letterlijk en figuurlijk voor autobezit, de keuzevrijheid om een auto te bezitten.

De tweede vraag betreft de garage die daar gerealiseerd wordt, is dat een commercieel aspect of is dat een onderdeel van de totale vernieuwing? Dat ook de bewoners daar gebruik van kunnen maken en wat zijn de kosten daarvan? De derde vraag is, vanwege de vergrijzing waar we nu in zitten wordt er niet rekening gehouden met de mogelijkheden creëren om daar seniorenwoningen te plaatsen. Ik zie hier wel dat er gesproken wordt over oud en nieuw, dat er daar rekening mee wordt gehouden, maar waarom is niet concreet, wordt er niet concreet gesproken over de scenario's seniorenwoningen of 55+ woningen te realiseren? Dat draagt ook bij tot doorstroming van de woningen. Tot zover, voorzitter, dank. De voorzitter: Dank u wel. Wie mag ik verder het woord geven? Ja, de heer Van der Baan. De heer Van der Baan (CU): Dank u wel, voorzitter, en dank ook voor het woord. Dank ook voor de eerdere bijdrages van andere partijen, daar herken ik een hoop in. Ik lees ook in het stuk een hoop stukken, delen waarvan ik denk, ja, dat zijn goede stappen om te zetten. We delen de ambitie van een groene verkeersluwe, duurzame gedifferentieerde wijk maar dat is nog de ambitie. We zien inderdaad ook dat de schoen gaat wringen wellicht in de uitvoering want ik lees eigenlijk in een zin later dat er heel wat bomen gekapt worden.

Dan moet ik aansluiten bij een van de insprekers, dat een gekapte boom heel anders is dan een nieuw te plaatsen boom. Dat is gewoon een veel grotere ecologische waarde. Dan staat er ook het zinnetje, het vraagt om een zorgvuldig en creatief ontwerpproces om de gewenste kwaliteit te kunnen realiseren. Ja, die zien we dan ook. Dan denken we, ja, hoe zit het met die uitvoering? Dat klinkt allemaal alsof de executie heel veel lastiger gaat zijn als de ambitie die we nu met elkaar geformuleerd hebben of hier kunnen zien in het stuk. Dus we zouden graag zien dat die zorgen worden weggenomen of dat er daar scherpere keuzes in naar voren zullen komen. En parkeerplaats hebben we ook gezien, deelmobiliteit is mooi om te lezen. Zeker ook als er ondergronds geparkeerd kan worden in een wijk die toch al onder druk staat, dat zal de leefbaarheid ten goede komen. Dank u wel voor het woord. De voorzitter: Dank u wel. Dan de heer Van der Veer. De heer Van der Veer (PvdA): Dank u wel, voorzitter. Ja, voorzitter, insprekers bedankt natuurlijk en het college voor het raadsvoorstel. Er is al heel veel gezegd en dit stuk lezende dat volstaat met hele mooie ambities waar we natuurlijk allemaal voor zijn en waar we van uit wilden gaan of van uitgingen dat dat een automatisch gevolg zou zijn vanuit de ontwikkelingen Te Werve West, Te Werve Oost, dat zou één mooie wijk worden.

Maar daar komen nu toch een aantal onzekerheden om de hoek kijken. Velen hebben dat al aangehaald. De eventuele besluiten, de scenario’s die er nog openliggen voor de 23 eengezinswoningen uit 1996, levensbestendig, daar komen eventueel een dertigtal zorgwoningen terug. Wat betekent het voor de mooie ambities op het moment dat het besluit wordt genomen, want ik lees uit het stuk dat er nog een

momentum gaat komen over dit besluit, door deze woningen alsnog af te breken? En wat betekent dat voor de leefbaarheid, de verkeersdruk? Nou, noem maar op, het is door mijn collega's ook al genoemd. Waar de Partij van de Arbeid zich ook zorgen om maakt is de financiën. We hebben kunnen lezen dat in principe alleen budget is voor het opknappen van de Karel Doormanlaan, 147.000 euro, en voor de rest is er nog geen budget. Wat gaat dat betekenen? Gaat dat betekenen, als wij dat niet kunnen gaan financieren, dat de mooie ambities uit dit plan zo worden teruggedraaid om maar die kosten te kunnen betalen? Dus nog minder sociaal, nog minder groen, noem maar op. Wat betekent het als wij het financieel niet rond krijgen? Heeft de wethouder daar een mening over of kan de wethouder daar een inzicht in geven van hoe we dat gaan oplossen? Nou, de rest is bijna allemaal benoemd dus dit voor de eerste termijn, voorzitter. De voorzitter: Dank u wel. Dan geef ik het woord aan de heer Van de Laar met het verzoek om kort en bondig te antwoorden. Wethouder de heer Van de Laar: Ja. Ik weet niet of dat kan maar ik zal mijn best doen want het zijn wel veel vragen. Waarvoor dank, voor al die vragen. Dan ga ik het rijtje af. We hebben eerder in de raad hierover gesproken toen we de raadsinformatiebrief hadden gestuurd, toen we de nota van uitgangspunten hebben vastgesteld.

Dat ging ook over, eigenlijk is wat nu voorligt een uitwerking van die nota van uitgangspunten. Dus we hebben dat hier besproken in de raad en daarmee hebben we als college gemeend dat we daar het fiat voor hadden om het verder ook uit te werken in het voorliggend ontwikkelkader. Dat ging ook over dichtheden en verhoudingen sociaal, et cetera, om daar inderdaad een hele mooie wijk van te maken. Een mooie, naoorlogse wijk die het nu ook is vanwege het vele groen wat aanwezig is. In de participatie, het participatieverslag is maar liefst twee keer toegevoegd, kunt u lezen dat de wijk, dat zelf de inwoners dat ook vinden, dat groen een van de belangrijkste unique selling points, om het in het Engels te zeggen, gewoon of een van de belangrijkste waarde is in die wijk en dat die waarde ook behouden moet blijven. Een wijk of Te Werve Oost een deel van een grotere wijk die al 20 jaar onderdeel is van een wijkontwikkelingsprogramma, daar weet de heer Braam alles van. We zien inderdaad allerlei verschillende vernieuwingen in Te Werve in zijn algemeenheid. Dus we hebben inderdaad woningen die nog opgeknapt konden worden en die zijn helemaal ingepakt door het te isoleren. Er zijn woningen van Vidomes gesloopt, daar staan nu schitterende eengezinswoningen naast de speeltuin en dit is de volgende stap om ook voor appartementen nieuwe woningen te bouwen.

Daar heeft een aantal mensen hier al aan gerefereerd, je kan je afvragen, wat is de leefbaarheid nu? Ik denk dat qua, als je het hebt over rust en groen op straat, de leefbaarheid prima is maar inderdaad, het is heel erg druk. Vooral in de Karel Doormanlaan of andere stukjes is het, valt dat wel mee met parkeren maar er wordt zo nu en dan ook hard gereden. Maar vooral de woningen zelf zijn heel slecht tot heel erg slecht, en dan heb ik het over slecht leidingwerk, schimmel en inderdaad in een staat van dat ze niet meer op te knappen zijn. Vandaar dat die sloopbeslissing is geweest, wat voor zeker zo'n grote groep een enorme impact heeft op het leven. Maar ik denk dat we hier het wijkontwikkelingsplan wat ruim 20 jaar geleden is ingezet, en dat hebben we denk ik in de andere plekken in de wijk bewezen, dat we de ambities die toen zijn gesteld en die we iedere keer weer hebben herbevestigd, dat we die ook nu kunnen waarmaken in voorliggend plan. En dat is geen bestemmingsplan, en dan geef ik gelijk een antwoord op de vraag van de heer Van der Veer. Dat komt nog een moment terug waarop we op heel formele wijze met nota van zienswijze en alles erop en eraan het bestemmingsplan gaan behandelen in de raad. Dit is het ontwikkelkader waarin wij zeggen, nou, de uitgangspunten en nu veel concreter over wat er, hoe we dat voor ons zien.

Het zijn ook maar liefst 1483 pagina's geloof ik, nee, nee, het waren er minder, dat was een ander stuk, sorry. Toch een iets, een beetje een inleiding waar ik een paar vragen heb beantwoord. Dus het vernieuwen van die woningen en de nieuwbouw van de woningen, dat is al een enorme stap richting het verbeteren van de leefbaarheid. Dat is dus een heel diverse woningsamenstelling, kleine woningen, iets grotere woningen, u ziet alle percentages in

de bijlage staan. Ook mogelijk dertig zorgwoningen is ruimte voor, seniorenwoningen, dat is ook gelijk een antwoord op de heer El Majjaoui. Eens even kijken, dus het bestemmingsplan, et cetera, dat komt er dus nog aan. Veel bomen kappen, is door een aantal mensen gezegd. De waarde van bomen kennen we allemaal, dat wordt ook in het plan aangegeven. Maar om deze straten in zijn volledigheid te herstructureren is het nodig om deze bomen te kappen. En dan hebben we daar een beleid voor om die groenkwaliteit te compenseren. Als we kijken naar Karel Doormanlaan herinrichting fase 1, die is al helemaal opgeleverd en daar staan de bomen, daar zijn een paar bomen behouden. Maar als je naar die bomen kijkt, dat zijn de oude grote bomen, dan kan je je afvragen, hebben we hier nou goed aan gedaan? Dat heeft heel veel geld gekost en van weer kabels en leidingen die op een andere manier om die bomen heen moesten, et cetera. Maar de kwaliteit van die boom, nou, het zou zomaar kunnen zijn dat die ook niet meer, dat die toch ook aan zijn economische levensduur zit. En ja, zo is het, waarvan de ecoloog zelf zegt, nou, die hadden we misschien ook wel gewoon moeten vernieuwen voor een gezond bomenbestand in Rijswijk. Ja, enerzijds heb je hittestress, want als je daardoor is het, zo'n grote boom zijn tien tot twintig airco’s en als je die kapt is dat effect weg.

Tegelijkertijd heb je dan in de woningen, veel beter geïsoleerde woningen natuurlijk en voordelen voor de energie, zonnepanelen en meer licht. Maar tegelijkertijd moet die groenkwaliteit gewoon worden gecompenseerd. Daar ziet u in het plan ook een aantal richtlijnen voor hoe dat te doen met niet alleen de hittestress maar ook de biodiversiteit. Dat gaat dan niet per definitie om een hele grote boom maar dat kunnen ook verschillende soorten bomen zijn, als ze maar bij de inheemse zijn. Dat zijn uit mijn hoofd de meerstammige meidoorn onder andere en, nou, ik ken het rijtje niet helemaal uit mijn hoofd. Eens even kijken, ChristenUnie, nog ook een zorgvuldig en creatief ontwerp. Nou, het is … Er zijn inderdaad meer woningen en ook volgens het beleid van het coalitieakkoord maar de verschillende colleges achter elkaar, gaat het om een gemengde wijk. Dus ook het mengen van middenhuur en sociaal en zorgwoningen, et cetera, om daar een leuke, vitale wijk van te maken met sociale samenhang, daar kom ik zo meteen op neer. Dat is in zijn algemeenheid in Rijswijk vind ik wel de grote opgave, hoe waarborgen we de sociale samenhang? Maar dat is dus één groot gepuzzel met parkeren en, nou ja, dan worden woorden gebruikt als creatief. Maar dat gepuzzel, dat leidt tot voorliggend plan dus dat heeft dus ook al iets opgeleverd.

En dan zijn hele goede, Synchroon kennen we als een hele goede projectontwikkelaar maar Mecanoo als architectenbureau die het stedenbouwkundig ontwerp, is ook niet de minste van mevrouw Houben. G&R, kapitaalvernietiging van de sloop van de 23 eengezinswoningen. Groot onderwerp, ook dank aan de insprekers om dat zo nadrukkelijk naar voren te brengen. Dat klopt als een bus. En ook het gevoel wat mevrouw Fakkert geloof ik zei, dat kan ik me helemaal voorstellen. Mevrouw gaf heel goed aan hoe dit bij haar overkomt maar ook het dilemma waarin Rijswijk Wonen zelf heeft gezeten. Want van oorsprong dachten ze, en het is prettig voor bewoners dat ze niet hun huis uit zouden hoeven, om dat niet te slopen, maar het is inderdaad ook kapitaalvernietiging. Gedurende het proces heeft Rijswijk Wonen, het is allemaal het bezit van Rijswijk Wonen, wij zijn louter faciliterend. Zij organiseren en zij bouwen en zij besluiten ook over hun bezit. Hebben ze geconstateerd dat tweeledig het misschien wel duurder is om de woningen te laten staan als je het hebt over inpassing en de maatregelen die ook tijdens de bouw genomen moeten worden om, dat is ook heel erg duur, om de leefbaarheid te waarborgen van de mensen die daar dan eventueel zouden blijven wonen.

Maar ook hoe de appartementengebouwen zijn vormgegeven, krijg je inkijk en daar moeten schuttingen worden gezet, et cetera, om dat weer te voorkomen. En dat leverde uiteindelijk in al dat creatieve gepuzzel niet een fijne situatie op. Of tenminste, een situatie op waarvan Rijswijk Wonen zelf zei, nou, dat is eigenlijk niet zo plezierig voor de bewoners zelf en uiteindelijk ook niet plezierig voor de portemonnee. Maar tegelijkertijd, ja, dat is dus een ontzettend moeilijk dilemma. Tegelijkertijd zijn er inwoners die zich dat ook hebben gerealiseerd in de 23 eengezinswoningen die zeggen van, nou, ik begrijp dat heel goed en als ik een goede woning daarvoor terugkrijg vind ik het prima om te verhuizen want ik heb helemaal geen zin om vijf tot acht jaar hier in deze bouwput te wonen. En tegelijkertijd horen we ook dat andere mensen daar met ongelofelijk veel plezier wonen. Ik denk dat dat gesprek nog, omdat ook deze 23

eengezinswoningen later in het proces zijn geweest, die andere mensen die zijn al een heel proces door geweest over, wat betekent dit voor mij en waar heb ik recht op, et cetera. Dat Rijswijk Wonen dat nog goed moet doen. Maar dat is dus in ieder geval het verhaal rondom die 23 woningen. De heer Van Enk (CDA): Voorzitter? De voorzitter: De heer Van Enk en dan ga ik daarna de wethouder vragen om toch proberen de rest van de vragen in korte tijd te antwoorden. De heer Van Enk. De heer Van Enk (CDA): Ik begrijp dat uit gesprekken met de woningcorporatie en een aantal bewoners van die eengezinswoningen al hebben gekozen om dat huis te verlaten en te kiezen voor de alternatieve opties. Is daar iets van een verhouding bekend tussen bewoners die daar al voor hebben gekozen en bewoners die willen blijven zitten, zoals de insprekers? De voorzitter: De wethouder. Wethouder de heer Van de Laar: Dat zei ik niet. Ik zei, ik weet niet wat de situatie is over de mensen die in de 23 eengezinswoningen wonen. Maar ik heb wel begrepen dat er mensen zijn die dat kunnen begrijpen en die best een andere woning zullen willen hebben en mensen die daar meer problemen bij hebben. Maar over hoe het bij die 23 eengezinswoningen verder zit, weet ik dan niet.

Ik weet wel dat, dat is een andere vraag die werd gesteld, dat er terugkeergarantie, die is er gewoon en daar heeft 90 procent van de bewoners zich daarvoor ingeschreven. Dat is vaak zo bij, heb ik me laten vertellen, bij zo'n reconstructie maar dat percentage daalt enorm snel gedurende het project omdat mensen uiteindelijk toch gewoon naar een andere woning toe willen. En er zijn al heel veel bewoners, en dat percentage weet ik niet uit mijn hoofd, inmiddels geherhuisvest binnen Rijswijk of daarbuiten, Rembrandtkade, De Koploper. Dus dat gaat voor de sociale woningen. Leefbaarheid, ik heb al iets gezegd over de leefbaarheid van de woningen. Ik denk dat op een aantal punten de leefbaarheid in de wijk gewaarborgd zou moeten worden. Het moet een groene buurt blijven. We hebben ook voor … De voorzitter: Wethouder, ik geloof dat er nog een interruptie is van mevrouw Niesen. Mevrouw De Haan-Niesen (RB): Dank u wel, voorzitter. Ik hoor de wethouder over terugkeergarantie en dat er bewoners zijn van de 23 woningen die wel weg willen. Ik vraag me af hoe u aan deze wijsheid komt en heeft u zelf al met deze huurders van Rijswijk Wonen gesproken? Afgelopen dinsdag was daar een informatieavond, daar heb ik u ook gemist. Ik zou niet al te enthousiast reageren hierop, het is namelijk een hele pijnlijke situatie wat er gebeurt. Dat gaf u zelf ook aan.

Dus iets gematigder alstublieft en ga eens met deze mensen praten. Ik denk dat dat een heel goed plan is. Wethouder de heer Van de Laar: Voorzitter, dank voor de suggestie. Ja, ik ga door met mijn beantwoording, ik denk dat dat het beste is. Ik hoor wat u zegt maar ja, ik zou toch één ding willen zeggen, dat het niet per se aan mij wordt opgehangen. Of ik of niet, ik denk dat vooral Rijswijk Wonen, de eigenaar van de woningen, een zorgplicht heeft naar de bewoners. Ik heb nu geen reden om daaraan te twijfelen maar het is absoluut een heftige situatie, dat heb ik denk ik al een paar keer inmiddels vanavond en ook al eerder gezegd, waar heel zorgvuldig mee omgegaan moet worden. Even kijken, dan zat in het verhaal over de leefbaarheid, daar was ik gebleven. Dus het behoud van de groene buurt en het groene karakter daarvan. Voor de sociale cohesie hebben we ook vooruitlopend eigenlijk een buurthuis daar geopend, dat is vorige week of twee weken geleden geopend in samenwerking met de speeltuin die daar ook is, waar een mooie samenwerking is. Om

toch iets aan de sociale cohesie daar nu al mee te beginnen, vooruitlopend op wat er komen gaat. Ook om een punt te hebben waar men elkaars zorgen kan delen en die functie heeft het al, zorgen en tips maar ook gewoon gezelligheid voor de buurt. Ik denk dat het een heel belangrijk onderdeel is van de leefbaarheid, ook het autoverkeer. De heer Braam zegt al terecht, er wordt te hard gereden, er staan ontzettend veel auto's op straat, dat is een lelijk beeld. Nou, er is op dit moment geen parkeergarage, die komt er dus wel. Dus de bedoeling is dat alle bewoners gaan parkeren in die parkeergarage, wat een enorme verbetering zal zijn voor de wijk. Daarnaast, het andere is dat de belangrijkste parkeergarages toegankelijk zullen zijn voor de Winston Churchilllaan. Wat ook een enorme vooruitgang zal zijn voor de wijk omdat die niet meer via de Karel Doormanlaan of andere straten ontsloten zullen worden maar juist via die buitenkant. Dus ik denk dat daar een aantal dingen, zowel in het huis als buiten het huis, echt hele mooie stappen worden genomen. De terugkeergarantie, De Broodfabriek … De voorzitter: Wethouder, de heer Loof heeft een interruptie. De heer Loof (VVD): Ja, dank, voorzitter, heel kort. U zegt, alle bewoners moeten, is de bedoeling dat die in de parkeergarage gaan gebruiken.