Concept verslag begrotingsdebat 8 november 2022

Concept verslag Begrotingsdebat 8 november 2022

Aanwezig: Voorzitter De heer G.A.A. Verkerk

1.

Raadsleden De heer E.G.T. Braam De heer D. Cupedo De heer D.F.A. van Dam De heer C.P.I.M. Dolmans De heer M.J. van Enk De heer M.A.J. Ezinga De heer M. van ‘t Eind De heer S. Geleijnse Mevrouw B.M.B.T. de Haan-Niesen Mevrouw M.E Harmsen Mevrouw I.M. Jansen-Dirkx Mevrouw P.G. Kames De heer M.T.F. Kaffa Mevrouw A. Koegler-Böhm De heer G. Kruger Mevrouw S. van Maarseveen

Vervolg aanwezige raadsleden De heer M. El Majjaoui Mevrouw W.A.A.M. van Nunen De heer R. Nunnikhoven De heer U. Oelen Mevrouw L.B. Oude Alink Mevrouw A. Prenger Mevrouw C.Y. Schwencke De heer C.G. Sleddering De heer W. Smith De heer Q.L.A. Veerman De heer E. van der Veer Mevrouw W. van der Weij De heer M.V. Weterings Mevrouw E. Woudstra De heer A. Zoghbi

Aanwezige portefeuillehouders Wethouder, mevrouw L.I. Bentvelzen Wethouder, de heer A. van de Laar Wethouder, de heer W. van Damme Wethouder, de heer G. van Malsen Wethouder, de heer M. Wit

Griffie Griffier: De heer J.A. Massaar, Bpa Verslag: Mevrouw M.M.A. Tittse

Opening en mededelingen De voorzitter: Goedemiddag dames en heren, hierbij open ik de openbare raadsvergadering van de gemeente Rijswijk dinsdag 8 november. Wij gaan vanmiddag en vanavond spreken over de begroting. In het kader van de mededelingen meld ik u dat er bericht van verhindering is ontvangen van mevrouw Kames en de heer El Majjaoui. En later komen de heer Ezinga en de heer Oelen. En mijnheer Van Enk. Dan gaan we nu over tot de trekking van het stemmingsnummer als er een hoofdelijke stemming aan de orde mocht zijn. Ik trek hierbij het nummer 26 en dat is mijnheer Van der Veer. Dan gaan we naar de leden van het bureau van stemopneming. De griffie heeft uitgezocht als voorzitter de heer Van Enk, die er nog niet is. Of wel? En als leden de heer Braam en mevrouw Woudstra. Zullen we het zo doen? Dan hopen we niet dat we heel snel een stemming hebben, maar dit is de bezetting.

2.

Spreekrecht burgers De voorzitter: Dan gaan we naar agendapunt 2, het spreekrecht burgers. We hebben geen insprekers.

Pagina 1 van 79

Concept verslag Begrotingsdebat 8 november 2022

3.

Vaststelling agenda De voorzitter: Dan gaan we naar agendapunt 3, vaststelling van de agenda. Daarbij komen moties vreemd aan de orde op de agenda. De eerste plaats van … Goed. Voordat we naar het vaststellen van de agenda gaan begrijp ik dat wethouder mevrouw Bentvelzen een mededeling wil doen. Mevrouw Bentvelzen: Ja voorzitter, dat klopt, dank u wel. Ik wil de raad graag mededelen dat er verwachting is dat we een tekort gaan krijgen op de BUIG, de BUIG budgetten. Dat heeft te maken met dat er een lagere rijksbijdrage wordt uitgekeerd vanuit het Rijk. Het uitkeringsbestand daalt minder snel dan waar het Rijk vanuit gaat. Deze week wordt er een aantal check-ups gedaan hoe dat nou precies in elkaar steekt en hoeveel geld waar het dan om gaat. En zodra dat bekend is en duidelijk is ontvangt u daar zo snel als ik kan een raadsinformatiebrief over. De voorzitter: Oké, we nemen daar kennis van. Dan ga ik verder met de verwelkoming met van de heer Van Enk. Mijnheer Van Enk, u bent voorzitter van het bureau van stemopneming. U kunt het niet meer weigeren. Nee, fijn dat je er bent, Menno. Ik was inmiddels bij agendapunt 3, vaststelling van de agenda, moties vreemd aan de orde van de dag. De eerste is een motie van BVR, PvdA, D66 inzake het chippen van katten. Ik kende het niet, maar we gaan het allemaal vernemen. En van de ChristenUnie een motie inzake warme winter 2022.

Ik stel voor om de beide moties te behandelen aan het eind van agendapunt 7. Zullen we dat zo doen? Dan is hiermee de … Ja? Geen andere commentaren? Mevrouw Woudstra? Mevrouw Woudstra: Ja, als punt van orde, zouden ze ook tegelijkertijd met punt 4 in de begrotingsbehandeling besproken kunnen worden? Zodat we ze niet apart hoeven te doen. De voorzitter: Zullen we ze allebei dan gewoon bij de begrotingsbehandeling meenemen? Vindt u dat goed? Oké, nou, dan scheelt het weer een agendapunt. Dank u zeer voor deze praktische suggestie.

4.

Algemene beschouwingen en begroting (RV 22-017) De voorzitter: Dan heb ik agendapunt 3 gehad, beginnen we met de algemene beschouwing voor de begroting 2023-26 en het raadsvoorstel tweede halfjaarrapportage. We hebben altijd een vaste volgorde in de fracties. De spreektijd wordt bepaald door een basistijd en een minuut per fractielid, zeg ik dat zo goed? Dus daar is over nagedacht en dan gaan we nu dat programma gewoon draaien. Beginnen we bij de fractie van Beter Voor Rijswijk, dat is mijnheer Braam. Of niet? Mijnheer Kruger. Mijnheer Kruger doet het woord. Gaat uw gang, mijnheer Kruger. Even voor de kijkers thuis, als we vanaf het katheder spreken moet de chipkaart van de installatie bij de stoel mee worden genomen naar het katheder. Dat is een ingewikkelde procedure, maar daar komen wij wel uit. De heer Kruger: Ik neem aan dat hij het doet. Goedemiddag, gij allen. Ja, als eerste inspreker heb je altijd het voorrecht dat je niemand het gras voor de voeten weg gaat maaien, dus dat risico loop ik nu niet. Vanmiddag en vanavond behandelen wij de begroting voor de komende tijd. Allereerst de complimenten van Beter Voor Rijswijk aan het college en de ambtelijke organisatie voor het vele werk dat is verricht om een sluitende begroting en zelfs mogelijke overschot aan de raad te presenteren. Hoewel de geluiden van daarnet word ik niet vrolijk van.

Het is geen makkelijke tijd waar wij in leven. Absurd hoge inflatie, toegenomen armoede, ook

Pagina 2 van 79

Concept verslag Begrotingsdebat 8 november 2022

de inwoners van Rijswijk worden hier in meer of mindere mate bij betrokken. Het Rijswijkse huishoudboekje, de afgelopen jaren heeft de gemeente veel financiële tegenvallers gehad, onder meer door corona en de continu kostenstijgingen binnen voornamelijk de jeugdzorg. Ondanks de forse tegenwind lijkt onze gemeente momenteel financieel gezond, ook de komende jaren is en dat blijft één van de speerpunten van Beter Voor Rijswijk. We zijn blij dat het college de afvalstoffenheffing ondanks de kostenstijging niet gaat verhogen. Sterker nog, deze wordt zelfs verlaagd. Dat de kwijtschelding een andere plek heeft gekregen in de begroting en dat de rioolheffing ook niet wordt verhoogd. Het zijn inspanningen van dit college die ervoor hebben gezorgd dat de lasten voor de Rijswijker wat de algemene heffingen betreft bescheiden blijven. Voorzitter, Beter Voor Rijswijk spreekt steeds vaker mensen die ouder worden met progressieve ziekten, zoals MS, ALS en dergelijke. Ze moeten zich worstelen door allerlei regeltjes, een wirwar, in deze gemeente. Beter Voor Rijswijk vindt het een goed idee dat we zorgvuldig controleren dat er geen misbruik gemaakt wordt van de zorg en verstrekking van hulpmiddelen. Wel weten we dat vooral de oudere Rijswijkers doorgaans niet herstellen en niet meer in staat zijn het huishouden zelfstandig te doen.

In navolging tot andere gemeenten dient Beter Voor Rijswijk dan ook samen met Wij., CDA, D66, Partij van de Arbeid een motie in voor Wmo-indicaties voor onbepaalde tijd en deze op te nemen in onze Rijswijkse beleidsregels. Voorzitter, Rijswijk behoort tot de diervriendelijkste gemeenten van Nederland, daar zijn we best wel trots op, we willen dat graag zo houden. We ondersteunen organisaties die zich bezighouden met de dierenwelzijn en dierenopvang. Hieruit voortvloeiend de motie, u hebt hem al aangekondigd, dient Beter Voor Rijswijk vreemd, ja, ik vind het een raar woord altijd bij een motie, maar goed, katten chippen verplichten. Beter Voor Rijswijk is zeer blij met de veilige hondenspeeltuin langs de Schaapweg, er wordt veel gebruik van gemaakt. Hondenliefhebbers ontmoeten elkaar en het is ook een mooie manier om de eenzaamheid van vele ouderen daar tegen te gaan. Daarom ziet Beter Voor Rijswijk graag meer van dit soort veilige uitlaatgebieden met wat afvalbakken en wat bankjes waar ze kunnen zitten. Vraag aan het college is: kunt u eens kijken naar de mogelijkheden die we hebben om dat uit te breiden en hier de raad over te informeren? Mobiliteit. Al vaak hebben we in deze en vorige raad gesproken over de gigantische chaos aan deelscooters en nu ook de massale invasie van de ebikes. Daardoor komen er straks nog elektrische autopedjes bij zodra die worden toegelaten.

Inmiddels heeft een exploitant Go, of GO, of hoe ze dat noemen, al in de media laten weten deze activiteiten in onder andere Rijswijk te beëindigen. Blijkbaar hebben zij ook last van te veel vernielingen. De andere bedrijven die blijven daar vooralsnog mee doorgaan. Door de groei van Rijswijk moeten we kijken naar andere vervoermodaliteiten met een goed bereikbaar treinstation. Daar kom ik straks nog even op terug als ik nog tijd heb. Het is algemeen bekend dat Beter Voor Rijswijk groot voorstander blijft van de eigen auto. Het geeft de burger grote vrijheid, met name voor de vakanties, het wegbrengen en ophalen van de kinderen naar de diverse sportlocaties in regio en familiebezoeken. De realiteit is dat de auto steeds schoner wordt, dat valt ook niet weg te denken. Iedereen weet dat als deze scooters en e-bikes worden gedumpt op iedere willekeurige plek met overlast. Als we dit nu eens goed regelen zal er veel meer draagvlak komen voor deze vervoerwijze. Daarom dient Beter Voor Rijswijk een motie in met het verzoek om in navolging tot de steden Den Haag en Rotterdam te komen tot een vastelijke duidelijke gemankeerde inleverplekken en opstapplaatsen. Zodra er vaste op- en afstappenplekken komen voor deze deelscooters en een deel e-bikes, zal dit leiden tot een rustiger straatbeeld.

Het zou ook duidelijker worden voor gebruikers waar ze deze moeten ophalen en kunnen halen, kunnen brengen. En om het ze makkelijker te maken kunnen de plekken vooral worden aangebracht bij winkelcentra, bus- en tramhaltes. En u heeft al aangekondigd dat er weer eens een gesprek komt met de diverse organisaties, maar dat vragen we al zo ontzettend lang, er is tot op heden niet veel van terechtgekomen. Dus daar dienen we dus nu maar een motie voor in. Wat betreft sport, Beter Voor Rijswijk is Pagina 3 van 79

Concept verslag Begrotingsdebat 8 november 2022

erg benieuwd naar de verdere uitwerking van de multifunctionele accommodatie op sportpark Elsenburg. Voorzitter, wanneer kunnen we daar wat van gaan verwachten? We hebben in de beantwoording meegekregen dat er ook een visie komt voor het behouden met een bescheiden renovatie van de marimbahal. De vraag naar sporthallen is toename is zo groot geworden en dat wordt veroorzaakt doordat we steeds meer inwoners krijgen. Ook wil Beter Voor Rijswijk weten tot welke datum de GGD voor vaccinatiedoeleinden de beschikking heeft over de marimbahal. Dit zou nog wel eens een vertraging kunnen opleveren met de uitvoering van de renovatie. Welke afspraken heeft u gemaakt? Voorzitter, mijn fractie van Beter Voor Rijswijk heeft meerdere verenigingen gesproken. Ze blijven aangeven dat er een tekort is aan ruimte voor zaalactiviteiten. Verbazingwekkend dat dit vanuit het college altijd ontkracht wordt. We volgen de ontwikkelingen op de voet en kijken reikhalzend uit naar het door het college aangekondigde beloofde visie. Het laadpalenbeleid. Beter Voor Rijswijk kijkt uit naar het laadpalenbeleid wat ons nog beloofd wordt voor dit jaar. Dat zou een antwoord kunnen geven. Het mag wat ons betreft niet zo zijn dat het laadpalenbeleid een precedentwerking krijgt voor de happy few die zich enkel vanwege de fiscale voordelen zich zo’n elektrische bak kunnen permitteren.

Het is een ergernis, want veel Rijswijkers die het nu moeten doen met een benzineauto, die ondervinden steeds meer parkeerproblemen vanwege de laadpaalplakkers die plaatsen misbruiken als een soort private parking. En we hopen dan ook dat in ieder geval dat we gaan werken aan laadeilanden voor auto’s en laadpalen langs doorgaande wegen zoals bijvoorbeeld de Schaapweg. Er zijn stroken ongebruikt, daar kan je toch gewoon twintig, dertig, veertig, vijftig auto’s kan je daar voorzien van nieuwe brandstof. Ook het middenterrein op de Beatrixlaan waar voorlopig toch niks gebeurt, waar ze alleen nog lessen geven biedt daar voldoende ruimte voor. Voorzitter, veiligheid. Beter Voor Rijswijk is van mening dat de veiligheid een belangrijke voorwaarde is voor een aantrekkelijke gemeente waar het fijn wonen is. Cameratoezicht waar al jaren naar wordt gevraagd kan de veiligheid binnen gemeente verbeteren. Collegeprogramma voorziet al in plaatsen van camera’s, zeker op plaatsen waar veel overlast wordt veroorzaakt door hangjongeren. Er moet echt een beetje voortgang komen want er is tot op heden hebben we nog niks kunnen waarnemen dat er iets aan gedaan is. Een motie om hiertoe toe aan te zetten om het wel te gaan doen, die dien ik zo dadelijk ook in. Voorzitter, dan nog een belangrijke.

De Raad van State heeft korte metten gemaakt met de bouwvrijstelling, dat die niet gebruikt mag worden bij nieuwe bouwprojecten. Wat maakt deze overheid toch altijd een knullige wetgeving en goochelt ze met allerlei rapporten en die niet kloppen. Het doet me dan ook denken aan het rad van fortuin. In Rijswijk hebben we grote bouwplannen. Wat betekent dit voor de ontwikkeling van de Bogaard, Pasgeld, Keslerpark, HBG-locatie en de andere locaties? De overheid verwacht dat we gaan bouwen maar maakt Rijswijk het wel zeer moeilijk. Hoe is de stand van zaken? Welk financieel nadeel gaat dat de gemeente weer betekenen en wie gaat dan opdraaien voor de kosten? Wellicht kunt u de raad geruststellen. Voorzitter, Beter Voor Rijswijk is verheugd dat het AZC deze maand leeg wordt opgeleverd zodat de gemeente het voormalige centrum gaat inrichten tot flexwoningen voor statushouders, studenten, spoedzoekers en anderen die dringend woonruimte nodig hebben. Rijswijk heeft het afgelopen jaar een zeer belangrijke rol mogen spelen wat betreft de opvang van asielzoekers. Grote steden in deze regio zoals Den Haag, Delft en Rotterdam, die mogen hier een voorbeeld aan nemen. Voorbeeld, mijn laatste puntje, ik hoop dat ik nog binnen de tien minuten weet te blijven.

Deze zomer heeft Beter Voor Rijswijk en GroenLinks nog vragen gesteld wat nu eigenlijk de toekomst is van het in beroerde staat verkerende spoorwegstation. We hebben een snelgroeiende stad, we hebben een … Daar hoort een goede spoorstation bij. Bij de beantwoording op schriftelijke vragen heeft u ons zelfs beloofd dat de roltrappen na een jaar stilstand per 1 november weer aan de praat zouden worden gebracht. Ik ben vandaag nog wezen kijken, er is helemaal niets gebeurd. Is er soms een foutje ingetikt, bedoelt u soms 1 november 2023? Nou, Pagina 4 van 79

Concept verslag Begrotingsdebat 8 november 2022

aan het college werd gevraagd met een motie om nog dit jaar met plannen naar de raad te komen voor de herinrichting, want het zijn niet alleen de roltrappen, het is de hele inrichting van het station waar niemand zich prettig voelt. Het jaar is bijna om, kunt u ons nog toezeggen dat u nog met wat informatie gaat komen dit jaar? Voorzitter, tot zover mijn eerste termijn. De voorzitter: Mijnheer Kruger, dank u wel. Had nog tien seconden over, dit is een professional. We gaan gauw verder met de volgende fractie, fractie van GroenLinks, de heer Van ‘t Eind neem ik aan? Kaartje meenemen, heel goed. De heer Van ‘t Eind: Ja, hij doet het volgens mij. Ja. Voorzitter, het nieuwe college presenteert een begroting met een positief resultaat van zes miljoen euro tot en met 2026. GroenLinks is blij dat er ruimte is voor investeringen in de stad. Wij zien dat het Rijk een aantal maatregelen neemt waardoor onze gemeente wat meer financiële ademruimte heeft. Daarnaast hebben we in het coalitieakkoord pragmatische afspraken gemaakt over de omgang met ons geld. We sparen voor tegenvallers maar hebben ook ruimte om te investeren en we gaan op zoek naar extra geldstromen. We zien een uitwerking daarvan in het collegewerkprogramma. Voor GroenLinks staat voorop dat we gaan voor een gezonde groei van de stad.

We willen investeren in kansen voor mensen en we willen investeren in een gezonde en groene omgeving. Niet alleen Rijswijk verandert, maar de wereld om ons heen ook. De uitdagingen waarmee we te maken hebben zijn groot. We hebben te maken met veel onzekerheden. Onze stad en onze regio krijgen meer inwoners. We moeten daarin de balans vinden tussen welvaart, een eerlijk verdeling van onze ruimte en het zorgen voor voldoende woningen en werkplekken. Daarbij hebben we ook te maken met wat er in de wereld gebeurt. We zien en voelen letterlijk de gevolgen van de klimaatcrisis. Te veel mensen kunnen geen betaalbaar huis vinden, veel mensen voelen zich niet thuis in onze samenleving omdat ze de taal niet spreken of omdat ze zich niet serieus genomen voelen of omdat er door personeelstekort te weinig mensen zijn om het werk te doen wat er ligt. En het vertrouwen van mensen in onze democratie is op een dieptepunt beland. En juist dan, voorzitter, juist dan is een daadkrachtige overheid nodig, een overheid die haar bewoners beschermt daar waar dat nodig is, een overheid die haar bewoners ondersteunt daar waar dat nodig is, een overheid die niet aarzelt maar besluiten durft te nemen. Een overheid die dat samen met bewoners durft te doen. GroenLinks staat voor die daadkrachtige overheid.

En natuurlijk zijn wij in Rijswijk een compacte stad en natuurlijk kunnen wij in Rijswijk niet alle uitdagingen zelf oplossen. Veel vraagt om nationale actie en internationale samenwerking. Maar als overheid die het dichtst bij de mensen staat of in ieder geval zou moeten staan hebben we een bijzondere verantwoordelijkheid om onze bewoners te helpen. GroenLinks heeft met dat in het achterhoofd met vijf blikken naar de begroting gekeken. Ik loop deze punten voor u af. Op de eerste plaats willen we Rijswijk klaarmaken voor de toekomst. Iedere tijd heeft zijn eigen uitdagingen, voor ons betekent het klaarmaken voor de toekomst dat Rijswijk gezond groeit met genoeg voorzieningen voor onze inwoners. Maar dat niet alleen, het betekent ook dat Rijswijk aan de slag gaat met een toekomst waarin we steeds vaker te maken krijgen met extremer weer. Het tweede thema is dat iedere Rijswijker een betaalbare woning kan vinden. Er moeten voldoende sociale woningen zijn voor wie dat nodig heeft, maar ook voldoende woningen in de midden huur en betaalbare koop. Voor GroenLinks telt dat wonen betekent dat je een betaalbaar en goed dak boven je hoofd hebt. Woningen zijn geen beleggingsobjecten maar een plek om je leven in op te bouwen. Op de derde plaats moeten we inzetten op een eerlijke energietransitie. Het tijdperk waarin we massaal fossiele brandstoffen verbruiken loopt ten einde.

We hebben niet alleen te maken met de gevolgen voor ons klimaat maar ook met het behoud van onze democratie. Deze opgave is enorm en we zullen elkaar op weg moeten helpen om dit te volbrengen. Iedereen moet mee kunnen komen. Op de vierde plaats is het belangrijk dat we Pagina 5 van 79

Concept verslag Begrotingsdebat 8 november 2022

ons inzetten voor gelijke kansen voor iedereen, juist omdat onze samenleving zo snel verandert is het belangrijk om oog voor elkaar te houden. Want juist dan, als we niet goed opletten, wordt de ongelijkheid tussen mensen groter. Veel mensen kunnen zich prima redden en meekomen, maar een groeiende groep mensen kan dat niet. We moeten oog hebben voor gelijke kansen in het onderwijs, gelijke kansen op eerlijk werk en gelijke toegang tot voorzieningen. En tot slot hebben we de opgave om het vertrouwen in de overheid te herstellen. Die is nog nooit zo laag geweest, ik zei het al eerder. Dat betekent dat we een transparante overheid zijn die voor bewoners navolgbare besluiten neemt. We moeten uitleggen wat we doen en waarom we het doen en we moeten leren om naar onze bewoners te luisteren en niet alleen maar vertellen wat zij moeten doen. In het coalitieakkoord hebben we afspraken gemaakt die in al deze thema’s raken en GroenLinks ziet dat het college in haar werkprogramma dat op een goede manier heeft uitgewerkt. Er worden echte stappen gezet om Rijswijk klaar te maken voor de toekomst, aan voldoende betaalbare woningen, aan een eerlijke energietransitie, aan gelijke kansen voor iedereen en aan het herstellen van het vertrouwen in de overheid. Maar natuurlijk zijn er ook punten waar GroenLinks meer ambitie wil zien. We hebben daarvoor de financiële ruimte.

Bovendien geldt dat vooraf sturen beter is dan later bijsturen of puinruimen. Ik begin dan gelijk bij een voorstel van ons die de meeste impact heeft, die raakt aan een eerlijke energietransitie maar ook aan een toekomstbestendig Rijswijk. We zien dat er veel VvE’s en woningeigenaren zijn met zeer slecht geïsoleerde woningen en weinig geld om daar iets aan te doen. Goed geïsoleerde woningen zijn de basis voor een duurzamer Rijswijk. Samen met de Partij van de Arbeid, D66 en Beter Voor Rijswijk dienen wij daarom een voorstel in geld te reserveren om individuele huiseigenaren en VvE’s met een energielabel E en lager en een woning beneden de waarde van de NHG-grens te helpen met het isoleren van hun woningen. In de plannen die er nu klaarleggen zien wij nog niet genoeg urgentie als het gaat om het klimaatbestendig maken van onze stad en dat is wel belangrijk als we de toekomst aan willen kunnen. Eerder is een klimaatscan voor Rijswijk gemaakt met daarin aanbevelingen. Eén van die aanbevelingen is om met een klimaatadaptatiestrategie te komen. Die strategie ontbreekt en wij zien in de plannen nog geen concrete streefdatum om hiermee wel te komen. De kosten gaan voor de baten uit. GroenLinks dient daarom samen met de ChristenUnie een motie in die oproept dat zo snel mogelijk wel te doen.

En als het dan om de toekomst van de Rijswijk gaat, dan vinden wij het oog blijven houden op een goed voorzieningenniveau erg belangrijk. Voldoende huisartsen, voldoende onderwijsplekken, voldoende kinderopvang, voldoende sportvoorzieningen, werd door Beter Voor Rijswijk ook al genoemd. We zien dat het college van plan is daar ook een analyse van te gaan maken voor nieuwe gebiedsontwikkelingen. Maar wij vinden dat de opdracht die het college zichzelf daarbij gegeven heeft scherper kan. We vinden dat we ons steviger op mogen stellen, niet alleen faciliteren maar ook echt kijken op welke manier we met maatschappelijk vastgoed een rol kunnen spelen. En wij missen aandacht voor de toegankelijkheid van de bibliotheek voor alle Rijswijkers in de toekomst. Wij dienen daarom samen met Rijswijks Belang een motie in die de opdracht van deze analyse aanscherpt. Eerlijke kansen voor iedereen betekent dat we als overheid het goede voorbeeld moeten geven. Daarom dienen wij samen met de Partij van de Arbeid een motie in voor een inclusief aannamebeleid. Het college geeft aan te onderzoeken of we ons bij de Gelijke Kansen Alliantie kunnen aansluiten. Daar zijn wij blij mee, maar onderzoeken klinkt voor ons niet daadkrachtig genoeg. Daarom dienen wij samen met de Partij van de Arbeid, D66 en Wij. een motie in om zo snel mogelijk aan te sluiten bij de Gelijke Kansen Alliantie.

Tot slot tekenen wij mee met twee moties van het CDA, één om de Ooievaarspassen tussen twaalf en zeventien jaar en boven de 65 jaar gratis te laten reizen, toegankelijk openbaar vervoer voor iedereen vinden wij belangrijk. En een motie om actiever onze bewoners uit te nodigen voor onze raadsvergaderingen. De nieuwe coalitie is nu een half jaar onderweg en wij zijn blij met deze coalitie. Een coalitie waarin iedereen wil samenwerken Pagina 6 van 79

Concept verslag Begrotingsdebat 8 november 2022

voor een betere stad maar waarin we ook respect hebben voor elkaar daar waar we van mening verschillen. Waar wij het meeste trots op zijn is dat deze coalitie niet krampachtig aan elkaar vasthoudt en vooral bezig is voorstellen van elkaar te steunen. We laten ruimte voor elkaars inbreng en accenten. Deze coalitie staat open voor samenwerking met de gehele raad en dat is belangrijk, want er is misschien een coalitieakkoord tussen vijf partijen met daarin afspraken, maar de stad wordt bestuurd door de hele raad. Voorzitter, ik ga afronden. Milan Kundera schreef De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, een verhaal dat zich afspeelt tegen de achtergrond van de Praagse Lente in 1968. Een lente die vrijheid beloofde maar werd verpletterd door tanks uit de Sovjet-Unie. Met die ondraaglijke lichtheid bedoelde Kundera verschillende dingen. Eén van de dingen die hij ermee bedoelde is dat een leven waarin geen moeilijke of vervelende dingen gebeuren niet echt een leven is. Dat leven is dan ondraaglijk licht. Laten we dat onthouden. We leven in tijden die niet makkelijk zijn, maar met elkaar deze uitdagingen aangaan, elkaar steunen in moeilijke tijden, geeft ook betekenis aan het leven. Ik hoop dat we dat de komende jaren blijven doen. Binnen de coalitie, met de hele raad, met onze hardwerkende ambtenaren, maar vooral samen met de bewoners van Rijswijk. Wij hebben daar vertrouwen in.

Dank u wel voorzitter. De voorzitter: Dan nodig ik uit de fractie van Rijswijks Belang de heer Weterings. Kaartje mee. De heer Weterings: Yes, daar is hij. Voorzitter, in het algemeen ziet de begroting er op papier niet eens zo slecht uit. Zo ook terug te lezen in het coalitieakkoord en verwerkt in de begroting een redelijk aantal speerpunten uit het programma van Rijswijks Belang. Daar zijn we blij mee. Uiteindelijk doen we het allemaal voor Rijswijk, in het Rijswijks belang. Aandacht voor de Rijswijkse citymarketing in samenwerking met de BBR, ondernemers en verenigingen, ontwikkelen van een nieuw evenementenbeleid, ondersteuning voor het MBBmuseum, het Museum Bescherming en Bevolking. We gaan eindelijk de slapende reus wakker maken, geschiedenisles ten top, het mooiste bewaarde geheim van Rijswijk op de kaart zetten. Onze fractie kijkt er zeer naar uit. We gaan de dienstverlening verbeteren, duidelijke en begrijpende teksten produceren en Rijswijk beter op de kaart zetten. Bestrijden van cybercrime, duidelijke en begrijpende teksten, bestrijden van … Sorry, had ik al gezegd. Aanpak van ondermijning, regionaal en lokaal, het doorlichten van bedrijventerreinen, jongstleden gebleken dat dat echt wel nodig is.

Versterken van de samenwerking jeugdteam en huisartsen, bestrijding van eenzaamheid, intensieve begeleiding naar het werk, verbeteren van de verkeersveiligheid, klinkt ons echt als muziek in de oren. Opvangcentra voor huisdieren, katten, honden, konijnen, knaagdieren, draagt u een warm hart toe en geeft op dit terrein aan stappen te willen maken met extra financiële ondersteuning. Onze fractie had graag in deze begroting daar al een voorstel voor gezien en vraagt daarom eigenlijk om daar zo snel mogelijk mee te starten; de steun van Rijswijks Belang heeft u. Zoals aangegeven in het forum vliegen de miljoenen je om de oren, ook een begrotingsoverschot van zo’n 6,7 miljoen. Rijswijks Belang maakt zich zorgen over de uitgave hiervan, aangezien we een zeer onzekere tijd tegemoet gaan, dat was al goed te zien in de eerste halfjaarrapportage, daar waar een groot aantal kosten explosief gestegen waren. Onder de noemer van corona en de oorlog in Oekraïne worden er tot op de dag van vandaag prijzen extreem verhoogd. Het liefst zouden wij het overschot van al deze miljoenen willen veiligstellen tot aan de eerste halfjaarrapportage, de mogelijke kosten onvoorzien hiermee dekken. Deze gedachte werd snel ingehaald toen onze fractie de ene na de andere motie voorbij zag komen met als dekking het begrotingsoverschot.

Rijswijks Belang is van mening als we dan toch miljoenen overschot hebben, geef dat dan terug aan onze inwoners. Leuk stuk trouwens in het Rijswijk van wethouder Van Damme. Woonlasten verlagen geeft geld terug aan inwoners. Maar liefst 2,6 procent daling van de woonlasten. Voorzitter, ik mis een hele grote doos met sigaren. Met andere woorden: een sigaar uit eigen doos. In 2021 werd namelijk een Pagina 7 van 79

Concept verslag Begrotingsdebat 8 november 2022

van die lasten verhoogd met 32 procent. Het jaar daarop nog eens een keer anderhalf procent. Maar voor komend jaar krijgen Rijswijkers 2,6 procent terug, joepie. Eén van de extra belastingen in de vorm van de eigen bijdrage is het grofvuil van 12,50 per drie kubieke meter. Deze extra belasting ziet Rijswijks Belang het liefst direct verdwijnen. Van mening is onze fractie dat het al verwerkt zit of hoort te zitten in de afvalstoffenheffing. In de praktijk is het beeld ontstaan dat vooral op meerdere plekken grofvuil wordt gedumpt en er meer bij plaatsingen zijn. De reden om het nu af te schaffen is omdat deze belastingverordening nu op de agenda staat en de raad moet het vandaag vaststellen, dus niet volgende week, niet volgende maand, vandaag. Vandaar ook onze motie. Tevens ook een wens uit het coalitieakkoord, maar daar wordt gesproken over het gratis ophalen van grofvuil twee keer per jaar. Voorzitter, onze fractie is van mening dat gratis niet bestaat. U hoeft hier niet extra voor te betalen zou in onze ogen meer in de richting van de realiteit gaan. Al met al hoopt onze fractie op een brede steun vanuit de raad met het amendement die onze fractie heeft rondgestuurd en zal indienen in de tweede termijn. Voorzitter, om bij het grofvuil te blijven heeft ook onze fractie een motie voorbereid met betrekking tot de aanbiedtijden van het grofvuil.

Daar staat nu in theorie in dat het moet worden aangeboden tussen vijf uur ‘s morgens en half acht ‘s morgens, tussen vijf en half acht ‘s morgens. De praktijk laat zien dat niet heel veel mensen om deze tijd hun grofvuil aanbieden. Veel mensen doen dat na werktijd in de avond. Zelf zou ik het ook niet zo kicken vinden als mijn buurman zijn huis gaat leeghalen om vijf uur ‘s morgens. Ook vrijwilligers vinden om hun huis leeg te halen is niet makkelijk om die tijd, of om dat tijdstip. Ooit is deze regel in het leven geroepen met de gedachte dat andere mensen het zou verleiden om hun eigen afval bij te plaatsen. Deze regel kost nu veel capaciteit en inzet voor onze handhavers van het niet volgens de regels aanbieden van het grofvuil. Bijplaatsen is overigens strafbaar bij heterdaad of als ze een adres vinden in de stukken mag gewoon een proces-verbaal worden opgemaakt. Laten we net als, laten we van de zes gemeentes waar Avalex bij is aangesloten aansluiten bij de andere drie gemeentes, Pijnacker-Nootdorp, Leidschendam-Voorburg en Wassenaar, om het aanbieden van het grofvuil voor de ophaaldag in de avond te mogen laten plaatsvinden. In de tweede termijn zal onze fractie hiervoor een motie indienen. Voorzitter, ik maak even een sprongetje naar communicatie, naar gemeenteraad en gemeente.

De afgelopen periode zijn wij als raad diverse keren onaangenaam verrast door meerdere instanties, organisaties of personen die zonder te overleggen met de gemeente of met de gemeenteraad diverse kwetsbare groepen hebben geplaatst in hotels en op andere locaties. Of het nu gaat om 28 cliënten van Fonteynenburg in een gebouw aan de Huis te Landelaan, zestig daklozen in Rijswijks viersterrenhotel in opdracht van de inmiddels ex-wethouder uit Den Haag, vijftig Roemenen in de Plaspoelpolder of vijftig asielzoekers die laatst jongstleden nog in een viersterrenhotel zijn neergezet door het COA, vorige week uit mijn hoofd gezegd. Voorzitter, laat ik duidelijk zijn: ongeacht wie, welke organisatie of om welke of wat voor doelgroep het ook gaat, ze horen netjes met de gemeente of met de gemeenteraad in gesprek te gaan. Het ongevraagd zonder enig overleg mensen plaatsen zou niet moeten kunnen, is ook gewoon niet oké. Als u dit blijft toelaten en er niks van gaat vinden is het einde zoek. Daarom zal onze fractie in de tweede termijn een motie indienen om de wildgroei en hoor wat ik zeg, wat ongevraagde wildgroei van het plaatsen van kwetsbare doelgroepen in Rijswijk tegen te gaan. Het gaat om het overleggen, begrijp me niet verkeerd. En dan is het misschien mogelijk om wat te onderzoeken om een maatregel te nemen, waarschijnlijk misschien voor een toevoeging in de APV.

Voorzitter, als laatste punt voor mijn eerste termijn: bijna alle partijen hebben de afgelopen periode Don Bosco bezocht en kennis gemaakt met deze zeer betrokken maatschappelijke organisatie. Veel positieve partijfoto’s heb ik voorbij zien komen, positieve berichten over de organisatie. In verhouding met wat de organisatie doet voor de samenleving en de beschikbare subsidie wat de gemeente beschikbaar stelt staat niet meer in verhouding. Ja, er is veel gepraat de afgelopen jaren. Echt grote stappen Pagina 8 van 79

Concept verslag Begrotingsdebat 8 november 2022

zijn er niet gemaakt en hebben ook weinig opgeleverd. Wellicht heeft u de steun van de raad nodig. In de tweede termijn zal onze fractie een motie indienen om met Don Bosco in gesprek te gaan en een positieve verstandhouding of tot de overeenkomst te komen die aansluit of in verhouding staat met de maatschappelijke inzet van deze organisatie, die de organisatie dag in en dag uit op de mat neerlegt. Dank u wel. De voorzitter: Dank u. We gaan verder met de fractie van Wij. Rijswijk, de heer Van Dam. De heer Van Dam: Kijk, hij doet het. Voorzitter, bedankt. Ik denk dat we het allemaal hebben gemerkt, maar het leven is ontzettend duurder geworden de laatste tijd. Als je tegenwoordig naar de boodschappen gaat doen dan mag je tegenwoordig een fortuin afrekenen in vergelijking met een aantal jaar geleden. En ook als je in je huis je verwarming aanzet, dan kost dat je een rib uit je lijf tegenwoordig. En natuurlijk hebben we een aantal maanden geleden tijdens Prinsjesdag een mooie meevaller gehad, of een aantal mooie regelingen die zijn doorgevoerd, maar dat is voor vele Rijswijkers niet genoeg, voor een deel van de Rijswijkers is nog steeds afdoende, want inwoners krijgen te maken met een enorme stijging in de maandelijkse lasten.

En zelfs al zouden ze daar wat aan kunnen doen zitten ze vaak nog vast, want je kan je maandelijkse lasten verlagen door bijvoorbeeld in een kleiner huis te gaan wonen, maar tegenwoordig zijn er ook geen huizen meer te vinden, zeker niet in Rijswijk. En dat betekent denk ik dat wij anders moeten omgaan met het geld dat we uitgeven. En waarom moet dat? Om een klein voorbeeld te geven, in de krant lezen we dat verenigingen leden niet meer kunnen laten douchen omdat de energieprijzen te hoog zijn, ook de clubhuis verwarmen wordt al gauw, is al gauw te veel gevraagd. En dat heeft concessies, want dat doet wat met onze samenleving en niet dat, niet in de positieve zin, want dit zijn wel de pilaren waarop onze samenleving staat, deze plekken. Dus onze vraag is: wat gaan we daaraan doen? Op het moment dat zeg maar de contracten met energiemaatschappijen, deze verenigingen en de gemeente verlopen, hoe gaan we daarmee om? Gaan we deze verenigingen dan helpen of laten we het zitten en laten wij de effecten die dat, nou ja, die dan tot stand komen zijn gang gaan? En niet alleen verenigingen die hebben er last van, ook individuele huishoudens. Ik was twee weken geleden was ik nog bij een gezin bestaande uit een moeder en drie dochters en dit gezin dat leeft van een sociale bijstand al een aantal jaar.

In principe niet verschrikkelijk erg, maar wat was er nou gebeurd de afgelopen jaar? Eigenlijk heel positief, dit gezin die had twee dochters, die zijn jarig geworden, 22, hebben hun diploma gehaald en één daarvan heeft zelfs een baan gevonden. Fantastisch. Maar dat betekende, in elk ander huishouden betekent dat een leuk feestje met een mooie taart, maar in dit gezin betekende dat dat de huursubsidie die is afgeschaft en de bijstand die is gehalveerd. Nou, wat heeft dat voor effect? Dat betekent dat ze nu afhankelijk zijn van het salaris van een 22-jarige, want de bijstand die is niet eens genoeg om de sociale huurwoning te betalen. En ik denk dat dat niet zou moeten in Rijswijk. Maar ik ging bij haar langs, ik was op gesprek en ik was blij om te horen dat de gemeente Rijswijk daar wat aan doet. Want we hebben het voorbeeld genomen aan Eindhoven en in 2023, of vanaf 2023 gaan wij de kostendelersnorm aanpassen, zodat we niet meer jongeren van 22 jaar meenemen, maar pas vanaf 27 jaar. Dat is fantastisch om te horen, echter kon ik nog niet terugvinden in de begroting of we hiermee op koers zitten.

Gaan we dat redden, 2023? Dus vraag aan de wethouder: gaan we dat redden en kunnen we tegen bijvoorbeeld dit gezin maar nog vele andere gezinnen in Rijswijk zeggen dat dat goed komt? En natuurlijk is het fijn dat een 22-jarige sterk genoeg in de schoenen staat om dit helemaal zelf uit te zoeken, want ze had zelf contact opgezocht met de gemeente. Helaas kunnen wij dat niet zeggen voor een vierde van onze Rijswijkers. Die hebben namelijk problemen met lezen en schrijven en kunnen daardoor moeilijk meekomen in de maatschappij. En we hebben eerder dit jaar hebben we al een pilot gedaan in Rijswijk waarin jongeren omtrent laaggeletterdheid daarmee werd gewerkt en daar is een Pagina 9 van 79

Concept verslag Begrotingsdebat 8 november 2022

rapport van gekomen. En onze vraag aan het college dan ook is: welke aanbevelingen kwamen er uit dit rapport en welke acties kunnen wij dan verwachten dat we het komend jaar gaan uitvoeren? En hoe gaan we deze groep eigenlijk goed bereiken? Want het is toch een aparte groep die, hè, toch wat meer moeite kost om met ze te hebben over deze problematiek. En we stellen deze vragen omdat we, hè, bij de begrotingspresentatie dit een mooi onderwerp was met mooie ambities, alleen zagen we in het collegewerkprogramma er nog vrij weinig van terug. Dus onze vraag is: hoe gaan we dat doen? En kunnen we dit rapport misschien ook als raad ontvangen? Maar vooral: welke ambitie heeft het college op dit gebied en waar mogen we aan het eind van deze periode het college aan gaan houden omtrent deze laaggeletterdheid? Nou, dan kom ik bij een volgend punt. Wij. Rijswijk die gelooft erin dat we de stad samen maken en ik heb het eerder vandaag gehoord in bijvoorbeeld de bijdrage van GroenLinks, die verwoordde dat ook heel mooi, maar we doen het samen met de inwoners, samen met onze organisaties en samen met onze bedrijven. En Wij. Rijswijk doet dat ook in veelvoud. We staan vaak genoeg met onze koffiekar in de wijken, we doen opruimacties samen met de wijken en organiseren thema-avonden waarin, hè, alle onderwerpen de revue passeren die mensen zouden willen.

Maar we horen de laatste vier jaar steeds vaker dat toch het politiek vertrouwen afneemt. En dat is jammer. We zouden namelijk als raad en dan spreek ik even in het algemeen, dat heeft niet met één partij te maken, maar dat ze geen vertrouwen meer in ons hebben. We zouden niet de juiste onderwerpen behandelen, we zouden niet weten waar we over moeten praten en, nou ja, alles, ik denk dat u zelf op Facebook ook kan lezen wat er nog meer wordt gezegd. Niet alleen op Facebook. Maar dat is, dat doet wat, dat doet ook wat met deze, met ons stadsbestuur. En ik denk dat het niet uitmaakt of je nou groene partijkleuren hebt of blauwe partijkleuren of dat je links georiënteerd of rechts georiënteerd bent, we staan hier toch voor de inwoners. Dus ik denk dat we daar iets aan moeten doen en ik verzin het niet want in 2020 gaven we nog een zeven aan het politiek vertrouwen waar we nu op een vier zitten als rapportcijfer. En als je dan verder in die onderzoeken kijkt dan heeft dat te maken met daadkracht en met betrouwbaarheid van onze politiek. En ik vind dat we daar toch nog wel wat stappen in kunnen nemen als Rijswijk.

Maar voordat ik begin met die stappen uit te leggen wil ik wel met een positief iets beginnen, ik wil wel complimenten geven voor het college in dit geval voor de afgelopen maanden, want ik zie dat we veel de stad ingaan en veel spreken met de inwoners en in ieder geval vanuit deze positie dan een compliment daarvoor. Maar waar we wel wat aan kunnen doen is bijvoorbeeld die betrouwbaarheid waar ik het over had. We moeten besluiten nemen die uit te kunnen leggen zijn aan onze inwoners, waar geen losse eindjes aan zitten. En nou hebben we recentelijk nog het AZC besproken en ik zal niet de hele discussie hier opnieuw gaan voeren over het AZC, maar dat plan, wat we daar hebben ge… nou, er doorheen hebben laten gaan was niet af. En ik wil toch vragen hoe het nu staat met dit plan. Want voorzitter, gaan wij het over een aantal weken redden om het flexwooncentrum te openen? Zijn de woningbouwcorporaties, kunnen die beginnen met het transformeren van de units? Oftewel: liggen we op schema? En als we dan kijken naar grote ergernissen van onze inwoners verwachten ze dat we hier wat aan gaan doen en dat heeft te maken met die daadkracht die ik al net aangaf. En dan is een thema dat ik vanavond of vandaag, vanmiddag, wil uitlichten en dat is het zwerfafval. Want zwerfafval is een thema dat we al heel vaak op de agenda hebben gezet, meerdere malen.

En niet zonder reden, want het is één van de grootste ergernissen van Rijswijkers. We hebben, nou, een aantal weken geleden nog in Steenvoorde Noord gestaan met onze prikkers en vuilniszakken, ikzelf ook. En, ja, de McDonalds verpakkingen die vliegen je eigenlijk om de oren en zo hoort het niet. Maar elke keer als we dan er vragen over stellen dan krijgen we te horen: nee, we voeren het prullenbakkenplan, dat voeren we nu door, dus nog even geduld. Of: nee, het heeft te maken met onze campagne, die gaat over het gedrag wat mensen hebben, dus nog even geduld. Maar we zien nog steeds zien we in Rijswijk alle verpakkingen nog steeds op Pagina 10 van 79

Concept verslag Begrotingsdebat 8 november 2022

straat liggen, dus ergens gaat er iets fout. En als je dan kijkt naar onze buurtgemeentes, dan zien we in de gemeente Delft bijvoorbeeld die heeft een beleid geschreven voor het Wilhelminapark, hun deel van het Wilhelminapark en daar staat: bij elke bank moet een bak komen. Zoals we in Clingendael rondlopen dan staan er twee bakken per bankje en als je dan in Rijswijk rondloopt in het Overvoordebos, dan moet ik vijftien minuten zoeken naar een prullenbak voordat ik er eindelijk eentje vind. En dat heeft inderdaad wat te maken met het gedrag, maar dat heeft ook gewoon te maken met hoeveel prullenbakken er staan. Daarom dienen we vanavond de motie in: bij elke bank een bak. En afsluitend zou ik nog graag aandacht willen voor de mensen die dat echt verdienen: de vrijwilligers van Rijswijk. Ze zetten zich soms belangeloos in, soms zeven dagen per week bij hun sportverenigingen of elders om Rijswijk een mooier Rijswijk te maken. En we krijgen signalen van de gemeente door dat niet alle vrijwilligers bedankt worden voor hun harde werk. Bijvoorbeeld wordt de buurtpreventie vergeten. Nou, daarom hebben we nog een motie die erop aandringt om echt alle Rijswijkers te bedanken, want ik denk dat dat ontzettend nodig is.

Nou, mijn boodschap zou zijn: let de komende tijd goed op de minderheden in de samenleving, want dat hebben we nodig de komende tijd, zeker met de economische status waarin Rijswijkers verkeren. Blijf de stad ingaan zoals we nu doen en ook zeker de raad, blijf dat ook vooral doen. Maak realistische en complete plannen voor de stad en laat zien dat er gewerkt wordt aan de zaken waar Rijswijkers zich aan ergeren. En daarbij wil ik het even laten voor de eerste termijn. Bedankt. De voorzitter: We gaan verder met de fractie van D66, mevrouw Woudstra. Mevrouw Woudstra: Voorzitter, genodigden en iedereen in Rijswijk. En beste raadsleden. Allereerst een persoonlijke noot. Ik ben een positief ingesteld mens en ik hou van quotes, toekomstbeelden en grapjes. Toch hoort u dat in mijn bijdrage vandaag niet echt terug. Onzekere tijden hebben ook op mij effect en op u. Ik ben wat korter door de bocht en zal wat directiever zijn, met wat minder kwinkslagen en grote vergezichten. Wat blijft is ons D66 Rijswijk geluid: positief en actief en met hart voor ieders toekomst in deze stad. Waarom staan we nu hier? In de raadzaal gaan we met elkaar in debat over keuzes voor onze inwoners en ondernemers. D66 Rijswijk zoekt daarin de verbinding zodat we zorgen dat de kleine en grote vraagstukken worden aangepakt. We zijn trots op onze democratie.

Het is al eerder gezegd en het vraagt veel werk van ons allemaal. Dat is te zien in onze passie en in onze inzet en in de voorliggende moties en amendementen. We hebben plezier, met plezier samengewerkt met onze raadscollega’s daaraan. Over onze eigen inzet: D66 Rijswijk gaat voor fijn wonen in een groene en leefbare stad, een stad waar iedereen mee kan doen. Een Rijswijk waar je kan ontwikkelen, jezelf kan zijn en je buren en de stad kent. Een overheid die zichtbaar is en waar je op kan rekenen. De inzet van D66 Rijswijk voor de stad kent inmiddels de bekende drie hoofdlijnen: je thuis blijven voelen in de stad, van grijs naar groen en samen aan de slag met en voor elkaar. Ik ga er nu verder op in met als focus een toegankelijke en groene stad voor iedereen en de onderwerpen onderwijs, verkeer, duurzaamheid en betere dienstverlening gaat u zeker over horen. Thuis in de stad. In Rijswijk wordt gebouwd met extra aandacht voor jongeren en ouderen. Voor D66 Rijswijk is aansluiten bij de behoeftes belangrijk, passend bouwen doet ertoe, zeker bij lage inkomens en in verschillende levensfases. En wethouder, kunt u toezeggen dat de huidige en toekomstige woon- en ruimtebehoeften via onderzoek ook lokaal wordt bijgehouden? Woningen en voorzieningen hangen samen. Extra en goede voorzieningen voor onze groeiende stad zijn hard nodig.

We zien in de begroting dat er actie op is, er gaat al veel uitgevoerd worden. Kan de wethouder dit bevestigen en kan hij aangeven of het onderzoek dat GroenLinks noemde toegevoegde waarde heeft en of er ook wordt ingezet op de grenzen van onze stad en de voorzieningen in de regio zodat wij daar gebruik van kunnen maken? In 2023 zien we dat er ook veel investeringen zijn in onderwijs, sport en bewegen. Pagina 11 van 79

Concept verslag Begrotingsdebat 8 november 2022

Goed om te zien dat de kinderopvang en het kinderdagverblijf toegankelijker worden voor iedereen en dat het aanbod van scholen groeit, zeker gezien de wachtlijsten. Van onze scholen is echter een deel van de gebouwen verouderd. Daar investeren we in. Maar er is ook landelijk geld beschikbaar voor frisse scholen. Kan de wethouder met de schoolbesturen kijken hoe hier meer tempo gemaakt kan worden en bij de nieuwe scholen en verbouwingen inzetten op ruimte voor één op één gesprekken, zodat dat kan gebeuren naast de standaard klaslokalen, omdat mensen nu daar geen plek voor hebben. Gelijke kansen en toegankelijkheid van onze stad, dat staat voor D66 Rijswijk centraal. Daarom dienen we mede het voorstel in van de Gelijke Kansen Alliantie en de scan over de dementievriendelijkheid van onze stad met de PvdA. Dit zodat we toegankelijk van onze stad daadwerkelijk meten en de vooruitgang ook bij kunnen houden. Mensen goed behandelen en je thuis voelen in onze stad betekent ook zorgen voor rust als dat kan. Als je chronisch ziek bent of een ziekte hebt die niet vermindert is het gek dat je steeds opnieuw de basisvragen moet beantwoorden. Het voorstel van Beter Voor Rijswijk dat net werd genoemd over de Wmo voor indicaties voor onbepaalde tijd steunen wij dan ook. Wat verder opvalt aan de begroting is dat er wordt geïnvesteerd in veiligheid, van ondermijning tot handhaving.

De burgemeester liet al weten hoe hard dat nodig is. We zijn blij met de toezegging voor veiligheid voor vrouwen op straat en zien de uitwerking graag terug. Je thuis voelen betekent voor ons tenslotte ook dat goed zorgen voor onze geschiedenis en ons erfgoed. Daar is echt actie nodig. Er ligt een visie, maar bij navraag is onduidelijk wat we nu echt doen en wat ermee gedaan gaat worden. Kan de wethouder toezeggen zich in te zetten voor een Open Monumentendag, het aanwijzen van nieuwe monumenten en het benaderen van bewoners van monumenten over verduurzaming en het behoud van hun monument? Van grijs naar groen. De hoge energierekening, hij is al genoemd, we merken hem allemaal. En het zorgt voor slapeloze nachten. Dit is het moment om mensen de stap te helpen zetten naar een energiezuiniger en comfortabeler huis. Die verandering moet voor iedereen mogelijk zijn. Dat is lastig als je inkomsten laag zijn en je toekomst onzeker. Het vraagt om grote investeringen, zeker afhankelijk van het type van je huis. En gemeenten zijn verantwoordelijk voor het behalen van de doelen van de verduurzaming. Er is meer tempo nodig. Daarom dienen we samen met GroenLinks zoals net genoemd een amendement in over isolatie, zodat energiearmoede en verschillen in verduurzaming worden verkleind. De hoge kosten voor energie zijn er ook bij ondernemers.

Ze zitten met hoge contracten en een verbruik dat niet zomaar naar beneden te brengen is. Er zijn landelijke regelingen, maar ondernemers kunnen dit niet alleen. Er is kennis nodig. Kan de wethouder aangeven hoe hij actief het MKB en energie-intensieve bedrijven in Rijswijk hier de weg in gaat wijzen? Een stad die van grijs naar groen gaat, daar fiets je ook graag, want goed fietsen en wandelen, daar willen wij actie op. Er is een actieplan verkeersveiligheid, fietspaden worden geasfalteerd en er komen keuzes in de verkeersroutes. We willen nog een extra stap zetten: het fietsplan, met betere routes, belijning en inrichting en veiligheid, zodat jong tot oud veilig en zelfstandig kan fietsen. Kan de wethouder de acties voor de fiets bundelen in een fietsplan met bijbehorende investering? Dan het OV. Sinds corona gaan we minder met het OV, dat is deels zijn er ook minder haltes. We zien graag een bredere blik dan de economische, het gaat om het bereiken van voorzieningen, de school, de arts, het ziekenhuis, werk en vrienden.

Kan de wethouder bevestigen dat hij zich hier in MRDH-verband sterk voor blijft maken? We zijn blij om te zien in de begroting dat we goed zorgen voor onze bomen, het groen in Rijswijk gaat ons aan het hart, maar kan de wethouder ook aangeven wat hij gaat doen aan het beschermen van de monumentale bomen? En het groen van onze stad gaat voor ons ook over dieren. De gemeente is verantwoordelijk voor de zorg over de opvang van dieren. Stichtingen en vrijwilligers verzetten hier veel werk, maar één organisatie is inmiddels gestopt. Inflatie en energieprijzen spelen hen parten. Kan de wethouder bevestigen dat de nieuwe organisaties door de gemeente worden ondersteund en dat zij budget heeft voor deze passende vergoedingen? En kan zij toezeggen Pagina 12 van 79

Concept verslag Begrotingsdebat 8 november 2022

organisaties na te vragen of zij financieel in verdere moeilijkheden komen voordat er nog een stopt? En bij een huisdier hoort je eigen verantwoordelijkheid in de zorg. Daarom steunen wij de motie van BVR over het verplicht chippen van katten. Samen aan de slag met en voor elkaar, want we doen het hier samen. Dank aan het college voor het investeren en verbeteren van onze gemeentelijke organisatie in mensen en in techniek. Van de nieuwe website tot betere communicatie, een actieve gemeente met goede informatievoorziening, dat mogen onze inwoners en ondernemers ook verwachten. Maar wanneer, we zagen het verzoek dat we nu de website gaan testen, maar wanneer is hij nu echt af? Net als het nieuwe platform voor het meedenken en reageren. We horen graag van de wethouder wat de ervaringen tot nu toe zijn, want we hebben het in de begroting over altijd de juiste mix. Dat is echt een mooie ambitie maar niet alles gaat altijd in een keer goed, zeker niet als we testen. We zien graag nog wel extra inzet bij technische teksten en ingewikkelde processen en het vergroten van de kennis over deze processen en het inzetten van gedragsverandering. Zet de wethouder hier inderdaad ook op in? Voorzitter, ik ga bijna afronden. Naast meedoen in je omgeving kunnen we ook weer samen op pad en Rijswijk laten bruisen.

De evenementen mogen weer en dat vraagt wel veel van de organisatie door vrijwilligers. In het coalitieakkoord hebben we met opzet het evenementenbeleid opgenomen, we zagen er nu alleen geen budget bij. Daarom zijn we voorstander van het samen met de VVD aan het voorbereiden amendement om dit aan te passen en te zorgen voor budget, zodat bestaande en nieuwe evenementen georganiseerd kunnen worden. Van Strandwal tot avondvierdaagse of een Naaldpop. We hopen op brede steun hiervoor. Tot slot, in de voorgestelde begroting voor 2023 zien we de invulling van thuis in de stad, van groen naar grijs en samen met elkaar aan de slag voor elkaar terug, daar zijn we blij mee. Alleen de acties zijn niet voor iedereen in de stad zo zichtbaar. Er zijn veel zorgen bij inwoners en ondernemers, ik noemde ze al. De hoge energierekening, de onzekere tijden en de toekomst. Laten we als raad laten zien dat we investeren voor iedereen in de stad, samenwerken en de schouders eronder zetten. Dat kunnen we. Dank. De voorzitter: Dank u wel. Dames en heren, we staan op het moment waarop wij kunnen beslissen om even te pauzeren. Misschien even vijf minuten benen strekken, zullen we dat doen? Dan schors ik voor vijf minuten. Schorsing De voorzitter: Oké, ik heropen de vergadering en de algemene beschouwingen worden voortgezet met de VVD-fractie. Mijnheer Sleddering. Staat er een kaartje bij u? Ja.

Ik dacht even dat u uw bankpas erin stopte, maar dat mag ook wel. De heer Sleddering: Nee, ik heb een motie over geen pinautomaten hier bij de gemeente, dus dat ga ik zeker niet doen. Voorzitter, onlangs zat ik in Frankrijk en onder het genot van een 51 versnapering dacht ik na over deze Begrotingsraad en ik droomde weg. En opeens hoorde ik mij zeggen: wij behandelen vandaag de begroting van de gemeente Rijswijk, het is de eerste begroting van het nieuwe college met een VVDwethouder financiën. En dat zie je meteen. Een meer dan sluitende begroting met overschotten in de komende jaren, een lastenverlichting voor burgers en bedrijven, het tarief van de afvalstoffenheffing zakt met zes procent, het tarief voor de rioolheffing zakt met 1,4 procent. Kortom, een aanzienlijke daling van de woonlasten in Rijswijk. Gecombineerd met gelet op het huidige inflatieniveau een beperkte stijging van de overige belastingen. Goed nieuws dus, zeker omdat ik lees dat een jarenlange wens van de VVD ook in vervulling is gegaan, namelijk het niet meer onderbrengen van de kwijtschelding van heffingen en belastingen in het desbetreffende tarief zelf. Wat een vreugdevolle droom. Want hard loeiende koeien zetten mij weer Pagina 13 van 79

Concept verslag Begrotingsdebat 8 november 2022

met twee benen op de grond. Het was een droomtekst, die had u van mij verwacht, voorzitter. En ik vertel het ook met enthousiasme want ik geloof in dromen. Maar ik zal u ook nu het eerlijke verhaal vertellen. De gezonde financiële koers van Rijswijk is niet alleen het gevolg van de inspanningen van dit college. We hebben veel wind in de zeilen door verwerking van de zogenaamde mei en september circulaires van het Rijk. En er komt en dat is ook weer terecht meer geld van het Rijk naar de gemeente en door deze extra middelen staat Rijswijk er prima voor. Maar ook de verbetering op de financiële afdeling op het stadhuis draagt bij, ga vooral zo door, we zijn echt op de goede weg. Voorzitter, het komt nu aan op een goede stuurmanskunst van de wethouder financiën en de overige leden van het college, om niet al te hongerig naar die mooie cijfers te gaan kijken, want ik zie bij sommigen al de begeerte in de ogen. Maar pas op, de extra kosten voor de uitvoering van het nieuwe collegewerkprogramma van vijf miljoen euro zijn nog niet verwerkt in deze begroting. En Rijswijk zal ook zeker te maken krijgen met lastenstijgingen door inflatie en de energiecrisis. Laten we daarom oppassen met allerlei leuke nieuwe dingetjes voor de mensen te bedenken en vooral niet steeds diezelfde groep burgers te voorzien van allerlei toeslagen, cadeaubonnen, kant en klare koelkasten en wasmachines.

Reed een wethouder van de Partij van de Arbeid vroeger nog rond in een rood jasje en een rode bakfiets, tegenwoordig rijdt hij met een blauwe jas op een blauwe CoolBlue bakfiets en brengt hij koelkasten in Rijswijk. Zwarte Piet is definitief verdwenen en veranderd in blauwe Piet. Om maar meteen daar inhoudelijk op te reageren, niet doen zegt de VVD. De regeling is niet goed uitvoerbaar, de gemeente heeft geen volledig zicht op alle mensen die hiervoor in aanmerking komen, de regeling is niet willekeurig, ik zal het niet zeggen, maar hij is wel uiterst selectief en heel erg fraudegevoelig. Maar natuurlijk, ook de VVD ziet de hoge lasten bij burgers en bedrijven als gevolg van de energiecrisis en inflatiespook. Ik zie een heel vervelend beeld voor me van een financieel goed draaiende gemeente en het slecht gaan bij burgers en bedrijven, die hebben het financieel zwaar. Gelukkig worden er allemaal maatregelen genomen door het Rijk om de lasten te beperken, middels energietoeslagen, budgetplafonds, steun voor MKB-bedrijven, steun voor sport, cultuur en maatschappelijke instanties. Maar in Rijswijk kunnen we iedereen nog best een beetje helpen als het dan maar voor iedereen geldt, een algehele lastenverlichting. Makkelijk in te voeren, niet fraudegevoelig en iedereen in Rijswijk profiteert.

Vandaar dat de VVD wil voorstellen om de woonlasten nog meer te laten dalen dan zoals voorgesteld in deze begroting. De VVD-fractie wil zowel de afvalstoffenheffing als de rioolbelasting niet laten stijgen in het komend jaar en daarom ook de inflatiecorrectie van 2,4 procent niet door te voeren. Amendement zal ik hiervoor indienen. Ik hoor de criticasters al zeggen: ja, maar het is toch afgesproken dat heffingen en leges op lange termijn kostendekkend zouden moeten zijn? Gelet op de huidige crisis zal iedereen begrijpen dat het een paar jaartjes later wordt. De VVD ziet nog een omissie in deze begroting en daarom dienen wij een tweede amendement in mede namens D66 over het evenementenbeleid. Er is veel geschreven en gezegd over dat beleid maar het stond niet in de begroting, in cijfers. De VVD en D66 willen dus graag in de meerjarenbegroting een budget opnemen van 400.000 euro per jaar. Daarmee kan dan ook het bestuur van het Strandwalfestival weer aan de slag om het succes van het festival in 2022 voort te zetten in de komende jaren. Maar ook andere initiatieven voor evenementen, zowel bestaande als nieuwe en zelfs graag innoverende evenementen kunnen hierbij aan de bel trekken. De gemeente als pinautomaat, ik noemde hem net al. Met deze titel kom ik bij een volgend financieel punt.

Eerder zagen we dat Welzijn Rijswijk van de gemeente een bedrag van 85.000 euro wil ontvangen ter dekking van een voorzien tekort in 2022. Met andere woorden: men wist dat er een gat in de begroting zat, heeft er niets aan gedaan en komt nu naar de pinautomaat van de gemeente met de vraag: mag ik even vangen? Nee, dat gaan we niet doen, wat de VVD betreft. En ook de bibliotheek kondigt zich alvast bij de pinautomaat aan om zo’n negen ton te vangen voor het afkopen van het huurcontract van het huidige locatie. Ook dat is niet oké, voorzitter. De VVD stelt voor dat Pagina 14 van 79

Concept verslag Begrotingsdebat 8 november 2022

als deze bedragen al moeten worden uitgekeerd om welke reden dan ook, dan altijd dit moet in de vorm van een lening dan wel via een correctie op het budget voor de komende jaren. Als laatste financiële punt van mijn inbreng moet ik het echt nu even serieus met u hebben over de GREX, de grondexploitatie Rijswijk-Buiten. Uw antwoord op onze schriftelijke vraag schoot ons echt in het verkeerde keelgat. Op onze vraag of het college nog steeds streeft naar een sluitende GREX in 2027 antwoord: nee, want dat hoeft ook niet, want de gemeenteraad heeft daarvoor een voorziening opgenomen. Maar dit is echt heel erg, college en ik kan me nauwelijks goed voorstellen dat de wethouder van financiën dit antwoord heeft gelezen voordat het naar ons toekwam. Want weet u wel wat u daar opschrijft? We leiden een verlies op Rijswijk-Buiten, maar dat is niet erg, want daarvoor hebben we geld gereserveerd. Dat is niet verstandig en wel heel erg verkeerde begrotingspolitiek. Wat had u dan wel moeten zeggen? Ik geef u het antwoord vast: dat u nog steeds streeft naar een sluitende GREX in 2027, dat u er alles aan doet ook in deze zware tijden om dat tekort van 3,8 miljoen op de GREX weg te werken zodat die voorziening dan weer vrijvalt. Om daar weer leuke dingen mee te kunnen doen. Die 3,8 miljoen verdwijnt niet in de grond van Sion. Kom ik bij het puntje wonen.