Concept verslag Begrotingsdebat 5 november 2024

Concept verslag Begrotingsdebat 5 november 2024

Aanwezig Voorzitter: Mevrouw H. Sahin Raadsleden: De heer E.G.T. Braam Mevrouw L.S. de Bruijn De heer D.R. Cupedo De heer D.F.A. van Dam De heer C.P.I.M. Dolmans De heer M. van ’t Eind De heer M.J. van Enk De heer M.A.J. Ezinga Mevrouw B.M.B.T. de Haan-Niesen Mevrouw M.E. Harmsen Mevrouw I.M. Jansen-Dirkx De heer M.T.F. Kaffa Mevrouw P.G. Kames Mevrouw A. Koegler-Böhm De heer G.A. Kruger De heer J. Loof

Vervolg aanwezige raadsleden: Mevrouw S. van Maarseveen De heer M. el Majjaoui Mevrouw W.A.A.M. van Nunen De heer R. Nunnikhoven De heer U.H. Oelen Mevrouw L.B. Oude Alink Mevrouw A. Prenger Mevrouw H. van Schie De heer W. Smith De heer E. van der Veer De heer Q.L.A. Veerman Mevrouw W. van der Weij De heer M.V. Weterings Mevrouw E. Woudstra De heer A.M. Zoghbi

Aanwezige portefeuillehouders: Wethouder W. van Damme Wethouder G. van Malsen Wethouder S. van de Waart Wethouder L. Bentvelzen

Griffie: Griffier: de heer J.A. Massaar bpa Mevrouw M.M.A. Tittse De heer J. Hoefnagel Mevrouw F.S. Habiboellah (verslag)

1. Opening en mededelingen De voorzitter: Goedemiddag, dames en heren, beste leden van de raad. Ik open de raadsvergadering van de gemeente Rijswijk van dinsdag 5 november 2024. Graag heet ik welkom de leden van de raad, de fractieassistenten, onze wethouders, onze medewerkers, vertegenwoordigers van de media, aanwezigen op de publieke tribune en kijkers online. Het is vandaag een bijzondere vergadering, u gaat met elkaar in debat over het meest kaderstellend document van het jaar, de begroting. We noemen deze raadsvergadering dan ook wel het begrotingsdebat. Het is bij uitstek ook het moment om vanuit uw fractie met elkaar en natuurlijk met het publiek uw visie op de stad en op de samenleving te delen, uw algemene beschouwingen. Beste raadsleden, het zijn geen eenvoudige tijden waarin we leven. Geopolitieke spannende ontwikkelingen, vandaag zijn er belangrijke verkiezingen in de Verenigde Staten, politiek bestuurlijk is het ook in ons land niet helemaal rustig en de financiële situatie van gemeenten en ook die van onze gemeente staat onder druk. En tegelijkertijd werken we samen en vanuit ieders rol en verantwoordelijkheid om onze gemeente goed te besturen in het belang van onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Pagina 1 van 91

Concept verslag Begrotingsdebat 5 november 2024

Ook voor deze vergadering vraag ik u respectvol met elkaar om te gaan. De woorden die wij uitspreken hier in de politieke arena hebben betekenis en invloed. Goed om ons daarvan bewust te zijn. Uw griffie heeft u geïnformeerd via een procesbrief over de gang van zaken van deze vergadering. Wellicht ten overvloede wil ik wel herhalen dat we inhoudelijk, dat u inhoudelijk de agendapunten 4 tot en met 6 in één keer gaat behandelen maar dat we straks uiteraard aan het einde van de vergadering gaan stemmen over de ingediende instrumenten, over de ingediende amendementen, moties en afzonderlijke raadsvoorstellen apart gaan bespreken en ook besluiten gaan nemen. Dat wilde ik even verhelderen. Dan wil ik aan u melden dat we bericht van verhindering, we hebben in principe geen bericht van verhindering ontvangen. Wel van raadsleden die later zullen aanschuiven en dat gaat om de heer Veerman, de heer Ezinga en mevrouw Maarseveen en mijnheer Dolmans zal later aanschuiven. Dan ben ik hopelijk niemand vergeten. Dan wil ik graag overgaan tot de trekking van het stemmingsnummer. Dat is nummer 17, dan gaan we straks bekendmaken wie dat is. En wil ik aan u voorstellen om te benoemen voor de leden van bureau van stemopneming als voorzitter de heer Oelen en als leden mevrouw Van der Weij en de heer Van Dam. Ik denk dat u daarmee kunt instemmen? Dan kijk ik naar het college.

Er zijn volgens mij geen mededelingen vanuit het college. Daarmee hebben we agendapunt 1 al afgerond.

2. Spreekrecht burgers De voorzitter: Gaan we door naar agendapunt 2 en dat is het spreekrecht van onze burgers. Mijnheer Mazel heeft zich aangemeld en hij wenst te spreken over de programmabegroting 2025 en over de afvalstoffenheffing. Mijnheer Mazel, u heeft vijf minuten inspreektijd en aan u het woord. De heer Mazel: Dank u wel, mevrouw de voorzitter. Inderdaad, ik zou twee punten naar voren willen bespreken. Eén punt als voorzitter van bewonerscomité voor een stijlvolle Voorde en één als gewoon burger maar wel in dezelfde wijk. Ik begin met het positieve bericht. Het bewonerscomité zou graag naar voren willen brengen dat ons comité van harte steun uitspreekt voor het voorstel van het college. Misschien gebeurt dat niet zoveel insprekers maar wij zijn het een keertje heel erg eens met wat het college voorstelt aan u. En dat is om een investeringskrediet van 1.3 miljoen uit te trekken volgend jaar voor de cascorestauratie van het landgoed De Voorde. Het landgoed, het buitenhuis staat al zo lang te verloederen en het wordt steeds minder mooi. Maar wij in onze wijk vinden het een prachtig monument en we zijn geweldig blij dat er nu in de programmabegroting staat van, nu gaan we beginnen. De omgevingsvergunning is aangevraagd, die wordt waarschijnlijk begin volgend jaar verleend. En we kijken er reikhalzend naar uit dat de cascorestauratie inderdaad zal gaan beginnen.

We lezen op bladzijde 93 van de programmabegroting dat het zal gebeuren met behoud van het historisch karakter. Prachtig. En dat de focus ligt op de versterking van de cultuurhistorische uitstraling en de natuurwaarde van de landgoederenzone. Muziek in onze oren. Dus ik roep u op om dit deel van de begroting in elk geval goed te keuren voor volgend jaar. Als burger zou ik iets over de afvalstoffenheffing willen vragen. Wilt u er bij het college op aandringen dat PMD en restafval volgend jaar ook nog aan huis wordt opgehaald voordat u de hogere afvalstoffenheffing goedkeurt zo dadelijk? Want vandaag staat de belastingverhoging op de agenda, waaronder de verhoging van de afvalstoffenheffing met 7 procent. Nou ja, niet zo gek, alles wordt duurder zou ik willen zeggen. Maar dan wel bij gelijkblijvende dienstverlening zou ik eraan willen toevoegen. Onze wijk heeft vorige week een brief gekregen van het college waarin wordt aangekondigd dat PMD en restafval voortaan wordt nagescheiden. Logisch, beter, levert meer winst voor het milieu op. Goed idee dus PMD en restafval worden voortaan samengevoegd. Nu wordt PMD bij ons aan huis opgehaald, een mooie container en die wordt elke twee weken opgehaald. Maar daar stopt Avalex mee want we lezen in de brief van het college dat de container wordt ingenomen. Hoe gaat het dan verder? Je zou Pagina 2 van 91

Concept verslag Begrotingsdebat 5 november 2024

kunnen denken, nou, dan wordt het restafval samengevoegd met PMD en in die ene container toch nog opgehaald. Maar waarschijnlijk wordt PMD ook niet meer opgehaald en ook het restafval zullen we dan misschien wel moeten wegbrengen. In mijn geval 262 meter verderop. Is dat onoverkomelijk? Nee, dat niet maar waarom een hogere afvalstoffenheffing met een derde minder dienstverlening? Dat is toch niet zo logisch met elkaar te rijmen. Dus wat mij betreft is een hogere afvalstoffenheffing wel akkoord maar dan alsjeblieft nog wel met het aan huis ophalen van PMD en restafval. Dat laat ik verder graag aan uw wijsheid over. Ik dank u wel. De voorzitter: Hartelijk dank, mijnheer Mazel.

3. Vaststelling agenda De voorzitter: Dan gaan we door naar de vaststelling van de agenda. Kan de conceptagenda door u worden vastgesteld? Dat is het geval.

4. Algemene beschouwingen en begroting: Raadsvoorstel 2e halfjaarrapportage 2024 (RV 24-056) a. Spreekteksten b. Moties en amendementen De voorzitter: Dan gaan we door naar agendapunt 4, de algemene beschouwingen. Mag ik dan als eerste de heer Kruger van de fractie Beter voor Rijswijk het woord geven? Mijnheer Kruger, u heeft tien minuten spreektijd. De heer Kruger: Welkom Kruger, staat op mijn display. Nou, van harte dank. Als eerste mag ik beginnen dus dat is makkelijk, ik hoef niemand te dupliceren en we merken hoe het verder loopt. Maar allereerst breng ik u, zoals gebruikelijk, de complimenten van Beter voor Rijswijk aan het college en de ambtelijke organisatie voor het vele werk dat is verricht. Ook deze keer weer gelukt om een sluitende begroting aan de raad te presenteren. Het is altijd een moeilijke opgave omdat er heel veel rekenwerk moet plaatsvinden en er keuzes moeten worden gemaakt. Met die keuzes is niet altijd iedereen even blij. We gaan ook een uitdagende tijd in, we hebben meer plannen en het gaat steeds meer kosten om die uit te voeren. Sommige onderwerpen kunnen we ook moeilijk direct beïnvloeden. Het jaar 2025 kunnen we redelijk financieel in bedwang houden. Bezuinigingen uitsluiten op sport, welzijn, zorg en andere zaken die Beter voor Rijswijk zo belangrijk vindt.

In 2026 en 2027 zullen de tekorten oplopen als de Rijksoverheid niet over de brug komt met financiële ondersteuning. Wij willen de Rijswijkers blijven faciliteren en ondersteunen op het gebied van sport, welzijn, zorg en vele andere zaken. Dat is Beter voor Rijswijk en draagt bij aan een gezonde en verantwoordelijke gemeente. Graag richt ik mijn woord ook nog even aan onze voorzitter, onze geliefde burgemeester, mevrouw Huri Sahin. Ze heeft afgelopen jaar aardig voor haar kiezen gekregen vanwege de toename van het huiselijk geweld en femicide. Zij heeft het niet alleen in Rijswijk maar in het gehele land op de kaart gezet en ze heeft ook de weg naar Den Haag gevonden om dat daar op de agenda te krijgen. Mevrouw Sahin wordt regelmatig door landelijke media uitgenodigd om dit als deskundige onder de aandacht te brengen. Voor slachtoffers is ze altijd persoonlijk bereikbaar en daar zijn we heel trots op hier in Rijswijk. Niet alleen de raad maar ik denk iedere Rijswijker. Vanmiddag en vanavond behandelen wij de begroting voor het komend jaar. Een belangrijke taak is om inzichtelijk te maken van belangrijke zaken die we wel of niet volgend jaar kunnen of gaan uitvoeren. Daar kan Beter voor Rijswijk kort over zijn, dat ziet er voor het komend Pagina 3 van 91

Concept verslag Begrotingsdebat 5 november 2024

jaar nog redelijk gunstig uit met een te verwachten gering begrotingsoverschot. Maar voorzitter, de financiële situatie zou ik niet zo rooskleurig willen noemen want het komend jaar gaat er veel omhoog voor de burger. De heffingen, vergunningen, parkeervergunningen, parkeertarieven, reinigingskosten en belastingen. Ik zal best nog wel wat vergeten maar ondanks de forse tegenslagen moet de gemeente financieel gezond blijven. Ook Beter voor Rijswijk zal dit een speerpunt zijn voor de komende jaren. We verwachten ook meer aandacht voor de burgerparticipatie komend jaar. Dat is er dit jaar nog wel eens bij ingeschoten bij vergaande besluiten die we als raad moeten nemen. Natuurlijk hebben we ook nog wensen. Het paradepaardje van Beter voor Rijswijk is het dierenwelzijn op de kaart. En daar staan we, dat doen we dus goed met een goede ambtelijke ondersteuning. We ontvingen zelfs de eerste prijs voor de meest hondvriendelijke gemeente dus we worden hier echt niet behandeld als een hond. Met name de succesvolle hondenspeeltuin heeft hier veel aan bijgedragen. Dan hebben we nog een vraagje wat bij ons leeft. Kan de gemeente de nog wat uitbreiding van de hondenspeeltuinen realiseren? En dat is niet dat het heel veel geld hoeft te kosten, het is vaak een kwestie van het plaatsen van wat hekjes. In de begroting wordt een forse verhoging parkeerkosten voorgesteld.

Hoezo, de auto zou toch geen melkkoe worden? In het coalitieprogramma is opgenomen dat er een parkeergarage zou komen tussen het Huis van de Stad en de Schouwburg. Een bittere noodzaak voor de wijk Te Werve. Deze afspraak heeft Beter voor Rijswijk met heel veel pijn in het hart laten vallen. Begrijpelijk dat er een sluitende begroting moet komen maar Beter voor Rijswijk komt met een amendement met een dekkingsvoorstel om de voorgestelde verhoging toch te matigen. De evaluatie van deze aanpassing die wordt zichtbaar na de evaluatie in 2026. We hadden het net al even over dierenwelzijn. We hebben vernomen dat er een landelijke verplichting komt voor het chippen van katten, dat is in voorbereiding. Dat scheelt dan weer een motie die we hadden willen indienen en we wachten het met spanning af wanneer dat handen en voeten gaat krijgen, in dit geval pootjes. Voorzitter, de goede zorg en zorgvoorzieningen zijn heel belangrijk. Beter voor Rijswijk gaat uit van eigen kracht, zelfredzaamheid en daarbij nodig het vanzelfsprekend is dat de gemeente een rol in de zorg en ondersteuning gaat bieden. Ook in Rijswijk hebben we te maken met de gevolgen van de vergrijzing. Daar ben ik zelf onderdeel van uit inmiddels. Door deze toename van ouderen in onze gemeente moet dit gericht zijn op zelfredzaamheid.

Mocht dit onmogelijk zijn dan een Wlz-indicatie aanvragen en zal mogelijk hulp zijn voor verpleegtehuis thuis. Voor velen een mooi alternatief dan verhuizen naar een woonzorgcentrum. Helaas zijn er in onze provincie volgend jaar een tekort van duizend verpleegzorgplekken. Dit gaat de komende jaren bij achterblijvend beleid oplopen tot vierduizend. Vraagje aan het college, wat kan het college doen om te voldoen aan de vraag naar zorg, om dat te faciliteren? Vorige week bij een werkbezoek aan Welzijn Rijswijk hebben een aantal raadsleden gezien dat zij al inspringen op de toegenomen vraag. Zij doen bijzonder goed werk. Toch zou Beter voor Rijswijk een betere verzorgde inzage willen hebben naar de uitgaven en de doelgroepen van de verkregen subsidies aan Welzijn Rijswijk. Buiten de jaarrekeningen hecht de fractie waarde aan sociale jaarverslagen met beschrijving van de doelgroepen en de behaalde resultaten. De vraag is, kunt u zich hiervoor inspannen? Voorzitter, het doet Beter voor Rijswijk goed dat er meer verenigingen worden betrokken bij sportdagen. De sportdag zal zeker bijdragen dat verenigingen zich kunnen presenteren aan de Rijswijkse burger. Het doet Beter voor Rijswijk goed dat er bij de voetbalvereniging Vredenburch een tweede kunstgrasveld is gerealiseerd en dat er nu eindelijk uitzicht is op de bouw van de nieuwe Marimbahal.

Minder blij zijn we met de beantwoording over het sportcomplex de Schilp. De binnenkant mag ook wel eens een goede onderhoudsbeurt krijgen. We hebben uit betrouwbare bron vernomen dat er maar matig wordt schoongemaakt. Dan de vraag, voorzitter, kunt u bij de uitbater van de Schilp eisen dat er meer aandacht wordt besteed voor de hygiëne in deze sportlocatie? De huurprijs is al hoger dan die van De Altis. Sportcomplex De Altis is een goed voorbeeld met betrekking tot hygiëne, ruimtes die piekfijn worden schoongemaakt. Om Pagina 4 van 91

Concept verslag Begrotingsdebat 5 november 2024

Rijswijkse ondernemers te stimuleren zou het mooi zijn dat er bij onderhandse uitbestedingen van opdrachten de gemeente deze bedrijven voorrang gaat geven. Bent u bereid om daar invulling aan te geven? De Bedrijven Investeringszone, oftewel de BIZ, een mooi project waar ondernemers gezamenlijk voor hun belang opkomen. De bedrijven betalen hiertoe een jaarlijkse bijdrage. Toch krijgt Beter voor Rijswijk klachten dat er extra bijdrages worden gevraagd om deelname aan lokale evenementen. Deze evenementen worden toch gefinancierd uit de deelnamekosten en de gemeente die draagt toch een aardig steentje bij aan het tot stand houden van deze organisatie. De vraag is, wilt u daar ook eens aandacht aan besteden? Want ondernemers die hebben het toch wel lastig de afgelopen tijd om hun bedrijf te kunnen voortzetten, ook nog na corona. Binnenkort extra invoering van betaald parkeren, daar zullen ze ook niet heel erg blij mee zijn. Nou, al jaren geleden werd Wij. wethouder beloofd dat er extra flitspalen zouden komen in Rijswijk. Die dingen zijn hard nodig en we vragen het ieder jaar opnieuw. Iedereen weet dat het steeds drukker wordt op de weg vanwege de toename van het verkeer vanaf de snelweg naar Den Haag en omgekeerd. Vooral in de avonduren ontstaan er gevaarlijke situaties.

Vraag, wanneer denkt u dat de beloofde flitspalen worden gerealiseerd en waar gaat u het dan plaatsen? U heeft al eerder beloofd verkeersmaatregelen te nemen in Rijswijk Buiten. Kunt u vertellen hoe daar de stand van zaken van is? En in Rijswijk Buiten groeien heel veel kinderen rond, het is een jong stadsgedeelte. Bewoners uit de wijk vragen hier regelmatig om, kunt u eens kijken of in Parkrijk, waar weinig mogelijkheden zijn voor de kleine kinderen, ook een trapveldje zou kunnen komen voor de wat grotere kinderen? Het hoeft niet veel te kosten, twee doelpalen. En nu gaan we naar de laatste … De voorzitter: Mijnheer Kruger, u heeft nog een halve minuut. De heer Kruger: Volgens mij red ik het wel. Laatste vraag, het college maakt uiteraard out of the pocket kosten, een regeling van het declareren van kosten die ze moeten maken. Daar is een declaratieregister van, dat is al jaren niet meer bijgehouden. Kunt u ons uitleggen wat er aan de hand is? Want het is misschien toch wel interessant om daar eens in te kijken. Als laatste opmerking, zoals u al gemerkt doet Beter voor Rijswijk niet mee aan de jaarlijkse tombola van moties en amendementen want heel veel van dit soort zaken is onvoldoende dekking voor en belangrijke moties kan je het hele jaar indienen.

We hopen dan ook op een bescheiden aantal nuttige moties en die gaan we dus echt beoordelen op nut en financiële haalbaarheid. Voorzitter, tot zover, mooi binnen de tijd, de eerste termijn. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Kruger. Inderdaad netjes binnen de tien minuten. Dan wil ik graag het woord geven aan de heer Van ’t Eind van GroenLinks. En mijnheer Van ’t Eind, ook u heeft tien minuten spreektijd. De heer Van ’t Eind: Dank u wel, voorzitter. Voorzitter, afgelopen jaar moesten we in de Kadernota forse bezuinigingen doorvoeren vanwege externe factoren. De herverdeling van het gemeentefonds pakte nadelig uit voor Rijswijk, de opschalingskorting in 2026 verviel maar het kwam neer op een sigaar uit eigen doos. De koppeling van het gemeentefonds aan de bbp-ontwikkeling pakte nadelig uit voor gemeenten en terwijl de kosten voor de jeugdzorg toenamen. In de Kadernota stelden we een pijnlijk maar zorgvuldig pakket vast. Met Die Verwandlung, het verhaal van Franz Kafka over Gregor Samsa die in een insect veranderde betoogde ik destijds met welke blik we naar die noodzakelijke bezuinigingen keken. Zijn verhaal toont het belang van zorg voor elkaar, dat het collectief sterker is dan het individu en dat de kracht van het collectief wordt bepaald door hoe je voor de kwetsbaarste zorgt.

En dat we niet alleen over de ik moeten spreken maar over de wij en dat we wie anders is niet uitsluiten. En dat we een samenleving vormen waar iedereen er mag zijn, waar de kwetsbaarste beschermd worden, ongeacht hun achtergrond. Vandaag bespreken we de programmabegroting. Eén vraag staat centraal, legt het college ons een begroting voor die past Pagina 5 van 91

Concept verslag Begrotingsdebat 5 november 2024

binnen de kaders die wij als raad hebben vastgesteld in de Kadernota? Ons antwoord, ja, dat heeft het college gedaan. Er ligt een begroting die past binnen de vastgestelde kaders. Het kan dan ook geen verrassing zijn dat er ook enkele pijnlijke maatregelen genomen worden in die begroting die ook echt voelbaar en pijnlijk zijn. Maar voorzitter, bezuinigen is niet het enige wat we doen, we blijven ook investeren in een gezonde groei. We houden onze buurthuizen open en de bibliotheek, we lopen achterstanden in het groenonderhoud in, we renoveren en verduurzamen de Schilp, helpen onze armste inwoners, bouwen woningen voor alle Rijswijkers, zetten stappen in de energietransitie, pakken woonoverlast aan en bezuinigen niet op culturele voorzieningen als de Schouwburg en de musea en ons isolatieprogramma helpt bewoners die het hardst nodig hebben om hun woningen te verduurzamen. Een belangrijk onderdeel van het politiek denken van GroenLinks is het geloof in een sterke overheid die bescherming biedt aan wie dat nodig heeft en zorgt dat er ook voor toekomstige generaties nog een leefbare aarde is. Daar strijden wij voor. Het moderne politiek denken, ook voor GroenLinks, is ontstaan in de 18e en de 19e eeuw met de grondleggers van het conservatisme, liberalisme en socialisme.

Als ik dan een van die grondleggers moet kiezen die het best heeft uitgelegd waarom een sterke overheid belangrijk is, dan is dat voor mij niet Marx of Bernstein maar dan kom ik toch uit bij een van de grondleggers van het moderne liberalisme, John Stuart Mill. Hij verwoordde volgens mij voor mij als een van de eerste waarom een sterke overheid belangrijk is. Mill zag namelijk dat vrijheid niet zonder verantwoordelijkheid kan en dat de samenleving zonder dat vervalt in chaos of ongelijkheid. Voor hem was de overheid geen noodzakelijk kwaad maar een fundament voor een rechtvaardige samenleving waarin individuen hun leven kunnen inrichten zonder de vrijheid van anderen te beknotten. De vrijheid van de één kan namelijk niet bestaan zonder de vrijheid van de ander. Hij pleitte voor een overheid die beschermt en helpt, die ingrijpt wanneer het welzijn van burgers bedreigd wordt en tegelijk ruimte laat voor persoonlijke groei en diversiteit. Mills visie maakt duidelijk dat een sterke overheid nodig is om de vrijheid van iedereen te waarborgen door een balans te vinden tussen individuele rechten en het gemeenschappelijke belang. Wanneer wij het hebben over de begroting of over de bezuinigingen dan kijk ik met die blik hiernaar, kunnen wij Mills overheid nog overeind houden? In dat licht dient GroenLinks Rijswijks vandaag vijf moties in, met een hele hoop andere partijen.

Allereerst twee moties voor financiële gezondheid. Voor financiële gezondheid weten wij dat er bij de Kadernota nog steeds een opgave ligt voor de jaren 2026 tot en met 2029 en het ziet er ook niet naar uit dat de Rijksoverheid daar iets aan gaat veranderen. Dat zal niet eenvoudig zijn omdat we al stevig hebben moeten ingrijpen. Met een motie ingediend met VVD, Partij van de Arbeid, D66, BvR en PG&R geven we alvast richting aan deze zoektocht. Wij roepen het college op om onze bewoners niet onevenredig zwaar te belasten, kosten te besparen binnen het ambtelijk apparaat en bij het terugschakelen in ambities zwaar te laten wegen wat dat betekent voor de meest kwetsbare inwoners van onze stad. Daarnaast dienen we samen met de VVD, BvR en D66 een motie in die oproept te besparen op de externe inhuur. Beide moties hebben tot doel om tot nieuwe besparingen te komen, waarbij onze bewoners en vooral onze meest kwetsbare inwoners worden ontzien. Deze coalitie heeft de afgelopen jaren goede stappen gezet in de strijd tegen de woningnood. Er wordt hard gewerkt aan genoeg sociale woningen en we bestrijden schrijnende woonsituaties met de Pandbrigade. Maar waar we nog weinig aan doen is het bestrijden van leegstand. Zolang wonen in Nederland een markt blijft, blijft speculatie met leegstaande woningen aantrekkelijk.

Onwenselijk in onze ogen en wij vinden dat we moeten onderzoeken hoe we dat soort leegstand tegen kunnen gaan. Wij dienen daarom samen met de Partij van de Arbeid, VVD, ChristenUnie en PG&R een motie in die het college oproept te onderzoeken wat de mogelijkheden zijn voor een leegstandsverordening. Tot slot dient GroenLinks twee moties in die op het eerste gezicht klein lijken maar wel degelijk raken aan grote thema's. Uit het rapport van de GGD blijkt dat het slecht gesteld is met de luchtkwaliteit in Haaglanden. Onze bewoners roken gemiddeld vijf sigaretten per dag door het inademen van vervuilde lucht. Wij vinden Pagina 6 van 91

Concept verslag Begrotingsdebat 5 november 2024

dat we daar meer aan moeten doen. Natuurlijk in regionaal verband maar we moeten ook zelf stappen zetten en dat begint met bewustwording. Op de website van de Atlas voor de Leefomgeving staat de Stookwijzer waarop iedereen de luchtkwaliteit in zijn omgeving kan zien. Samen met de Partij van de Arbeid, D66, ChristenUnie en PG&R dienen wij een motie in om onze inwoners op de Stookwijzer te attenderen en inwoners die hout stoken te ontmoedigen dit te doen op dagen dat de luchtkwaliteit slecht is. Deze campagne kan gefinancierd worden vanuit de middelen die we al hebben vanuit het Schone Lucht Akkoord. Grondstoffen zijn schaars en we moeten er zuinig mee omgaan. Dat doen we nu nog niet altijd voldoende. Zo blijkt dat Avalex bij overbodige afvalbakken vooral regionaal kijkt of hergebruik mogelijk is. Als dat niet zo is dan volgt versnippering. Dat laatste gebeurt bij het grootste deel van de overbodige afvalbakken en dat is niet duurzaam genoeg wat ons betreft. Er bestaan namelijk bedrijven die overbodige afvalbakken opkopen en ze elders in de wereld hergebruiken en pas versnipperen aan het einde van een levensduur. Samen met de Partij van de Arbeid, VVD, ChristenUnie, Rijswijks Belang en PG&R dienen we daarom een motie in om met Avalex te kijken of beter hergebruik van overbodige afvalbakken buiten de regio mogelijk is. Naast onze motie wil GroenLinks twee zorgen delen.

Op de eerste plaats maken wij ons zorgen over de robuustheid van ons groen. Wij zijn blij met de inhaalslag in het groenonderhoud en met de plannen voor de Landgoederenzone en het Wilhelminapark. Maar door onze financiële situaties vertragen deze investeringen. Door de groei van de stad neemt tegelijkertijd de druk op het groen wel toe en wij vinden dat de plannen moeten klaarliggen voor het versterken van het groen zodra er wel weer financiële ruimte is in de toekomst. Kan het college daarom toezeggen dat zij in de omgevingsvisie en in het groenbeleidsplan een langetermijnvisie presenteert op het groen in de stad, met de benodigde mogelijke investeringen en een balans tussen recreatie en stadsnatuur? Wij voegen in de komende jaren veel woningen toe. Dat is goed want onze inwoners hebben woningen nodig. Om dat op een goede manier te doen maken wij als gemeente afspraken met ontwikkelaars over de voorwaarden waaronder de woningen gebouwd worden, bijvoorbeeld over de kwaliteit van de openbare ruimte en de bijdrage van de ontwikkelaar daaraan. Het is belangrijk dat we deze afspraken handhaven. In dat kader maken wij ons zorgen over de invulling van de afspraken die we hebben gemaakt met de ontwikkelaar van The Orchard.

Wij hebben als raad ja gezegd tegen een extra financiële bijdrage aan deze ontwikkeling maar onder de voorwaarde dat er een publiek toegankelijke maatschappelijke voorziening wordt gerealiseerd. Het antwoord van het college op mijn vraag over de stand van zaken stelt mij niet geheel gerust. Het lijkt nu een beetje alsof we het aan de ontwikkelaar overlaten maar ik wil graag weten wat voor een voorziening het college voor zich ziet en hoe daarop gestuurd wordt. Is de wethouder het met ons eens dat er door de gemeente actief gestuurd moet worden op wat voor voorziening er komt en kan de wethouder toezeggen dat te doen? Voorzitter, ik ga afronden. Wij leven in tijden waarin verschillen tussen politieke bewegingen worden uitvergroot en we vergeten wel eens dat die verschillen soms veel kleiner zijn dan ze lijken. Ik ben een sociaaldemocraat in hart en dieren maar wel met enkele liberale trekjes, zoals u uit mijn voorliefde voor in ieder geval één grote liberale denker kunt afleiden. Ik ben geen christendemocraat en toch voel ik mij nauw verwant aan een van de kernbegrippen van de christendemocratie, het rentmeesterschap, wat betekent dat we als samenleving gezamenlijk zorgdragen voor de aarde en elkaar. Dit sluit nauw aan bij waarden die voor mij belangrijk zijn, zoals solidariteit, inclusiviteit en duurzaamheid.

Zolang je gelooft in onze pluriforme democratische samenleving staan we uiteindelijk allemaal voor dezelfde opgave. Met beperkte middelen werken aan een gezond, leefbaar en toekomstbestendig Rijswijk. Laten we dat dan ook samen doen. Dank u wel, voorzitter. De voorzitter: Hartelijk dank, mijnheer Van ’t Eind. Ook zeker binnen de tien minuten gebleven. Dan wil ik graag de heer Weterings naar voren uitnodigen. Mijnheer Weterings, u heeft negen minuten spreektijd. Pagina 7 van 91

Concept verslag Begrotingsdebat 5 november 2024

De heer Weterings: Goedenavond, voorzitter. Rijswijks Belang start met twee onderwerpen uit te lichten uit de stukken. Kinderboerderij Het Akkertje krijgt een grootschalige renovatie. Het ondergeschoven kindje van de afgelopen jaren is echt aan toe. Goed om te zien dat er na intensief contact de omstandigheden en belangen zijn afgewogen en er uiteindelijk keihard is gewerkt door het ambtelijk orgaan om binnen een jaar tot actie over te gaan. Dat verdient een groot compliment. Ook het bijzondere dossier het woonwagenkamp aan De Strijp, zijn als het goed is ook aanwezig de bewoners hierboven, fijn dat jullie er zijn. Een dossier zo dik waarbij een oud telefoonboek niks bij zou voorstellen. Komt er eindelijk licht aan het einde van de tunnel na jarenlang onzekerheid, juridisch getouwtrek, onveilige situaties voor bewoners en kunnen we dadelijk allemaal met een schone lei beginnen. Met nadruk op allemaal. In deze begroting neemt de gemeente Rijswijk zijn verantwoordelijkheid samen met Rijswijk Wonen om een nieuw woonwagenkamp te realiseren. Ook hier is ambtelijk behoorlijk veel werk verzet en ook dit verdient een compliment. Voorzitter, de begroting van 2025 is sluitend. Ja, komt die weer, ook dat is een compliment waard. Want in deze tijd met bezuinigingen vanuit het Rijk aan de gemeente is dat een hele uitdaging geweest.

Om de begroting dekkend te krijgen worden een aantal versoberingsmaatregelingen voorgesteld. Rijswijks Belang kan zich in een aantal versoberingsmaatregelingen wel prima vinden maar er zijn ook een aantal maatregelen die ons zorgen baren. Zo bent u voornemens om de woonlasten met 7 procent te verhogen en worden de meerkosten zorgregeling geschrapt en wil het college de mantelzorgwaardering voor 2025 versoberen met 70.000 euro. Als we de afgelopen periode nu versoberd hadden opgetreden op onnodige uitgaves, zoals bijvoorbeeld de bladkorven van een ton, ik las laatst weer gecorrigeerd met 30.000 euro, fantastisch. Ook een Sinterklaasfeest van 50.000 euro ex btw is overbodig geweest, de PMD-bakken, tonnen hotelkosten voor weigerende statushouders. Maar goed, al deze discussies hebben we in het Kaderdebat al gevoerd maar ik wil het toch nog eventjes benoemen. En hadden eigenlijk deze versoberingsmaatregelen op onze inwoners niet nodig geweest. In de voorliggende stukken ziet onze fractie prima uitgaven. Wat Rijswijks Belang betreft zijn een aantal prima en een aantal onnodig. Zo doen wij bijvoorbeeld, willen wij een woononderzoek gaan uitvoeren waar het college 50.000 euro voor wil aan gaan uitgeven. Het college wil dus 50.000 euro uitgeven aan een onderzoek waar het ministerie al lang onderzoek naar heeft gedaan.

De cijfers en inzichten zijn al bekend of zouden wij in Rijswijk nu echt afwijken van de landelijke tendens en hebben de ruim achtduizend woningzoekenden dan echt zulke specifieke woonwensen denkt u? Wij denken namelijk van niet. Daarom dient Rijswijks Belang in de tweede termijn een motie in om het woononderzoek niet uit te voeren zodat de 50.000 euro besteed kan worden aan andere zaken die meer prioriteit en effect hebben op onze samenleving. Zo vinden we nog een onnodige uitgave terug in de stukken bijvoorbeeld de 30.000 euro begroot die ten gunste komt van de hotels. Een achterhaalde regeling nog afkomstig uit de coronaperiode waar hotels zijn gecomponeerd door de toeristenbelasting over 2020 en 2021 op nul te zetten, die heeft ze niet hoeven af te dragen. Hotels die de afgelopen jaren 30 miljoen hebben omgezet alleen al aan de overnachtingen van de Oekraïnse vluchtelingen. De omzet van andere vluchtelingen, statushouders en daklozen zit hier niet eens bij. Dit valt niet uit te leggen aan onze inwoners, dat we met de wetenschap van nu gemeentegeld willen investeren om de hotels te ondersteunen die al tientallen miljoenen euro's hebben omgezet. Maar wel onze eigen inwoners confronteren met versoberingen, zoals bijvoorbeeld de mantelzorgwaardering. Daarom zal Rijswijks Belang in de tweede termijn een motie indienen om deze onnodige uitgaven terug te draaien.

Door het schrappen van deze kosten woononderzoek behoefte en onnodige ondersteuning aan de hotels ontstaat er zo'n 80.000 euro waarvan we deze versobering voor de mantelzorgwaardering kunnen terugdraaien. Ook wij zoeken naar dekking in de begroting, we delen ook niet graag cadeautjes uit. Mantelzorgers zijn van onschatbare waarde in onze samenleving en spelen een cruciale rol in de zorg voor onze kwetsbare inwoners. Onbegrijpelijk dat hier dan juist een keus op wordt gemaakt om te versoberen. Dus wat Pagina 8 van 91

Concept verslag Begrotingsdebat 5 november 2024

Rijswijks Belang betreft moet dat anders en daarom ook in de tweede termijn een motie voor behoud van de mantelzorgwaardering. Dan even terug naar de hotels, voorzitter. De toeristenbelasting wordt maar met tien cent verhoogd in de stukken. Onze inwoners voor geconfronteerd met vele hogere woonlasten maar mensen die in de hotels verblijven vragen we maar om tien cent extra. Gemeentes zijn vrij om het tarief voor de toeristenbelasting per jaar vast te stellen. De toeristenbelasting laag houden kan inderdaad een aanzuigend effect hebben op de toeristen maar aangezien de ontwikkelingen in Rijswijk dit effect beperkt aangezien van de bijzondere doelgroepen waaronder bijvoorbeeld daklozen, statushouders en vluchtelingen daar het meest van gebruikmaken op dit moment. Als we op deze begroting moeten versoberen op de extra inkomsten, dan vindt Rijswijks Belang ook dat we de hoteltoeristenbelasting iets scherper mogen maken. Daarom hebben wij al op het eerste stadium een amendement ingediend om de toeristenbelasting met één euro te verhogen. Dat betekent een extra opbrengst voor de gemeente van zo'n kleine 90.000 euro, 91.158 om precies te zijn volgens onze eigen berekeningen. Geld waarmee we onze eigen inwoners deels kunnen ontzien van een veel te hoge afvalstoffenheffing die dit college voornemens is om door te voeren.

Alhoewel Rijswijks Belang het liefst helemaal geen verhoging zou zien begrijpen we ook wel dat de begroting sluitend moet zijn. Daarom vinden we het wel gewoon redelijk om de afvalstoffenheffing met een maximale inflatiecorrectie van 2,8 procent te verhogen. Net zoals bij alle andere kostenposten indexeren en maximaliseren met een inflatiecorrectie van 2,8 procent inflatie. We hadden ook nog een meevaller in de stukken. Ja. Bronen nascheiding van PMD. Onze inwoners hebben in 2022 en 2023 nascheiding PMD laten inzamelen door Avalex. Door marktopbrengsten zijn er onderhandelingen door het Rijk nu vastgesteld, de opbrengsten komen uit op 261.930 euro. Deze was dus niet voorzien. 261.930 euro verdient door onze eigen inwoners door het goede gedrag. Je zou denken dat we dit goede gedrag dus gaan belonen en het bedrag gaan compenseren in de vorm van bijvoorbeeld een belastingverlaging. Maar nee, geen denken aan want de tarieven waren al vastgesteld voor in 2024 en daarom laten we het maar terugvloeien naar de algemene reserves. Je zou met een vooruitkijkende blik zou je bijvoorbeeld deze meevaller ook deels kunnen laten verrekenen met de afvalstoffenheffing van 2025. Helaas denkt dit college daar anders over.

Voorzitter, met een groeiende gemeente, daar waar criminaliteit, ondermijning, illegale vuildumping groeit, kranten, nieuwssites, social media staan er vol mee, dit college is voornemens te gaan bezuinigen op boa's. Dat vinden wij echt geen goed idee. Ook hiervoor zal Rijswijks Belang in de tweede termijn een motie indienen om u te proberen op andere gedachten te brengen. En hopelijk oprecht met de raad hieruit te gaan komen dat we niet gaan bezuinigen op de boa's. Voorzitter, het verwijderen van drukhouders lachgas door een verbod op het gebruik van lachgas is het statiegeld op de drukhouders sinds vorig jaar vervallen. Hierdoor worden steeds meer drukhouders gedumpt in de openbare ruimte. In de loop der maanden zagen wij en zien wij nog steeds hier een enorme toename. Bij het verwijderen moeten we voldoen aan de richtlijnen … De voorzitter: Mijnheer Weterings, u heeft nog een halve minuut. De heer Weterings: Zeg, pardon? De voorzitter: U heeft nog een halve minuut. De heer Weterings: Een halve minuut. Niet eens meer een minuut, een halve? Goed. Dan zal ik dit stuk meenemen naar de tweede termijn en dan ga ik die halve minuut gebruiken, voorzitter, om steun te geven aan het betoog van Beter voor Rijswijk met betrekking tot de voorzitter, onze burgemeester. Het is een heftig jaar geweest, ze heeft veel over haar heen gekregen het afgelopen jaar.

Daar best wel haar mannetje gestaan, zoals wij dat benoemen. Alleen we zijn er nog niet, het Pagina 9 van 91

Concept verslag Begrotingsdebat 5 november 2024

jaar is nog niet afgelopen. Er komen mogelijk nog wat verrassingen aan. Maar nogmaals, u heeft het goed gedaan en ik wil u ook daarbij complimenteren. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Weterings. Dan geef ik graag het woord aan mijnheer Van Dam van Wij. Rijswijk. Mijnheer Van Dam, u heeft ook negen minuten spreektijd. De heer Van Dam: Ja, voorzitter, dank. Deze begroting die brengt een aantal belangrijke zorgen naar voren. Eén, de stad die groeit te snel zonder de nodige investeringen, twee, de kosten voor de Rijswijkers die blijven stijgen en drie, de financiële toekomst van Rijswijk, die is onzeker. Wij. Rijswijk die maakt zich al lange tijd zorgen over de groei van onze stad en de plannen van dit college om het aantal inwoners te laten groeien naar 80.000 inwoners. Dat gaat tegen de visie in die we met zijn allen hebben afgesproken, de Stadsvisie Rijswijk 2030. In deze Stadsvisie hebben we afgesproken dat we zouden werken aan een groen, leefbaar en toegankelijk Rijswijk. Een visie die werd onderschreven door onze eigen inwoners en ook door deze eigen gemeenteraad. In de Stadsvisie daar stond dat we geleidelijk zouden groeien met een inwonersaantal van 65.000 inwoners in 2040. Deze 65.000 inwoners, dat werd beschreven als het maximale aantal inwoners waar in onze stad ruimte voor was. Die koers, die is inmiddels losgelaten.

Rijswijk groeit zonder onze eigen gestelde voorwaarden in de Stadsvisie te volgen, namelijk het investeren in het groen, in de infrastructuur en de voorzieningen. En Wij. Rijswijk vindt die koerswijziging onverantwoord en zelfs schadelijk voor het groene en leefbare karakter van onze stad. Deze begroting die stelt dat we een gezonde groei, dat we daarin gaan investeren, maar daarin zit wel een visieverschil in met wat wij vinden. Wij vinden een gezonde groei namelijk meer dan alleen woningbouw. Die gezonde groei dat betekent investeren in juist die bereikbaarheid en die leefbaarheid van onze gemeente. Doe je dit niet, dan raakt onze balans verstoord in onze gemeente. Die verstoorde balans die zien we nu al terug in onze stad op een aantal plekken en ik wil er vandaag drie uitlichten. Als eerst het sociaal domein. Het huidige jeugdzorgsysteem is doorgeslagen en is toe aan verandering. Meer inwoners betekent ook meer vraag naar sociale voorzieningen en de rek in Rijswijk is daarin er wel een beetje uit. Waarom trekken de wethouders die verantwoordelijk zijn voor de portefeuille sociaal domein onderwijs en welzijn niet aan de noodrem? We hebben als raad een motie aangenomen om te investeren in onze jeugd maar die motie die blijft inmiddels al drie jaar op de plank liggen. We investeren wel in stenen maar niet zozeer in het sociaal domein.

Wat is dan het resultaat? De kosten voor jeugdzorg, Wmo en welzijn die zullen de komende jaren, als we niks doen, blijven stijgen. De voorstellen die tot nu toe zijn gedaan hebben niet geleid tot het gewenste resultaat of tot de juiste veranderingen die nodig zijn. En Wij. Rijswijk zal de volgende begroting consequenties aan verbinden als er nog steeds geen resultaten worden geboekt. We kunnen dan niet anders dan een gele kaart uitdelen, aangezien we nog steeds te maken hebben met dezelfde problemen, lange wachtlijsten, hoge kosten en een grote administratieve druk. We proberen al jaren hetzelfde probleem in de jeugdzorg op te lossen maar in al die jaren heeft geen beleidsvisie of beleidsstuk de juiste oplossing geboden. Als u het aan ons vraagt dan wil Wij. Rijswijk de instroom naar de jeugdzorg normaliseren door te kijken naar doorverwijzing, zodat jongeren sneller de juiste zorg krijgen. Ook het welzijn heeft wat ons betreft echt focus nodig, aangezien de toenemende eenzaamheid en de financiële druk voor de inwoners nog onvoldoende zijn aangepakt. Voorzitter, een verstoorde balans op de bereikbaarheid. Er wordt niet voldoende geïnvesteerd in de grote knelpunten van de Rijswijkse infrastructuur. Het verhaal herhaalt zich eigenlijk steeds.

Als we vragen naar investeringen in de Beatrixlaan, dan krijgen we te horen dat de Beatrixlaan volgens tellingen niet druk genoeg is om te ondertunnelen. En als we vragen naar investeringen in de Plaspoelpolder aan de wegen waar we vijfduizend woningen gaan toevoegen in de toekomst, dan krijgen we te horen dat volgens de berekeningen onze wegen het daar nog wel aankunnen. En als we vragen of we iets gaan doen in het gebied rondom de Geestbrugweg waar straks 50 duizend nieuwe Hagenezen wellicht overheen gaan rijden want het is Pagina 10 van 91

Concept verslag Begrotingsdebat 5 november 2024

een van de aanrijroutes, dan blijft het antwoord uit. Voorzitter, dat terwijl iedere Rijswijker weet dat als jij over de Beatrixlaan rijdt of over de Folmerlaan, de Haagweg, de Schaapweg, de Huis te landelaan, dan weet je gewoon dat je muur en muur vaststaat. Als je vertrekt vanuit huis om naar werk te gaan of terugkomt vanuit huis, dan mag je vijftien minuten tot twintig minuten extra rekenen omdat je door onze stad rijdt. En wat doet dit college? Een spaarpot die we jaarlijks opbouwen voor investeringen in diezelfde mobiliteit, die wordt wegbezuinigd. De parkeeropbrengsten worden namelijk niet langer gebruikt voor investeringen in mobiliteit en infrastructuur of in parkeren, maar die worden gebruikt om de tekorten weg te werken. En dat was nooit de bedoeling. Voorzitter, wij vragen daarom ook via u aan de fractie van de VVD, die destijds juist die regel heeft ingesteld waarom u nu akkoord gaat met deze verandering? Kunt u dat aan ons uitleggen? Omdat verbeteringen in de Rijswijkse wegen nu al nodig zijn en zeker in de toekomst omdat de druk alleen maar groter wordt op de wegen, dienen we het amendement in, parkeerreserve 2025-2028. Om ook in de toekomst te kunnen blijven investeren in de bereikbaarheid van onze stad. Drie, groen en biodiversiteit.

In de Stadsvisie Rijswijk 2030 is een voorwaarde voor onze groei van onze stad investeren in het huidige groen maar ook in nieuwe groengebieden. Dat is ook opgenomen in het coalitieakkoord, dat hebben we gezien. Alleen als we naar deze begroting kijken dan zien we dat maar ten dele terugkomen. Ja, we investeren in de Landgoederenzone fase 1 en ja, we investeren in het Wilhelminapark maar echte nieuwe groengebieden die zien we nog niet eenmaal terug. Daarom moeten we met een groeiende stad ook het groen laten meegroeien. Wij. Rijswijk stelt voor om echte groeninvesteringen te doen zoals Landgoederenzone fase 2 te realiseren, wijkparken aan te leggen, het publiek maken van Landgoederenzone Te Werve of het investeren in het Elsenburgerbos zodat we dat ook in de toekomst kunnen aanmerken als echt stadspark. Wij. Rijswijk dient daarom vandaag de motie, investeer in het groen, in. Voorzitter, ik zou het ook nog even willen hebben over de kosten die blijven stijgen voor onze inwoners. Want hoewel bezuinigen echt nodig is, hebben we ook op aangedrongen, denkt Wij. Rijswijk wel dat dat op een andere manier kan. In plaats van de gemeentelijke belastingen direct te verhogen wil Rijswijk eerst kijken of we binnen eigen organisatie kunnen besparen.

Helaas heeft het huidige bestuurder er nu voor gekozen om de belastingen te verhogen, waardoor een gemiddeld huishouden in Rijswijk tegenover 2023 134 euro meer moet gaan betalen. En dat komt bovenop de al hoge kosten voor bijvoorbeeld energie of de boodschappen en dat vinden wij onacceptabel. Wij. Rijswijk kiest voor een andere aanpak. We stellen voor om eerst naar besparingen te kijken binnen de gemeente voordat we de inwoner vragen om mee te betalen aan onze portemonnee. We hebben daarom bij het Kaderdebat alternatieve bezuinigingsplannen ingediend die zo min mogelijk van invloed zijn op de portemonnee van die Rijswijker. Onze voorstellen om de lastenverzwaringen voor de inwoners te voorkomen, die zijn destijds niet aangenomen. En dat roept bij ons toch wel wat vragen op. En via u, voorzitter, wil ik die vragen wel stellen aan de wethouder financiën. Waarom kiest u ervoor om de lasten van de inwoners te verhogen terwijl er echt reële alternatieven zijn binnen onze eigen organisatie? Voorzitter, de financiële toekomst van Rijswijk die is ook onzeker. De voorliggende begroting is opnieuw een negatief resultaat voor 2026 te zien en om dit te voorkomen moeten we nu keuzes maken en bepalen welke investeringen essentieel zijn en waar we kunnen besparen. Wij.

Rijswijk dient de moties die we in het Kaderdebat hebben gedaan vanavond opnieuw in met een voorstel om te investeren in de stad maar tegelijkertijd te besparen voor een positief resultaat vanaf 2026. Wij vragen de wethouder of hij de noodzakelijke maatregelen wil nemen of dat hij de koers van de VNG wil blijven volgen? En als hij daarvoor kiest, hebben we nog een andere motie klaarstaan om het college een duidelijke opdracht te geven want een koerswijziging is dringend nodig. Wij vragen niet om directe bezuinigingen, we snappen dat je het beeld wil laten ontstaan, maar wel om in kaart te brengen wat er nodig is om weer in het groen te belanden vanaf 2026. Voorzitter, daar houden we het bij. Pagina 11 van 91

Concept verslag Begrotingsdebat 5 november 2024

De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Van Dam. U dient de moties in eerste termijn in of in tweede termijn? De heer Van Dam: Eerste termijn. De voorzitter: Eerste termijn, prima. Dank u wel. Dan geef ik graag het woord aan mevrouw Woudstra van D66. Mevrouw Woudstra, u heeft negen minuten spreektijd. Mevrouw Woudstra: Dank u wel. We leven in een mooie stad. De mensen die we op straat spreken zijn best tevreden over hun werk en hun buren. Maar ze zijn ook ongerust over hun toekomst, hun werk, een huis voor hun kinderen of de ruimte die er nog is voor mensen, dieren en planten of voor wie er voor hen zorgt als het misgaat. Dat is wat zo mooi is aan Rijswijk, als je vraagt waar mensen zich druk over maken gaat het ook over anderen en de mensen om hun heen. Als sociaalliberale partij zien we dat, alleen samen kun je ervoor zorgen dat er keuzes, vrijheid en kansen zijn. De heer Mill, onze sociaalliberaal, kwam al voorbij. Je kan als persoon alleen vrij zijn als iedereen in de samenleving dat ook is. Dat betekent niet dat je het met elkaar eens bent. Het gaat begint met interesse, contact en respect en een basis van rechten en verplichtingen voor iedereen. Samenleven kan alleen als we elkaar ook aan kunnen spreken. D66 Rijswijk staat voor kansen en mogelijkheden voor stad en de inwoners.

De regering bezuinigt op onderwijs, openbaar vervoer, de overstappende energievoorziening en er is minder geld voor sport en muziek. Ook D66 Rijswijk ziet duidelijk dat er minder te besteden is voor Rijswijk. En de politiek doet er juist nu toe want dit zijn de keuzes waar het om gaat, het geld in moeilijke tijden en het vasthouden aan principes, ook op dat moment. D66 Rijswijk kijkt naar wat er wel mogelijk is, wat een redelijk alternatief is. Met de focus op thuis in Rijswijk, het aanpakken van kansen voor Rijswijk en samen in Rijswijk. Allereerst thuis in Rijswijk. D66 blijft herhalen, bij groei van de stad gaat het om bouwen aan buurten en wijken. Samenleven met behoud van het karakter van onze stad. Dat gaat over elkaar kennen en elkaar zien. Met actieve buurten en voorzieningen, aanpassingen voor veilig verkeer. In Rijswijk investeren we in sport, groen en verenigingen. Het duurt soms lang voordat er duidelijkheid is of en welke woningen er kunnen komen. Pas daarna kan de gemeente ook zorgen voor de leefomgeving en de voorzieningen. Eerder is daar geen geld voor. Bij het Havenkwartier en andere wijken heeft D66 Rijswijk met de raad gevraagd om nu al het verkeer aan te pakken, meteen aan de slag te gaan met natuurinclusief bouwen en groen en dat ook samen met ondernemers de mogelijkheden te bekijken.

Kan het college aangeven hoe we zorgen dat de huidige inwoners zich thuisvoelen en nieuwe inwoners weten wat zij kunnen verwachten en hoe met ondernemers over hun toekomst wordt meegedacht? Mensen op leeftijd, ze wonen graag in Rijswijk. Alleen de cijfers laten zien dat er te weinig woningen zijn waar zij veilig en met zorg samen kunnen blijven wonen. Bijvoorbeeld vlakbij de supermarkt en vlakbij zorg of voorzieningen en zonder drempels. D66 Rijswijk ziet dat graag niet in één wijk maar door de hele stad zodat je makkelijk in je eigen buurt kan blijven wonen. Kan het college aangeven hoe er versneld wordt op de plannen voor wonen met zorg, zowel sociaal, middenhuur als koop. We zijn blij dat Rijswijk blijft investeren in sportverenigingen, muziek, toneel, musicals, dans en recreatie. Er is 20 miljoen voor gereserveerd. Zo zorgen we voor elkaar en elkaars gezondheid. Van nieuwe sportvelden, multifunctionele ruimtes, gezondheidscentra tot levendige verenigingen, ga zo door. Kansen in Rijswijk. D66 Rijswijk staat voor een groene stad met een gezonde leefomgeving. En de bezuinigingen, nee, die helpen er niet bij. Onze buitenruimte, parken en het verbinden van de groene zones in de stad kost nu eenmaal geld. Investeren in onderhoud is geen luxe, wat ons betreft is het noodzaak. Er komt nog een omgevingsvisie en een groenplan.

We vragen het college om aan de raad en de inwoners duidelijk te maken wat ze kunnen verwachten. Wat gaat er de komende jaren gebeuren en welke acties zijn er gepland? De natuur kent zogenaamde sleutelsoorten, zij zijn de kanaries in de kolenmijn. In de mijnen zorgen de kanaries ervoor dat mensen werden gewaarschuwd Pagina 12 van 91

Concept verslag Begrotingsdebat 5 november 2024

tijdig voor de giftige stoffen onder de grond. Boven de grond geldt dat in de stad ook. Zoals uilen, die moeten we beschermen. Daarom dient D66 Rijswijk een motie in over Pasgeld. We horen dat daar het inpassen in de natuur mogelijk niet goed gaat. De motie verzoekt om voor het deelplan dat overlapt met het leefgebied van de uil een concreet voorstel te doen aan de raad met waarborgen voor de bescherming. De Landgoederenzone wordt onderdeel van Park Hollandse Duinen. De plannen om te zorgen voor meer recreatie en betere natuurzones zijn er. Het uitvoeren is nog lastig. Er zijn bijvoorbeeld nog rechten en mogelijkheden voor de bebouwing in dit gebied, onder andere langs het spoor. Kan de wethouder toezeggen te zorgen dat het aantal bouwtitels vermindert, zodat er alleen gebouwd wordt voor maatschappelijke en recreatiefuncties met daarnaast versterking van het groen en biodiversiteit. Scholen, daar zult u ons natuurlijk ook over horen. Het geld voor meer groenblauwe schoolpleinen is er nu niet. D66 Rijswijk ziet dat scholen zelf heel enthousiast zijn want een kind is een kwart van de tijd buiten.

Nu de gemeente beslist over nieuwbouw en renovatie van de scholen, zou het college kunnen toezeggen om bij nieuwbouw en renovatie in het gesprek te gaan met de scholen en te kijken of er 5 procent van het budget voor de gebouwen te besteden is aan de schoolomgeving? Jongeren hebben het lastig. De kosten voor onze jeugdzorg stijgen en al een paar jaar proberen we met elkaar hier in de raad en ook in de gemeente te zorgen dat er preventie loopt, maar ook de kosten en de wachtlijsten in de hand worden gehouden. Alleen we zien de gevolgen en acties op dit moment nog niet zo terug als raad. Als raad zijn we uiteindelijk verantwoordelijk voor de kosten en ook voor de overschrijding en om die te voorkomen. Om als raad daar duidelijk in te zijn hoe we dat zien hebben we de motie, kostenbeheersing sociaal domein, die we samen met BvR indienen. De motie vraagt om de raad op de hoogte te houden van de acties en op basis van de landelijke initiatieven onder andere in te zetten op de groepsaanpak voor de jeugd en om de wachtlijsten aan te pakken. Veilig over straat, te voet en op de fiets, dat moet makkelijker worden. Dat is hard nodig, het aantal verkeersongelukken blijft stijgen. We hebben inmiddels bepaald welke weg welke functie heeft. Nu moeten de aanpassingen ook worden doorgevoerd en de inrichting van de weg aangepast.

We hebben de installatie van slimme verkeerslichten die helpen bij de doorstroming, we hebben een wijziging van 50 naar 30 kilometer per uur maar die komt er nog aan. Het realiseren van het fietsplan, acties tegen het hard rijden, van de flitspalen tot de fatbikecontroles, we zien dat ze onderweg zijn. Ga hiermee verder. Zorg voor een veilige schoolomgeving en meer fietsenstallingen in de buurt. Kan de wethouder bevestigen dat hieraan gewerkt wordt? Samen in Rijswijk. Samen betekent ook dat er rechten en plichten zijn. De inflatie en prijsstijgingen betekenen dat inwoners meer aan de gemeente gaan betalen. Dat is niet prettig en van de supermarkt, de huur tot de btw, het is een behoorlijke optelsom. Dat vraagt om kritische actie over de kosten van onze gemeente zelf. Daarom dienen we de motie, structureel goede financiën, mede in. De gemeente moet ook bereikbaar en toegankelijk blijven met mensen die er graag werken en inwoners helpen met kennis van Rijswijk. Een gemeente die werknemers ook kansen biedt, bijvoorbeeld op een vast contract. De motie van de VVD over 30 procent inhuur dienen we daarom mede in. Graag hadden we de ambities voor het kwalitatief en digitaal wederwerken door de gemeente hoger en meer op de uitvoering gericht gezien en liefst ook sneller.

Kan de wethouder aangeven hoe wordt gezorgd voor een digitaal veilige gemeente, nu we daar minder geld aan uit kunnen geven? En op welke projecten van de VNG voor digitale professionalisering wordt meegelift, zodat we daar onze voordelen kunnen halen. Er is een nieuw concept terrassenbeleid, dat biedt mogelijkheden voor ondernemers en een bruisend Rijswijk. U had me er nog niet over gehoord maar natuurlijk komt bruisend Rijswijk ook weer terug. De voorzitter: Mevrouw Woudstra, u heeft nog een halve minuut. Mevrouw Woudstra: Ja, dank u wel. We zien dat nu voor heel wat locaties bijzondere voorwaarden gaan gelden. Kan de wethouder toezeggen te kijken naar voorbeelden in andere gemeenten voor Pagina 13 van 91

Concept verslag Begrotingsdebat 5 november 2024

een minder technische en een begrijpelijke aanpak? En ook te kijken naar het principe dat grond van de gemeenschap niet gratis is en of er wellicht een getrapt precariotarief voor het Kaderdebat van 2025 bekeken kan worden? Tot slot, een Rijswijk waarin we prettig wonen is vrij, democratisch en biedt kansen. Veilig is daarvoor een voorwaarde, zowel mentaal als fysiek, door hulpverlening, politie en je buren. Een speciale dank aan de burgemeester voor haar betrokkenheid, duidelijkheid en de moed om zich open te stellen. Dank voor de samenwerking in de raad. Ik hoop en spreek de hoop uit dat we samen zorgen voor een veilig Rijswijk, waarin we elkaar horen en zien zodat we er samen thuis kunnen zijn. Dank u wel. De voorzitter: Hartelijk dank, mevrouw Woudstra. Ook binnen de negen minuten gebleven. Dan staat op de planning een schorsing van tien minuten. Ik kijk naar uw raad, is vijf minuten voldoende? Zullen we de vergadering vijf minuten schorsen? Dan gaan we dat even … De voorzitter: Ik heropen de vergadering. Ik wil graag stilte in de zaal en aandacht voor de heer Loof van de Rijswijkse VVD. Mijnheer Loof, u heeft acht minuten spreektijd. Ja, u mag beginnen. De heer Loof: Dank u wel, voorzitter.

Voorzitter, wat maakt een mooie stad? Is het een goed onderhouden omgeving, zijn het de vele voorzieningen om de hoek, is het de mogelijkheid om volledig jezelf te kunnen zijn samen met buren, familie en vrienden, is het een bereikbare, duurzame en betaalbare stad? Allemaal verschillende uitgangspunten, wensen en ambities in deze raad. Maar ook bij onze inwoners, van al die hardwerkende Rijswijkers die wat van hun leven willen maken en hebben gekozen voor Rijswijk als hun uitvalsbasis, als hun thuis. Dat maakt onze stad mooi en dat willen we zo houden. Rijswijk is een stad in volle ontwikkeling. We groeien terecht om het heden en de toekomst van goede en betaalbare woningen te voorzien. Onze inwoners hebben geluk, ze kunnen straks via het Wilhelminapark of het Elsenburgbos naar een prachtige nieuwe woonwijk in Pasgeld lopen om vrienden en familie te bezoeken, kunnen makkelijk met de auto of het openbaar vervoer naar het werk of verder reizen, de energierekening naar beneden zien gaan omdat we de klimaatdoelen voor Rijswijk met elkaar gewoon gaan halen. Dat maakt Rijswijk aantrekkelijk om te wonen, werken en leven. Om dit zo te houden is een efficiënte en daadkrachtige gemeente noodzakelijk. Een gemeente die met realistisch, meetbaar en wenselijk beleid komt waar de hardwerkende Rijswijker op kan vertrouwen.

Niets is fijner dan gewoon je leven te leiden, wetende dat die gemeente ervoor zorgt dat jouw thuis, jouw omgeving wordt onderhouden, bereikbaar en veilig blijft. Laat deze raad zich maar zorgen maken hoe we dat voor elkaar krijgen, daarvoor zijn we tenslotte gekozen. Voor dit alles is wel geld nodig. Deze opgaven kunnen we aan, maar niet zonder stevige maatregelen. Om die mooie, fijne en leefbare stad te blijven, moeten we kijken naar het grotere plaatje, naar het algemeen belang. En zorgen dat de Rijswijkse financiën meerjarig op orde blijven, want zonder geld geen leefbaarheid. We moeten streven naar een kleinere overheid die efficiënt werkt, dicht bij onze burger staat en naar hen luistert. Voorzitter, de Rijswijkse VVD wil lage lokale lasten voor onze inwoners en ondernemers, voor die hardwerkende Rijswijkers. Dat gaat hand in hand met terugschroeven van ambities en focussen op kerntaken van de gemeente, openbare orde en veiligheid, de inrichting en onderhoud van de openbare ruimte, woningbouw en ruimtelijke ordening en het versterken van onze lokale economie. Daarbij hebben we oog voor Rijswijkers die het minder breed hebben, want iedereen moet mee kunnen doen in onze stad. Het is niet voor niks het liberalisme waar de verzorgingsstaat uit voortvloeide. Inwoners helpen het beste uit henzelf te halen en een overheid die bijstuurt wanneer het mis dreigt te gaan.

Zo zorgen we dat niemand achterblijft. De Rijswijkse VVD zal scherp gaan letten op het voorgestelde beleid richting de verkiezingen van 2026. Het algemeen belang blijft voor de Rijswijkse VVD voor, op en na 18 maart 2026 leidend. We willen dat het college eenzelfde houding aanneemt. Ik wil daarom graag van onze wethouders de bevestiging horen dat zij inderdaad scherp zullen zijn op wat we het komende Pagina 14 van 91

Concept verslag Begrotingsdebat 5 november 2024

anderhalf jaar wel of niet gaan doen. Wat is daarbij de visie van het college op het vraagstuk over hoe we als raad goed in positie worden gebracht op verschillende dossiers met financieel risicovolle onderwerpen? Horen we hier, ik neem de multifunctionele sportaccommodatie als voorbeeld, niet te weinig over, vraag ik het college? Is het college op koers om de tekorten van de grex in Rijswijk Buiten te verkleinen? Lage lasten voor inwoners en ondernemers. Wij kunnen ons niet aan de indruk onttrekken dat hier in deze begroting te weinig rekening mee is gehouden. We hebben te maken met een forse OZB-stijging. De Rijswijkse VVD is hier niet blij mee. We kunnen als gemeente niet te gemakkelijk naar de OZB-knop grijpen om tekorten op te vangen. Deze keuze rekenen we de wethouder financiën dan ook aan. We vragen de wethouder om hier bij de volgende begroting terughoudender mee om te gaan. Deze stijging raakt tenslotte al onze inwoners. Niet veel mensen realiseren zich dat Rijswijkers in een sociale huurwoning deze stijging via de huur gewoon doorberekend krijgen. Vergeet dat niet als aan de OZB-knop wordt gedraaid. Ik ben trots dat de Rijswijkse VVD oog houdt voor de portemonnee van de Rijswijkers. Bij de begrotingsbehandeling van vorig jaar dienen wij een amendement in om de afvalstoffenheffing naar beneden bij te stellen wat 4 procent heeft gescheeld.