Bijlage C Participatieverslag Omgevingsvisie Rijswijk (RV 25-015)

30 oktober 2024

Inhoudsopgave

1.

INLEIDING ................................................................................................................................................................................................... 2

2. DOELEN, DOELGROEPEN EN DATA ……………………….………………………………………………………………………………………………………………...4 2.1. DOEL ............................................................................................................................................................................................................ 4 2.2. DOELGROEPEN .......................................................................................................................................................................................... 4 2.3. DATA ............................................................................................................................................................................................................ 4

3. OVERZICHT COMMUNICATIEMIDDELEN ............................................................................................................................................. 5 3.1. PARTICIPATIEPLATFORM SAMEN RIJSWIJK ....................................................................................................................................... 5 3.2. GEMEENTELIJKE WEBSITE ...................................................................................................................................................................... 5 3.3. GEMEENTELIJKE SOCIALE MEDIA ......................................................................................................................................................... 5 3.4. BERICHTGEVING NIEUWSBLAD RIJSWIJK ......................................................................................................................................... 6 3.5. FLYERS ........................................................................................................................................................................................................7 3.6. POSTERS ......................................................................................................................................................................................................7

4. OVERZICHT PARTICIPATIEACTIVITEITEN ............................................................................................................................................ 8 4.1. VRAGENLIJST .......................................................................................................................................................................................... 12 4.2. EXPERTSESSIE KETENPARTNERS ....................................................................................................................................................... 14 4.3. EXPERTSESSIE (MAATSCHAPPELIJKE) ORGANISATIES ................................................................................................................ 15 4.4. RAADSINFORMATIEAVOND .................................................................................................................................................................22 4.5. SESSIE KINDERRECHTENAMBASSADEURS .....................................................................................................................................24 4.6.

ONLINE VRAGENLIJST……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..26 4.8 EXPERTSESSIE…………….……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..27 4.9 SESSIE KINDERRECHTENAMBASSADEURS……………………………………………………………………………………………………………………………34 4.10 BUURTBAKFIETSDAGEN……………………………………………………………………………………………………………………………………………….…………35

5. TOT SLOT ..................................................................................................................................................................................................38 BIJLAGE I – LOGBOEK COMMUNICATIEMIDDELEN .........................................................................................................................39 BIJLAGE II – LOGBOEK PARTICIPATIEACTIVITEITEN ......................................................................................................................42 BIJLAGE III – ANALYSETABEL BUURTBAKFIETSDAGEN .................................................................................................................45 BIJLAGE IV – BEELDVERSLAG STADSGESPREK ...............................................................................................................................48 BIJLAGE V – AANWEZIGENLIJST EXPERTSESSIES ...........................................................................................................................49

1

1. INLEIDING Gemeente Rijswijk werkt aan de omgevingsvisie; een verplicht onderdeel van de Omgevingswet, waarin de gemeente strategische keuzes maakt voor de inrichting van de fysieke leefomgeving, voor de langere termijn. De omgevingsvisie is het richtinggevende kader voor ruimtelijke ontwikkeling en de beleidsmatige basis voor het omgevingsplan. In de omgevingsvisie wil de gemeente integraal antwoord geven op de vraag: hoe houden we de stad leefbaar in de toekomst? Om de strategische keuzes aan te laten sluiten bij wat de inwoners, organisaties en andere belanghebbenden belangrijk vinden voor de toekomst, is een communicatie- en participatietraject onder de noemer ‘Jouw kijk op Rijswijk’ uitgevoerd. De omgevingsvisie kwam tot stand in 4 fases: • Fase 1: verkenning: inventarisatie en analyse (januari – augustus 2023) Een verkenning van de ‘huidige staat’ van de gemeente op basis van een inventarisatie en analyse van het ruimtelijk beleid en relevant beleid uit andere domeinen. Een overzicht van trends en ontwikkelingen waarop de gemeente kan inspelen, de ruimtelijke kwaliteit en het ruimtegebruik en de positie van Rijswijk in de regio. Dit resulteerde in een Verkenningennota en een Leefomgevingsfoto in het kader van het bijbehorende Plan-MER. In deze fase heeft geen externe participatie plaatsgevonden.

• Fase 2: koersbepaling (juli 2023 – januari 2024) Uit de verkenning kwam een aantal dilemma’s naar voren. Op basis daarvan zijn vier ontwikkelrichtingen uitgewerkt. In deze fase vond de eerste participatieronde plaats. Het resultaat van deze fase is een voorkeursalternatief, waarin de kernwaarden en -kwaliteiten vanuit de samenleving, opgehaald door participatie, samenkomen met gemeente-brede ambities. • Fase 3: concept-ontwerp omgevingsvisie (februari – oktober 2024) Met behulp van de uitkomsten vanuit de participatie in fase 2, is het concept-ontwerp omgevingsvisie uitgewerkt. In deze fase is, in participatieronde 2, het concept-ontwerp van de omgevingsvisie teruggelegd bij de samenleving en ideeën en wensen voor de verdere uitwerking opgehaald. Met de uitkomsten vanuit de participatie is de omgevingsvisie verrijkt en aangescherpt. • Fase 4: vaststelling omgevingsvisie (november 2024 – maart 2025) In de vierde fase ligt de uitgewerkte omgevingsvisie en het Plan-MER ter inzage. Dit is een wettelijke periode van inspraak, waarin iedereen op de plannen kan reageren. In deze fase vindt geen externe participatie plaats. In dit verslag staan de opzet en doelen van het traject, de ingezette communicatiemiddelen en de resultaten van de uitgevoerde participatieactiviteiten beschreven.

De voorbereiding en begeleiding van het communicatie- en participatietraject werd verzorgd door een extern bureau: Bureau Buhrs. Onderwerpen van de participatie

2

Het gesprek met de samenleving werd gevoerd langs de onderwerpen die vanuit de verkenning in fase 1 naar voren zijn gekomen: • Aantrekkelijk en gezond Rijswijk • Groen en natuurlijk Rijswijk • Ondernemend en beleefbaar Rijswijk • Duurzaam en toekomstbestendig Rijswijk • Bereikbaar en verkeersveilig Rijswijk Er zijn vier ontwikkelrichtingen uitwerkt (De Alternatieven). Deze Alternatieven zijn opgesteld op een grafiek met twee assen (variabelen). •

Mate van verstedelijking (horizontale as): verstedelijking zoals nu geprogrammeerd versus verdere verdichting bestaande stad

•

Mate van innovatief beleid (verticale as): beleid zoals nu is opgenomen (behoudend) versus beleid met innovatieve toepassingen

Per onderwerp uit de verkenning zijn vier toekomstrichtingen geschetst. Uit de uitkomsten van de participatie komt per onderwerp een voorkeursalternatief naar voren. In de tweede ronde van participatie waren de onderwerpen: • Leefbare buitenplaats voor iedereen • Een groene stad voor nu en later • Creatieve werkplaats voor de regio Leeswijzer Achtereenvolgens wordt in dit participatierapport beschreven: • De opzet en doelen van de participatie (hoofdstuk 2); • De ingezette communicatiemiddelen (hoofdstuk 3); • De uitgevoerde participatieactiviteiten (hoofdstuk 4); • De conclusie (hoofdstuk 5).

3

2. DOELEN, DOELGROEPEN EN DATA 2.1 DOEL In de omgevingsvisie legt de gemeente, voor de lange termijn, een toekomstrichting voor de fysieke leefomgeving vast. Het raakt alle inwoners, ondernemers en organisaties in Rijswijk. Daarom is participatie hierbij een belangrijk onderdeel. Het participatietraject had als doel: 1. Het verrijken van de omgevingsvisie met kennis en kunde vanuit de omgeving, waardoor inwoners, ondernemers, ketenpartners en andere stakeholders zich erin herkennen. Dit leidt tot een beter gedragen visie en daarmee een soepeler ontwikkelings- en besluitvormingsproces.

2. Het ontwikkelen van een gezamenlijk beeld van de gewenste toekomst, waardoor de relatie met de samenleving verbetert.

3. Bewustwording over (beleids)thema’s uit de omgevingsvisie, zoals mobiliteit, woningbouw, verstedelijking, groen en natuur, energietransitie en klimaatadaptatie, verduurzaming, etc. Dit zorgt voor eigenaarschap bij de omgeving. We werkten met de volgende uitgangspunten: • Een gestructureerde aanpak van participatie. • Aansluiten bij de belevingswerelden van de Rijswijkers. • Een goede integratie van de participatie in het proces van de omgevingsvisie. 138.3 DOELGROEPEN We richtten het participatietraject op alle inwoners van Rijswijk, met extra aandacht voor groepen die mogelijk ondervertegenwoordigd zijn. Denk aan mensen met een andere culturele achtergrond, mensen met een drukke baan/gezinnen met kinderen, ouderen, mensen met een beperking, mensen met een lagere sociaaleconomische status en jongeren. Daarnaast richtte de participatie zich op ondernemers gevestigd in Rijswijk, lokale maatschappelijke organisaties en regionale ketenpartners.

2.3 DATA De data van de verschillende activiteiten waren als volgt: Ronde 1 2023 • • • • • •

24 oktober en 14 november 2023 6 november t/m 4 december 2023 16, 17 en 25 november 2023 27 november 2023 27 november 2023 28 november 2023

• •

29 november en 9 december 2023 19 december 2023

Sessies kinderrechtenambassadeurs Vragenlijst Actiedagen ´De wijken in´ Stadsgesprek Expertsessie ketenpartners Expertsessie (maatschappelijke) organisaties Stadsgesprek Raadssessie

4

Ronde 2 2024 • 1 april t/m 1 juni 2024 • 15 april 2024 • 24 en 26 april 2024 • 22 mei 2024 • 28 mei 2024

Online consultatie op Samen.Rijswijk.nl Expertsessie Buurtbakfietsdagen Sessie kinderrechtenambassadeurs Raadssessie

5

3. OVERZICHT COMMUNICATIEMIDDELEN Om inwoners, ondernemers en andere stakeholders te informeren over de participatieactiviteiten zijn meerdere middelen en kanalen ingezet. Een samenvatting van de communicatie is te vinden in Bijlage I – logboek communicatiemiddelen. Hieronder worden de ingezette communicatiemiddelen en -kanalen beschreven.

3.1 PARTICIPATIEPLATFORM SAMEN RIJSWIJK Begin november 2023 is de pagina ‘Omgevingsvisie, geef jouw kijk op Rijswijk’ gelanceerd op de website www.samen.rijswijk.nl . Hier was informatie te vinden over (het proces van) de omgevingsvisie (inclusief achtergrond documenten) en de participatieactiviteiten. Via het platform kon men de vragenlijst invullen. Dit is 772 keer gedaan. Daarnaast kon men zich aanmelden voor het Stadsgesprek. Dit hebben 31 mensen gedaan. In de tweede ronde van de participatie konden bezoekers van het platform een tweede korte online peiling invullen. Dit is 312 keer gedaan. Ook werden de buurtbakfietsdagen aangekondigd. Na afloop zijn alle verslagen van de bijeenkomsten en rapportages van de vragenlijsten op het platform gedeeld. 138.3 GEMEENTELIJKE WEBSITE Op de gemeentelijke website www.rijswijk.nl is een pagina over de omgevingsvisie waarop informatie gegeven wordt over de omgevingsvisie en de Milieu Effect Rapportage. Ook is er op 7 november 2023 een nieuwsbericht geplaatst waarin Rijswijkers uitgenodigd worden om de vragenlijst in te vullen.

3.3 GEMEENTELIJKE SOCIALE MEDIA De gemeentelijke sociale media-kanalen Facebook en Instagram zijn ingezet om aandacht te vragen voor het participatietraject. Er zijn drie berichten geplaatst op Facebook. Op 6 en 10 november 2023 zijn er berichten geplaatst om aandacht te vragen voor de vragenlijst. Op 24 november 2023 is er een bericht geplaatst met de uitnodiging voor het Stadsgesprek. Hieronder staan de statistieken van deze berichten: Datum gepubliceerd 6 november 2023

Bericht #JouwKijkOpRijswijk Hoe ziet jouw Rijswijk eruit in 2050? Vul de vragenlijst in! Wij horen graag hoe jij denkt over belangrijke keuzes voor de toekomst van Rijswijk. Bijvoorbeeld over hoe we onze groeiende stad leefbaar houden. En hoe we

Resultaat Bereik: - 2.543 weergaven - 1.791 bereik - 134 betrokkenheid Opmerkingen:

6

10 november 2023

24 november 2023

straks door Rijswijk lopen, fietsen of rijden. Invullen kan op https://samen.rijswijk.nl/nlNL/projects/omgevingsvisie #JouwKijkOpRijswijk! Hoe ziet jouw Rijswijk eruit in 2050? Vul de vragenlijst in! Wij horen graag hoe jij denkt over belangrijke keuzes voor de toekomst van Rijswijk. Bijvoorbeeld over hoe we onze groeiende stad leefbaar houden. En hoe we straks door Rijswijk lopen, fietsen of Rijden. We waarderen het dat je meedenkt. Daarom verloten we 10 cadeaubonnen ter waarde van 25 Euro. Deze waardebonnen zijn in te wisselen bij verschillende lokale ondernemers. Invullen duurt ongeveer 10 minuten en kan via https://samen.rijswijk.nl/nlNL/projects/omgevingsvisie #JouwKijkOpRijswijk Hoe ziet jouw Rijswijk eruit in 2050? Praat mee tijdens het Stadsgesprek op maandag 27 november aanstaande! Wij horen graag hoe jij denkt over belangrijke keuzes voor de toekomst van Rijswijk. Bijvoorbeeld over hoe we onze groeiende stad leefbaar houden. En hoe we straks door Rijswijk lopen, fietsen of rijden. Meld je aan voor het stadsgesprek via https://samen.rijswijk.nl/nlNL/projects/omgevingsvisie

- 4 vind ik leuks - 10 opmerkingen - 1 keer gedeeld Bereik: - 10.395 weergaven - 3.827 bereik - 649 betrokkenheid Opmerkingen: - 20 vind ik leuks - 14 opmerkingen - 1 keer gedeeld

Bereik: - 1.026 weergaven - 901 bereik - 19 betrokkenheid Opmerkingen: - 5 vind ik leuks - 0 opmerkingen - 0 keer gedeeld

Daarnaast liep er een betaalde campagne op Instagram van 6 t/m 26 november 2023. In totaal werd er 353 keer op de advertentielink geklikt. Hieronder worden de statistieken weergegeven gebaseerd op geslacht en leeftijd: Leeftijd 18 – 24 jaar 25 – 35 jaar 35 – 44 jaar 45 – 54 jaar 55 – 64 jaar 65+ jaar

Aantal clicks 8 26 39 57 93 130

Geslacht Vrouw Man

Aantal clicks 212 138

7

3.4 BERICHTGEVING NIEUWSBLAD RIJSWIJK Er zijn twee berichten geplaatst in Nieuwsblad Rijswijk (op 16 en 30 november) om de vragenlijst te promoten. Het betrof een nieuwsbericht en een advertentie met een QR-code die direct naar de vragenlijst op samen.rijswijk.nl leidde.

8

3.5 FLYERS EN ACTIEDAGEN Tijdens drie actiedagen deelden we flyers uit met als doel mensen de vragenlijst in te laten vullen. We stonden op de volgende locaties: •

Donderdag 16 november 2023: basischool Rijswijk Buiten en markt Boogaardplein, bedrijventerrein Plaspoelpolder • Vrijdag 17 november 2023: Huis van de Stad (tijdens de opening) • Zaterdag 25 november 2023: markt in Oud Rijswijk, Rijswijkse Hockeyclub, tuincentrum Het Haantje Op de flyer stond een QR-code die direct naar de vragenlijst leidde en een verwijzing naar het platform. Daarnaast stond de uitnodiging voor het Stadsgesprek vermeld op de flyer.

Voorkant flyer

Achterkant flyer

3.6 POSTER Vanaf 23 november 2023 hing bij De Smeltkroes, de bibliotheek en buurthuizen Te Werve, Het Trefpunt en Stervoorde de onderstaande poster:

9

4. OVERZICHT PARTICIPATIEACTIVITEITEN Om inwoners, ondernemers en andere stakeholders te betrekken bij de omgevingsvisie en ideeën en suggesties op te halen, zijn er verschillende participatieactiviteiten ingezet. Deze worden hieronder beschreven. Een samenvatting van de ingezette participatieactiviteiten vindt u in Bijlage II – logboek participatieactiviteiten.

Ronde 1 4.1 VRAGENLIJST Om ervoor te zorgen dat alle inwoners in Rijswijk hun mening konden geven over de thema’s van de omgevingsvisie, is een vragenlijst uitgezet. De enquête liep van 6 november tot 4 december 2023 en was zowel online als fysiek in te vullen. Op diverse locaties in de gemeente lagen papieren versies van de vragenlijst, om mensen die het invullen digitaal lastiger vinden ook de gelegenheid te geven om mee te doen. Er lagen papieren versies bij De Smeltkroes en de buurthuizen Te Werve, Het Trefpunt en Stervoorde. De vragenlijst bestond uit 30 inhoudelijke vragen, en 6 vragen over de (demografische gegevens van de) respondenten. De vragenlijst bevatte voornamelijk meerkeuze vragen. Bij elke vraag is een ‘anders, namelijk’ optie toegevoegd, zodat respondenten ook eigen inbreng konden invullen, aanvullend op de antwoordcategorieën. De vragenlijst had als doel om de mening en ideeën over de toekomst van Rijswijk te verzamelen over de thema’s groen, woningbouw, hergebruik en recycling, energie, mobiliteit, milieu, leefbaarheid, voorzieningen en verbinding. Het gedeelte ‘mobiliteit’ is uitgebreider dan de andere thema’s. Dit komt doordat de antwoorden mede gebruikt worden voor het opstellen van de Mobiliteitsstrategie; waar de gemeente gelijktijdig aan werkt.

Verspreiding De oproep om de enquête in te vullen, is uitgegaan via verschillende kanalen, zoals de sociale media-kanalen en het lokale krantje Nieuwsblad Rijswijk. Daarnaast hebben we op drie dagen op verschillende plekken in de gemeente gestaan om de vragenlijst te promoten. We deelden flyers uit met instructies hoe inwoners de vragenlijst online konden invullen. Resultaten (samenvatting) Algemeen Over het algemeen zijn inwoners tevreden over hun woonplaats. Ruim 75% denkt over 10 jaar nog steeds in Rijswijk te wonen. Als redenen wordt het ‘fijne wonen’ het meest genoemd. Andere redenen die gegeven worden zijn: de nabijheid van werk, vrienden en familie, een koophuis, thuiswonende kinderen, zelf opgegroeid te zijn in Rijswijk, de ligging t.o.v. andere steden en de voorzieningen in de buurt. De bewoners die over 10 jaar waarschijnlijk niet meer in Rijswijk wonen, gaven als reden onder andere: de drukte, het verkeer en het gebrek aan een geschikte woning.

10

Het groen, het oude centrum en de goede bereikbaarheid worden als het meest kenmerkend gezien van Rijswijk. Toekomst van Rijswijk Rijswijk groeit. Als mensen naar de toekomst van Rijswijk kijken, leven er enkele zorgen. De meeste zorgen gaan over het verdwijnen van groen, de verkeersdrukte, de toename van vervuiling en lawaai en het gebrek aan (betaalbare) woningen. Het effect van de drukte is nu al merkbaar. De zorg is dat dit in de toekomst verder verergert. Groen Vrijwel iedereen vindt groen in Rijswijk belangrijk. Maar 1% geeft aan groen niet belangrijk te vinden. Bijna 70% is van mening dat met name de straten en pleinen (rondom woningen) vergroend moeten worden. Woningbouw We bouwen al veel nieuwe woningen. Dat doen we om te zorgen dat iedereen die dat wil, in Rijswijk kan (blijven) wonen. 35% is van mening dat Rijswijk ook na 2040 woningen moet blijven bouwen. Daarentegen is 47% van mening dat mensen bereid moeten zijn om een woning buiten Rijswijk te zoeken. Het gebrek aan (betaalbare) woningen wordt als zorg gezien. Maar het bouwen van woningen moet wel op een innovatieve, ‘slimme’ en duurzame manier, met behoud van groen en oog voor het welzijn van bewoners. Bijvoorbeeld, door het ombouwen van leegstaande panden. De meesten zijn het er over eens dat bouwen in ieder geval niet in groengebieden moet gebeuren.

43% is van mening dat er in het centrum de hoogte in gebouwd kan worden. Bouwen (in de hoogte) in de Plaspoelpolder wordt vaak benoemd. 36% is van mening dat er in bestaande wijken extra woningen moeten komen. Klimaatadaptatie Het klimaat verandert. Het wordt warmer en natter. De vergroening van de openbare ruimte en het opvangen van regenwater worden door Rijswijkers het meest genoemd als geschikte maatregelen om Rijswijk aan te passen aan de gevolgen van klimaatverandering. Daarnaast noemen de meesten het creëren van meer schaduwplekken met grote bomen en het toevoegen van groene daken en gevels als de beste manier om Rijswijk koel te houden in de zomer. Hergebruik en recycling Bijna 90% geeft aan het belangrijk te vinden dat grondstoffen opnieuw worden gebruikt. Energie Om energie te leveren, is ruimte in de stad nodig voor leidingen, zonnepanelen en elektriciteitshuisjes. Over waar deze ruimte gevonden moet worden, heerst verdeeldheid. Het meest gegeven antwoord is, dat de ruimte gevonden moet worden in bestaande woningen en gebouwen, gevolgd door in nieuwe woningen en gebouwen, parkeerplaatsen, stoepen en pleinen.

11

Verder geeft 42% aan al maatregelen te hebben genomen om de eigen woning te verduurzamen. Daarnaast geeft 12% aan al van het gas te zijn. 25% geeft aan niet zelf over het verduurzamen van het huis te kunnen beslissen, omdat zij huren of onderdeel zijn van een VvE. Mobiliteit 64% gebruikt de auto regelmatig, waarvan 31% bijna dagelijks. Van de mensen die een auto gebruiken, wordt deze het vaakst gebruikt om naar vrienden, familie of werk te gaan, gevolgd door het doen van de wekelijkse boodschappen. 53,7% gaat met de fiets, het openbaar vervoer of lopend naar het werk, school of de opleiding. Het vaker rijden van de verbinding, een kortere totale reistijd en meer haltes in de buurt worden het meest genoemd om vaker het openbaar vervoer te pakken. De keuze voor het vervoermiddel wordt vooral bepaald door de kortste reistijd. Gevolgd door de kosten en het comfort van de reis. Bijna 50% geeft aan al zo vaak mogelijk te lopen of fietsen. Daarnaast worden betere fietspaden en een veiligere route het meest genoemd als aanmoediging om vaker te lopen of fietsen De komende jaren komen er duizenden Rijswijkers bij. Ook zij gaan zich verplaatsen. Om de ruimte die we hebben zo goed mogelijk te gebruiken, noemen Rijswijkers als mogelijke oplossingen: het verbeteren van het openbaar vervoer, het aantrekkelijker maken om te fietsen en het creëren van meer groene plekken.

Bijna de helft van de respondenten vindt meer ruimte voor groen belangrijk voor de eigen straat. Als oplossingen voor het verbeteren van de verkeersveiligheid worden langzamer rijden (maximaal 30km/u, behalve op doorgaande wegen), beleefder zijn naar elkaar in het verkeer en niet appen op de fiets het vaakst genoemd. Milieu Geluidshinder en een slechte luchtkwaliteit raken de gezondheid van inwoners. Wegverkeer is de grootste geluidsbron binnen de gemeente en is, naast het stoken van hout, een belangrijke bron van luchtvervuiling. Ook hier wordt het verlagen van de snelheid het meest genoemd om de geluidsoverlast van het verkeer te verminderen, gevolgd door meer handhaving op de maximale snelheid en een wegdek aanbrengen dat zorgt voor minder geluid. Verder wordt het toevoegen van meer groen, het niet toelaten van vracht- en bestelauto’s in het centrum en meer schone energiebronnen (zoals zonne-energie) het meest genoemd als geschikte maatregelen om de luchtkwaliteit te verbeteren. Leefbaarheid Om de wijken in Rijswijk leefbaarder te maken vindt meer dan de helft van de respondenten dat er minder stenen en meer groene gebieden en parken moeten komen. Er worden daarnaast verschillende zaken genoemd als de respondenten één dag de burgemeester van Rijswijk mochten zijn. De meest genoemde termen zijn in de onderstaande woordwolk samengevat.

12

De meeste opmerkingen gaan over het verkeer. De huidige verkeerssituatie is een punt van ergernis voor veel mensen. Er leven zorgen dat deze problemen erger worden als er meer woningen bij komen. Met name de Prinses Beatrixlaan wordt veel genoemd als problematisch. Meerdere mensen stellen een ondertunneling van de Prinses Beatrixlaan voor. Ook benoemen veel mensen dat er maatregelen genomen moeten worden om het autogebruik te verminderen. Bijvoorbeeld, door autovrije dagen, autovrije zones, fietsers en voetgangers voorrang geven op auto’s of een duurdere vergunning voor een tweede auto. Ook het verbeteren en betaalbaar maken van het openbaar vervoer en het stimuleren van het fietsgebruik wordt veel genoemd. Een tweede veel besproken onderwerp is het groen. Vrijwel alle opmerkingen gaan over het inzetten op het behouden en versterken van het groen. Daarnaast gaan veel opmerkingen over woningbouw; dat er pas op de plaats gemaakt moet worden wat betreft woningbouw. De infrastructuur moet eerst op orde zijn, en bouwen mag niet ten koste gaan van het groen. Meerdere mensen noemen dat er vooral ingezet moet worden op het ombouwen van leegstaande kantoorgebouwen tot woningen. Bijvoorbeeld in de Plaspoelpolder. Dat is ook de plek waar de hoogte in gebouwd kan worden.

Daarnaast gaat een aanzienlijk deel van de opmerkingen over de zorgen over de luchtkwaliteit, voorzieningen (met name de wens voor meer ontmoetingsplekken en wijkcentra), het tegengaan van zwerfafval, meer handhaving, het betrekken van inwoners (participatie) en het versterken van de sociale cohesie. Tenslotte: de opmerkingen over parkeren zijn verdeeld. Enerzijds zijn er mensen die graag meer parkeerplaatsen willen. Anderzijds worden er juist oplossingen

13

genoemd om met parkeermaatregelen het autogebruik te ontmoedigen, zoals hogere tarieven parkeervergunning, overal betaald parkeren en minder parkeerplaatsen. Voorzieningen Plekken om te sporten en elkaar te ontmoeten zijn belangrijk voor de samenleving. 51% vindt dat er genoeg ontmoetingsplekken in de buurt zijn. Meerdere mensen benoemen dat de meeste voorzieningen in het centrum en rond het Huis van de Stad liggen. Er is voor de oudere jeugd vaak weinig te beleven. 60% is van mening dat er genoeg sportplekken zijn in de buurt. Uit de antwoorden blijkt dat sommigen daarentegen wel een sportschool, trapveldje, zwembad of iets dergelijks in de nabijheid missen. Verbinding Het grootste deel van de respondenten geeft aan wel te willen bijdragen aan de eigen buurt. Met name met het onderhouden van groen en het opruimen van afval.

4.2 EXPERTSESSIE KETENPARTNERS Op 27 november 2023 vond de eerste expertsessie plaats in De Loods Treubstraat 32, EH Rijswijk Doel en doelgroep Het doel van de avond was het ophalen van de meningen en ideeën over de strategische vraagstukken en uitdagingen, die voortkomen uit de Verkenning van de omgevingsvisie. Er waren 18 professionals aanwezig, afkomstig van verschillende organisaties (Omgevingsdienst Haaglanden, provincie Zuid-Holland, Metropoolregio Rotterdam -Den Haag, Haagsche TramwegMaatschappij (HTM), gemeente Den Haag, gemeente Leidschendam-Voorburg, GGD Haaglanden, Veiligheidsregio Haaglanden, Huisvuilcentrale, Belangen Bedrijven Rijswijk (BBR) en TUI. Opzet bijeenkomst De bijeenkomst begon met een plenaire toelichting op het omgevingsvisietraject en de mogelijke toekomstrichtingen. Vervolgens werd er in groepjes uiteengegaan om in vijf rondes de volgende thema’s te bespreken: • Aantrekkelijk en gezond Rijswijk; • Groen en natuurlijk Rijswijk; • Ondernemend en beleefbaar Rijswijk; • Duurzaam en toekomstbestendig Rijswijk; • Bereikbaar en verkeersveilig Rijswijk. Tijdens de verschillende rondes konden de aanwezigen met post-its en stickers hun mening geven op de panelen. Daarnaast konden zij het gesprek aangaan met de experts van de gemeente. De bijeenkomst werd plenair afgesloten met een korte terugkoppeling.

14

Bevindingen Hieronder worden de uitkomsten per thema, globaal weergegeven. Groen en Natuurlijk Rijswijk Verkenning: De toenemende verstedelijking en uitbreiding van het bebouwde gebied, brengt de uitdaging van toenemende verstening met zich mee. Uit de verkenning kwam naar voren dat compensatie in groen en water essentieel is om de waterhuishouding niet te verslechteren en wateroverlast te beperken. Eén van de aanwezigen deed de suggestie van overkluizing, met de nadruk op het aanzetten van groen bij alle gestreepte lijnen. De discussie omvatte ook de hantering van groennormen en de betrokkenheid van Natura 2000-gebieden. Ontwikkelrichtingen: Deelnemers konden met groene en rode post-its aangeven welke ontwikkelrichting hun voorkeur heeft en welke hen minder aansprak: ➢ 1.a (geprogrammeerde verstedelijking, bestaand beleid): geen post-its ➢ 1.b (geprogrammeerde verstedelijking, meer innovatie): 2 groene post-its Toelichting: ondersteuning voor meer groen en innovatie, met erkenning dat er een goede balans moet zijn tussen wonen en groen. Dat is van essentieel belang voor de gezondheid van inwoners. De voorkeur werd uitgesproken voor een haalbaar plan met grotere verstedelijking, met aandacht voor maakbaarheid.

➢ 2.a (hogere verstedelijking, bestaand beleid): 5 rode post-it Toelichting: de discussie benadrukte de noodzaak van beschikbaarheid, bereikbaarheid en toegankelijkheid van de directe woonomgeving. Het belang van innovatie werd onderstreept bij het behouden van de ruimte voor natuur en water. Ook betekent verstedelijking zonder innovatie, minder ruimte voor natuur en water. ➢ 2.b (hogere verstedelijking, meer innovatie): 5 groene post-its Toelichting: het streven naar behoud van de biodiversiteit werd onderstreept. Ook wordt de integratie van groen en blauw gezien als essentieel voor de waterhuishouding. Ondernemend en Beleefbaar Rijswijk Ontwikkelrichtingen Deelnemers konden met groene en rode post-its aangeven welke ontwikkelrichting hun voorkeur kreeg en welke hen minder aansprak: ➢ 1.a (geprogrammeerde verstedelijking, bestaand beleid): 1 groene en 1 rode post-it Toelichting: ruimte moet behouden blijven. ➢ 1.b (geprogrammeerde verstedelijking, meer innovatie): 1 groene post-it Toelichting: in deze ontwikkelrichting blijft er meer ruimte over voor wonen. ➢ 2.a (hogere verstedelijking, bestaand beleid): 8 rode post-its Toelichting: de voorkeur wordt gegeven aan het benutten van innovatieve scenario's en functiemenging rond het nieuwe station, met een focus op lokale bedrijvigheid en sociale verbondenheid.

➢ 2.b (hogere verstedelijking, meer innovatie): 8 groene post-its en 2 rode post-its Toelichting: de voorkeur wordt gegeven aan innovatie in groene werklocaties. Neem de vergroening van hoogbouw in Singapore als voorbeeld. Ook werden er vragen gesteld over de haalbaarheid van het combineren van wonen en werken.

15

Aantrekkelijk en Gezond Rijswijk Verkenning Het woord ‘aantrekkelijk’ is subjectief. Aangegeven wordt dat groen, biodiversiteit en straten zonder wateroverlast, factoren voor aantrekkelijkheid kunnen zijn. Daarnaast worden beweegvriendelijke, groene speeltuinen met rookvrije bankjes genoemd. Wel moet het groen goed onderhouden worden en wordt de wens uitgesproken voor meer hondenuitlaatgebieden. Het is belangrijk om extra aandacht te hebben voor milieuaspecten. Dit komt wel terug in de effectenbeoordeling MER, maar niet op de kaartbeelden. Wat is bijvoorbeeld de invloed van een toename van huishoudens op de riolering? En op waterkwaliteit? Denk daarnaast ook aan de ‘sociale cohesie’ bij dit thema. Aan veilige zones op locaties waar veel jongeren en kinderen zijn. Provincie Zuid-Holland geeft aan de link met de regio te missen in de kaartbeelden. Op veel vlakken is er samenhang tussen Rijswijk, Den Haag, Delft, etc. Dit komt wel terug in de teksten. Daarnaast geven zij het belang aan van het behouden van voldoende ruimte voor bedrijvigheid. Zeker in regionaal verband is er veel behoefte aan ruimte voor bedrijven. Wordt Rijswijk niet te veel een woonstad? Ook de functiemenging in Plaspoelpolder is een aandachtspunt.

In hoeverre zorgt verdere transformatie langs de randen voor belemmering van bedrijven? Ten slotte is de koppeling TNO-locatie met een campusfunctie aan de TU Delft een interessant punt. Ontwikkelrichtingen Deelnemers konden met groene en rode post-its aangeven welke ontwikkelrichting hun voorkeur kreeg en welke hen minder aansprak: ➢ 1.a (geprogrammeerde verstedelijking, bestaand beleid): 1 groene en 3 rode post-it Toelichting: niet gegeven. ➢ 1.b (geprogrammeerde verstedelijking, meer innovatie): 5 groene post-its Toelichting: de voorkeur wordt gegeven aan meer groen en ruimte naast luchtkwaliteit, geluid en sporten/bewegen. ➢ 2.a (hogere verstedelijking, bestaand beleid): 5 rode post-its Toelichting: houd voldoende ruimte voor bedrijvigheid. ➢ 2.b (hogere verstedelijking, meer innovatie): 5 groene post-its Toelichting: het belang van het meten van de luchtkwaliteit op verschillende punten, in combinatie met woningen en vergroening werd onderstreept. HTM geeft aan de ambitie van zoveel mogelijk groei vanuit hun belang te ondersteunen, want dat betekent betere bezetting van het openbaar vervoer. De vraag is wel of dit realistisch is. De Provincie Zuid-Holland vult hierop aan dat je op openbaar vervoer locaties niet alleen woningen, maar ook bedrijvigheid wilt hebben, zodat er tegengestelde reisbewegingen zijn, in plaats van eenrichtingsverkeer.

16

Duurzaam en Toekomstbestendig Rijswijk Ontwikkelrichtingen Deelnemers konden met groene en rode post-its aangeven welke ontwikkelrichting hun voorkeur kreeg en welke hen minder aansprak: ➢ 1.a (geprogrammeerde verstedelijking, bestaand beleid): 1 rode post-it ➢ 1.b (geprogrammeerde verstedelijking, meer innovatie): 1 groene en 1 rode post-it Toelichting: heb aandacht voor water, recreatie, vervoer en groen. ➢ 2.a (hogere verstedelijking, bestaand beleid): 1 groene en 5 rode post-its Toelichting: focus op vitale infrastructuur en kwetsbare gebouwen in laaggelegen gebieden in verband met waterveiligheid. Bouw bio-based en heb aandacht voor het verminderen van hitte-eiland effecten. ➢ 2.b (hogere verstedelijking, meer innovatie): geen post-its Bereikbaar en Veilig Rijswijk Verkenning De verkenning bevatte vragen over de ontwikkelingen van het aantal reizigers rondom Hollands Spoor en de impact op bereikbaarheid voor hulpdiensten. Het belang van brede wegen voor brandweervoertuigen werd onderstreept. Verdichting veroorzaakt mogelijk knelpunten in de bereikbaarheid. Overzicht ontwikkelingen Deelnemers konden met groene en rode post-its aangeven welke ontwikkelrichting hun voorkeur kreeg en welke hen minder aansprak: ➢ 1.a (geprogrammeerde verstedelijking, bestaand beleid): 2 rode post-its Toelichting: heb aandacht voor water, recreatie, vervoer en groen.

➢ 1.b (geprogrammeerde verstedelijking, meer innovatie): 5 groene post-its Toelichting: er moet meer (goed onderhouden) groen aanwezig zijn. Ook aandacht voor goede fietsroutes wordt onderstreept. Denk aan minder verkeerslichten, meer rood asfalt en bredere paden. ➢ 2.a (hogere verstedelijking, bestaand beleid): 3 rode post-its Toelichting: niet gegeven. ➢ 2.b (hogere verstedelijking, meer innovatie): geen post-its

Tot slot Tijdens deze expertsessie gaven aanwezigen vanuit verschillende perspectieven hun ideeën over de thema’s en mogelijke toekomstrichtingen. De avond illustreerde de uitdagingen van verstedelijking versus groenbehoud, terwijl de focus op sociale cohesie en lokale ontwikkeling duidelijk naar voren kwam. Het verslag van deze sessie dient als waardevolle input voor de verdere ontwikkeling van de omgevingsvisie, waarin een evenwichtige en duurzame toekomst voor Rijswijk wordt nagestreefd.

17

4.3 EXPERTSESSIE (MAATSCHAPPELIJKE) ORGANISATIES De tweede expertsessie vond plaats op 28 november van 19.30u tot 21.30 in De Loods (Treubstraat 32, EH Rijswijk). Doel en doelgroep Het doel van de bijeenkomst was om de meningen en ideeën vanuit organisaties op te halen over de verschillende toekomstrichtingen voor Rijswijk. Er waren 8 aanwezigen, afkomstig vanuit verschillende (maatschappelijke) organisaties, waaronder zorginstelling Hadoks, winkelcentrum Oud Rijswijk, bewonersorganisatie Steenvoorde Oost, Kinderrechtenambassadeurs, GGD Haaglanden en woningcorporatie Vidomes. Opzet bijeenkomst Na een korte plenaire aftrap met toelichting over de verschillende thema’s, de opzet en het doel van de avond, konden de aanwezigen vrij langs de panelen lopen. Zij gaven hun inbreng met post-its en stickers op de panelen en in gesprekken met de verschillende experts vanuit de gemeente. Bevindingen Onderstaand worden de uitkomsten per thema globaal weergegeven. Aantrekkelijk en Gezond Rijswijk Binnen het thema ‘aantrekkelijk en gezond Rijswijk’ wordt door de GGD de nadruk gelegd op het belang van veilige buitenruimtes, essentiële voorzieningen en kansen voor het stimuleren van ontmoeting. Belangrijke punten waren de GGD-richtlijnen voor een rookvrije generatie en de ontwikkeling van zorg- en woonvoorzieningen.

Ook werd de huisartsenzorg benadrukt door Hadoks als een cruciale maatschappelijke voorziening. Bereikbaar en Verkeersveilig Rijswijk Er werd aandacht gevraagd voor de veiligheid van kinderen rond scholen. Ook werd gepleit voor meerdere locaties voor pakketbezorgers om thuisbezorging te verminderen. Daarnaast werd toegankelijk vervoer voor ouderen, laad- en losinfrastructuur en zichtbare fietsenstallingen als aandachtspunt benoemd. Ook het ontmoedigen van autobezit door minder parkeerplaatsen in de binnenstad werd genoemd Duurzaam en Toekomstbestendig Rijswijk De suggestie werd gegeven om leegstaande kantoorpanden om te bouwen tot zorgvoorzieningen of woningen. Er werd aandacht gevraagd voor extreemweerplannen, zoals een lokaal hitteplan, en de betrokkenheid van maatschappelijke organisaties bij initiatieven zoals Operatie Steenbreek.

18

Ondernemend en Beleefbaar Rijswijk Het belang het stimuleren van meer innovatie in de Plaspoelpolder werd benadrukt. Hierbij stond ‘de hoogte in gaan’ en ‘functiemenging’ centraal. Ook werd een fietsnetwerk langs monumenten voorgesteld. Groen en Natuurlijk Rijswijk Het meenemen van waterberging in plannen werd benoemd als essentieel, met specifieke aandacht voor lokale wetgeving, zoals de hemelwaterverordening. Andere punten waren het verminderen van parkeerplekken, waterdoorlatende bestrating op parkeerterreinen, behoud van bestaande natuur, de aanleg van sportvoorzieningen (die uitnodigen tot bewegen) en het vergroenen van buitenruimtes voor ouderen. Ook stelde Vidomes voor om woningen met grotere voortuinen en kleinere achtertuinen te ontwikkelen, voor de versterking van de sociale cohesie en invloed op de inrichting van sociale huur tuinen. Tot slot De avond bracht een diverse reeks inzichten en aanbevelingen naar voren, waarbij de focus lag op het creëren van een aantrekkelijk, gezond, en duurzaam Rijswijk. Met betrokkenheid van experts vanuit verschillende (maatschappelijke) organisaties werden belangrijke thema's behandeld, waaronder verkeersveiligheid, duurzame ontwikkeling, ondernemerschap en natuurbehoud. Belangrijke onderwerpen, zoals een rookvrije generatie, herontwikkeling van leegstaande panden en klimaatadaptatie kregen specifieke aandacht.

De avond weerspiegelde een collectieve inspanning om Rijswijk te vormen tot een gemeenschap die gedijt op het gebied van welzijn, duurzaamheid en levenskwaliteit.

4.4 STADSGESPREK Op maandag 27 november werd het Stadsgesprek georganiseerd in De Loods Treubstraat 32, EH Rijswijk Doel en doelgroep Het doel van de bijeenkomst was om het gesprek over de stad van de toekomst op verdiepend niveau te voeren. De doelgroep voor deze bijeenkomst waren inwoners van Rijswijk. Alle inwoners waren hiervoor uitgenodigd. Er waren 31 aanwezigen. Opzet bijeenkomst De bijeenkomst had de vorm van een informatiemarkt met vrije inloop tussen 19:00 tot 21:00 uur. Door middel van informatiepanelen werden de mogelijke toekomstrichtingen en oplossingen voor stedelijke uitdagingen in een groeiende stad gepresenteerd. De avond bood ruimte voor waardevolle gesprekken, waarbij we met de ideeën en inzichten van de aanwezigen, samen de koers voor de toekomst van Rijswijk verkenden.

19

Bevindingen Hieronder worden de uitkomsten per thema globaal weergegeven. Duurzaam en Toekomstbestendig Rijswijk Er werden verschillende suggesties gegeven, zoals de integratie van daktuinen en groene gevels als onderdeel van het beleid om koelteplekken te creëren. De optimalisatie van braakliggende terreinen (zoals aan de Vredeburgerweg), inzet van tuinarchitecten voor klimaat adaptieve maatregelen en halfopen bestrating voor waterberging waren belangrijke aandachtspunten. Ook werd de nadruk gelegd op het vergroten van de biodiversiteit, isolatie en groene daken op bestaande gebouwen en slimme energienetwerken op wijkniveau. Daarnaast werd ondersteuning voor VvE’s benoemd als aandachtspunt. Denk aan het faciliteren van vergaderingen in vergaderzalen voor grote VvE’s en subsidies die langer beschikbaar zijn. Aantrekkelijk en Gezond Rijswijk Het belang van het verbeteren van de luchtkwaliteit, gemengd bouwen (meer kleine/eenpersoonswoningen, ook binnen bestaande wijken) en de ontwikkeling van verbindingen voor langzaam verkeer (lopen of fietsen) tussen wijken en groengebieden werd benadrukt. Daarnaast werd het verdichten van de Plaspoelpolder benoemd, met aandacht voor vergroening en het transformeren van de bestaande bebouwing. Er werd gepleit voor behoud van groene buffers, aandacht voor ov-bereikbaarheid en het creëren van autovrije of -luwe bouwblokken.

Opmerkingen over verbeterde ov-lijnen, infrastructuur bij nieuwe ontwikkelingen en duurzame woningbouw maakten deel uit van de discussie, waarbij de integratie van groen als essentieel onderdeel werd benadrukt. Daarnaast werd benoemd dat groen in de presentatie als apart onderdeel wordt behandeld, terwijl het bij een aantrekkelijk en gezond Rijswijk hoort. Door groen als aparte categorie te behandelen, bestaat het risico dat de planning voor groen pas aan het eind van projecten aan de orde komt. Met het risico dat het geld hiervoor op is. Groen en Natuurlijk Rijswijk De noodzaak van regenwateropvang en groene daken en stroken langs drukke wegen werd onderstreept. Maak het grijs, groen. Ook werden er verschillende suggesties gedaan voor meer groen in straten en wijken, de herontwikkeling van het Elsenburgerbos, en verbetering van specifieke locaties zoals de Generaal Spoorlaan, het Wilhelminapark en landgoed Te Werve. Ook het belang van de verbetering van de biodiversiteit, groene corridors en voldoende voetpaden langs de Vliet werd benadrukt. Bereikbaar en Verkeersveilig Rijswijk De verkenning voor een ‘bereikbaar en verkeersveilig Rijswijk’ benadrukte de noodzaak om de snelheid op de Beatrixlaan te verlagen en Rijswijk meer autoluw te maken. Ook het belang van goede fietsenstallingen en verbeteringen aan trottoirs en fiets/voetgangersverbindingen werden

20

aan de orde gesteld. Daarnaast wordt het verbeteren van het openbaar vervoer (veel verschillende lijnen die frequent rijden) genoemd als de manier om mensen uit de auto te krijgen. Andere punten waren de behoefte aan nachtvervoer (vanuit Den Haag), veilige oversteekplaatsen, tunnels en goede verbinding voor fiets- en voetgangers naar parkeergelegenheden. Beeldverslag De avond is vastgelegd in een beeldverslag dat live op locatie getekend is. Onderstaand het resultaat. Het beeldverslag is in het groot te vinden in Bijlage III – Beeldverslag Stadsgesprek.

Tot slot De avond gaf een waardevol platform voor het delen van inzichten en ideeën. De verkenningen toonden een diversiteit aan suggesties, variërend van groene initiatieven en klimaatadaptatie, tot verbeteringen in de mobiliteitsstructuur. De betrokkenheid van de aanwezigen illustreert de sterke wil om gezamenlijk bij te dragen aan de toekomst van Rijswijk, waarbij een duurzame, gezonde en aantrekkelijke leefomgeving centraal staat.

21

4.5 RAADSINFORMATIEAVOND Op 19 december 2023 werd tijdens de Raadsinformatieavond een sessie voor raadsleden gehouden om te peilen welke ontwikkelrichtingen de voorkeur hebben. Opzet bijeenkomst Na een korte plenaire presentatie over het doel en proces van de totstandkoming van de omgevingsvisie, werden door middel van informatiepanelen de mogelijke ontwikkelrichtingen gepresenteerd. Aan de hand van post-its konden de raadsleden hun voorkeur voor een ontwikkelrichting aangeven. Bevindingen Groen en natuurlijk Rijswijk De raadsleden konden met een post-it hun reactie geven op een ontwikkelrichting: ➢ 1.a (geprogrammeerde verstedelijking, bestaand beleid): 1 post-it Toelichting: behoud het bestaande beleid. ➢ 1.b (geprogrammeerde verstedelijking, meer innovatie): 5 post-its Toelichting: het belang voor ecologische zones en verbindingen wordt onderstreept. Bouwen kan, maar in combinatie met vergroenen. Een voorwaarde die hierbij benoemd werd, is innovatie van het openbaar vervoer. ➢ 2.a (hogere verstedelijking, bestaand beleid): 1 post-it Toelichting: veel groen, maar het moet niet ten koste gaan van de bereikbaarheid en het parkeren. ➢ 2.b (hogere verstedelijking, meer innovatie): 5 post-its Toelichting: het belang van het positieve effect van natuur op bewoners en de leefbaarheid, en de noodzaak voor het verlagen van de temperatuur werd onderstreept.

Daarnaast werd benoemd dat overkluizen en -tunnelen belangrijk is, maar het de vraag is: waar? Daarnaast werd onderstreept dat er nagedacht moet worden over welk soort groen toegevoegd kan worden. Wat is er nodig? Wat voor soorten? En niet alleen voor de mens. Ondernemend en beleefbaar Rijswijk De raadsleden konden met een post-it hun reactie geven op een ontwikkelrichting: ➢ 1.a (geprogrammeerde verstedelijking, bestaand beleid): 2 post-its Toelichting: laat het zoals het is en zorg eerst dat de infrastructuur op orde is. Ook werd benoemd dat bereikbaarheid eenvoudig te realiseren is. ➢ 1.b (geprogrammeerde verstedelijking, meer innovatie): 5 post-its Toelichting: benoemd werd dat het groen niet opgeofferd dient te worden. Bouw niet zozeer meer woningen, maar versterk de economische infrastructuur. Er zijn al veel woningen gepland, wat een druk op de leefomgeving vormt. De golfbaan werd benoemd als voorbeeld van ‘out of the box’ denken. Ook gestapelde bedrijfsunits werd als

22

voorbeeld benoemd. Daarnaast werd benadrukt om voorzichtiger te zijn met meer verstedelijking, maar meer te richten op innovatie. ➢ 2.a (hogere verstedelijking, bestaand beleid): 1 post-it Toelichting: het lijkt onontkoombaar. Deze richting verdient de voorkeur in verband met de leefbaarheid. ➢ 2.b (hogere verstedelijking, meer innovatie): 5 post-its Toelichting: voorgesteld werd om de TNO locatie te gebruiken voor andere doeleinden, bijvoorbeeld ten behoeve van onderwijs of ondernemingen. Aantrekkelijk en gezond Rijswijk De raadsleden konden met een post-it hun reactie geven op een ontwikkelrichting: ➢ 1.a (geprogrammeerde verstedelijking, bestaand beleid): geen post-its ➢ 1.b (geprogrammeerde verstedelijking, meer innovatie): 9 post-its Toelichting: benoemd werd dat deze variant de minste negatieve effecten heeft. Benadrukt werd dat je eerst moet investeren in innovaties in woningbouw en gezondheid, en dan pas moet nadenken over groei. Daarnaast wordt het stimuleren van sport en bewegen benoemd. Bijvoorbeeld, door sportief bouwen: bouwen waardoor fietsen en lopen aantrekkelijke wordt. Ook werd voorgesteld om creatief te bouwen, vanuit de behoefte. Behoud daarnaast parkeren en zorg voor meer water. ➢ 2.a (hogere verstedelijking, bestaand beleid): 1 post-it Toelichting: benoemd werd dat we hoe dan ook in de knel komen met de bereikbaarheid.

Dat is niet op te lossen met verdichten rondom ov-knooppunten. We moeten echter wel blijven bouwen, want we hebben een woningbouwopgave. ➢ 2.b (hogere verstedelijking, meer innovatie): geen post-its Duurzaam en toekomstbestendig Rijswijk De raadsleden konden met een post-it hun reactie geven op een ontwikkelrichting: ➢ 1.a (geprogrammeerde verstedelijking, bestaand beleid): 1 post-it Toelichting: n.v.t. ➢ 1.b (geprogrammeerde verstedelijking, meer innovatie): 6 post-its Toelichting: benoemd werd dat de druk op de omgeving nu al groot is, dus dat het beter is om geen extra woningbouw toe te voegen. Wel is het belangrijk om zoveel mogelijk te investeren in duurzaamheid en de weerbaarheid van de omgeving. Daarnaast is, afgaande op de MER, dit de meest positieve variant. Hierin is minder kans op hittestress en wateroverlast. Daarnaast is zelfvoorziening in energie van belang. ➢ 2.a (hogere verstedelijking, bestaand beleid): geen post-its ➢ 2.b (hogere verstedelijking, meer innovatie): geen post-its Ten slotte benoemde één raadslid een alternatieve variant: geen nieuwbouw, wel innovatie.

23

Bereikbaar en veilig Rijswijk De raadsleden konden met een post-it hun reactie geven op een ontwikkelrichting: ➢ 1.a (geprogrammeerde verstedelijking, bestaand beleid): 6 post-its Toelichting: benoemd werd dat dit de beste variant is voor de bereikbaarheid en veiligheid in verband met het behoud van de auto. Op 7 november 2023 is een motie aangenomen voor meer ruimte voor de auto. Ook is er al een fietsplan aangenomen. Laten we eerst bekijken wat de eerste parkeerhub (parkeervoorziening waar het gemakkelijk is te wisselen van vervoersmiddel) gaat brengen in het Havenkwartier. ➢ 1.b (geprogrammeerde verstedelijking, meer innovatie): 4 post-its Toelichting: benoemd wordt dat het ‘uit de auto gaan’ een pijnlijk proces zal worden. Goed openbaar vervoer is noodzakelijk. Er is een aantrekkelijk en werkend alternatief nodig. Dus blijven innoveren en maatregelen nemen voor veiligheid, verlagen verkeersdruk, bereikbaarheid, etc. is van belang. Ook parkeerregulering werd benoemd. ➢ 2.a (hogere verstedelijking, bestaand beleid): 1 post-it Toelichting: 10.000 + 5.000 woningen ➢ 2.b (hogere verstedelijking, meer innovatie): 2 post-its Toelichting: starters hoeven geen parkeerplaats bij woning. Ook wordt benoemd dat het TNO gebied beter bebouwd kan worden, dan vergroend.

4.6 SESSIES KINDERRECHTENAMBASSADEURS Er zijn twee sessies met de Kinderrechtenambassadeurs van Rijswijk gehouden. Zestien kinderen uit groep 7, afkomstig van 16 basisscholen, adviseren het bestuur van Rijswijk gevraagd en ongevraagd over allerlei onderwerpen. Met de kinderen is gesproken over wat een omgevingsvisie is en over wat zij belangrijk vinden voor de toekomst van Rijswijk. Bevindingen eerste sessie (samenvatting) Op 24 oktober 2023 werd de eerste sessie met de Kinderrechtenambassadeurs gehouden. De sessie begon met een korte uitleg over de omgevingsvisie. Vervolgens is met de kinderen het gesprek gevoerd over (de toekomst van) Rijswijk. Zij benoemden verschillende redenen om in de toekomst niet in Rijswijk te blijven wonen, waaronder het gebrek aan vervolgopleidingen (MBO/HBO/universiteit) en de drukte. Daarnaast noemden zij een aantal kenmerken die zij écht Rijswijks vinden, zoals: het multiculturele karakter, het Rijswijkse Bos, de aanwezigheid van relatief veel groen (zeker in vergelijking met andere steden of wijken), Oud Rijswijk en de Bogaard. Daarna kregen de kinderen keuzes voorgelegd, die zij kenbaar konden maken door het omhoog houden van een blauw of groen kaartje. Meer parkeerplaatsen of meer groen: ➢ Meer groen: 13 stemmen

24

Toelichting: het klimaat verandert steeds meer, wat voor iedereen slecht is. Met meer parkeerplaatsen wordt dit alleen maar erger. Daarnaast is groen goed omdat je er in kunt relaxen (wandelen en tot rust komen). Ten slotte werd benoemd dat we al veel schade aanrichten aan het milieu. We hebben meer groen nodig om dat te compenseren. ➢ Meer parkeerplaatsen: 3 stemmen Toelichting: benoemd werd dat het nu al lastig is om een parkeerplek te vinden. Daarnaast werd benoemd dat er al veel groen is en parkeerplaatsen essentieel zijn. Meer huizen of meer werkgelegenheid ➢ Meer huizen: 13 stemmen Toelichting: tijdens Corona gingen mensen meer thuiswerken. De werkruimtes bij het station kwamen leeg te staan. Kantoren staan leeg. Deze kunnen misschien verbouwd worden tot woningen. Ook is het van belang om voor mensen die gevlucht zijn, woningen te hebben (bijvoorbeeld uit Oekraïne). ➢ Meer werkgelegenheid: 3 stemmen Toelichting: als er meer huizen komen, dan komen er ook meer mensen. Zij moeten ook zich verplaats. Het verkeer is nu al een probleem. Waar wil je wonen: in een hoge flat of huis met tuin ➢ Hoge flat: 2 stemmen Toelichting: in een tuin heb je geen uitzicht, zoals op een balkon. En je kunt ook grasmatten plaatsen op een balkon. ➢ Huis met tuin: 14 stemmen Toelichting: als je een gezin hebt, is een tuin beter. Je hebt dan de ruimte.

Ook wordt het houden van bloemen en ruimte voor het geven van een feestje in de tuin benoemd als reden. Meer met de fiets of de bus ➢ Meer met de fiets: 7 stemmen Toelichting: het is beter voor de gezondheid om met de fiets te gaan. Er zijn niet veel heuvels, dus fietsen kan makkelijk. ➢ Meer met de bus: 9 stemmen Toelichting: als je naar de andere kant van de stad gaat, is fietsen te ver. De bus is dan een goede oplossing. Daarnaast werd het belang van elektrische bussen onderstreept. Zonnepanelen op gebouwen of zonnevelden ➢ Zonnepanelen op gebouwen: 13 stemmen Toelichting: velden nemen te veel ruimte in, waar je ook iets anders mee kunt doen. Je kunt het net zo goed op een gebouw plaatsen. ➢ Zonnevelden: 3 stemmen Toelichting: op velden kan je veel meer kwijt dan op huizen. De geiten en koeien kunnen er wel onder grazen. Bevindingen tweede sessie (samenvatting) De tweede sessie met de Kinderrechtenambassadeurs vond plaats op 14 november 2023. Tijdens deze sessie werd de vragenlijst ingevuld met de kinderen. Zie 4.1 voor een samenvatting van de uitkomsten van de vragenlijst. 25

Daarna gingen de kinderen in groepjes van drie nadenken over hoe de gemeente kinderen beter kan bereiken en betrekken. De sociale media werden veelvuldig genoemd, denk aan TikTok, Instagram en YouTube. Wat ook helpt daarbij is het inzetten van bekende mensen/influencers, om invloed uit te oefenen. Daarnaast werd ook via games vaak genoemd. Ook de jeugd benaderen via scholen werd veel genoemd. De kinderen zagen een vragenlijst als een goed middel om inbreng op te halen. Ten slotte werd via posters, flyers, de krant of een reclamebord langs de weg genoemd.

Ronde 2 In dit deel van het participatieverslag gaan we in op de resultaten van de participatie in de koersbepalingsfase en de concept-ontwerpfase. We beschrijven de opzet, doelen en de uitkomsten van de verschillende participatieactiviteiten.

4.7 ONLINE VRAGENLIJST Van 1 april tot 1 juni 2024 hebben we via SamenRijswijk.nl een korte online vragenlijst uitgezet met als doel om de keuzes die tijdens de Buurtbakfietsdagen van de Rijswijkse Remix werden voorgelegd, ook online aan een bredere doelgroep te presenteren. De vragenlijst bestond uit zeven keuzevragen en één prioriteringsvraag over thema’s, gericht op ‘jouw wijk’. Daarnaast vroegen we naar de woonwijk van de respondenten om een wijkgerichte analyse te kunnen maken. In totaal vulden 312 mensen de vragenlijst in, waarvan 200 deze volledig afrondden. Resultaten (Samenvatting) Voorkeuren voor Woningbouw Een overgrote meerderheid (73,4%) gaf de voorkeur aan meer woningen voor kleinere huishoudens, zoals ouderen, starters en alleenstaanden, tegenover 26,6% die de voorkeur gaf aan grotere huishoudens (gezinnen). Op wijkniveau was de uitzondering Havenkwartier, waar grotere huishoudens de voorkeur hadden. Ruimte voor Spelen en Bewegen versus Auto's De meeste respondenten (76,1%) verkozen meer ruimte voor spelen en bewegen boven ruimte voor auto's (23,9%). Echter, in de wijken ’t Haantje, Rijswijk Buiten en Vrijenban werd ruimte voor de auto belangrijker gevonden. Ontmoetingsplekken versus Openbaar Groen Openbaar groen werd door 69,9% van de respondenten verkozen boven ontmoetingsplekken (30,1%).

Presidentenbuurt was hier een uitzondering, waar ontmoetingsplekken belangrijker werden gevonden. In Welgelegen en Overvoorde was de verdeling gelijk. Groen binnen of buiten de Wijk Meer groen in de eigen wijk werd door 62% van de respondenten geprefereerd boven groen buiten de wijk (38%). Wijken zoals Cromvliet, Broekpolder, Kleurenbuurt, Presidentenbuurt, Eikelenburg en Te Werve gaven echter de voorkeur aan groen buiten hun eigen wi jk.

26

Investeringen in Historische Gebouwen versus Nieuwe Woningen Er was een lichte voorkeur voor investeren in historische gebouwen (54,1%) boven het bouwen van nieuwe woningen (45,9%). Deze voorkeur verschilde echter per wijk, met 13 wijken die kozen voor historische gebouwen, 11 voor nieuwe woningen en 3 wijken waar d e verdeling gelijk was. Bedrijvigheid binnen of buiten de Wijk Een meerderheid van de respondenten (68,1%) gaf de voorkeur aan bedrijvigheid buiten hun wijk, tegenover 31,9% die meer bedrijvigheid in hun wijk wilden. Artiestenbuurt en Ministerbuurt vormden hier de uitzondering, met een voorkeur voor meer bedrijvigheid binnen de wijk. In Plaspoelpolder en 't Haantje was de verdeling gelijk. Aantrekkelijker maken van Lopen of Fietsen versus Verbeteren van Openbaar Vervoer Meer dan de helft van de respondenten (63,2%) gaf aan dat lopen of fietsen aantrekkelijker gemaakt moet worden, terwijl 36,8% liever een verbetering van het openbaar vervoer zag. In 20 wijken werd het aantrekkelijker maken van lopen of fietsen belangrijker gevonden, terwijl in 6 wijken de voorkeur uitging naar het verbeteren van openbaar vervoer. In 't Haantje was de verdeling gelijk.

4.8 EXPERTSESSIE (MAATSCHAPPELIJKE) ORGANISATIES EN KETENPARTNERS Op 15 april 2024 vond een expertsessie plaats in De Loods (Treubstraat 32, te Rijswijk). Doel en doelgroep Het doel van de avond was om het conceptontwerp omgevingsvisie van Rijswijk toe te lichten en de meningen en ideeën op te halen over de kernambities, de uitwerking van de ambities per thema en op gebiedsniveau. Er waren 20 professionals aanwezig, afkomstig vanuit verschillende organisaties (gemeente LeidschendamVoorburg, gemeente Den Haag, gemeente Delft, Omgevingsdienst Haaglanden, HTM, provincie Zuid-Holland, BBR, Stichting Kei, Metropoolregio Rotterdam Den Haag, Hoogheemraadschap Delfland, WelzijnRijswijk, GGD Haaglanden, huisartsen en Vidomes). Opzet bijeenkomst De bijeenkomst begon met een plenaire toelichting op het concept-ontwerp omgevingsvisie. Daarna gingen we in deelgroepjes in gesprek aan de hand van de omgevingskaart, een puntsgewijze toelichting van de omgevingsvisie en een prioriteringsspel (de Rijswijkse Remix). Onderstaand worden de resultaten vanuit de bijeenkomst weergegeven.

27

Er worden drie kernambities geformuleerd in de omgevingsvisie, die samen de koers voor Rijswijk tot 2050 vormen: ‘gezonde buitenplaats voor iedereen’, ‘groene stad voor nu en later’ en ‘creatieve werkplaats voor de regio’. In de omgevingsvisie worden deze ambities uitwerkt per thema. De thema’s zijn als volgt: Passend woon- en zorgaanbod De gemeente zet in op woon- en zorgvoorzieningen voor iedereen. Daarom zetten we met name in op het bouwen van betaalbare koop- en huurwoningen in het middensegment en sociale huur woningen. Ook zorgen we voor voldoende woonzorgaanbod dat aansluit op de woonzorgvraag van de (toekomstige) inwoners. Ook moeten woningen aanpasbaar en levensloopbestendig worden ontworpen voor de groeiende groep ouderen. De focus ligt op binnenstedelijke verdichting en transformatie, rondom openbaar-vervoerknooppunten om ons groen te behouden. Reacties: De vraag werd gesteld hoe het zorgaanbod in dit verhaal past. ‘Tot nu toe houdt de groei van Rijswijk en de groei van maatschappelijke voorzieningen geen gelijke trend.’. De gemeente reageert met dat dit wordt erkend in de visie. Vanuit het fysieke domein kan hier in letterlijke zin ruimte aan gegeven kan worden. Verder is dit een vraagstuk voor het sociaal domein en is het aan de markt om die ruimte op te vullen. Hier loopt een apart project voor. De gemeente onderzoekt hoe zij hier meer sturing in kunnen geven.