Bijlage C Niet begrote opties

Ambtelijke uitwerking niet begrote onderwerpen – bijlage bij kadernota

Inhoudsopgave 1.1 Formatie, kennisniveau en voldoen aan wettelijke randvoorwaarden Monumentenzorg en Archeologie .............................................................................................................................................3 2.1 Programma Stadsontwikkeling ..........................................................................................................8 3.1 Herijking Onderwijshuisvesting .......................................................................................................11 4.1 Stationsgebied .................................................................................................................................14 4.2 Uitbreiding Bibob ............................................................................................................................16 5.1 Klimaatadaptatie .............................................................................................................................19 6.1 Warmtenet ......................................................................................................................................23 6.2

Verlengen/voortzetten Woningisolatieprogramma .................................................................25

7.1 Beleidsontwikkeling Economische zaken ........................................................................................27 7.2 Beleidsuitvoering bedrijventerreinen..............................................................................................29 7.3 Beleidsuitvoering retail ...................................................................................................................31 8.1 Ombouw van 50 km/u naar 30 km/u ..............................................................................................33 8.2 Wijkaanpak ......................................................................................................................................34 8.3 Verkeersveiligheid gedragsmaatregelen .........................................................................................35 8.4 Verkeersveiligheid infrastructurele maatregelen ............................................................................36 8.5 Openbaar vervoer ...........................................................................................................................37 8.6 Beleid toegankelijkheid ...................................................................................................................39 8.7 Beleid lopen

.....................................................................................................................................40 8.8 Verbeteren fietsinfrastructuur en -netwerk ....................................................................................41 8.9 STOMP Principe ...............................................................................................................................42 8.10 VRI naar iVRI ..................................................................................................................................43 8.11 Uitbreiding fietsparkeervoorzieningen..........................................................................................44 8.12 Handhaving op rechtvaardig gebruik fietsparkeervoorziening .....................................................46 8.13 Invoering parkeerregulering nieuwe gebieden (investering in nieuwe parkeerautomaten en aanschaf bebording) ..............................................................................................................................48 8.14 Vervangen bestaande parkeerautomaten ....................................................................................50 8.15 Concessie laadpalen ......................................................................................................................51 8.16Fiets, fietsparkeren en veiligheid

...................................................................................................52 8.17 Herinrichting Herenstraat/Willemstraat (i.c.m. project Herinrichting vrijkomend openbaar gebied voormalige tunnel Haagweg) ................................................................................................................54 8.18 Herinrichting vrijkomend openbaar gebied voormalige tunnel Haagweg (i.c.m. project Herinrichting Herenstraat/Willemstraat) ...............................................................................................56 9.1 Programma Integrale dienstverlening Sociaal domein....................................................................57 9.2 Buurtgezinnen .................................................................................................................................59 1

Ambtelijke uitwerking niet begrote onderwerpen – bijlage bij kadernota 9.3 Collectieve scootmobielstallingen ...................................................................................................61 10.1 Integrale, meerjarige inzet op de bestrijding van armoedeproblematiek.....................................64 10.2 Aanbesteding gratis OV voor AOW’ers met Ooievaarspas ............................................................65 10.3 Huisvesting Sociaal Domein...........................................................................................................66 10.4 Jaarcontributie Ooievaarsregeling.................................................................................................68 10.5 Jongeren helpen met schulden en Grip op Bewind .......................................................................70 10.6 Voortzetten van EWA Haaglanden 2024- 2028 .............................................................................72 11.1 – 11.7 Programma Niet-GREX projecten RijswijkBuiten ................................................................74 12.1 Opknappen Teddy Scholtenpark en voorplein Huis van de stad ...................................................82 12.5 Project herinrichting terrein kinderboerderij het Akkertje ...........................................................84 12.6 Toekomstbestendig maken van de 5 georganiseerde

speeltuinen in Rijswijk ..............................86 12.8 Omvormen speelveld Van Rijtstraat in Rijswijk Buiten .................................................................88 13.1 Verduurzaming De Schilp ..............................................................................................................89 13.2 Verduurzaming De Schouwburg ....................................................................................................90 13.3 Pro Memorie - Verduurzaming overig maatschappelijk vastgoed ................................................92 13.4 Realisatie tweede kunstgrasveld Sportpark Vredenburch ............................................................93 13.5 Nieuwe Sporthal Rijswijk Buiten....................................................................................................94 13.6 Sloop Marimbahal .........................................................................................................................95 13.7 Bouw nieuwe sportzaal Marimbahallocatie ..................................................................................97 14 Team Gebiedsontwikkeling en Team Ruimte ...................................................................................98 14.1 - 14.4 Binnenstedelijke gebiedsontwikkeling Stadsas .................................................................100 14.6 Renovatie en verkoop De

Voorde ...............................................................................................102 14.7 Omgevingsplan ............................................................................................................................104 14.8 Woonvisie (gemeentelijk volkshuisvestingsprogramma) ............................................................106 14.9 Herstructurering woonwagenlocatie de Strijp ............................................................................108 15.1 Doorontwikkeling en implementatie participatie(beleid) ...........................................................110

2

Ambtelijke uitwerking niet begrote onderwerpen – bijlage bij kadernota

1.1 Formatie, kennisniveau en voldoen aan wettelijke randvoorwaarden Monumentenzorg en Archeologie Wettelijke verplichting niet begroot A 1.1 Portefeuillehouder

Mark Wit

Categorie

Formatie, kennisniveau en voldoen aan wettelijke randvoorwaarden

Wettelijke taak

Monumentenzorg en Archeologie

Context – wettelijk kader

Monumentenzorg en Archeologie is een wettelijke taak van gemeenten. Behoud van cultureel erfgoed is een gemeentelijke kerntaak die verbonden is met tal van andere beleidsvelden, zoals ruimtelijke ordening, economie, toerisme en cultuur. In het erfgoedbeleid bepaalt de gemeente de ambities op het gebied van erfgoed en welke acties daarbij horen. Op de uitvoering van deze kerntaak wordt toezicht gehouden door de Erfgoedinspectie (Rijksniveau) en door de interbestuurlijk toezichthouder van de Provincie Zuid-Holland. Gebouwde monumenten Vanaf 2024 hanteert de interbestuurlijk toezichthouder van de Provincie Zuid-Holland de volgende criteria: 1) Beleid, onderzoek en uitvoering (heeft de gemeente beleid vastgesteld en is het gemeentelijke beleid actueel); 2) Implementatie Omgevingswet (wordt erfgoed opgenomen in de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan en is een Commissie ingesteld? NB: dit laatste betrof het enige toetsingscriterium tot op heden, waar bovendien alle gemeenten positief op scoorden); 3) Toezicht en handhaving (Is het behoud van erfgoed geprioriteerd in het handhavingsbeleid); 4) Capaciteit bevoegd gezag (is er voldoende capaciteit beschikbaar, waarbij voor gebouwde monumenten wordt uitgegaan van: 0,5 fte bij 50 rijksmonumenten 1 fte bij meer dan 100 rijksmonumenten 2 fte bij meer dan 500 rijksmonumenten).

3

Ambtelijke uitwerking niet begrote onderwerpen – bijlage bij kadernota Indien de gemeente niet voldoet aan 2 van de 4 criteria zal eerst op ambtelijk niveau het gesprek worden aangegaan door de interbestuurlijk toezichthouder van de Provincie Zuid-Holland Op dit moment beschikt de gemeente over verouderd beleid. In 2024 worden zowel de Erfgoedverordening (voorheen Monumentenverordening 2008), als de Erfgoednota (vastgesteld 2013 en nog van voor de Erfgoedwet uit 2016) geactualiseerd. De planning voor de Erfgoedverordening is mei 2024 en voor de Erfgoednota september 2024. De Erfgoednota wordt in 2024 geactualiseerd vanwege de inwerkingtreding van de Erfgoedwet (2016) en de Omgevingswet (2024), waarin de verplichting is opgelegd dat de uitvoering van de kerntaak tot behoud van erfgoed opgenomen moet worden in de Omgevingsvisie en vervolgens in het Omgevingsplan. Met het actualiseren van de Erfgoedverordening en de Erfgoednota wordt voldaan aan het eerste criterium van het interbestuurlijk toezicht. Ook aan het tweede criterium wordt voldaan omdat Erfgoed wordt opgenomen in de Omgevingsvisie en vervolgens verder vertaald wordt in het Omgevingsplan. De Erfgoednota wordt opgesteld voor de periode 2024-2032, tot het moment dat het Omgevingsplan voor de hele gemeente wettelijk moet zijn vastgesteld. Ruimtelijk wordt Erfgoed hiermee geborgd.

Met het actualiseren van het beleid is de gemeente er echter nog niet. Daarop zien criteria 3 en 4. Op dit moment is het behoud van erfgoed nog niet geprioriteerd in het handhavingsbeleid, voor zover dit betrekking heeft op gebouwde monumenten. Voor archeologie geldt dat het teamonderdeel archeologie de werkzaamheden goed in beeld heeft en waar nodig ingrijpt vanuit de bevoegdheden. In 2024 wordt de Uitvoerings- en Handhavingsstrategie (voorheen VTH-beleid) opgesteld, waarmee het beleid Omgevingswetproof wordt gemaakt. Onderdeel van de Uitvoerings- en Handhavingsstrategie is een risicoanalyse en prioriteringsvoorstel voor toezicht en handhaving. Het onderwerp (gebouwde) monumenten zal hierin worden opgenomen. Op dit moment beschikt de gemeente Rijswijk qua formatie over 4 senioren en 1 medior bouwtoezichthouder, waarvan 3 fte vast ingevuld zijn en voor 2 fte medewerkers worden gezocht. De toezichthouders hebben een breed pakket aan werkzaamheden en op dit moment ontbreekt de specialistische kennis m.b.t. gebouwde monumenten. In 2024 voldoen we niet aan criterium 3. Om te kunnen gaan voldoen wordt hierna budget gevraagd onder het kopje Financiële aanvraag.

4

Ambtelijke uitwerking niet begrote onderwerpen – bijlage bij kadernota Navraag bij zowel de Erfgoedinspectie (rijksniveau) als bij de interbestuurlijk toezichthouder van de Provincie Zuid-Holland leert dat met terugwerkende kracht vanaf 1 januari 2024 inhoudelijk beoordeeld zal worden of er voldoende capaciteit beschikbaar is om de beleidsmatige taken uit te voeren. Gesteld wordt: Voldoende taakuitvoering valt of staat met voldoende deskundige handen aan het bed, die in redelijke verhouding staan tot de werklast, in dit geval het aantal monumenten in de gemeente. Als indicator hanteert de provincie het totaal aantal rijksmonumenten, gekoppeld aan het aantal fte’s op het gebied van beleid. Dit betreft een stapsgewijze indicator, die leidt tot plaatsing op trede 2a van de IBT-ladder. Rijswijk heeft 101 rijksmonumenten en 57 gemeentelijke monumenten. Uitgaande van de indicator die de Provincie ZuidHolland heeft opgesteld in criterium 4 zou Rijswijk minimaal 1 fte aan beleidsmatige capaciteit in de formatie voor (gebouwde) monumenten moeten hebben om het werk goed uit te kunnen voeren.

Volgens de Erfgoedinspectie zit de huidige wetgeving niet zo in elkaar dat er een harde wettelijke ondergrens aan formatie te eisen is, maar vormt minder capaciteit voor taken die zien op het behoud van Erfgoed en met name op de beleidsmatige formatie, een indicator dat deze wettelijke taak niet naar behoren kan worden uitgevoerd. Op dit moment hebben we 16 uur per week aan beleidsmatige capaciteit voor Erfgoed. Vanuit deze rol wordt ook inhoudelijk advies gegeven op vragen m.b.t. monumenten. Uitgaande van de indicator van de Provincie 1 fte vanaf meer dan 100 rijksmonumenten in combinatie met het gegeven dat Rijswijk ook nog 57 gemeentelijke monumenten kent, kan geconcludeerd worden dat we de wettelijke taak van het behoud van Erfgoed niet goed uit kunnen voeren en dat medio 2025 een gesprek op ambtelijk niveau met de interbestuurlijk toezichthouder zal worden ingepland. We voldoen nl. niet aan criterium 4. Om te kunnen gaan voldoen wordt hierna budget gevraagd onder het kopje Financiële aanvraag. Archeologisch depot De gemeente Rijswijk beschikt over een gemeentelijk archeologisch depot. In de Erfgoedwet is vastgelegd dat alle vondsten en documentatie langdurig behouden moeten worden en voor iedereen toegankelijk moeten blijven. De Erfgoedinspectie houdt hier toezicht op.

Ze onderzoekt onder meer of elk depot voldoende en goede klimaatkamers heeft, of alle documentatie op orde gehouden wordt en of alles eenvoudig teruggevonden kan worden. Kwetsbare materialen, bijvoorbeeld houten voorwerpen uit de prehistorie, moeten regelmatig gecontroleerd worden op 5

Ambtelijke uitwerking niet begrote onderwerpen – bijlage bij kadernota achteruitgang en soms moeten voorwerpen opnieuw behandeld worden om te voorkomen dat ze vergaan. Ook daarover worden depots door de Erfgoedinspectie bevraagd (2-jaarlijkse monitoring). Op dit moment voldoen we qua depot niet aan de eisen zoals hiervoor beschreven staan. Door de bijzondere archeologische waarde van het Rijswijkse grondgebied zijn de afgelopen jaren veel veldonderzoeken uitgevoerd. De werklocatie op de Werf en het depot staan vol met vondsten die gedaan zijn en waarvan de rapportages nog deels uitgewerkt moeten worden. Het gemeentelijk depot is vol en op dit moment wordt onderzocht of de constructie van het gebouw nog wel voldoet. Duidelijk is dat er budget nodig is om het depot uit te breiden en om het depot te laten voldoen aan de eisen die hieraan gesteld worden. Archiefwet Zowel de Erfgoedinspectie als de Interbestuurlijk toezichthouder van de Provincie Zuid-Holland houden toezicht op de naleving van de Archiefwet. Op dit moment voldoet Rijswijk nog niet aan de verplichting om alle documentatie inzake erfgoed toegankelijk te hebben. De verantwoordelijkheid voor de naleving van de Archiefwet ligt bij Informatiebeheer. In de nog vast te stellen Erfgoednota is opgenomen dat deze wettelijke verplichting opgepakt zal gaan worden. Actualiseren beleid, uitvoeren beleid en wettelijke taken

In 2024 worden zowel de Erfgoedverordening als de Erfgoednota geactualiseerd. Hiermee wordt aangesloten bij de Erfgoedwet en de Omgevingswet en wordt het beleidsmatige kader geactualiseerd waarmee aan de wettelijke taak van het behoud van Erfgoed kunnen voldoen. In de Erfgoednota zijn onderwerpen opgenomen die zien op het uitvoeren van de wettelijke taken, maar zijn ook ambities opgenomen.

Toezicht en handhaving behoud cultureel erfgoed

Om in de periode 2024-2032 de wettelijke taken en gefaseerd de bestuurlijke ambities uit te kunnen voeren is boven op de huidige formatie van 0,44 fte, extra capaciteit nodig. Uitgaande van de ondergrens die de interbestuurlijk toezichthouder benoemt betreft dit een uitbreiding met 0,66 fte tot in totaal 1 fte op de beleidsmatige functie. Om specialistische kennis te verkrijgen bij de toezichthouders, moet naast het prioriteren van het voorkomen van schade, zonder vergunning bouwen of het verstoren van gebouwde monumenten in het handhavingskader, geïnvesteerd worden in vakspecialistische kennis. Boven het reguliere opleidingsbudget, die op dit moment vooral wordt ingezet op de inhoudelijke kennis van de Omgevingswet en 6

Ambtelijke uitwerking niet begrote onderwerpen – bijlage bij kadernota

Archeologisch depot Ontsluiten/toegankelijk maken archief i.v.m. stukken Erfgoed Draagt breed bij aan verschillende opgaves c.q. beleidsterreinen Financiële aanvraag

Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) is extra opleidingsbudget nodig om op vlieghoogte te komen. P.M. In afwachting van het onderzoek naar de constructie van het gebouw. Dit is belegd bij Informatiebeheer en hiervoor is – voor zover nu bekend – budget aanwezig. Het cultureel erfgoed van Rijswijk maakt de gemeente tot een plaats met een aantrekkelijk vestigingsklimaat, waar het aangenaam wonen, werken en verblijven is. De rijkdom aan erfgoed levert een belangrijke bijdrage aan de leefbaarheid van de stad. Voor structurele uitbreiding beleidsmatige capaciteit met 24 uur per week, zijnde 0,66 fte: € 64.533 Ophogen opleidingsbudget voor Toezicht en Handhaving 2024: € 2.500 2025: € 2.500 Voldoen aan wettelijke eisen die aan gemeentelijk depot worden gesteld: P.M. in afwachting van onderzoek naar constructie gebouw.

De financiële consequenties indien budgetaanvraag niet wordt gehonoreerd

Programma Team

Indien de budgetaanvraag niet gehonoreerd wordt, kunnen we de wettelijke taken m.b.t. Monumentenzorg en Archeologie niet uitvoeren en wordt zeker niet toegekomen aan het gefaseerd uitvoeren van de bestuurlijke ambities zoals opgenomen in de Erfgoednota. Het gevolg zal zijn dat we vanuit het Provincie Zuid-Holland voor wat betreft de Monumentenzorg en vanuit de Erfgoedinspectie voor wat betreft het archeologisch depot bestuurlijk zullen worden aangesproken. Door het toepassen van de provinciale interventieladder kan uiteindelijk een in de plaats stelling volgen. Op dit moment zal eerst op ambtelijk niveau een gesprek worden ingepland, passende bij trede 2a op de interventieladder van de Provincie Zuid-Holland. Sport, Cultuur en Recreatie Vergunningen, Archeologie en Monumentenzorg voor uitvoering wettelijke taken m.b.t. beleid, vergunningen en archeologie. Veiligheid, Inspectie en Handhaving voor toezicht en handhaving in het kader van behoud van erfgoed (gebouwde monumenten).

7

Ambtelijke uitwerking niet begrote onderwerpen – bijlage bij kadernota

2.1 Programma Stadsontwikkeling Niet begroot A2.1 Portefeuillehouder Categorie

Armand van de Laar Formatie / Structureel vanaf 1-1-2025 Benodigd: 1 FTE voor een programmamanager Uitgaven: uitvoeringsbudget voor het programma (n.t.b.)

Wat is niet begroot

Context – wettelijk kader

De ambitie past bij de langjarige visie op de stad. De mate waarin de ambitie bijdraagt aan: Groei – verandering - vitalisering

Doorontwikkelen van het bestaande Programma Stadsontwikkeling tot een volwaardig programma, aangestuurd door een Programmamanager. Het programma heeft als doel: Borgen van een balans tussen de kwalitatieve en kwantitatieve groei van de stad door coördinatie van het uitvoeren, monitoren en bijstellen van het integraal beleid op de stadsontwikkeling. Rijswijk staat voor een grote opgave in het fysieke domein. Zeker tot aan 2040 komen er in Rijswijk en onze regio veel woningen bij. Ook wordt gezocht naar meer ruimte voor bedrijven, willen we de bereikbaarheid op peil houden, moeten we ons voorbereiden op klimaatverandering, willen we de biodiversiteit vergroten, moeten we van het gas af en moet het voorzieningennieau op peil blijven. Het oppakken van deze opgaves is deels een eigen keuze, maar wordt ook (steeds meer) dwingend opgelegd door het rijk en de provincie. Tegelijkertijd is de ruimte schaars en worden gemeentes gekort in de algemene uitkering. Dit vraagt om scherpe keuzes. Niet alles kan tegelijkertijd. Gezien het grote aantal opgaves is integrale besluitvorming en coördinatie op de uitvoering nodig. Vanuit het Programma Stadsontwikkeling wordt die coördinatie vormgegeven. Vanuit het programma worden de volgende taken uitgevoerd: -

-

Het signaleren van knelpunten in de fysieke leefomgeving die ontstaan door de groei van de stad. Deze knelpunten agenderen en zorgen dat deze knelpunten daadwerkelijk worden opgepakt door het beleggen van taken bij projectleiders/teams, borgen en monitoren van de voortgang etc. Vanuit het programma vindt de coördinatie plaats op de uitvoering van het uitvoeringsprogramma van de Omgevingsvisie en het samenbrengen van diverse sectorale uitvoeringsprogramma’s en wordt aangestuurd op integrale besluitvorming over de benodigde investeringsbeslissingen, inzet van capaciteit en het behalen van de beleidsdoelen. Zorgen dat de uitvoeringsagenda daadwerkelijk uitgevoerd wordt door het beleggen van taken bij projectleiders/teams, borgen en 8

Ambtelijke uitwerking niet begrote onderwerpen – bijlage bij kadernota

De ambitie versterkt huidige opgaves en gemaakte afspraken richting derden, verplichtingen, toezeggingen, etc.

Draagt breed bij aan verschillende opgaves c.q. beleidsterreinen De mate waarin de uitvoering van de ambitie (en de gestelde doelen) kansrijk worden geacht

monitoren van de voortgang etc. Bijstellen van maatregelen n.a.v. monitoring. - Borgen dat uitvoering gegeven wordt aan regionale opgaves die in regionaal verband worden opgepakt en borgen dat de uitvoering ook daadwerkelijk belegd wordt binnen onze organisatie. Het gaat bijvoorbeeld om de uitvoeringsagenda van het NOVEX-gebied Zuidelijke Randstad en de aanpak van opgaven zoals geformuleerd door de Haagse regio of de aanpak van kritische succesfactoren zoals benoemd in de Regionale Realisatieagenda (RRA). - Beheersen van verplichte Omgevingsprogramma’s. Adviseren over nieuw op te richten programma’s. - Financiële uitwerking en beheersing: Concreet maken van benodigde investeringen, mede opstellen van de langetermijninvesteringen (LTIP) en lobbyen bij hogere overheden voor subsidiering al dan niet in samenwerking met andere gemeentes. - Monitoring: o Monitoring huidige staat van de stad (luchtkwaliteit, doorstroming verkeer, hittestress, groen etc.) o Monitoring van de programmering (woningbouw, economische programmering, voorzieningen, groen etc.) o Monitoring van de maatregelen (welke projecten/maatregelen zijn wanneer gepland en hoe staat het met de voortgang) - Communicatie: Zorgen voor continue informatieuitwisseling over de integrale ontwikkeling van de stad, sectorale ontwikkelingen en gebiedsontwikkelingen. Afstemming met het sociale- en maatschappelijke domein.

We maken dit jaar binnen het NOVEX-gebied Zuidelijke Randstad afspraken over de gezamenlijke aanpak van ruimtelijke opgaves. Die worden vastgelegd in een uitvoeringsagenda en regionale investeringsagenda. Vanuit het Programma Stadsontwikkeling borgen we ons deel in de uitvoering ervan. Rijswijk heeft ook al financiële bijdragen gekregen aan onze stadsontwikkeling. Onderdeel daarvan is dat de uitvoering langjarig gemonitord moet worden. Dit kan geborgd worden in het Programma Stadsontwikkeling. Ja. Het heeft betrekking op alle thema’s binnen de fysieke leefomgeving. Er is ook een sterke relatie met het maatschappelijke en sociale domein. Het gaan dan voornamelijk over onderwerpen als het voorzieningenniveau en gezondheid. Zeer kansrijk. We hebben de uitvoering van het programma volledig in eigen hand. Ook vraagt het slechts om beperkte formatie-uitbreiding. 1 FTE voor een Programmamanager. (vraag: ondersteuning vanuit huidige capaciteit?). De rest van het programmateam wordt bemenst met bestaande FTE’s. Dit vraagt 9

Ambtelijke uitwerking niet begrote onderwerpen – bijlage bij kadernota

De mate waarin de innovatieve ambitie zichzelf terugverdient (rendabel is)

De mate waarin andere partijen financieel bijdragen aan de ambitie en daarmee investeren in publiek belang van Rijswijk De financiële consequenties indien van de ambitie wordt afgezien Programma Team

wel om afstemming met de jaarplannen en dus prioritering. Maar het is niet uitsluitend extra werk, het gaat ook om het beter organiseren en afstemmen van werk wat we al deden. Het rijk maar ook de provincie en de MRDH steunen Rijswijk actief financieel bij haar verstedelijkingsopgave. De investeringen van het zijn gericht op het wegnemen van knelpunten in de verstedelijkingsopgave ten behoeve van onder meer woningbouw. Rijswijk was afgelopen jaren niet altijd bij machte om een concrete hulpvraag te formuleren. Doordat we duidelijker sturing geven aan welke projecten we op willen pakken en welke moeten blijven liggen door een gebrek aan geld/capaciteit kunnen we de hulpvraag richting andere overheden beter duiden en onderbouwen. Dit vergroot de kans op meer bijdragen. Er wordt een regionale investeringsagenda van het NOVEX-gebied Zuidelijke Randstad opgesteld die eind dit jaar/begin volgend jaar klaar moet zijn. Via deze investeringsagenda zal het rijk investeren in de opgaven binnen het NOVEX-gebied, maar dan moet Rijswijk natuurlijk wel de opgaves uit de uitvoeringsagenda voor het NOVEX-gebied gaan oppakken. De kosten voor het programmateam zelf moeten we als gemeente volledig zelf dragen. Het gaat om 1 FTE (mogelijk aangevuld met een ondersteuner). Ook zal er naar verwachting een uitvoeringsbudget nodig zijn (bijvoorbeeld voor het opzetten van een monitoringssysteem).

De hoogte hiervan moet nog bepaald worden. Mogelijk kan veel uitgevoerd worden met bestaande ICT programma’s. Kans op minder bijdrages van andere overheden. Minder integrale sturing op projecten en daardoor een vergroot risico op kapitaalvernietiging. Wonen en Leven Staf

10

Ambtelijke uitwerking niet begrote onderwerpen – bijlage bij kadernota

3.1 Herijking Onderwijshuisvesting Ambitie Portefeuillehouder Categorie Wat is niet begroot Context – wettelijk kader De ambitie past bij de langjarige visie op de stad. De mate waarin de ambitie bijdraagt aan: Groei – verandering - vitalisering

Bentvelzen Uitgaven – investeringen - inkomsten Herijking Onderwijshuisvesting Wet Primair Onderwijs en Voortgezet Onderwijs en Expertise centra Ieder kind in de gemeente Rijswijk heeft het recht op onderwijshuisvesting. Hoe meer kinderen die naar school gaan, hoe meer ruimte er gecreëerd moet worden voor onderwijs. Voldoende onderwijshuisvesting voorzieningen in nieuwbouwwijken. Vanaf volgend jaar wordt gestart met de actualisatie van het IHP. In het IHP worden de projecten die nu gelden voor 5-10 jaar opgenomen en noodzakelijke investeringen voor onderwijshuisvesting, hier zal krediet voor vrijgemaakt moeten worden. De gemeente is vanuit haar zorgplicht verantwoordelijk voor het verzorgen en de bekostiging van voldoende onderwijshuisvesting in de gemeente. De gemeente heeft hierop een wettelijke verplichting.

De ambitie versterkt huidige opgaves en gemaakte afspraken richting derden, verplichtingen, toezeggingen, etc. Draagt breed bij aan Onderwijs, sport en kinderopvang, Sociaal Domein verschillende opgaves c.q. beleidsterreinen De mate waarin de Vanuit de startende projecten 0-5 jaar vanuit het IHP staan de uitvoering van de ambitie Melodie en de Piramide voor uitbreiding, zonder leerlingaantallen (en de gestelde doelen) vanuit de wijk Plaspoelpolder, waardoor we op het krediet een kansrijk worden geacht tekort krijgen. De school in plaspoelpolder gaat niet gebouwd worden, maar de woningen en de daar uitvloeiende leerlingen moeten volgens wetgeving gehuisvest worden. Stel het krediet van nieuwbouwschool Plaspoelpolder komt te vervallen, dan komen we budgettair niet uit bij zowel de uitbreiding van de Piramide als de Melodie, omdat hier alleen rekening is gehouden met een aantal extra lokalen, zonder invloed van de Plaspoelpolder. We snappen dat er kritisch naar de investeringskredieten moet worden gekeken, maar vanwege de wettelijke plicht van onderwijshuisvesting zien wij binnen 0-5 jaar een tekort aan budget voor de lopende projecten in combinatie met de leerlingenprognoses in de wijk Plaspoelpolder.

Hieruit vloeit de vraag: als we het krediet laten vallen, is er dan een mogelijkheid om binnen 0-5 jaar extra krediet beschikbaar te stellen voor zowel de uitbreiding van de melodie als de Piramide om de leerlingen op te vangen die niet in het IHP zijn meegenomen van de Plaspoelpolder? Naar verwachting zal de toestroom van leerlingen uit de plaspoelpolder net als de groei in de wijk leiden tot ruimtegebreken die door middel van bijvoorbeeld modulaire bouw kan worden opgevangen voor een bedrag van circa 8.000.000 (gerekend met 3300 per m2).

11

Ambtelijke uitwerking niet begrote onderwerpen – bijlage bij kadernota De mate waarin de innovatieve ambitie zichzelf terugverdient (rendabel is) De mate waarin andere partijen financieel bijdragen aan de ambitie en daarmee investeren in publiek belang van Rijswijk

De financiële consequenties indien van de ambitie wordt afgezien

Programma Team

Huuropbrengsten van eventueel sportverenigingen of kinderopvang Tijdelijke huisvesting Pasgeld. 4.400.000 Notaris juridische overdrachten eigendom scholen. 25.000 Plattegronden scholen actualiseren. 20.000 Nieuwbouw Steenvoordeschool 1.200.000 Huisvestingsprogramma aanvragen scholen ontvangen voor 2025 (wettelijke plicht): Uitkering rijk voor huisvestingsprogramma (algemene middelen). Kosten nu nog onbekend (wettelijke verordening, kosten worden eind dit jaar bekend) gemiddeld over 4 jaar: 675.539 Dit zijn posten die financiële dekking kunnen krijgen (niet opgenomen in IHP), als het krediet van Plaspoelpolder (deels) vrijvalt en dit krediet deels kunnen inzetten voor de hiervoor beschreven posten. Het risico van het vrijvallen staat benoemd bij de mate waarin het kansrijk wordt geacht en de financiële consequenties. Risico: Er is geen financiële dekking als het krediet vervalt, maar de gemeente is vanuit haar zorgplicht verantwoordelijk voor onderwijshuisvesting. Er is een grote kans dat er extra geld moet worden vrijgegeven voor onderwijshuisvesting, binnen een termijn van 0-5 jaar, mocht het krediet van de plaspoelpolder komen te vervallen. Onderwijs Vastgoed en Jeugd, Onderwijs en Sport

Voorlopige cijfers: - = nadeel + = voordeel Omschrijving De Melodie Vrijval incidentele kapitaallasten Melodie indien eerder opgenomen dan '27/'28. De Piramide Vrijval incidentele kapitaallasten Piramide indien eerder opgenomen dan '27/'28. Let op dubbeling LTIP Nieuwbouw Pasgeld incidentele vrijval Tijdelijke huisvesting Pasgeld Vrijval krediet Plaspoelpolder Subtotaal

2024

2025

2026

2027

12.472

54.044

53.732

53.420

86.000

98.472

Onderwijshuisvestingsprogramma (zoals onderwijsleerpakketten) Totaal onderwijshuisvesting

98.472

2028

2.029 -106.667

53.108 -106.667

-106.667

33.877

33.683

33.489

200.000

199.000 -264.000

200.000 -264.000 255.752 138.193

-264.000 250.000 -227.333

287.921

22.415

198.000 -264.000 257.222 278.131

-165.614

-331.227

-496.841

-662.455

-828.068

122.307

-308.812

-218.710

-524.261

-1.055.402

Van invloed kunnen zijn: afschrijftermijn, restwaarde, datum van gereedkomen investering, bundelen van investeringen. De reeks onderwijshuisvestingsprogramma is een globale inschatting op basis van de afgelopen 4 jaar. 12

Ambtelijke uitwerking niet begrote onderwerpen – bijlage bij kadernota

BLOK 3: AMBITIES • Groenbeheerplan

• Buitenruimte Huis van de Stad

• Toegang dienstverlening SD

• % sociale huur omhoog (?) RwB

• Stationsgebied

• Leges eerlijker verdelen

• Eventplaza • Kleiweg • Verduurzaming Vastgoedportefeuille • Voorzieningenniveau • Uitbreiding Bibob • 2e woonfonds

13

Ambtelijke uitwerking niet begrote onderwerpen – bijlage bij kadernota

4.1 Stationsgebied Niet begroot A 4.1 Portefeuillehouder

H. Sahin

Categorie

Uitgaven /Investering / Structureel / Incidenteel / Vanaf 2025

Wat is niet begroot

Waarborgen van veiligheid en leefbaarheid van de omwonenden, reizigers en ondernemers rondom het stationsgebied. Daarnaast ook het voorkomen van een toename van het aantal overlastmeldingen en incidenten voor zowel de korte als de lange termijn rondom het stationsgebied in Rijswijk.

Context – wettelijk kader

Artikel 151c Gemeentewet (Gw) en artikel 2:77 van de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) Rijswijk 2024

De ambitie past bij de langjarige visie op de stad. De mate waarin de ambitie bijdraagt aan: Groei – verandering - vitalisering

Landelijk maar ook in Rijswijk is er een verharding binnen de maatschappij gaande. Rijswijk is een groeiende gemeente die zich volop ontwikkelt. Hiermee ontstaan er ook in Rijswijk veiligheid en leefbaarheidsuitdagingen. Daarom is onze ambitie en tegelijk ook uitdaging het creëren en borgen van een veilige en leefbare omgeving, waardoor het een impuls geeft aan het kwaliteitsgevoel van leven en ook een vitaal en gelukkig leefklimaat met zich meebrengt. Uitgangspunten zijn vastgelegd in door de gemeenteraad op 10 januari 2022 vastgestelde Veiligheidsbeleid en in het Handhavingsbeleid 2024 (op 22 maart 2023 vastgesteld).

De ambitie versterkt huidige opgaves en gemaakte afspraken richting derden, verplichtingen, toezeggingen, etc. Draagt breed bij aan verschillende opgaves c.q. beleidsterreinen

De mate waarin de uitvoering van de ambitie (en de gestelde doelen) kansrijk worden geacht

Met het behouden van permanente cameratoezicht rondom het stationsgebied, kunnen we de veiligheid, leefbaarheid en ondernemersklimaat beter borgen voor de lange termijn. De camera’s waren primair aangeschaft om ze flexibel en tijdelijk door heel Rijswijk in te kunnen gaan zetten. De ambitie is om 3 extra camera’s in de kadernota op te nemen, waarmee we straks, naast het stationsgebied, ook door heel Rijswijk flexibele camera’s kunnen blijven inzetten. Hiermee kun je snel en slagvaardig reageren op veiligheidssituaties die ook verschillende beleidsterreinen kan raken. Naast veiligheid, creëer je ook een afname qua leefbaarheidsmeldingen en een borging van economische aangelegenheden (ondernemers die in Rijswijk blijven ondernemer). Naast het aanschaffen van 3 extra camera’s is de ambitie om ook een zichtbare post (strategische werklocatie) in het station in te richten, waar onze handhavers en samenwerkingspartners zoals politie, NS, ProRail, HTM etc. fysiek bij elkaar kunnen komen. Dit pand, waar wij als gemeente eigenaar van zijn, is momenteel leegstaand. Onze ambitie is dat het straks fungeert als een werkruimte waar de samenwerkingspartners elkaar fysiek treffen 14

Ambtelijke uitwerking niet begrote onderwerpen – bijlage bij kadernota

De mate waarin de innovatieve ambitie zichzelf terugverdient (rendabel is)

De mate waarin andere partijen financieel bijdragen aan de ambitie en daarmee investeren in publiek belang van Rijswijk De financiële consequenties indien van de ambitie wordt afgezien

Programma Team

om te overleggen, afstemming met elkaar hebben, inloopspreekuren organiseren etc.). Met de aanwezigheid van handhavers en overige samenwerkingspartners aldaar creëren we directe/preventieve zichtbaarheid en tevens slagvaardige en snelle interventies bij overlastsituaties en incidenten. Het plaatsen van tijdelijke camera’s heeft zorggedragen voor een afname qua overlastmeldingen en incidenten. Dit kan van tijdelijke aard zijn, daarom van belang dat we naast camera’s ook fysiek een werkruimte ter plekke hebben. De combinatie camera’s (digitale interventies) en fysieke handhavers en overige samenwerkingspartners (fysieke interventies), zorgt voor een lange borging van zowel het veiligheid als het leefbaarheidsgevoel voor eenieder aldaar. nvt

Bij afzien ambitie treedt er een beperking qua flexibele inzet camera’s op. Alternatief is per incident camera’s te huren. Op de lange termijn camera’s blijven huren is waarschijnlijk duurder dan zelf aanschaffen van camera’s. Daarnaast zal er bij geen fysieke aanwezigheid van handhavers en samenwerkingspartners, directe interventies uitblijven. De pakkans is hierdoor veel kleiner, wat invloed zal blijven houden op het veiligheid en leefbaarheidsgevoel. Openbare Orde en Veiligheid Veiligheid, Inspectie en Handhaving (VIH)

15

Ambtelijke uitwerking niet begrote onderwerpen – bijlage bij kadernota

4.2 Uitbreiding Bibob Niet begroot A 4.2 Portefeuillehouder

1e : Burgemeester H. Sahin 2e : Wethouder W. van Damme

Categorie

Uitgaven / Inkomsten / Investering / Formatie Structureel / Incidenteel / Vanaf wanneer : 1 oktober 2024

Wat is niet begroot

Uitbreiding Bibob 1 FTE Bibob onderzoeker Ondersteuningsbudget Ophoging JZ-budget

Context – wettelijk kader

: 80.000,: 25.000,: 15.000,-

Uitvoering Wet Bibob. Invulling van de adviezen van de Bestuurlijke Weerbaarheidsscan en de werkgroep Afstemming van het RIEC heeft geleid tot de actualisatie van het Bibob-beleid zodat nu de volledige reikwijdte van de wet in beleid en uitvoering kan worden benut. Concreet betekent het centraliseren van de Bibob-functie, met toevoeging van één medewerker, en het verbreden naar thema’s als vastgoed en zorg(fraude). Ten behoeve van het doen van onderzoek zal de noodzakelijke basisbezetting en het benodigde budget gerealiseerd moeten worden door de kosten te betrekken bij de Kadernota 2025, zoals aangegeven en besloten in het GMT van 14 februari, onder voorbehoud van bestuurlijke accordering.

De ambitie past bij de langjarige visie op de stad. De mate waarin de ambitie bijdraagt aan: Groei – verandering – vitalisering

Ja. De Wet Bibob is een (preventief) bestuursrechtelijk instrument en is bedoeld om de eigen integriteit te beschermen door te voorkomen dat de overheid ongewild criminele activiteiten faciliteert. Dit verbetert het goede ondernemings- en vestigingsklimaat en leidt tot betrouwbaardere uitgaven van subsidies en aanbestedingen.

De ambitie versterkt huidige opgaves en gemaakte afspraken richting derden, verplichtingen, toezeggingen, etc.

Ja. Invulling van de adviezen van de Bestuurlijke Weerbaarheidsscan en de werkgroep Afstemming District E van het RIEC.

16

Ambtelijke uitwerking niet begrote onderwerpen – bijlage bij kadernota Draagt breed bij aan verschillende opgaves c.q. beleidsterreinen

Ja. Beoogt de integriteit van het bestuur te beschermen door te voorkomen dat ze ongewild criminele activiteiten faciliteert door bijvoorbeeld (voor alle beleidsterreinen) vergunningen en beschikkingen, overheidsopdrachten (aanbestedingen) of subsidies te verstrekken of vastgoedtransacties aan te gaan.

De mate waarin de uitvoering van de ambitie (en de gestelde doelen) kansrijk worden geacht

De uitvoering van de ambitie wordt zeer kansrijk geacht.

De mate waarin de innovatieve ambitie zichzelf terugverdient (rendabel is)

De opbrengsten van de inzet van het Bibob-instrument zijn lastig te kwantificeren. Het is geen wet/instrument dat bedoeld is om kosten en/of opbrengsten te reguleren, maar bedoeld is ter bescherming van het bestuur.

(De ambitie bestaat uit het uitvoeren van het geactualiseerde Bibob-beleid)

Tegelijk is de verwachting dat het goed en consequent inzetten van de Wet Bibob bijdraagt aan een veiliger leef- en vestigingsklimaat en dat met name op het gebied van inkoop en aanbesteding in het Sociaal Domein de uitgaven minder fraudegevoelig besteed zullen worden. De mate waarin andere partijen financieel bijdragen aan de ambitie en daarmee investeren in publiek belang van Rijswijk

Er zijn geen directe bijdragen van anderen. Wel is er ondersteuning (om niet) van het RIEC.

De financiële consequenties indien van de ambitie wordt afgezien

Indien van de ambitie wordt afgezien heeft dat negatieve consequenties op het leef- en vestigingsklimaat alsmede de fraudegevoeligheid in de bestedingen in het Sociaal Domein.

Programma

Openbare Orde en Veiligheid

Team

MO\Staf

17

Ambtelijke uitwerking niet begrote onderwerpen – bijlage bij kadernota

BLOK 3: AMBITIES • Groenbeheerplan

• Buitenruimte Huis van de Stad

• Toegang dienstverlening SD

• % sociale huur omhoog (?) RwB

• Stationsgebied

• Leges eerlijker verdelen

• Eventplaza • Kleiweg • Verduurzaming Vastgoedportefeuille • Voorzieningenniveau • Uitbreiding Bibob • 2e woonfonds

18

Ambtelijke uitwerking niet begrote onderwerpen – bijlage bij kadernota

5.1 Klimaatadaptatie Niet begroot A 5.1 Portefeuillehouder Categorie Wat is niet begroot

Context – wettelijk kader

De ambitie past bij de langjarige visie op de stad. De mate waarin de ambitie bijdraagt aan: Groei – verandering - vitalisering De ambitie versterkt huidige opgaves en gemaakte afspraken richting derden, verplichtingen, toezeggingen, etc.

Mark Wit Uitgaven – investeringen – inkomsten (voorkomen van schade) In lijn met het Nationaal Deltaprogramma hebben wij ons, net als andere medeoverheden, gecommitteerd aan de landelijke ambitie om vanaf 2020 klimaatadaptief te handelen. Ons doel is om tegen 2050 stedelijk gebieden klimaatbestendig, water- en hitte robuust ingericht en beheerd te hebben. In onze strategie RAAK (Rijswijkse Adaptatiestrategie en Aanpak voor Klimaatverandering) hebben we de 7 ambities van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie opgenomen en deze gaan we uitvoeren. Deze ambities betreffen voornamelijk onderzoeken om klimaatrisico's in beeld te brengen, bewustwoording te vergroten en lokale crisisplannen op te stellen op te kunnen handelen bij calamiteit. In RAAK zijn (nog) geen uitvoeringsmaatregelen begroot om te investeren in klimaatbestendig Rijswijk. Deze ambitie hebben we wel voor de periode 2025-2026, om onze meerjarenbegroting te bepalen. Als gemeente hebben we te maken diverse wetten en regels met betrekking tot klimaatadaptatie. Dit omvat onder andere: 1. Deltawet 2. Waterwet en Wet milieubeheer (Wm) 3. Omgevingswet 4. Nationale Adaptatie Strategie (NAS) 5. Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) 6. Convenant Klimaatadaptief Bouwen van Provincie Zuid-Holland Ja.

In onze omgevingsvisie Rijswijk 2050 zijn ambities geformuleerd in lijn met de bovenstaande klimaatadaptatiedoelen: “In 2050 een klimaatneutrale, aardgasvrije en klimaatadaptieve stad. We streven ernaar om meer innovaties in te zetten om de effecten van klimaatverandering te temperen door ons aan te passen aan de gevolgen ervan. Alle nieuwbouw realiseren we klimaatneutraal.” Ja, zie toelichting: • Waterveiligheid en wateroverlast zijn intussen wettelijk verankerd, (Deltawet, Waterwet etc.) zie hierboven. • Voor de spelregels betreffende thema’s, zoals droogte, hitte en biodiversiteit, ontbreekt nog wettelijke borging. • Er zijn belangrijke afspraken gemaakt met medeoverheden door het Rijk, i.e. uitvoeringsprogramma NAS en het DPRA. • Tot slot is er provinciaal het ‘Convenant Klimaatadaptief Bouwen Zuid-Holland’ voor nieuw-/verbouw projecten. Concreet zijn er landelijk 2 belangrijke afspraken met gemeenten: 1. Klimaatadaptatie wordt standaard meegenomen bij nieuwe ontwikkelingen, met behulp van de Landelijke Maatlat vanaf 2024, nog voor het wettelijk verplicht is. 19

Ambtelijke uitwerking niet begrote onderwerpen – bijlage bij kadernota 2. Gemeenten identificeren knelpunten door klimaatverandering en stellen een lange termijn uitvoeringsagenda op met investeringskosten voor adaptatiemaatregelen tegen 2027. Op provincie niveau is in 2018 door onze gemeente het convenant ondertekend, samen met lokale partners. In het convenant staan afspraken over klimaatadaptief bouwen, waaronder een programma van eisen, procesleidraad en witboek met technische en economische opties. Gemeentelijk hebben we in 2023 onze RAAK strategie door de gemeenteraad vastgesteld. Belangrijkste ambitie is om te voldoen aan de landelijke afspraken en bij alle nieuw- en verbouwprojecten in de openbare ruimte te voldoen aan het provinciaal convenant. Deze ambities worden ook opgenomen in de Omgevingsvisie 2050. Draagt breed bij aan verschillende opgaves c.q. beleidsterreinen

De mate waarin de uitvoering van de ambitie (en de gestelde doelen) kansrijk worden geacht De mate waarin de innovatieve ambitie zichzelf terugverdient (rendabel is)

Ja, zie toelichting Als leefomgeving niet klimaatadaptief wordt ingericht dan zijn er risico's voor veiligheid en gezondheid van onze inwoners, schade aan gebouwen, infrastructuur en schade aan de natuur en biodiversiteit. Bij alle nieuw-/verbouwprojecten projecten wordt onderzocht hoe we het project zo klimaatadaptief mogelijk kunnen doen (integraal werken). We kijken daarbij ook naar meekoppelkansen (werk met werk mogelijk maken), bijvoorbeeld bij de aanleg van warmteleidingen, om de straten klimaatadaptief terug te leggen, maar ook bij aardgasvrij isoleren van gebouwen, waar extra isolatie i.c.m. zonwering juist gunstig kan zijn om tijdens de zomer hittegolven te weren, en ook onderzoeken we hoe natuurvriendelijk isoleren kan bijdragen aan biodiversiteit. Ja, kansrijk. Rijswijk staat hier zeker niet alleen in, er zijn regionaal en (inter)nationaal veel praktijkvoorbeelden om gebruik van te maken. Om de vraag te beantwoorden of de innovatieve ambitie zichzelf terugverdient (rendabel is), moeten de kosten worden afgewogen tegen de baten. Ook moeten we de totale kosten en baten berekenen over de periode van 2024 tot aan 2050. KANTTEKENING: DIT IS EEN EERSTE AANZET VAN EEN MKBA. DE UITWERKING VOLGT – ZOALS AANGEKONDIGD IN RAADSBESLUIT “RAAK” - IN 2025. VOOR HET MEERJARENPERSPECTIEF VAN DE KADERNOTA DRAGEN WE DIT ONDERWERP IN HOOFDLIJNEN AL AAN. Kosten: 1.

Initieel investering: €106 miljoen 2. Jaarlijkse beheerskosten: €4.5 miljoen per jaar De investering van particulieren wordt niet als directe kosten beschouwd, maar we kunnen de indirecte investering van €72 miljoen meenemen als een extra kostenpost tot 2050.

20

Ambtelijke uitwerking niet begrote onderwerpen – bijlage bij kadernota Totale kosten: • Initieel investering: €106 miljoen • Jaarlijkse beheerskosten: €4.5 miljoen/jaar * 26 jaar (van 2024 tot 2050) = €117 miljoen • Indirecte investering particulieren: €72 miljoen Totale kosten over periode 2024-2050: €106 miljoen + €117 miljoen + €72 miljoen = €295 miljoen Baten: De te voorkomen schadekosten zijn vastgesteld op €360 miljoen tot 2050. Omdat we al in 2024 zijn, moeten we alleen de baten vanaf dit jaar tot 2050 meerekenen. Totale baten vanaf 2024 tot 2050: €360 miljoen Kosten-batenberekening: Totale kosten: €295 miljoen Totale baten: €360 miljoen Nettobaten: Totale baten - Totale kosten = €360 miljoen - €295 miljoen = €65 miljoen (of €2,5 miljoen per jaar, tot aan 2050).

De mate waarin andere partijen financieel bijdragen aan de ambitie en daarmee investeren in publiek belang van Rijswijk

De eerste aanzet van een voorlopige kosten-batenanalyse laat zien dat het bevorderen van klimaatadaptatie in het stedelijk gebied van de gemeente Rijswijk financieel gezien gunstig is, door het beperken van klimaatschade, met een netto voordeel van €65 miljoen tot 2050. Hierbij zijn nog niet alle maatschappelijke voordelen inbegrepen. Groenvoorzieningen dragen bij aan een gezondere leefomgeving en biodiversiteit. Investeringen in waterrobuuste hemelwateropvang hebben andere indirecte voordelen, zoals lagere zuiveringskosten voor het Hoogheemraadschap. Het is daarom essentieel om een gedetailleerde kosten-batenanalyse uit te voeren om te bepalen of onze Rijswijkse klimaatbestendige ambitie financieel verantwoord is. In het kader van het raadsbesluit RAAK is afgesproken dat deze analyse zal plaatsvinden tussen 2025 en 2026. Deze analyse moet alle directe en indirecte kosten en voordelen omvatten om een nauwkeurig beeld te krijgen van de financiële rendabiliteit. Vanaf 1 januari 2021 konden gemeenten, provincies en waterschappen gebruik maken van de landelijke Impulsregeling Klimaatadaptatie. Vanuit Rijswijk zijn de projecten Lindelaan, Rembrandtkade en Verrijn Stuartlaan aangemeld. Zo heeft ook onze gemeente financiële ondersteuning vanuit het Rijk gekregen voor klimaatadaptieve maatregelen.

Naast het Rijk, draagt ook Provincie Zuid-Holland en heeft in totaal € 1 miljoen subsidie beschikbaar gesteld om klimaatmaatregelen te versnellen bij aan klimaatadaptatie. De meest kansrijke subsidie voor onze gemeente is Subsidie Groen voor openbare ruimte (bv. bij integrale projecten). Deze kansen worden door de afdeling Stadsbeheer verkend.

21

Ambtelijke uitwerking niet begrote onderwerpen – bijlage bij kadernota Ook het hoogheemraadschap van Delfland draagt financieel bij. Zo zal onze gemeente vanaf 2024 vergoeding krijgen voor de activiteiten op ons klimaatplein. Andere kosten brengen we samen met lokale partners en medeoverheden lokale klimaatrisico's in kaart en voeren samen ook risico’s dialogen om de totale opgave goed te bepalen. Zo hebben we in het kader van prestatieafspraken met lokale woningcorporaties een bestuurlijke samenwerking aangejaagd op het gebied van klimaatadaptatie en biodiversiteit. In deze samenwerking brengen we de benodigde klimaatkosten en opgave voor corporaties in kaart om klimaatadaptief en waterrobuust te bouwen en dat doen we ook samen met het Hoogheemraadschap.

De financiële consequenties indien van de ambitie wordt afgezien

Programma Team

Tot slot dragen ook onze inwoners en ondernemers financieel bij aan klimaatbestendigheid en waterrobuustheid. Particulieren worden vanuit lokale initiatieven zoals Operatie Steenbreek ook aangemoedigd om maatregelen te nemen om klimaatadaptief te zijn, wat naar schatting een indirecte financiële bijdrage van ruim €72 miljoen betekent tot 2050. Klimaatschade is naast persoonlijk leed, uit te drukken in inschattingen over financiële schade in de stad. De meest recente analyse van klimaatschade in Rijswijk omvat tot nu toe drie thema’s: hitte, droogte en wateroverlast. Het is beoordeeld met de "Klimaatschadeschatter" tool van het Nationaal Kennis- en innovatieprogramma Water en Klimaat (NKWK). Deze tool biedt een ruwe schatting van toekomstige schadekosten bij gebrek aan klimaatadaptatie maatregelen, waardoor naast menselijk leed ook financiële gevolgen duidelijk worden. Het geeft per inwoner van onze gemeente een grove schatting van kosten voor verschillende soorten schade, zoals extra ziekenhuisopnames door hitte en schade aan panden door wateroverlast en droogte. De geschatte totale klimaatschade voor gemeente Rijswijk bedraagt 360 miljoen euro tot 2050, voornamelijk veroorzaakt door droogte, gevolgd door wateroverlast en hitte. Wonen en Leven Energie & Klimaat

22

Ambtelijke uitwerking niet begrote onderwerpen – bijlage bij kadernota

6.1 Warmtenet Niet begroot A 6.1 Portefeuillehouder Categorie Wat is niet begroot

Mark Wit en Armand van der Laar Uitgaven – investeringen - inkomsten Intensivering warmtetransitie Tot 2030 moeten we rekening houden met financiële effecten van het warmtenet in Rijswijk. Er is nog veel onzeker en we verwachten eind 2024 een Samenwerkingovereenkomst tussen de partijen HVC, Rijswijk, Vidomes en Rijswijk Wonen af te sluiten voor de volgende fase van het ontwikkelen van een warmtenet. Vooralsnog zijn de globale verwachtingen: -

-

-

Context – wettelijk kader De ambitie past bij de langjarige visie op de stad. De mate waarin de ambitie bijdraagt aan: Groei – verandering - vitalisering De ambitie versterkt huidige opgaves en gemaakte afspraken richting derden, verplichtingen, toezeggingen, etc.

Gemeentelijk aandeel in de bijdragen aan de onderzoeken, de voorbereiding, het (ruimtelijke) proces en de inpassing van het warmtenet en het warmteoverdrachtstation, gebeurt in samenwerking met de (potentiële) warmteleverancier HVC, circa 100.000 per jaar (20252027). Extra inpassingswensen voor een warmteoverdrachtstation zijn nog niet eerder geraamd, maar te denken is aan 1 miljoen eenmalig in 2028. Risicoafdekking van de betaalbaarheid van de aansluitingen. Ondanks nieuwe regelgeving en financieringsinstrumenten vanuit het Rijk zal het zo kunnen zijn dat aanvullende financieringsvormen (leningen garantstellingen) voor bepaalde doelgroepen nodig zijn om iedereen mee te kunnen laten doen. Te denken is aan 1 miljoen 2028-2040. Deelneming in een mogelijk op te richten publiek warmtebedrijf, samen met HVC en Energie Beheer Nederland (EBN), voor de uitrol van warmtenetten. Te denken is aan 1 miljoen 2030.

Wet gemeentelijke instrumenten warmtevoorziening, Wet collectieve warmte, Gaswet, Omgevingswet Ja. Transitievisie warmte, Klimaatakkoord, Omgevingsvisie, groei van de stad.

Ja.

23

Ambtelijke uitwerking niet begrote onderwerpen – bijlage bij kadernota Draagt breed bij aan verschillende opgaves c.q. beleidsterreinen De mate waarin de uitvoering van de ambitie (en de gestelde doelen) kansrijk worden geacht De mate waarin de innovatieve ambitie zichzelf terugverdient (rendabel is) De mate waarin andere partijen financieel bijdragen aan de ambitie en daarmee investeren in publiek belang van Rijswijk De financiële consequenties indien van de ambitie wordt afgezien Programma Team

Ja. Als het wettelijk kader (dit jaar door besluitvorming in Tweede Kamer en Eerste Kamer) in werking is, dan kunnen gemeenten gemakkelijker uitvoering geven aan de warmtetransitie. Anders gaan wij niet grootschalig aan de slag. De warmtetransitie is de uitvoering van afspraken die gemaakt zijn en verdienen zich op zich zelf niet direct terug. Wel zal de warmtetransitie zorgdragen voor een beter woon- en leefklimaat in Rijswijk op de langere termijn. Warmtenetten worden grotendeels gefinancierd door andere publieke partijen. Financiering vanuit gemeente gaat om het proces te faciliteren, aanvullende activiteiten, en om speciale doelgroepen (iedereen kan meedoen) te hulp te schieten. Het zal lastiger worden om iedereen mee te laten doen en om de inpassingsvereisten voor de WOS mogelijk te maken en daarmee het draagvlak voor de warmtetransitie vorm te geven. Wonen en Leven Energie & Klimaat

24

Ambtelijke uitwerking niet begrote onderwerpen – bijlage bij kadernota

6.2 Verlengen/voortzetten Woningisolatieprogramma Niet begroot 6.2 Portefeuillehouder Categorie Wat is niet begroot Context – wettelijk kader

De ambitie past bij de langjarige visie op de stad. De mate waarin de ambitie bijdraagt aan: Groei – verandering - vitalisering De ambitie versterkt huidige opgaves en gemaakte afspraken richting derden, verplichtingen, toezeggingen, etc.

Draagt breed bij aan verschillende opgaves c.q. beleidsterreinen De mate waarin de uitvoering van de ambitie (en de gestelde doelen) kansrijk worden geacht

Mark Wit Uitgaven – inkomsten Verlengen/voortzetten Woningisolatieprogramma na 2026 (tot 2030) Uit de klimaatwet en het klimaatakkoord komt voort dat de gemeente de regierol heeft om bij te dragen aan het realiseren van de doelstellingen voor CO2 reductie. Een van de middelen het verduurzamen van de gebouwde omgeving. Gemeenten hebben vanuit de Rijksoverheid de opdracht gekregen om woningeigenaren met een woning in het goedkope woonsegment en een slecht energielabel te ondersteunen bij het isoleren van de woning en hiervoor een lokale aanpak op isolatie uit te werken. De aanpak wordt voor de gemeente en de doelgroepen financieel gesteund door specifieke uitkeringen van het Rijk, die met regelmaat verlengd, opgehoogd of gewijzigd worden of aangevuld worden met nieuwe regelingen. Om meer lokaal de continuïteit in de aanpak van de isolatie problematiek te kunnen blijven garanderen is een lokaal subsidie perspectief in de vorm van het Woningisolatieprogramma zeer aan te bevelen. Daarom deze ambitie. Ja. Het draagt bij aan verandering en een vitale stad, analoog uit bijvoorbeeld de concept Omgevingsvisie: In 2050 een klimaatneutrale, aardgasvrije en klimaatadaptieve stad. Ja. Het huidige programma loopt tot 2027.

De gemeenteraad heeft het doel om inwoners te ondersteunen met tijd, geld en mensen, zodat de energietransitie (onderdeel besparen door isoleren) sneller en beter kan gaan. En om dan de klimaatdoelen te halen. Ja. Leefbare woningen, lagere lasten voor inwoners, minder energiearmoede, meer brede welvaart. Zeer kansrijk. Bij het Rijk zijn SPUKS om te combineren met de lokale subsidie inzet, beschikbaar voor inwoners.

25

Ambtelijke uitwerking niet begrote onderwerpen – bijlage bij kadernota De mate waarin de innovatieve ambitie zichzelf terugverdient (rendabel is)

De mate waarin andere partijen financieel bijdragen aan de ambitie en daarmee investeren in publiek belang van Rijswijk

De financiële consequenties indien van de ambitie wordt afgezien Programma Team

Betere isolatie is lagere energierekening, hoewel dit bij de inwoners terecht komt, hebben zij in theorie meer te besteden voor de lokale economie. De gemeente (en het Rijk via SPUKs) draagt subsidie bij, dit is een deel van de investeringen van de inwoners particulier en in VvE verband die ze zelf doen. Het is een stimulans voor het grotere geheel. Geen specifieke gevolgen op dit terrein. Wonen en Leven Energie & Klimaat

26

Ambtelijke uitwerking niet begrote onderwerpen – bijlage bij kadernota

7.1 Beleidsontwikkeling Economische zaken Niet begroot A 7.1 Portefeuillehouder Categorie Wat is niet begroot Context – wettelijk kader De ambitie past bij de langjarige visie op de stad. De mate waarin de ambitie bijdraagt aan: Groei – verandering - vitalisering

De ambitie versterkt huidige opgaves en gemaakte afspraken richting derden, verplichtingen, toezeggingen, etc. Draagt breed bij aan verschillende opgaves c.q. beleidsterreinen De mate waarin de uitvoering van de ambitie (en de gestelde doelen) kansrijk worden geacht De mate waarin de innovatieve ambitie zichzelf terugverdient (rendabel is) De mate waarin andere partijen financieel bijdragen aan de ambitie en daarmee investeren in publiek belang van Rijswijk De financiële consequenties indien van de ambitie wordt afgezien Programma Team

Werner van Damme Uitgaven structureel ophogen met € 25K Beleidsontwikkeling economische aangelegenheden op actuele thema’s, zoals circulariteit en stadsverzorgende economie. De waarde van bedrijventerreinen en voldoende voorzieningen zijn essentieel voor de groei van de stad. Bedrijventerreinen dragen voor een belangrijk deel bij aan de werkgelegenheid van de stad en daarmee ook aan de ambitie om een werkstad te zijn. Voorzieningen (retail en horeca) dragen bij een (be)leefbare stad voor haar inwoners en bezoekers. Het hebben, houden en ontwikkelen van visie, strategie, kaders en beleidsregels dragen bij aan het verbeteren van het ondernemersen vestigingsklimaat in de staat. Naast het bestaande beleid, dat in 2023 is vastgesteld, dient er nog beleid te worden ontwikkeld ten aanzien van o.a. circulariteit. Ook binnen bestaande en toekomstige gebiedsontwikkelingen is het opnemen van economische uitgangspunten relevant om voldoende economische activiteiten, zoals stadsverzorgende economie en voorzieningen, te waarborgen. Energie & Klimaat, Ruimtelijke Ontwikkelingen, Gebiedsontwikkeling, Mobiliteit en Parkeren, Stadsbeheer. Beleidsontwikkeling vraagt om goed onderzoek en inzet van personeel om e.e.a. nader uit te werken. Niet investeren in economie leidt veelal tot achteruitgang.

Door te blijven investeren in de economische ontwikkeling wordt bijgedragen aan een sterker ondernemers- en vestigingsklimaat en daarmee banen voor inwoners.