Bijlage B Gezondheidsbeleid Rijswijk 2026-2029

We zien hier ook een relatie met moeite naar inkomen: inwoners die moeite hebben met rondkomen hebben een hoger risico op angst- of depressiegevoelens (77,6%) ten opzichte van inwoners geen moeite met rondkomen (47,5%).  83,7% van de jongvolwassen in Rijswijk ervaart angst- of depressiegevoelens en 21,6% voelt zich beperkt door psychische klachten. Onder jongeren (12-18 jaar) ervaart 28% psychische klachten.  Ruim de helft van de volwassen inwoners in Rijswijk voelt zich matig tot (zeer) ernstig eenzaam (51,1%). Bij de jongvolwassenen ligt dit percentage hoger met 67,2%. Uit recent onderzoek van Welzijn Rijswijk35 blijkt dat oorzaken van eenzaamheid – wat kan leiden tot depressie en andere mentale klachten – veroorzaakt wordt door gebrek aan een sterke thuisbasis, prestatiedruk, social media, gebrek aan sociale vaardigheden, laag zelfbeeld, onveilige hechting, armoede en 30 Trimbos-instituut. 2021. Samen werken aan een mentaal gezonde samenleving: Bouwstenen voor mentale gezondheidsbevordering en

preventie. 31 Mentale gezondheid en stress bij kwetsbare groepen 32 Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024. 33 Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2024. 34 Gezondheidsmonitor Jeugd 2023. 35 Welzijn Rijswijk. Februari 2025. Onderzoek naar eenzaamheid onder Rijswijkse jongeren: vinden en verbinden. 25.078432

pagina 25 van 48







maatschappelijke ontwikkelingen zoals woningnood en individualisering. Kwetsbare groepen die extra risico lopen op het ervaren van eenzaamheid zijn: jongeren uit eenoudergezinnen, jonge mantelzorgers, LHBTQ+ jongeren, jongeren met psychische problematiek en jonge nieuwkomers lopen extra risico. Kijkend naar suïcidale gedachten heeft 10,5% van de Rijswijkse volwassen deze gedachten een enkel keer tot heel vaak. Van de jongvolwassenen heeft 38,5% een enkele keer tot heel vaak suïcidale gedachten en bij de jongeren ligt dit percentage op 15%. Zowel bij eenzaamheid als bij suïcidale gedachten zien we dat de groep 18-34 jaar zich het vaakst eenzaam voelt of suïcidale gedachten heeft ten opzichte van de 65-pussers en dat ook een lager opleidingsniveau en de moeite met rondkomen zorgen voor een hoger percentage ervaren eenzaamheid en suïcidale gedachten. Eigen regie, ofwel de mate waarin iemand zelf beslissingen neemt over zijn of haar leven, is cruciaal voor een goede mentale gezondheid. Het vermogen om je eigen leven te leiden, keuzes te maken en je eigen weg te vinden, draagt bij aan een gevoel van welzijn en veerkracht. In Rijswijk geeft 15,2% van de volwassenen aan onvoldoende regie te hebben over het eigen leven ten opzichte van 12,4% in de regio Haaglanden en 11,7% in Nederland.

Kijkend naar de veerkracht zien we dat van de volwassen inwoners 16,2% een (zeer) lage veerkracht heeft ten opzichte van gemiddeld 15,9% in de regio Haaglanden en 14,9% in Nederland. Er is een verschil zichtbaar naar opleidingsniveau: hoe hoger het opleidingsniveau, hoe hoger de veerkracht. Dit zien we ook bij moeit met rondkomen: hoe minder moeite met rondkomen, hoe hoger de veerkracht. Bij jongvolwassenen (16-25 jaar) kan gekeken worden naar weerbaarheid. 82,9% van de jongvolwassenen geeft aan voldoende weerbaar te zijn. Dit is vergelijkbaar met het gemiddelde in de regio Haaglanden (83,1%) en Nederland (83,2%). Van de Rijswijkse jongvolwassenen geeft 20% aan weinig tot geen vertrouwen te hebben in de toekomst, ten opzichte van 15% van zowel de Haagse als de Nederlandse jongvolwassenen.

Verbinding met andere programma’s en beleidsdomeinen Mentale gezondheid is expliciet als prioriteit benoemd in de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid. Ook is mentale gezondheid onderdeel van het Integraal Zorgakkoord (IZA) en GALA; zo is Welzijn op Recept één van de 5 ketenaanpakken binnen het GALA. Verder heeft de Eerste Kamer de Wet Integrale Suïcide-preventie aangenomen waarmee suïcidepreventie een plek in de Wet Publieke Gezondheid krijgt vanaf 2026. Gemeenten zijn vanaf dat moment verplicht lokaal beleid te ontwikkelen om suïcide te voorkomen. De landelijke agenda suïcidepreventie is nu al opgenomen als kader voor het thema Mentale gezondheid binnen GALA, naast de landelijke aanpak Mentale gezondheid. Vanuit het Rijk is er in 2022 ook een landelijke aanpak ontwikkeld: ‘Mentale gezondheid: van ons allemaal’. Hiermee wil de overheid een beweging in gang zetten op weg naar een mentaal gezond Nederland, met specifieke aandacht voor jongeren en jongvolwassenen, werkenden en inwoners in een kwetsbare positie. Hier wordt de verbinding gelegd met o.a. onze inclusie en anti-discriminatie agenda, aangezien uitgesloten worden (en nog ernstigere vormen) invloed heeft op de mentale gezondheid van mensen.

Verder is in de Brede Welzijnsnota een doelstelling opgenomen voor het meedoen in een gezonde samenleving daar meedoen in de samenleving en je er thuis voelen van groot belang is voor het welbevinden van inwoners. In de uitvoeringsagenda ‘Samen werken aan een zeker bestaan 2025-2026’ worden welzijn en armoedebestrijding bij elkaar gebracht, daar armoede een fundamentele rol speelt in het (mentaal) welbevinden van onze inwoners. Wat doen we al op dit thema Op dit thema is een Pilot Mentaal Gezondheidsnetwerk (MGN) gestart. Dit is een pilot om inwoners die bij de huisarts komen met psychische klachten en klachten op een ander levensgebied te 25.078432

pagina 26 van 48

ondersteunen. Huisartsen, GGZ en het sociaal domein nemen samen de verantwoordelijkheid voor passende zorg en ondersteuning. Hiermee dragen zij bij aan het voorkomen of verminderen van wachtlijsten voor de GGZ door escalatie te voorkomen en psychische problematiek al aan te pakken door dit in het sociaal domein op te lossen. Verder is er de ketenaanpak Welzijn op Recept. Deze ketenaanpak vanuit het GALA is een methodiek waarbij huisartsen en andere zorgverleners mensen met psychosociale klachten doorverwijzen naar welzijnsactiviteiten in plaats van naar medische behandelingen. Het doel is om patiënten met klachten zoals somberheid, eenzaamheid of stress te helpen door hen in contact te brengen met passende activiteiten in de buurt. Ook in ons lokaal Sportakkoord is opgenomen om sport en de sportverenigingen in Rijswijk meer te promoten onder onze inwoners, met o.a. het doel meer mensen in contact te laten komen met (sport- en cultuur)verenigingen en daarmee met andere inwoners. Door inwoners via verenigingen met elkaar te verbinden en sport en cultuur breed maatschappelijk in te zetten, wordt ingezet op preventie van mentale gezondheidsproblematiek. Wat willen we bereiken Mentale gezondheid Mentale gezondheid is een groot sociaal en maatschappelijk goed dat bewaakt, beschermd en bevorderd moet worden waar mogelijk.

We willen als Rijswijk dan ook een gemeente zijn waarin inwoners zich mentaal sterk en verbonden voelen. Doelstelling Ons doel is te komen tot een samenleving waarin mentale gezondheid bespreekbaar is, waar inwoners zich ondersteund voelen en waar preventie en vroegsignalering centraal staan.

We geven hier invulling aan door: - Het bespreekbaar maken van (beginnende) mentale klachten. We bieden ondersteuning die aansluit bij de behoeften van onze inwoners, met specifieke aandacht voor gevoelens van schaamte, ervaren stigma en drempels om hulp te zoeken of te praten over hun mentale gezondheid voortkomend uit hun (migratie)achtergrond. Hierbij is aandacht voor de 25.078432

pagina 27 van 48

-

-

-

vindplaatsen waar (vroeg)signalering kan plaatsvinden van mentale gezondheidsproblematieken. We faciliteren toegankelijke en laagdrempelige vormen van ondersteuning die de veerkracht van onze inwoners versterken. Hierbij zorgen we dat inwoners bekend zijn met (laagdrempelige) vormen van ondersteuning in hun omgeving, waarbij we ook gerichte ondersteuning bieden voor specifieke doelgroepen, bijvoorbeeld door (anonieme) ondersteuning via social media en chats gecombineerd met offline ontmoetingen. Ons in te zetten voor een leefomgeving die actief bijdraagt aan het verminderen van stress en het bevorderen van de mentale gezondheid van onze inwoners, dit mede in het licht van de bevolkingsgroei in Rijswijk de komende jaren en daarmee het verdichten van de stad. Er wordt ingezet op fysieke ontmoetingsplekken voor onze inwoners en meer sociaal-maatschappelijke voorzieningen waarbij ontmoeting en het kunnen toepassen van sociale vaardigheden (met begeleiding op gepaste afstand) centraal staat. Ook zetten we actief in op het versterken van het sociale (sport)verenigingsleven gericht op de sociale verbondenheid en welzijn van onze inwoners door ontmoeten. De samenwerking tussen professionals verder te versteken: eenzaamheid signaleren en aanpakken vraagt om een integrale benadering met scholen, wijkteams, jongerenwerkers en (jeugd)zorgprofessionals.

Bewustwording creëren via voorlichting en onderzoeken welke (erkende) interventies ingezet kunnen worden voor het bevorderen van de mentale gezondheid, met extra aandacht voor specifieke doelgroepen.

Relevante indicatoren die we volgen (per wijk en SES waar beschikbaar) - Percentage inwoners ((jong)volwassenen en jongeren) die (heel) veel stress ervaren - Percentage inwoners ((jong)volwassenen en jongeren) die angst- of depressiegevoelens ervaart - Percentage inwoners ((jong)volwassenen en jongeren) die zich matig tot (zeer) ernstig eenzaam voelen - Percentage inwoners ((jong)volwassenen en jongeren) met suïcidale gedachten - Percentage volwassenen met onder gemiddelde veerkracht - Percentage jongvolwassen dat voldoende weerbaar is - Percentage volwassenen dat onvoldoende regie op eigen leven heeft

25.078432

pagina 28 van 48

25.078432

pagina 29 van 48

3.4 Gezonde leefomgeving Waarom dit thema? De fysieke omgeving waarin mensen wonen, werken, leren en ontspannen heeft een grote invloed op hun gezondheid. Een gezonde leefomgeving nodigt uit tot bewegen, ontmoeten en ontspannen, biedt toegang tot schone lucht, voldoende groen, veilige infrastructuur en rust. Tegelijkertijd kan een ongezonde leefomgeving – door bijvoorbeeld luchtverontreiniging, geluidsoverlast, hittestress of gebrek aan voorzieningen – leiden tot gezondheidsproblemen, stress en gezondheidsverschillen. Een gezonde leefomgeving draagt bij aan het verminderen van chronische aandoeningen, het bevorderen van mentale veerkracht en het versterken van de sociale samenhang in buurten en wijken. Als we kijken naar de ontwikkelingen op dit thema in Rijswijk, valt het volgende op:  Rijswijk telt op dit moment 60.050 inwoners, waarbij de prognose is dat Rijswijk in 2050 ruim 80.000 inwoners heeft. Dit is een forse toename van ruim 33% ten opzichte van een landelijke groei van de bevolking met 9% tot aan 2050. We zien de grootste relatieve toename bij de 75plussers. Anderzijds is het aandeel kinderen tot 14 jaar en het aandeel 25-44 jarigen in Rijswijk iets hoger dan het landelijk gemiddelde, nu en in 2050. De demografische druk is in Rijswijk met ruim 75% hoger dan in Nederland (71%)36.

 Het percentage inwoners dat matige tot ernstige geluidshinder ondervindt is in 2024 53,5%. Dit is een daling ten opzichte van 2020 (60,4%), maar gezien de verdere groei van de stad verdient dit blijvende aandacht door zowel de toename van het aantal blootgestelden als de groei van het aantal verplaatsingen. Daarbij komt dat mensen met een lagere SES relatief meer geluidshinder ondervinden. Dit komt omdat – gegeven hun lagere SES – deze inwoners vaker in huurwoningen wonen en deze woningen veelal langs drukken wegen liggen en minder goed geïsoleerd zijn. Grootste veroorzaker van deze geluidshinder is wegverkeer, en dan met name scooters.  In Rijswijk is luchtverontreiniging een belangrijk aandachtspunt vanwege de drukke wegen en de woonbebouwing direct langs deze wegen. De gezondheidsschade van luchtverontreiniging is in Rijswijk vergelijkbaar met 5,2 meegerookte sigaretten per dag. Deze schade is groter ten opzichte van het gemiddelde in Nederland met gezondheidsschade vergelijkbaar met 4,6 meegerookte sigaretten per dag. Dat leidt ertoe dat inwoners van Rijswijk vroegtijdiger overlijden dan wanneer zij schone lucht inademen. Zo veroorzaakt en verergert luchtvervuiling hart- en vaatziekten en longziekten37.  In Rijswijk is het tegengaan van hittestress een belangrijk aandachtspunt in met name de versteende delen van de stad.

We zien een toename in het percentage inwoners dat niet voldoende koeling kan vinden binnen- of buitenshuis tijdens aanhoudend warm weer. In 2020 was dit aandeel 17,8%, in 2024 is dit gestegen tot 19,6%. We zien dat met name de inwoners die moeite hebben met rondkomen, onvoldoende koeling kunnen vinden (24,1%) ten opzichte van inwoners die geen moeite hebben met rondkomen (11,6%); ook is dit verschil zichtbaar bij lager opgeleiden ten opzichte van inwoners met een HBO- of WO-opleiding. In vergelijking met het gemiddelde percentage van Nederland (39,2%) en de regio Haaglanden (24,9%) ligt het percentage inwoners dat onvoldoende koeling kan vinden binnen- en buitenshuis relatief laag in Rijswijk met 19,6%. Maar doordat de zomers als gevolg van klimaatverandering steeds heter worden, neemt ook de hittestress toe, vooral in versteende delen van de stad. Hittestress brengt gezondheidsrisico’s met zich mee, met name voor ouderen, jonge kinderen en mensen met een kwetsbare gezondheid38.  Rijswijk is van oorsprong een groene stad met zijn buitenplaatsen en parken. Nog steeds behoort Rijswijk tot de groenste gemeenten van deze sterk verstedelijkte regio. Bijna één vijfde van 36 Rijswijk in Cijfers - Bevolking - Rijswijk

37 GGD Haaglanden. 2023. Luchtverontreiniging in de regio Haaglanden. Wat is de impact op gezondheid van inwoners? 38 GGD-richtlijn medische milieukunde: hitte en gezondheid | RIVM

25.078432

pagina 30 van 48



Rijswijk bestaat uit parken en plantsoenen. Door de forse groei van het aantal inwoners van onze stad die wordt opgevangen binnen onze stadsgrenzen, neemt de druk op de openbare ruimte toe. Dit maakt dat aandacht voor een gezonde leefomgeving belangrijker is en wordt. Het behouden van voldoende groen, passende voorzieningen en voldoende ontmoetingsplekken zijn van groot belang voor de fysieke en mentale gezondheid van mensen. In de omgevingsvisie Rijswijk zijn – op basis van de kern van de visie: ‘een duurzame balans tussen onze samenleving, onze leefomgeving en onze welvaart’ – de volgende drie kernambities geformuleerd: o Een gezonde buitenplaats voor iedereen; o Groene stad voor nu en later; o Creatieve werkplaats voor de regio. Deze visie en ambities laten zien dat ruimtelijk ontwikkeling en gezondheid niet meer los van elkaar te zien zijn.

Verbinding met andere programma’s en beleidsdomeinen Gezonde leefomgeving is stevig verankerd in het landelijke volksgezondheidbeleid, waaronder in de landelijke nota gezondheidsbeleid, het nationaal preventieakkoord en het GALA. Ook is in landelijk omgevingsbeleid aandacht voor de directe invloed van de leefomgeving op gezondheid. Zo heeft de Nationale Omgevingsvisie de inrichting van de fysieke leefomgeving direct gekoppeld aan gezondheid en welzijn. Ook is het landelijke programma gezonde leefomgeving (PGLO) gestart met het doel een gezonde leefomgeving voor iedereen ter bescherming tegen gezondheidsrisico’s en het stimuleren van beweging en ontmoeting. En recent is de basisset indicatoren Gezonde leefomgeving opgeleverd die inzicht geeft in (meetbare) factoren die bijdragen aan een gezonde leefomgeving. Een groot aantal onderdelen van het thema Gezonde Leefomgeving hebben al een plek in de recent vastgestelde omgevingsvisie Rijswijk ‘Gezonde buitenplaats in de metropool’. Ook is er aansluiting met beleid op specifieke thema’s binnen onze gemeente, zoals mobiliteitsstrategie Rijswijk, de Wateragenda en -uitvoeringsprogramma en de Woonzorgvisie. Verder is er een Water, Klimaat en Riolering programma uitgewerkt en is het beleid Bodembeheer vastgesteld ten behoeve van het grondverzet.

Ook wordt er een Integraal Omgevingsprogramma Milieu- en gezondheid opgezet waarin aspecten van milieu in relatie tot gezondheid centraal staan. Tevens is er een voetgangersbeleid in ontwikkeling: door goede, toegankelijke inrichting van openbare ruimten kunnen alle inwoners – ook kwetsbare inwoners (met een beperking, ouderen) – zichzelf verplaatsen, buiten fysiek bewegen en zorgt voor onafhankelijkheid en sociale contacten door ontmoeten. Verder is in de Cultuurvisie 2016-2030 ‘Rijswijk vrij gedacht’ de pijler ‘Creatieve vrijheid in openbare ruimte en ruimte voor cultuurbeoefening’ opgenomen om ruimte te bieden aan nieuwe en tijdelijke initiatieven. Dit draagt bij aan een prettige woonomgeving, het verlevendigen van wijken en een inspirerende werkomgeving. Wat doen we al op dit thema In de eerdergenoemde Omgevingsvisie gemeente Rijswijk is de relatie tussen de fysieke leefomgeving en gezondheid geborgd. Hierin vormen gezondheidsbevordering en -bescherming een belangrijk onderdeel. Als het gaat om gezondheidsbescherming is er een Actieplan Luchtkwaliteit, is het ‘Schone lucht akkoord’ ondertekend, is er een ‘Actieplan geluid’ opgesteld voor geluidsanering en is er voor de (toenemende) hittestress een Hitteplan beschikbaar.

Vanuit dit hitteplan wordt gewerkt aan een project ‘Menukaart Hitte’ met het doel een integrale en inclusieve koeltevisie voor de stad te ontwikkelen met aandacht voor het verminderen van hittestress. Voor wat betreft gezondheidsbevordering wordt ingezet op een gezonde leefomgeving die veilig, beweegvriendelijk, en groen is en onze inwoners stimuleert tot bewegen, sporten en spelen en uitnodigt tot ontmoeten en contact. Hierbij wordt in het bijzonder rekening gehouden met kwetsbare doelgroepen (zoals kinderen of ouderen). 25.078432

pagina 31 van 48

Ook groen is belangrijk voor de gezondheid van inwoners. We zetten in ons Groenbeleid in op het behouden en verbeteren van de groenstructuur in de stad, zowel in kwantiteit als in kwaliteit. Bij de herinrichting en -ontwikkeling van de stad wordt de 3-30-300 regel als hulpmiddel gehanteerd: dichtbij elke woning, school of werkplek staan mimimaal 3 volwassen bomen (3-regel), elke buurt heeft minstens 30% boomkronen en daardoor schaduw (30-regel) en vanuit iedere woning, school of werkplek is er binnen 300 meter buurtgroen of een wijkparkje om te verblijven of te recreëren. Wat willen we bereiken Gezonde leefomgeving Rijswijk wil de omgeving zo organiseren en inrichten dat de mentale en fysieke gezondheid positief beïnvloed wordt. Doelstelling Ons doel is het realiseren van een gezonde leefomgeving die veilig, beweegvriendelijk, en groen is en onze inwoners stimuleert tot bewegen, sporten en spelen en uitnodigt tot ontmoeten en contact. Hierbij wordt in het bijzonder rekening gehouden met kwetsbare doelgroepen (zoals kinderen, inwoners met een beperking of ouderen) en wijken waar de gezondheidsachterstanden het grootst zijn.

We geven hier invulling aan door: - Te blijven investeren in een beweegvriendelijke, groene omgeving waarbij voldoende voorzieningen zijn voor bewegen, ontmoeten en ontspannen. Bij de ruimtelijk (her)inrichting zijn het stimuleren van gezonde leefgewoonten en het behouden en versterken van groen een van de pijlers en worden maatregelen genomen volgens het ‘STOMP-principe’: Stappen – Trappen – Openbaar Vervoer- Mobiliteit als dienst – Privéauto. - Het verder ontwikkelen van een leefomgeving die de gevolgen van de klimaatverandering zoveel mogelijk beperkt. Dit doen we door de inzet van onder andere het Hitteplan en het Koelte- in Warmteprogramma. - Het voorzien in gezonde woningen met een goed binnenklimaat. 25.078432

pagina 32 van 48

-

We stimuleren het ontmoeten van inwoners met verschillende achtergronden en leefgewoonten, waarbij iedereen zich welkom en thuis voelt in de wijk en de sociale draagkracht evenwichtig verdeeld is. Het blijven inzetten op het beperken van geluidsoverlast en het verder verbeteren van de luchtkwaliteit, door onder andere voetgangers en fietsers prioriteit te geven in de (her)inrichting van onze stad, het uitbreiden van milieuzones en het stimuleren van het gebruik van elektrische voertuigen.

Relevante indicatoren die we volgen (per wijk en SES waar beschikbaar) - Percentage inwoners dat matige tot ernstige geluidshinder ervaart - Percentage inwoners dat (zeer) tevreden is met groen in de buurt - Percentage inwoners dat woning een onvoldoende geeft - Gezondheidsschade door luchtvervuiling - Percentage inwoners dat niet voldoende koeling kan vinden binnen- of buitenshuis tijdens aanhoudend warm weer

25.078432

pagina 33 van 48

25.078432

pagina 34 van 48

3.5 Vitaal oud(er) worden Waarom dit thema? Nederland vergrijst: mensen worden steeds ouder en het aandeel ouderen in de samenleving neemt toe. Zo ook in Rijswijk. In onze gemeente stijgt het aantal ouderen van 65 jaar en ouder in de periode 2025-2050 met ruim 8.000 ouderen (stijging van 69%) tot 21.120 ouderen in 2050, waarvan het aantal 75-plussers bijna verdubbelt. Ook al zijn veel mensen boven de 75 nog vitaal, er komen in de toekomst steeds meer ouderen met een chronische aandoening. Waarbij steeds meer ouderen te maken heeft met multimorbiditeit: twee of meer chronische aandoeningen die elkaar beïnvloeden. Ook valt één op de drie ouderen van 65 jaar en ouder minimaal één keer per jaar. Daarnaast nemen de sociale problemen onder ouderen toe, waaronder eenzaamheid39. Als we kijken naar Rijswijk, valt het volgende op als het gaat om vitaal oud(er) worden40:  62,3% van de inwoners van 65 jaar of ouder heeft een (zeer) goed ervaren gezondheid. Dit percentage ligt lager dan het gemiddelde van Nederland (64,9%) en de regio Haaglanden (64,4%).  Van de 65-plussers ervaart 47,1% eenzaamheid in Rijswijk. Dit is vergelijkbaar met de regio Haaglanden waar 48,1% van de inwoners van 65 jaar of ouder eenzaamheid ervaart, alsook het gemiddelde van de Nederland (46,5%).  In Rijswijk wonen 1200 mensen met dementie (2% van het totaal aantal inwoners).

De komende jaren neemt dit aantal fors toe; de verwachting is dat dit aantal meer den verdubbelt tot 2500 mensen met dementie in 2050 (3% van het totaal aantal inwoners)41. Hierbij wordt opgemerkt dat onder de mensen met een migratieachtergrond het aantal mensen met dementie relatief sneller toeneemt dan onder de groep inwoners zonder migratieachtergrond. Daarnaast komt dementie vaker voor bij vrouwen dan bij mannen42.  Het aandeel ouderen dat een functionele beperking43 heeft in Rijswijk ligt met 28,8% hoger dan het gemiddelde in Nederland (22,8%) en de regio Haaglanden (24,2%). Aangezien de maatschappij vaak niet (voldoende) toegankelijk is ontworpen en ingericht, ervaren inwoners met functionele beperkingen vaak belemmering voor deelname aan het maatschappelijk leven. Ook kan dit zorgen voor sociaal isolement doordat men minder vaak buitenshuis kan komen. Naarmate men ouder wordt komen er meer beperkingen voor.  28,5% van de ouderen in Rijswijk is kwetsbaar44 ten opzichte van 28,1% in de regio Haaglanden en 27% in Nederland. Het percentage ouderen dat psychische kwetsbaar is, is het grootst in Rijswijk met 34,9%, ten opzichte van 31,5% ouderen die fysiek kwetsbaar zijn en 31% ouderen die sociaal kwetsbaar zijn. Opvallend is het verschil in kwetsbaarheid tussen ouderen die moeite hebben met rondkomen (59,6%) en ouderen die geen moeite hebben met rondkomen (25,4%).

 32,2% van de 65-plussers voldoet aan de beweegrichtlijn en ligt daarmee onder het landelijk gemiddelde van 41,3% en het gemiddelde in de regio Haaglanden van 38,8%.  Het aandeel ouderen dat afgelopen jaar gevallen is in Rijswijk, is 28,3%. Dit is vergelijkbaar met het gemiddelde van de regio Haaglanden (28,1%) en Nederland (28,6%). Verbinding met andere programma’s en beleidsdomeinen Er is een aantal landelijke programma’s die gericht is op vitaal ouder worden. Het programma ‘Langer thuis’ is gericht op de grote en groeiende groep ouderen die zelfstandig thuis wonen. Het uitgangspunt is de wens van ouderen om zo lang mogelijk op en goede manier zelfstandig te kunnen 39 Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020-2024. 40 Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024.

41 https://rijswijk.incijfers.nl/dashboard/zorg-en-gezondheid 42 Feiten en cijfers over dementie | Alzheimer Nederland

43 Eén of meerdere beperkingen op het gebied van gehoor, gezicht of mobiliteit.

44 De kwetsbaarheid is gemeten door middel van de Tilburg Frailty Indicator (TFI); een set vragen die ingaat op lichamelijke, psychische en

sociale componenten, gecombineerd met persoonlijke kenmerken, zoals leeftijd en inkomen. 25.078432

pagina 35 van 48

blijven wonen, met ondersteuning, zorg en in een woning die aansluit bij hun persoonlijke behoeften. Ook het programma ‘Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen’ zet erop in dat ondersteuning en zorg zich aanpassen op de voorkeur van ouderen om zo lang mogelijk de regie op het eigen leven te houden en dat zware, complexe zorgvragen zo lang mogelijk worden uitgesteld of zelfs worden voorkomen. In het kader van het signaleren van eenzaamheid is het landelijke programma ‘Eén tegen eenzaamheid’ opgericht. En in de Landelijke nota gezondheidsbeleid is vitaal ouder worden één van de vier gezondheidsvraagstukken die met voorrang aangepakt wordt. Ook in het Nationaal Sportakkoord wordt ingezet op het inrichten van een seniorvriendelijke leefomgeving die uitnodigt tot onder andere bewegen en ontmoeten. In het algemeen wordt in Rijswijk ingezet op het vergroten van de verenigingscultuur om eenzaamheid tegen te gaan, zoals ook vermeld in hoofdstuk 3.4 Mentale gezondheid. Een aantal aspecten van het thema Vitaal oud(er) worden hebben al een plek in onze lokale kaders en beleidsnota’s. Zo is (levensloopbestendige) huisvesting, leefbaarheid en het leefbaarheidsgevoel onderdeel van onze Woonzorgvisie en zijn voorzieningen voor ouderen alsook de leefomgeving (voor ouderen) opgenomen in onze Omgevingsvisie.

Verder faciliteren we de inzet van onze maatschappelijke partner Welzijn Rijswijk vanuit onze onze Brede Welzijnsnota en de bijbehorende uitvoeringsagenda welzijn en armoede voor een aantal initiatieven op het gebied van vitaal ouder worden. Hieronder vallen onder andere flatcoaches, brede informatievoorziening en preventieve bewustwordingscampagnes, collectieve themabijeenkomsten en ontmoetingsactiviteiten. Maar ook individuele ondersteuning, informatieve huisbezoeken en dagbestedingsactiviteiten voor ouderen. Als onderdeel van de Cultuurvisie 2016-2030 ‘Rijswijk vrij gedacht’ wordt ingezet op het benutten van het potentieel van vitale ouderen en het bereiken van kwetsbare ouderen om bij te dragen aan hun betrokkenheid bij en in de samenleving. Wat doen we al op dit thema Op het thema vitaal ouder worden is reeds een groot aantal (preventieve) maatregelen ingezet. Zo is de ketenaanpak Valpreventie ingekocht gericht op het verminderen van valincidenten bij ouderen door een integrale samenwerking tussen zorgverleners, zoals huisartsen, fysiotherapeuten en gemeenten. Hierbij wordt ook ingezet op het structureel blijven bewegen na het valpreventieprogramma. Ook is er een Vitaal plus programma in ontwikkeling gericht is op het bevorderen van de fysieke zelfstandigheid van ouderen in de gemeente Rijswijk.

En dan met name de ouderen die normaal moeilijk de weg vinden naar gemeentelijke voorzieningen, bijvoorbeeld vanwege financiële drempels, beperkte motivatie of onbekendheid. Verder is er in Rijswijk het Ouderen Netwerk Rijswijk actief. Dit is een samenwerking tussen 150 netwerkpartners uit de nulde- en eerstelijns gericht op de ondersteuning van thuiswonende, kwetsbare ouderen met het doel kwetsbare ouderen zo lang mogelijk thuis te laten wonen met behoud van kwaliteit van leven. Verder wil Rijswijk een dementievriendelijke gemeente worden. De motie ‘Naar een dementievriendelijke gemeente Rijswijk’ is in 2022 aangenomen. ‘Dementievriendelijke gemeenten’ is een initiatief van Alzheimer Nederland en het Ministerie van VWS. Hiertoe hebben we inmiddels een aantal stappen gezet. We organiseren maandelijks een Alzheimer Trefpunt en ook is het Alzheimer café weer terug. Dit zijn informatie- en ontmoetingsplaatsen voor mensen met dementie en hun naasten. Ook worden er GOEDtraining van Samen Dementievriendelijk aangeboden voor medewerkers van onze gemeente, alsook voor bedrijven, en sport-, muziek- en hobbyverenigingen die handvatten geeft hoe om te gaan met mensen met dementie zodat mensen met dementie zo lang mogelijk mee kunnen blijven doen. Vanuit de Rijswijkse woonzorgvisie zijn ambities gesteld voor de huisvestingsopgave voor kwetsbare ouderen.

Zo willen we 'Wonen met een Plus' woningen toevoegen aan het woningaanbod. Deze woningen met een plus voldoen aan een aantal eisen, waardoor mensen langer thuis kunnen blijven wonen in deze woning. Hiertoe worden specifieke ‘Wonen met een Plus’ wooncomplexen gebouwd. 25.078432

pagina 36 van 48

Ook is er een seniorenmakelaar die ouderen helpt bij het vinden van een nieuwe woning die beter aansluit bij hun nieuwe woonbehoeften. Wat willen we bereiken Vitaal ouder worden Vitaal ouder worden betekent meer dan alleen het voorkomen van ziekte. Het gaat om het behouden van regie, het stimuleren van beweging, sociale verbondenheid en mentaal welbevinden. De vergrijzing van Rijswijk vraagt om een toekomstgerichte aanpak waarin vitaal ouder worden wordt ondersteund in de eigen leefomgeving, met ruimte voor eigen keuzes en passende ondersteuning waar nodig. Doelstelling De gemeente wil een omgeving creëren waarin ouderen gestimuleerd worden om actief te blijven – zowel fysiek als sociaal. Sport en bewegen, ontmoetingsplekken, vrijwilligerswerk en zinvolle daginvulling dragen bij aan het behoud van vitaliteit. Ook preventie van eenzaamheid, valincidenten en gezondheidsproblemen is hierin essentieel. Bij de maatregelen die we gaan inzetten onderscheiden we de groep senioren (65-75 jaar) en de groep (kwetsbare) ouderen (75plussers). Voor beide groepen is het van belang zo lang mogelijk vitaal te blijven, waarbij juist bij de senioren ingezet wordt op hun leefstijl zodat kwetsbaarheid op latere leeftijd voorkomen of zoveel mogelijk beperkt of uitgesteld kan worden en de eigen regie over hun eigen leven zoveel mogelijk behouden blijft.

Specifieke aandacht is er voor ouderen met een migratieachtergrond, een lage SES en beperkte gezondheidsvaardigheden, bijvoorbeeld de toegang tot eHealth.

We geven hier invulling aan door: - Het bewegen onder ouderen te blijven stimuleren door onder andere het aanbieden van een passend beweegaanbod. - Bewustwording te vergroten onder (toekomstige) ouderen zodat ze realiseren wat ouder worden betekent en weten wat ze zelf kunnen doen om vitaal ouder te worden en kwetsbaarheid te beperken of uit te stellen.

25.078432

pagina 37 van 48

-

-

Toegankelijke informatie en ondersteuning aan ouderen door onder andere het tijdig signaleren van en doorverwijzen bij hulp- en zorgvragen en te zorgen voor betrouwbare informatie over een gezonde leefstijl (Alzheimercafés) met extra aandacht voor ouderen met beperkte gezondheidsvaardigheden en ouderen met een migratieachtergrond. Ook dient er aandacht te zijn voor het ontwikkelen van digitale vaardigheden bij ouderen en de inzet van technologische ondersteuning in te zetten bij het vitaal ouder worden. Het stimuleren van het sociaal welbevinden van ouderen door onder andere ontmoeting te stimuleren door het vrijwilligerswerk onder de aandacht brengen van ouderen en een (buiten)ruimte te creëren waar ontmoeting en sociale cohesie worden gestimuleerd. Het worden van een dementievriendelijke gemeente om mensen met dementie en hun mantelzorgers zo lang mogelijk mee te laten doen in de samenleving. Invulling te geven aan vitaal oud(er) worden in de wijk waarbij ouderen zo lang mogelijk huis blijven wonen en minder afhankelijk zijn van professionele zorg en ondersteuning door o.a. het vergroten van zelf- en samenredzaamheid (reablement).

Relevante indicatoren die we volgen (per wijk en SES waar beschikbaar) - Percentage ouderen met een (zeer) goed ervaren gezondheid - Percentage ouderen dat zich eenzaam voelt - Percentage ouderen met dementie - Percentage ouderen met een functionele beperking - Percentage ouderen dat kwetsbaar is - Percentage ouderen dat voldoet aan de beweegrichtlijn

25.078432

pagina 38 van 48

4. Samenwerken aan gezondheid 4.1 Interne en externe samenwerking Het creëren van meer gezonde levensjaren voor alle Rijswijkers, het vergroten en bevorderen van de (ervaren) gezondheid voor iedereen met extra inzet op het verkleinen van gezondheidsverschillen, vraagt om een integrale benadering. Gezondheid kent immers diverse determinanten die bepalend zijn voor de gezondheid: persoonsgebonden factoren, leefstijl en de fysieke en sociale omgeving. Daarom zetten we als gemeente in op domeinoverstijgende samenwerking met interne afdelingen én externe partners. Binnen onze gemeente wordt nauwe samenwerking bevorderd tussen de domeinen gezondheid, sport, welzijn, onderwijs, jeugd, ruimtelijke ordening, werk en inkomen en veiligheid. Gezondheid is hierin een verbindend thema: het krijgt – voor zover dit nog niet het geval is – een plek in alle relevante beleidsterreinen. Door kennis en krachten te bundelen, zorgen we voor samenhangend beleid en effectieve uitvoering op wijk- en buurtniveau. Daarnaast werken we samen met een breed scala aan maatschappelijke partners in de stad en regio: van huisartsen, GGD en zorgaanbieders tot scholen, sportverenigingen, welzijnsorganisaties, woningcorporaties, bedrijven en bewonersinitiatieven. Deze partners hebben elk hun eigen rol en verantwoordelijkheid in het bevorderen van gezondheid en het creëren van een gezonde leefomgeving.

Samenwerkingspartners Gezondheid(sbeleid) gemeente Rijswijk

We investeren actief in het opbouwen en onderhouden van deze samenwerkingen, onder andere via lokale netwerken, gezamenlijke projectgroepen en wijkgerichte aanpakken. Door structureel samen te werken aan gedeelde doelen ontstaat er meer samenhang in het aanbod, worden interventies beter op elkaar afgestemd en kunnen we kwetsbare groepen gerichter bereiken. Het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het hierop Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA), Gezond en Actief 25.078432

pagina 39 van 48

Leven Akkoord (GALA) en het Hoofdlijnen akkoord Ouderen (HLO) (voortbordurende op het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO)) dragen bij aan deze integrale samenwerking. Deze akkoorden geven richting aan de duurzame samenwerkingsverbanden die nodig zijn om toekomstbestendige zorg verder te ontwikkelen en de gezondheid van onze inwoners te verbeteren en gezondheidsverschillen te verkleinen. Met het GALA is er een extra impuls gekomen in het realiseren van onze gezondheidsdoelen. Samen met onze partners blijven we streven naar een gezonde Rijswijkse generatie in 2040. Ook werken we samen met zorg- en welzijnspartijen in de regio aan het IZA en treffen we voorbereidingen voor het AZWA. Het IZA is regionaal uitgewerkt voor de regio H5: Den Haag, Leidschendam-Voorburg, Wassenaar, Zoetermeer en Rijswijk in het plan van aanpak ‘Haaglanden Gezonder’ dat voortbouwt op het Regioplan. Onze missie is een gezonder Haaglanden, met toegankelijke en betaalbare zorg en ondersteuning voor alle inwoners van o.a. Rijswijk. We zetten ons samen in om de verschillen in gezondheid tussen inwoners verkleinen door o.a.:  Preventie en minder gebruik van zorg: het voorkomen van (verergering) van zorg en welzijnsbehoeften, door problemen te voorkomen en zorg en ondersteuning anders, en meer in samenhang op te pakken.

 Benutten en behouden van capaciteit: professionals inzetten waar ze het hardst nodig zijn, het aanbod optimaal organiseren (digitaal, groepsverband) en inzet op het aantrekken, behouden en benutten van geschikte mensen. Om dit te bereiken is samenwerking tussen het sociaal en medisch domein noodzakelijk. We willen instroom in het medisch domein voorkomen door ons te richten op positieve gezondheid in plaats van zorg. We zijn als gemeente partner van de Visie eerstelijnszorg, waarbij vanuit de visie het doel is zoveel mogelijk hulpvragen te behandelen in het sociaal domein (0e lijn), waar nodig op te schalen naar huisartsenzorg (1e lijn) en indien noodzakelijk naar medisch specialistisch zorg (2e lijn). We zetten deze regionale samenwerking voort, waarbij we gezamenlijk met onze partners vorm, inhoud en uitvoering gaan geven aan het Aanvullende Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA), alsook het recent verschenen Samenhangende Preventieakkoord. Vanuit deze strategie zullen we de collectieve preventieketen samen met onze zorg- en welzijnspartners op zowel regionaal als lokaal niveau vanuit de diverse leefgebieden verder versterken. Deze integrale samenwerking is geen einddoel, maar een continu proces dat vraagt om gezamenlijke inzet, vertrouwen, en een gedeelde visie op gezondheid.

Alleen samen kunnen we bouwen aan een gemeente waarin iedereen de kans heeft op gezond op te groeien, te leven en vitaal oud te worden.

4.2 Wijkgerichte aanpak en partner- en inwonersparticipatie Met voorliggend gezondheidsbeleid geven we richting aan wat we als gemeente willen bereiken de komende jaren. Bij het opstellen van dit beleid zijn onze maatschappelijke partners betrokken, is gebruik gemaakt van de burgerpeiling 2024 en is de Adviesraad Sociaal Domein actief betrokken en om advies gevraagd. Vanuit dit beleid wordt een uitvoeringsagenda opgesteld waarin staat hoe we onze doelen uit het gezondheidsbeleid willen bereiken en op welke wijze we het beleid concreet gaan uitvoeren, inclusief de beschikbare financiële middelen. Wijkgerichte aanpak Vanuit ieder thema wordt er gewerkt met een gedifferentieerde aanpak. Dit omdat er uit de wijkprofielen van de gemeente zogenaamde aandachtswijken aan te wijzen zijn waar de inwoners een minder goede gezondheid hebben dan inwoners van de andere wijken. Het gaat hier om de wijken Plaspoelpolder (wijk 05), Stationskwartier, Kleurenbuurt en Artiestenbuurt (wijk 06), 25.078432

pagina 40 van 48

Muziekbuurt en Stervoorde (wijk 07), Eikelenburg en Hoekpolder (wijk 09). Deze wijken vertegenwoordigen meer dan een derde van de totale Rijswijkse bevolking. Per wijk zal gekeken worden wat passende interventies zijn; maatwerk in plaats van generieke voorliggende voorzieningen. We zetten in op (erkende) interventies voor specifieke doelgroepen of wijken om de gezonde generatie voor iedere inwoner van Rijswijk mogelijk te maken. De wijkgerichte aanpak sluit aan op punt 1 uit het 10-puntenplan van onze welzijnspartner Welzijn Rijswijk: ‘Investeer structureel in de kwetsbare buurten’. Partner- en inwonersparticipatie Om te komen tot een uitvoeringsagenda die aansluit bij de actuele behoeften en kansen binnen onze gemeente, wordt een breed participatieproces ingericht. Zowel onze partners als inwoners worden actief betrokken bij het opstellen van de uitvoeringsagenda. Dit doen we door een combinatie van participatiemomenten, zoals initiatieven waarin inwoners meedenken over het gezonder maken van hun wijk, thematafels met onze partners en vragenlijsten voor brede toegankelijkheid. Want onze doelstellingen kunnen we alleen realiseren als we de behoeften, ervaringen en expertise benutten van onze inwoners en partners.

We hanteren voor de participatie ons participatiebeleid, waarin we partners en inwoners aan elkaar kunnen verbinden, en hen eigenaar kunnen laten zijn van hun aandeel in het realiseren van duurzame gezondheidswinst. Per thema zal gekeken worden wat de best passende en meest optimale vorm van participatie is en welke partners betrokken worden, ieder vanuit hun eigen verantwoordelijkheid en rol in het bevorderen van gezondheid. Belangrijk hierin zijn in ieder geval: Hadoks en Arts en Zorg (huisartsen), GGD Haaglanden, Centrum voor Jeugd en Gezin en Jeugdgezondheidszorg Zuid-West, Welzijn Rijswijk, Sportief Besteedgroep, Indigo en Parnassia (GGZ), sportverenigingen, school- en kinderopvangorganisaties, CZ zorgverzekeraar en overige zorgaanbieders (ziekenhuizen en verloskundige praktijken). In dialoog met zowel onze partners als inwoners vormen we een sterke gemeenschap en een sterke stad: ‘Samen Sterker, Samen Gezonder’.

25.078432

pagina 41 van 48

5. Vervolgstappen en monitoring realisatie doelstellingen Per thema worden in de uitvoeringsagenda, mede op basis van de in paragraaf 4.2 beschreven participatie, de maatschappelijke doelstellingen uit voorliggend beleid, vertaald naar meetbare strategische en operationele doelstellingen, inclusief de benodigde activiteiten, resultaten en (financiële) middelen en capaciteiten die nodig zijn om de doelen te behalen.

Doelenboom: van maatschappelijke ambities Gezondheidsbeleid naar strategische en operationele doelen in de uitvoeringsagenda

Per thema wordt de doelenboom toegepast en uitgewerkt wat leidt tot een uitvoeringsagenda. Per thema worden activiteiten voor de komende beleidsperiode bepaald die moeten bijdragen aan het realiseren van de doelstellingen. Hierbij wordt – zoals per thema reeds aangegeven – aansluiting gezocht bij activiteiten en interventies die op dit moment ingezet worden. Hierbij vindt toetsing plaats in welke mate deze bijdragen aan het realiseren van het doel, waar (bij)sturing nodig is en/of waar aanvullende of nieuwe (erkende) interventies of activiteiten nodig zijn, inclusief de hiertoe benodigde (financiële) middelen en capaciteiten. Samen met betrokken partijen wordt besproken op welke (data-geïnformeerde) wijze en frequentie de monitoring en evaluatie van de doelstellingen gaat plaatsvinden, in aansluiting op de indicatoren zoals benoemd in dit gezondheidsbeleid. Door middel van deze monitoring ontstaat per thema inzicht in de voortgang van de doelstellingen en worden trends en eventuele knelpunten (vroegtijdig) gesignaleerd. Deze monitoring is de basis voor het gesprek met onze betrokken partners én inwoners wat er in de activiteiten, interventies en/of de uitvoering verbeterd kan worden. Zo nodig worden aanbevelingen voor bijsturing of aanpassing van doelstellingen geformuleerd (nieuwe activiteiten of interventies, verschuiving van (financiële) middelen, etc.).

Aanvullend hierop vindt ook periodiek toetsing van de doelstellingen plaats op nieuwe lokale, regionale of landelijke ontwikkelingen. Dit zodat we als gemeente blijven voldoen aan actuele kaders en blijven(d) aansluiten bij nieuwe ontwikkelingen. Dit voorkomt dat doelen verouderen en kunnen we nieuwe kansen benutten voor o.a. subsidies. Ook zorgt dit voor tijdige bijsturing en een dynamisch gezondheidsbeleid dat gedurende de beleidsperiode gebaseerd blijft op actuele kaders en ontwikkelingen. 25.078432

pagina 42 van 48

Bij het uitwerken van de monitorings- en evaluatiecyclus – als onderdeel van de uitvoeringsagenda – sluiten we zoveel mogelijk aan bij bestaande informatiebronnen, waaronder de GGD-cijfers en monitors, gezondheidsgidsen, wijkmonitors en buurtatlas en onze eigen cijfers vanuit de afdeling Bedrijfsvoering. De GGD heeft een belangrijke wettelijke taak in het verzamelen van data en het geven van inzicht in de gezondheidssituatie van de bevolking. Ook adviseert de GGD over effectieve gezondheidsbevorderende interventies, op onder andere het gebied van een gezonde leefstijl, gezonde leefomgeving en sport en bewegen. Deze kennis- en adviesfunctie wordt dan ook samen met de GGD verder versterkt en toegepast bij uitvoering en monitoring van onze doelstellingen. Ook wordt bij de monitoring gebruik gemaakt van outputsturing door de subsidieverantwoording en -evaluatie en monitoring van de (regionale) ketenaanpakken. Tevens wordt gewerkt aan een pilot ‘impact meten’ binnen onze gemeente. Op basis van de uitkomst van deze pilot wordt gekeken of en op welke wijze de impact van ingezette acties en interventies uit de uitvoeringsagenda gemeten en toegevoegd kan worden aan de monitorings- en evaluatiecyclus.

25.078432

pagina 43 van 48

Bijlage 1 Wijkprofielen

25.078432

pagina 44 van 48

25.078432

pagina 45 van 48

25.078432

pagina 46 van 48

25.078432

pagina 47 van 48

25.078432

pagina 48 van 48