Bijlage B Gezondheidsbeleid Rijswijk 2026-2029

Samen Sterker, Samen Gezonder Een stevige basis voor een lang en vitaal leven Gezondheidsbeleid Rijswijk 2026-2029

Corsanummer 25.078432

15-10-2025 10:55

pagina 1 van 48

Inhoudsopgave Voorwoord .............................................................................................................................................. 4 1.

Inleiding ..................................................................................................................................... 5 1.1 Leeswijzer ................................................................................................................................... 5

2.

Visie op gezondheidsbeleid ....................................................................................................... 6 2.1 Brede blik op gezondheid ............................................................................................................. 6 Persoonsgebonden factoren ............................................................................................................ 6 Leefstijl ............................................................................................................................................. 6 Fysieke en sociale omgeving ............................................................................................................ 6 2.2 Leidende principes sociaal domein .............................................................................................. 7 We stellen de inwoner centraal ....................................................................................................... 7 We stimuleren eigen kracht en reiken de hand waar nodig ............................................................ 8 We werken effectief samen ............................................................................................................. 9

3.

Onze ambities en speerpunten 2026-2029 ............................................................................. 11 3.1

Gezond opgroeien ................................................................................................................... 13

Waarom dit thema? ....................................................................................................................... 13 Verbinding met andere programma’s en beleidsdomeinen .......................................................... 14 Wat doen we al op dit thema?....................................................................................................... 15 Wat willen we bereiken ................................................................................................................. 16 3.2

Gezonde leefstijl ...................................................................................................................... 19

Waarom dit thema? ....................................................................................................................... 19 Verbinding met andere programma’s en beleidsdomeinen .......................................................... 20 Wat doen we al op dit thema ........................................................................................................ 20 Wat willen we bereiken ................................................................................................................. 21 3.3

Mentale gezondheid ................................................................................................................ 25

Waarom dit thema? ....................................................................................................................... 25 Verbinding met andere programma’s en beleidsdomeinen .......................................................... 26 Wat doen we al op dit thema ........................................................................................................ 26 Wat willen we bereiken ................................................................................................................. 27 3.4

Gezonde leefomgeving ............................................................................................................ 30

Waarom dit thema? ....................................................................................................................... 30 Verbinding met andere programma’s en beleidsdomeinen .......................................................... 31 Wat doen we al op dit thema ........................................................................................................ 31 Wat willen we bereiken ................................................................................................................. 32 3.5

Vitaal oud(er) worden ............................................................................................................. 35

Waarom dit thema? ....................................................................................................................... 35 Verbinding met andere programma’s en beleidsdomeinen .......................................................... 35 25.078432

pagina 2 van 48

Wat doen we al op dit thema ........................................................................................................ 36 Wat willen we bereiken ................................................................................................................. 37 4.

Samenwerken aan gezondheid ............................................................................................... 39 4.1 Interne en externe samenwerking ............................................................................................. 39 4.2 Wijkgerichte aanpak en partner- en inwonersparticipatie ....................................................... 40 Wijkgerichte aanpak ...................................................................................................................... 40 Partner- en inwonersparticipatie ................................................................................................... 41

5.

Vervolgstappen en monitoring realisatie doelstellingen ....................................................... 42

Bijlage 1 Wijkprofielen.......................................................................................................................... 44

25.078432

pagina 3 van 48

Voorwoord Gezondheid is veel meer dan de afwezigheid van ziekte. Het gaat ook om de mogelijkheid om mee te doen in de samenleving, je goed voelen en perspectief hebben. Als gemeente vinden wij het belangrijk dat iedere Rijswijker – jong en oud, ongeacht achtergrond – de kans krijgt om gezond en veerkrachtig te leven. We weten dat we als gemeente invloed hebben op de gezondheid van onze inwoners. Bijvoorbeeld door te zorgen voor plekken waar je kunt bewegen en sporten, het investeren in een groene en gezonde leefomgeving in onze stad en door gezonde keuzes makkelijker en aantrekkelijker te maken. Daarom presenteren wij dit lokale gezondheidsbeleid. Het is tot stand gekomen met inbreng van partners binnen en buiten de gemeente, en met input van onze inwoners door een burgerpeiling. Samen hebben we gekeken naar de uitdagingen waar we voor staan. Dit beleid laat zien waar we naartoe willen: meer gezonde levensjaren voor alle Rijswijkers. We zetten in op het vergoten van de gezondheid en het welzijn voor iedereen met extra inzet op het verkleinen van gezondheidsverschillen. Met als stip op de horizon een gezonde generatie in 2040, met weerbare, gezonde mensen die kunnen opgroeien, leven, werken en wonen in een sociale en groene leefomgeving. Wij kunnen dit niet alleen. Samenwerking is de sleutel.

Daarom nodig ik iedereen uit om met ons mee te doen en bij te dragen aan een gezond en veerkrachtig Rijswijk. Alleen samen kunnen we ervoor zorgen dat gezondheid geen toevallige uitkomst is, maar een vanzelfsprekende basis voor iedereen: ‘Samen Sterker, Samen Gezonder’. Mark Wit, Wethouder Energietransitie, Duurzaamheid & Milieu, Openbare ruimte, Volksgezondheid en Kunst & Cultuur

25.078432

pagina 4 van 48

1. Inleiding Als gemeente willen we de gezondheid van onze inwoners bevorderen. We willen dat burgers zowel fysiek als mentaal gezond zijn en hun leven invulling kunnen geven op een manier die bij hen past. Met dit gezondheidsbeleid richten we ons op wat wij de komende vier jaar samen nog meer kunnen doen om Rijswijk gezonder te maken – aanvullend op de initiatieven en interventies die reeds gedaan worden. Investeren in publieke gezondheid leidt tot een gezondere samenleving en is dan ook van groot belang. De rol en taak van de gemeenten is vastgelegd in de Wet publieke gezondheid (Wpg). De gemeente heeft een wettelijke taak om maatregelen te nemen die de gezondheid beschermen en bevorderen voor de inwoners of specifieke groepen daaruit. Met het vaststellen van dit beleid geven wij invulling aan deze taak en geven wij aan wat onze ambitie is met betrekking tot de gezondheid van de inwoners van onze stad en hoe we dit willen bereiken in een uitvoeringsagenda. Onze ambitie met betrekking tot gezondheid is breed. Tegelijkertijd brengen we focus aan door het stellen van prioriteiten. Het beleid bouwt voort op de basis van het coalitieakkoord ‘Gezonde groei! Rijswijkse koers 2022-2026’ waarin we de ambitie hebben uitgesproken dat inwoners zo lang mogelijk zelfstandig leven.

En bij wie dat niet zelfstandig kan, bieden we samen met onze maatschappelijke partners een passend hulpaanbod. Inwoners doen op eigen kracht, of door (tijdelijke) hulp, mee in een sociaal veilige en vitale samenleving12. Deze ambitie sluit aan bij de stip op de horizon uit GALA (Gezond en Actief Leven Akkoord): ‘Een gezonde generatie in 2040, met weerbare, gezonde mensen die kunnen opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving, en waarin sprake is van een sterke sociale basis’. Ook zetten we de ambities van het lokaal preventieakkoord door, bouwen we voort op de nota ‘Lokaal Gezondheidsbeleid 2019-2022’, ons plan van aanpak brede SPUK inclusief de uitvoeringsagenda brede SPUK, op het lokale “Sportakkoord 2” en op wat we reeds samen met onze maatschappelijke partners hebben bereikt. We actualiseren en versterken onze aanpak, voortbordurend op de landelijke, regionale en lokale bestaande plannen en initiatieven. 1.1 Leeswijzer We starten ons gezondheidsbeleid met onze visie op gezondheid en wat onze leidende principes zijn. Vervolgens werken we de thema’s uit waar we de komende jaren onze focus op leggen, gebaseerd op de huidige staat van de stad, en in aansluiting op de reeds bestaande plannen en initiatieven.

In hoofdstuk 4 beschrijven we hoe we als gemeente inzetten op domeinoverstijgende samenwerking met interne afdelingen én externe partners om onze doelstellingen op het gebied van gezondheid te realiseren. Tot slot wordt in hoofdstuk 5 aangegeven wat onze vervolgstappen zijn op basis van dit beleid en hoe we de resultaten gaan monitoren.

1 Collegewerkprogramma Gezonde Groei! Rijswijkse koers 2022-2026 2 Kadernota sociaal domein 2.0

25.078432

pagina 5 van 48

2. Visie op gezondheidsbeleid 2.1 Brede blik op gezondheid Gezondheid is voor iedereen van grote waarde. Gezondheid is meer dan ‘niet ziek zijn’. Factoren die invloed hebben op de gezondheid, gaan verder dan het gezondheidsdomein. Sociaaleconomische status, eenzaamheid, onderwijs, werk, sporten en bewegen, discriminatie, een beperking, opleiding of de (kwaliteit van de) leef- en sociale omgeving hebben allemaal invloed op hoe gezond je bent en hoe je je gezondheid ervaart. Om de diverse (achterliggende) factoren van gezondheidsvraagstukken aan te pakken en gezondheidswinst te realiseren is dan ook een brede kijk op gezondheid nodig. Het gedachtengoed van Positieve Gezondheid3 biedt een bredere blik op gezondheid, waarbij het accent niet ligt op ziekte, maar op mensen zelf, hun veerkracht en op wat hun leven betekenisvol maakt. Positieve Gezondheid draagt zo bij aan de verschuiving van ‘ziekte en zorg’ naar ‘gezondheid en gedrag’. Gezondheid gaat dus over veel aspecten, zogenaamde determinanten, bestaande uit factoren die gezondheid positief of negatief beïnvloeden. Dit maakt dat gezondheid een complex begrip is. Het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) hanteert voor de verschillende determinanten van gezondheid de volgende indeling4: persoonsgebonden factoren, leefstijl en de fysieke en sociale omgeving.

Determinanten van gezondheid5

Persoonsgebonden factoren Persoonsgebonden factoren zijn voor alle inwoners anders. Hoe we onze gezondheid ervaren is ook voor iedereen verschillend. Persoonsgebonden factoren ontwikkelen zich vaak via een wisselwerking tussen genen, leefstijl en omgevingsfactoren. Deze factoren zijn dus zowel genetisch (niet beïnvloedbaar, waaronder leeftijd en geslacht) als verworven (wel beïnvloedbaar door leefgewoonten, waaronder bloeddruk, cholesterol en overgewicht). Leefstijl Bij leefstijlfactoren gaat het om gedrag dat een gunstige of een ongunstige invloed kan hebben op de gezondheid, zoals voeding, lichaamsbeweging, seksueel risicogedrag, roken en alcoholgebruik. Fysieke en sociale omgeving Naast de persoonsgebonden factoren en leefstijl zijn de sociale en fysieke omgeving van grote invloed op gezondheid. De sociale omgeving zijn de sociale verbanden waarin mensen leven, alsook de sociale invloeden en omvat het geheel van sociale, culturele en levensbeschouwelijke factoren die 3 https://www.iph.nl/positieve-gezondheid/wat-is-het/

4 RIVM, Factsheet Impactvolle Determinanten van gezondheid, 2025 5 RIVM, Factsheet Impactvolle Determinanten van gezondheid, 2025

25.078432

pagina 6 van 48

van invloed zijn op het menselijk gedrag. Onderwerpen die gerelateerd zijn aan de sociale omgeving zijn bijvoorbeeld inclusie binnen gemeenschappen, arbeid, participatie, (sport)verenigingen, eenzaamheid en sociaaleconomische status. Bij de fysieke omgeving gaat het om de omgevingsfactoren zoals luchtkwaliteit, waterkwaliteit, geluid(shinder), kwaliteit van de woon- en werkomgeving, openbare ruimten en voorzieningen in de stad zoals speel- en sportplekken, maar ook culturele voorzieningen en gezondheidsvoorzieningen zoals tand- en huisartsen. In de omgevingsvisie ‘Gezonde buitenplaats in de Metropool’6 is gezondheid één van de pijlers, wat betekent dat bij de inrichting van de stad rekening gehouden wordt met (de invloed van de ruimtelijke omgeving op) gezondheid. Bovenstaande integrale kijk op gezondheid geeft ons een gemeenschappelijke basis om samen met onze maatschappelijke partners te werken aan een gezonder Rijswijk, waarbij de inwoners centraal staan en de eigen regie bevorderd wordt. Dit sluit ook aan bij onze visie op de toekomst van Rijswijk waarbij de samenleving van Rijswijk in 2050 een brede welvaart kent7. Om deze beweging naar de voorkant te kunnen maken met de focus op een preventieve aanpak, is het nodig om de sociale basis en het sociale domein te versterken8.

Hiertoe hanteren we voor ons gezondheidsbeleid dan ook de leidende principes sociaal domein die ons kompas vormen bij (de uitvoering van) onze ambities en doelstellingen.

2.2 Leidende principes sociaal domein Leidende principes zijn vuistregels die richting geven aan het handelen vanuit verschillende domeinen, thema’s en werkvelden. Ze helpen om doelen van het maatschappelijk en sociaal domein te vertalen naar structuren en werkprocessen (inrichting) en naar uitvoering van activiteiten (verrichting). Ze bieden een gezamenlijke focus voor langere termijn. Belangrijk is wel dat ze door alle betrokkenen gedragen worden, doorleefd zijn en uitnodigend om elkaar erop aan te spreken.9 Vanuit ‘Rijswijk samen dichtbij’ zijn leidende principes opgesteld voor het sociaal domein. Het gezondheidsbeleid sluit aan bij deze leidende principes. We stellen de inwoner centraal ‘De behoeften en mogelijkheden van de inwoner in de context vormen het startpunt voor onze dienstverlening. We nemen de ruimte om creatieve oplossingen te bedenken, met het oog op het realiseren van het grootst mogelijke maatschappelijke effect.’ Inclusie – iedereen doet mee De stad dat zijn wij samen. Rijswijk kent een diverse gemeenschap bestaande uit inwoners opgegroeid in Rijswijk, inwoners afkomstig van buiten de stadsgrenzen, expats en (arbeids)migranten. En ook op andere gebieden dan herkomst zijn wij divers, waaronder op religies, levensovertuigingen, culturen, beperkingen, gender en geaardheid.

Rijswijk zet zich in voor een diverse en inclusieve gemeente waarin iedereen zichzelf kan zijn en iedereen mee kan doen. Met voorliggend beleid willen we aansluiten bij de behoeften en mogelijkheden van onze inwoners. We blijven inzetten op een breed en toegankelijk preventief sport- en gezondheidsaanbod voor alle inwoners. Dit doe we door een wijkgerichte aanpak en in te zetten op specifieke groepen om zo effectief en duurzaam mogelijk tegemoet te komen aan gezondheidsvraagstukken. Hierbij hebben we aandacht voor de verschillen, zonder dat we stigmatiseren.

6 Ontwerp Omgevingsvisie Rijswijk ‘Gezonde Buitenplaats in de Metropool’ februari 2025. 7 Ontwerp Omgevingsvisie Rijswijk ‘Gezonde Buitenplaats in de Metropool’ februari 2025. 8 GALA – Gezond en Actief Leven Akkoord 2023.

9 https://www.movisie.nl/sites/movisie.nl/files/2020-12/Leidende-principes_0.pdf

25.078432

pagina 7 van 48

Kansengelijkheid Inclusie betekent ook kansengelijkheid. De diverse gemeenschap in Rijswijk zorgt ook voor verschillen in (ervaren) gezondheid en levensverwachting. Verschillende sociale factoren, als ongunstige woon- en werkomstandigheden, ongezondere leefstijl, armoede en schulden veroorzaken zogenaamde sociaaleconomische gezondheidsverschillen. Dit zijn systematische verschillen in gezondheid en levensverwachting, afhankelijk van iemands positie in de maatschappij. Wie rijker en hoger opgeleid is, leeft gemiddeld langer en in betere gezondheid. Zo worden hoger opgeleiden gemiddeld 5 jaar ouder en leven gemiddeld 14 jaar langer in goede gezondheid dan lager opgeleiden10. In Rijswijk is 22,5% van de bevolking laag opgeleid11, 38,1% middelbaar opgeleid12 en 39,4% hoog opgeleid1314. Als gekeken wordt naar inkomen en vermogen zijn de verschillen nog groter: de 20 procent meest welvarende mensen in Nederland worden ruim 8 jaar ouder en leven 24 jaar langer in goede gezondheid in vergelijking tot de 20% minst welvarende mensen in Nederland. In Rijswijk ligt het aandeel welvarende inwoners op ruim 24% ten opzichte van 36% minst welvarende inwoners15. Deze sociaaleconomische gezondheidsverschillen zijn in eerste instantie onrechtvaardig en ongunstig voor de betreffende mensen en hun kinderen. Hun kwaliteit van leven is lager dan mogelijk had gekund.

Daarnaast heeft dit ook impact op de mogelijkheden deel te nemen aan de samenleving. Zo is bijvoorbeeld hun financiële ruimte vaak beperkter, waardoor deelname aan sport, cultuur, verenigingsleven of scholing minder vanzelfsprekend is. Daarnaast wonen zij vaker in wijken met minder voorzieningen en sociale ontmoetingsplekken, en beschikken zij over kleinere of minder diverse netwerken, waardoor informatie over kansen en regelingen hen minder goed bereikt. Dit maakt dat sociaaleconomische gezondheidsverschillen de mogelijkheden beletten tot meer kansengelijkheid en brede welvaart. We willen de komende jaren de kansengelijkheid verder vergroten en gezondheidsachterstanden verkleinen. Dit betekent dat ongelijk geïnvesteerd moet worden. Naast een collectief en preventief gezondheidsaanbod voor iedereen, investeren we dan ook in specifieke interventies voor de inwoners in die wijken die dit het hardst nodig hebben. Want wij willen dat iedere Rijswijker gelijke kans heeft op een zo gezond mogelijk leven. En hiermee stellen we het gezondheidspotentieel centraal gericht op de zo grootst mogelijke gezondheidswinst. We stimuleren eigen kracht en reiken de hand waar nodig ‘We zetten in op het versterken van de inwoner in eigen kracht, wijzen de inwoner de weg en nemen over indien noodzakelijk.

We luisteren aandachtig en zijn duidelijk in wat we wel of niet kunnen betekenen.’ Eigen kracht en verantwoordelijkheid Een gezond Rijswijk begint bij de kracht van inwoners zelf. Ons uitgangspunt is – in lijn met de Kadernota sociaal domein 2.0 ‘Samen verder voor eigen regie’ – dat iedere inwoner – van jong tot oud en ongeacht achtergrond – beschikt over het vermogen om invloed uit te oefenen op zijn of haar gezondheid en welzijn. Als gemeente stimuleren en bevorderen we het nemen en dragen van eigen verantwoordelijkheid (eigen kracht) door alle inwoners.

10 SER advies. 2023. Gezond opgroeien, wonen en werken.

11 Dit omvat onderwijs op het niveau van basisonderwijs, het vmbo, de eerste 3 leerjaren van havo/vwo en de entreeopleiding, de voormalige

assistentenopleiding (mbo1). 12 Dit omvat de bovenbouw van havo/vwo, de basisberoepsopleiding (mbo2), de vakopleiding (mbo3) en de middenkader- en specialistenopleidingen (mbo4). 13 Dit omvat onderwijs op het niveau van hbo of wo. 14 Rijswijk in Cijfers - Onderwijsniveau - 2022 - Rijswijk 15 Rijswijk in Cijfers - Percentages - 2023 - Rijswijk 25.078432

pagina 8 van 48

We richten ons op het bevorderen van zelfredzaamheid, gezondheidspotentieel en sociale samenhang. Dit sluit aan bij onze visie op gezondheid waarbij we investeren in gezondheidsvaardigheden en het activeren van informele netwerken. Inwoners die meer grip ervaren op hun leven en gezondheid, zijn beter in staat om gezonde keuzes te maken en actief deel te nemen aan de samenleving. Normaliseren We gaan ervan uit dat inwoners veel zelf kunnen, al dan niet met (tijdelijke) ondersteuning. Om te komen tot een duurzaam zorglandschap en (maatschappelijke) voorzieningen voor onze inwoners (het toegankelijk, beschikbaar en betaalbaar houden hiervan), is normaliseren belangrijk. Als gemeente verstaan we onder normaliseren: ‘het accepteren dat we niet alle problemen kunnen oplossen – en dat ook niet moeten willen – zodat we in staat blijven hulp te bieden aan inwoners die dit echt nodig hebben. Niet elke kwetsbaarheid of moeilijkheid hoeft te worden geproblematiseerd of gelabeld. Wij gaan ervan uit dat inwoners veel zelf kunnen. Samen met mensen in hun omgeving vinden ze oplossingen voor alledaagse problemen. Verwijzers en andere professionals werken vanuit deze gedachte. Bij het verlenen van hulp doen we dat wat nodig is. Dat wat we doen, doen we goed. Dit betekent niet dat we minder gaan doen, maar het anders gaan doen’.

Dit gedachtegoed van normaliseren verankeren we in ons beleid, maar ook in de praktijk. Door te normaliseren voorkomen we onnodige zorginterventies, bevorderen we de eigen kracht en dragen we bij aan een stad waarin we problemen van inwoners herkennen zonder deze direct te problematiseren. Preventieve aanpak In lijn met onze brede blik op gezondheid, focussen we ons op het voorkomen van ziekte in plaats van het genezen van ziekte. Deze beweging naar de voorkant is nodig om de gezondheid van onze inwoners te verbeteren en de zorgkosten te beheersen. Een preventieve aanpak met extra aandacht voor de achterliggende factoren die invloed hebben op gezondheid16. Om ervoor te zorgen dat mensen zo lang mogelijk in goede gezondheid leven, wordt gedurende de gehele levensloop geïnvesteerd in gezondheid, beginnend voor de zwangerschap, tijdens de zwangerschap en in de eerste twee jaar van het leven daar deze fases sterk bepalend zijn voor de gezondheid op latere leeftijd. Hierbij zetten we extra in op vroegsignalering en gezondheidsbevordering vanuit de eigen kracht van onze inwoners. Daarnaast willen we als gemeente het goede voorbeeld geven daar waar het gaat om gezondheid. Dit doen we door als werkgever onze medewerkers te stimuleren tot gezonde leefgewoonten en bij te dragen aan het vergemakkelijken van het maken van gezondere en vitalere keuzes.

Dit doen we samen aan de hand van het huis van werkvermogen, waarvan ‘gezondheid en vitaliteit’ één van de pijlers is17. We werken effectief samen ‘We zoeken elkaar op, ook bij anderen domeinen. We benutten elkaars expertise en perspectief. We laten de inwoner pas los als we weten dat een ander de vraag heeft overgenomen.’ Samenhang in beleid en uitvoering De leidende principes zijn niet los van elkaar te zien. Ze versterken elkaar in de praktijk. Door uit te gaan van wat mensen wél kunnen (eigen kracht), hen te ondersteunen vanuit de eigen behoeften en mogelijkheden (inwoner centraal), en actief samen te werken, bouwen we aan een veerkrachtige gemeenschap waarin iedereen mee kan doen en gezondheid bevorderd wordt.

16 Ministerie van VWS. 2023. Gezond en Actief Leven Akkoord. 17 Vitaliteits- en verzuimbeleid gemeente Rijswijk

25.078432

pagina 9 van 48

Als gemeente geven we hierin het goede voorbeeld. Daar er veel (maatschappelijke) factoren van invloed zijn op gezondheid, is een integrale aanpak – met aandacht voor zowel zaken binnen als buiten het gezondheidsdomein – van belang. We werken dan ook domeinoverstijgend samen. In onze brede vraagverheldering in het sociaal domein nemen we gezondheid mee als één van de pijlers. Verder zetten we in op preventie, het activeren van het sociaal netwerk, het versterken van voorzieningen in de wijk en het verbinden van onder andere de beleidsterreinen zorg, WMO (Wet Maatschappelijke Ondersteuning), welzijn, inkomen & participatie, bestaanszekerheid, onderwijs, cultuur en wonen. Zo creëren we samen een gezonde leefomgeving waarin inwoners zich gesteund voelen om het beste uit zichzelf en hun omgeving te halen. In hoofdstuk 4 wordt nader in gegaan synergie en samenwerking gericht op het realiseren van gezondheidswinst.

25.078432

pagina 10 van 48

3. Onze ambities en speerpunten 2026-2029 Ons hoofddoel is meer gezonde levensjaren voor alle Rijswijkers. We gaan voor het vergroten en bevorderen van de (ervaren) gezondheid voor iedereen met extra inzet op het verkleinen van gezondheidsverschillen. Met als stip op de horizon een gezonde generatie in 2040, met weerbare, gezonde mensen die kunnen opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving, en waarin sprake is van een sterke sociale basis18. Om dit te bereiken staan we als gemeente de komende jaren voor een aantal structurele gezondheidsopgaven. Deze zijn gebaseerd op cijfers van o.a. het CBS, GGD, JGZ en Allecijfers.nl en de gesprekken met onze lokale maatschappelijke partners. Het verbeteren van de gezondheid en het realiseren van gezondheidswinst voor iedere Rijswijker vraagt om integrale samenwerking en een langdurige investering op de verschillende onderdelen van gezondheid. De komende jaren ligt onze focus dan ook op het investeren in de volgende inhoudelijke thema’s: 1. Gezond opgroeien 2. Gezonde leefstijl 3. Mentale gezondheid 4. Gezonde leefomgeving 5. Vitaal oud(er) worden

18 Sluit aan bij centrale missie Zorg en Gezondheid van VWS 2024-2027 en ambitie van Spuk GALA

25.078432

pagina 11 van 48

25.078432

pagina 12 van 48

3.1 Gezond opgroeien Waarom dit thema? De jeugd heeft de toekomst. We vinden dat ieder kind het recht heeft om gezond op te kunnen groeien. Het terugdringen van gezondheidsachterstanden begint al op jonge leeftijd, zelfs al voor de zwangerschap en tijdens de eerste 1000 dagen van een kind. Gezond opgroeien kan problemen en hulp- of zorgvragen voorkomen of beperken. Een gezonde leefstijl is echter bij jongeren nog niet vanzelfsprekend. Het grootste probleem wordt gevormd door te weinig bewegen en overgewicht. Ook groeit de huidige generatie op in een tijdperk met sociale media en toenemende digitalisering en schermtijd wat ook van invloed is op hun beweeggedrag en voedingspatroon19. Daarnaast neemt de mentale druk op jongeren toe, onder meer door de prestatiedruk in het onderwijs en de maatschappij. Als we naar de Rijswijkse jeugd kijken zien we onder andere het volgende20:  De doelstelling uit de vorige beleidsperiode om het percentage overgewicht of obesitas onder jongeren minimaal stabiel te houden op 9% is niet behaald. We zien in Rijswijk op basis van de meest recente cijfers dat 13,6%21 van de jongeren tot en met 15 jaar overgewicht of obesitas heeft. Bij de jongvolwassenen (16-25 jaar) is dit percentage zelfs 30,3% en ligt daarmee boven het gemiddelde van de gemeenten om ons heen (regio Haaglanden 25,4%) alsook het gemiddelde van Nederland (25%).

 Zowel de jongeren als de jongvolwassenen voldoen niet aan de norm voor gezond bewegen, de zogenoemde beweegrichtlijn. Bij de jongste jeugd, de 6-jarigen, voldoet 25,8% aan de beweegrichtlijn ten opzichte van ruim 34% in de regio Haaglanden. Ook de jeugdigen in Rijswijk tussen de 12-16 jaar bewegen onvoldoende: 14,2% voldoet aan de beweegrichtlijn ten opzichte van 15,3% in de regio Haaglanden. Hiermee is wel voldaan aan de doelstelling van de vorige beleidsperiode (het percentage jongeren dat niet voldoet aan de beweegrichtlijn tenminste stabiel houden op het niveau van 86%). Er is sprake van stabilisatie, maar niet van een verbetering. Terwijl in de regio Haaglanden ten opzichte van de vorige beleidsperiode wel een verbetering zichtbaar is: stijging van 13% naar 15,3% van de jongeren die voldoen aan de beweegrichtlijn. Kijkend naar de jongvolwassenen (18-25 jaar) zien we dat deze leeftijdsgroep relatief het hoogst scoort op het voldoen aan de beweegrichtlijn met 53,8% ten opzichte van 56,8% in de regio Haaglanden. In Rijswijk is ook het percentage kinderen dat naar school loopt of fietst met 70,1% laag ten opzichte van de rest van Nederland (81,9%).  Bij problematisch social media gebruik (12,4%) en gamen (4,3%) is er een duidelijk verschil zichtbaar tussen jongens en meisjes. Bij jongens is het percentage problematisch gamen hoger met 5,8% ten opzichte van meisjes (1,4%).

En bij meisjes ligt het problematisch social media gebruik hoger: 17,3% ten opzichte van 9,7 % bij jongens. Bij jongvolwassenen tussen de 16-25 jaar ligt het percentage problematisch social media gebruik aanzienlijk hoger met 29,8%. Dit is ook hoger dan het gemiddelde in de regio Haaglanden (28,4%) en het landelijk gemiddelde (25,3%). Problematisch gamen komt voor bij 5,3% van de jongvolwassenen en ligt net boven het gemiddelde van de regio Haaglanden (4,6%) en Nederland (3,9%). Opvallend is dat jongvolwassenen met een hoge opleiding vaker problematisch social media gebruik laten zien ten opzichte van jongvolwassenen met een lagere opleiding. Bij problematisch gamen is dit andersom: jongvolwassen met een lagere opleiding kennen een hoger percentage problematisch gamen.  Minder dan de helft van de jongeren eet elke dag groenten, en slechts 31% eet elke dag fruit.

19 RIVM. 2024. Volksgezondheid Toekomstverkenning 2024. 20 De cijfers van de kinderen 0-12 jaar zijn afkomstig uit de Kindmonitor 2023, de cijfers van de jeugdigen 12-18 jaar zijn afkomstig uit de GM

Jeugd 2023 en de cijfers over de jongvolwassen 16-25 jaar zijn afkomstig uit de GM jongvolwassenen 2024 tenzij anders vermeld. 21 CJG Den Haag 2019-2023. 25.078432

pagina 13 van 48



  

 





Het aandeel wekelijkse rokers onder jongeren is relatief laag in Rijswijk en ligt met 4% onder het gemiddelde van Haaglanden (5%) en van Nederland (9%). Er zijn grote verschillen tussen opleidingsniveau: jeugdigen met een lager opleidingsniveau roken vaker dan jeugdigen met een hoger opleidingsniveau. Ook zien we dit onder de jongvolwassenen 16-25 jaar, waarbij er tevens een stijging is in het aandeel wekelijkse rokers: in 2024 19,6% ten opzichte van 18,2% in 2022. Onder de jeugdigen heeft 21,6% ooit wel eens een vape gebruikt. Bij de jongvolwassenen is dit aandeel 25,4%. En onder de jeugdigen heeft 3,3% ooit snus gebruikt ten opzichte van 6,7% bij de jongvolwassenen. Van de 12-18 jarigen in Rijswijk woont 16,5% bij één van de ouders (eenoudergezin) in 2023. Dit is een stijging ten opzichte van 2021 (10,2%) en het aandeel ligt ook boven het gemiddelde in de regio Haaglanden (12,9%) en Nederland (9,7%). 14,3% van de jongeren heeft de afgelopen maand alcohol gedronken (2023); dit is een toename ten opzichte van 2021 (12%), maar ligt wel onder het gemiddelde van de regio Haaglanden (19,2%) en Nederland (27,3%). Bij de jongvolwassenen zien we dat 64,5% de afgelopen maand alcohol gedronken heeft ten opzichte van gemiddeld 69,9% in de regio Haaglanden en 72,3% in Nederland.

5,1% van de Rijswijkse jongeren onder de 18 jaar maakt deel uit van een gezin dat minstens één jaar een laag inkomen had. Dit is vergelijkbaar met de regio Haaglanden (5,4%) en het ligt boven het landelijk gemiddelde van 4,1%. Als we kijken naar de vaccinatiegraad in Rijswijk zien we het volgende. In 2025 is 84,1% van de zuigelingen volledig gevaccineerd, van de kleuters voldoet 78,6% aan het vaccinatieprogramma en van de 10-jarigen is 74% volledig ingeënt. Van de 10-16 jarigen heeft 57% een HPV-vaccinatie (gemiddelde jongens en meisjes) en is 65% gevaccineerd tegen Meningokokken (MenACWY). De vaccinatiegraad van Rijswijk ligt in alle leeftijdscategorieën onder het landelijk gemiddelde, met uitzondering van de HPV-vaccinatie onder de 10-16 jarigen. Verder is er na een daling van de vaccinatiegraad tussen 2022-2024 in 2025 een lichte stijging waar te nemen. In Rijswijk ervaart 67,2% van de jongeren tussen 16-25 jaar matige tot (zeer) ernstige eenzaamheid, tegenover 58,2% in de regio Haaglanden en 56,7% landelijk. Dat is bijna 7 op de 10 jongeren. Kwetsbare groepen die extra risico lopen op eenzaamheid zijn jongeren uit eenoudergezinnen, jonge mantelzorgers, LHBTQ+ jongeren, jongeren met psychische problematiek en jonge nieuwkomers.

Als we naar het gebruik van Jeugdzorg onder kinderen en jongeren (0-22 jaar) kijken, zie we na een stijging in de jaren 2022-2023 in 2024 een daling ten opzichte van voorgaande jaren. In 2024 heeft 11,2% van de jongeren enige vorm van Jeugdzorg ten opzichte van 11,7% in 2023. Hiermee ligt het percentage gebruik Jeugdzorg in Rijswijk nog net boven het gemiddelde in de regio Haaglanden (10%) en is het gelijk aan het gemiddelde van Nederland (10,8%).

Verbinding met andere programma’s en beleidsdomeinen Het thema Gezond Opgroeien heeft in landelijke nota’s de aandacht. In het GALA zijn onder andere de ketenaanpakken Kansrijke Start en Kind naar Gezonder Gewicht opgenomen. Ook in het Nationaal Preventieakkoord en het Sportakkoord II is er veel aandacht voor een gezonde leefstijl en een veilige, gezonde leefomgeving voor de jeugd. In aanvulling op het Nationaal Preventieakkoord is recent de Samenhangende Preventiestrategie22 verschenen. Deze nota breidt de onderwerpen: 1. Roken, 2. Problematisch alcoholgebruik en 3. Voeding en overgewicht uit het Nationaal Preventieakkoord uit met de volgende onderwerpen: 1. Drugsgebruik, 2. Schermgebruik en sociale media, 3. Gehoorschade, 4. Seksuele gezondheid, 5. Vaccinaties, 6. Zonbescherming en 7. Bewegen. Deze strategie richt zich voornamelijk op de jeugd met het doel om vanaf jonge leeftijd gezonde leefgewoonten te bevorderen. Ook is er in de strategie oog voor risicogroepen, zoals mensen met 22 Ministerie van VWS. 13 juni 2025. Samenhangende Preventiestrategie.

25.078432

pagina 14 van 48

een beperking of lage SES. In de aanpak van de Samenhangende preventiestrategie is niet langer (enkel) een aanpak per onderwerp, maar is er een aanpak ontwikkeld per leefomgeving, zodat maatregelen in een omgeving elkaar kunnen versterken. Ons gezondheidsbeleid – en specifiek het thema ‘Gezond opgroeien’ – sluit hierop aan door invulling te geven aan onze maatschappelijke doelstellingen vanuit de diverse leefgebieden. Een aantal aspecten van het thema Gezond opgroeien heeft ook reeds een plek in interne beleidsstukken, kadernota’s of uitvoeringsagenda’s. Denk hierbij aan ons speel(tuin)beleid waarbij aandacht is voor de toegankelijkheid van onze speeltuinen (zowel fysiek toegankelijk voor kinderen met een beperking als financieel toegankelijk voor alle inwoners (lage prijzen en aangesloten bij ooievaarspas)). Daarnaast zijn belangrijke kaders voor (preventief) jeugdbeleid vastgelegd in de Kadernota Jeugd en Onderwijs. Verder zijn wij aangesloten bij de regiovisie Jeugdzorg Haaglanden 2021-2026. Aspecten omtrent veiligheid en jeugdcriminaliteit zijn opgenomen in het Uitvoeringsprogramma Preventie met gezag.

Verder zijn in de Cultuurvisie 2016-2030 ‘Rijswijk vrij gedacht’ de volgende beleidspijlers opgenomen met betrekking tot de jeugd: aansluiten van het aanbod op de behoeften van jeugd en jongeren, en het stimuleren van cultuureducatie, met name voor jeugd en jongeren, om bij te dragen aan hun brede vorming en de creativiteit van de samenleving. Wat doen we al op dit thema? De afgelopen jaren is actief ingezet op dit thema. Zo is geïnvesteerd in een positief opgroei- en opvoedklimaat voor alle jeugdigen aan de hand van het Actieplan Preventief Jeugdbeleid. In dit actieplan wordt samen met onder andere de samenwerkingsverbanden Passend Onderwijs, Jeugdgezondheidszorg en andere betrokken partners aan de hand van concrete doelen en interventies gewerkt aan een duurzaam, effectief preventief jeugdbeleid. Ook wordt met de ketenaanpak ‘Kansrijke Start’ ingezet op een gezonde start voor elk kind. Verder ondersteunen we de ketenaanpak ‘Nu Niet Zwanger’ waarin het maken van een bewuste en geïnformeerde keuze over het krijgen van een kind centraal staat, met het doel onbedoelde zwangerschappen te voorkomen. Met de ketenaanpak ‘Kind naar Gezonder Gewicht’ (KnGG) wordt een samenhangend netwerk van zorgverleners, scholen, gemeenten en andere organisaties gecreëerd om kinderen te helpen naar een gezonder gewicht.

In Rijswijk is hiertoe een netwerk opgezet bestaande uit betrokken professionals waarbij centrale zorgverleners opgeleid en aangesteld zijn. De centrale zorgverlener is het vaste aanspreekpunt voor het kind en gezin en is de schakel tussen kind, gezin en de betrokken professionals. Met de JOGG-aanpak (Gezonde Jeugd, Gezonde Toekomst) richten we ons op een omgeving waarin de gezonde keuze de makkelijke keuze wordt. Hiertoe is een JOGG-regisseur aangesteld die samen met beleidsmedewerkers, professionals en bestuurders samenwerkt aan een gezonde omgeving aan de hand van erkende interventies. Vanuit deze aanpak richt het programma Happy Fit jeugd zich specifiek op gezondheidsthema’s ten behoeve van een gezonde leefstijl bij kinderen en jongeren. Vanuit Happy Fit worden elk kwartaal gratis activiteiten georganiseerd voor kinderen en hun ouders. Daarnaast komt Happy Fit ook op scholen en de kinderopvang. Verder wordt op het gebied van een gezonde leefstijl in Rijswijk gewerkt aan gezondheid binnen scholen. Hiertoe is een gezonde school adviseur actief op de gebieden sport en bewegen, voeding, welbevinden, relatie en seksualiteit. Ook is er een speelbeleid met het doel voldoende groene plekken om ruime, veilige en uitdagende speel- en recreatieplekken te hebben en te behouden, zeker gezien de snelle groei van onze stad.

Dagelijks vrij kunnen spelen is een basisvoorwaarde om gezond en positief op te groeien. We willen de schaarse ruimte die er is, benutten en zeker stellen voor jongeren om lekker buiten te spelen en zich te vermaken. Niet alleen omdat het leuk is, maar ook omdat het hen helpt bij een positieve en sociale ontwikkeling en het ontdekken van hun talenten en mogelijkheden. Naast dit speelaanbod in de openbare ruimte is er ook een breed (georganiseerd) sport- en beweegaanbod. Elke wijk heeft sport- en speelplekken. Een coördinator sport en preventie zorgt 25.078432

pagina 15 van 48

ervoor dat het sportakkoord wordt uitgevoerd, en verbindt met andere domeinen. Samen met lokale functionarissen als de beweegmakelaar, verenigingsondersteuners en combinatiefunctionarissen wordt door de inzet van de Brede Regeling Combinatiefunctionarissen (BRC) gewerkt aan de kansen voor kinderen om hun talenten te ontdekken en te ontwikkelen en het vergroten van hun zelfvertrouwen en weerbaarheid. Ook stelt Rijswijk de Ooievaarspas beschikbaar voor inwoners met een minimuminkomen, waarmee ze korting of gratis toegang krijgen tot diverse activiteiten op het gebied van sport, cultuur en recreatie. Ook zijn er special ondersteuningsregelingen voor kinderen met een Ooievaarspas. Verder is er een lunchloket dat wekelijks gezonde lunchpakketten verzorgd voor kinderen uit gezinnen die tijdelijk niet in staat zijn een lunch te bekostigen. Wat willen we bereiken Gezond opgroeien Een gezonde start in het leven is van onschatbare waarde. De basis voor een gezond, veerkrachtig en kansrijk leven wordt gelegd in de eerste levensjaren. De gemeente blijft daarom – in aansluiting op de Samenhangende Preventiestrategie – stevig inzetten op het thema Gezond Opgroeien, met als doel alle kinderen en jongeren gelijke kansen te bieden op een gezonde ontwikkeling, zowel fysiek als mentaal. Daarbij is extra aandacht voor kinderen en gezinnen in kwetsbare posities.

Doelstelling Ons doel is dat alle kinderen en jongeren in onze gemeente op kunnen groeien in een veilige, inclusieve, stimulerende en gezonde omgeving, waarin gezond gedrag de norm is en ieder kind gelijke kansen krijgt om zich fysiek, mentaal en sociaal optimaal te ontwikkelen. Door het versterken van de pedagogische basis, het bevorderen van een gezonde leefstijl en het stimuleren van sport en bewegen dragen we bij aan een gezonde, veerkrachtige generatie.

We geven hier invulling aan door: - Door te gaan met bestaande, succesvolle initiatieven en interventies. - Het vergroten van kansengelijkheid via onder andere de ketenaanpak Kansrijke Start. 25.078432

pagina 16 van 48

-

-

Extra te investeren in het zo vroeg mogelijk aanleren van een gezonde leefstijl (onder andere via Gezonde Kinderopvang en School, JOGG-aanpak), waarbij we gezond gedrag samen gewoon maken door het stimuleren van laagdrempelige en toegankelijke initiatieven die gezonde leefstijl aanmoedigen. Ouders, opvoeders en professionals het goede voorbeeld te laten geven en in te zetten op interventies gericht op het versterken van ouderschap. Het terugdringen van obesitas en overgewicht bij kinderen via onder andere de ketenaanpak Kind naar Gezonder Gewicht. Het stimuleren van bewegen en sportdeelname bij kinderen en jeugdigen waarbij sporten en bewegen voor alle kinderen en jongeren toegankelijk is en blijft. Het blijven(d) inzetten op het creëren en behouden van kind- en gezinsvriendelijke wijken waar jong en oud zich kunnen vermaken en ontmoeten. Het blijven(d) stimuleren en uitbreiden van rookvrije omgevingen, met extra aandacht voor plekken waar kinderen en jongeren komen. Het blijven(d) inzetten op het terugdringen van (overmatig) middelen-, scherm- en social mediagebruik en gamen onder jongeren, door o.a. voorlichting aan jongeren. Het halen van een vaccinatie makkelijker te maken en de voorlichting over vaccineren te verbeteren door o.a. een wijkgerichte aanpak.

Het aanbieden van (jeugd)hulp op maat waarbij jeugdhulp beschikbaar is voor jeugdigen en gezinnen in de meest kwetsbare situaties; niet elke hulpvraag behoeft een zorgantwoord. Het aanbieden van ondersteuning voor jeugdigen en gezinnen op het gebied van seksuele-, gender- en herkomstdiversiteit zodat iedere jongere zich veilig, gezien en geaccepteerd voelt. Het stimuleren van toegankelijke gezondheidsinformatie voor jeugd en gezin, met extra aandacht voor jeugdigen en ouders met beperkte gezondheidsvaardigheden en gezinnen in armoede.

Relevante indicatoren die we volgen (per wijk en SES waar beschikbaar) - Percentage kinderen, jongeren en jongvolwassenen met (ernstig) overgewicht - Percentage kinderen, jongeren en jongvolwassenen dat voldoet aan de beweegrichtlijn - Percentage kinderen, jongeren en jongvolwassenen dat wekelijks sport - Percentage kinderen en jongeren dat elke dat fruit en/of groente eet - Percentage kinderen, jongeren en jongvolwassenen dat rookt - Percentage kinderen, jongeren en jongvolwassenen dat vaped of ooit een vape heeft gebruikt - Percentage kinderen, jongeren en jongvolwassenen dat alcohol drinkt - Percentage kinderen, jongeren en jongvolwassenen dat softdrugs gebruikt - Percentage scholen dat meedoet aan de Gezonde School aanpak - Percentage jongeren met enige vorm van Jeugdhulp - Vaccinatiegraad onder kinderen en jongeren - Resultaten van de ketenaanpakken Kansrijke Start en KnGG

25.078432

pagina 17 van 48

25.078432

pagina 18 van 48

3.2 Gezonde leefstijl Waarom dit thema? In 2022 was ongezond gedrag, zoals roken, alcoholgebruik, te weinig bewegen en ongezonde voeding verantwoordelijk voor 14% van de ziektelast in Nederland. Roken is met 7,6% de veroorzaker van de meeste ziektelast, gevolgd door alcoholconsumptie (3%), ongezonde voeding (2,8%) en onvoldoende beweging (1,8%)23. Verder is de levensverwachting tussen mensen verschillend, evenals de jaren dat mensen in goed gezondheid leven. Mensen met een minder gunstige maatschappelijke positie (lagere sociaaleconomische status) ondervinden vaker gezondheidsproblemen. En ook geldt dat hoe beter deze maatschappelijke positie is, hoe vaker er sprake is van een gezonde leefstijl en dus minder kans op ziekte. De cijfers laten zien dat er vaker sprake is van (kans op) roken, overgewicht en ongezonde voeding bij mensen met een lage(re) sociaaleconomische status dan bij mensen met een hogere sociaaleconomische status. Dit zien we ook in Rijswijk24:  In 2024 was er sprake van (ernstig) overgewicht bij 45,8% van de inwoners van Rijswijk van 18 jaar en ouder. Hiermee is sprake van een daling en is het relatieve aandeel (ernstig) overgewicht in 2024 lager dan de doelstelling uit 2022 (48%). Ook ligt het percentage volwassenen met (ernstig) overgewicht in Rijswijk in 2024 lager dan in Nederland (50%) en de regio Haaglanden (47,5%).

Bij de leeftijdsgroep 65+ is echter sprake van een stijging van (ernstig) overgewicht: bij 57% van de 65-plussers is sprake van (ernstig) overgewicht in 2024 en ten opzichte van 56% in 2022. Verder zijn er grote verschillen in (ernstig) overgewicht bij inwoners kijkend naar het opleidingsniveau: 61,8% van de inwoners met een opleiding primair onderwijs/VMBO/MBO1, ten opzichte van 48,3% en 36,7% bij inwoners met respectievelijk MBO2/HAVO/VWO en HBO/WO. Ook zien we in Rijswijk een verschil in (ernstig) overgewicht bij mensen die moeite hebben met rondkomen (54,2%) ten opzichte van mensen die geen moeite met rondkomen hebben (46,1%).  In Rijswijk voldoet 50% van de volwassenen (18+) aan de alcoholrichtlijn. Het percentage overmatige drinkers laat in 2024 (11,2%) een lichte daling zien ten opzichte van 2022 (12%) en ligt daarmee onder de doelstelling van de vorige beleidsperiode (15%25). In lijn met Nederland voldoen inwoners van Rijswijk met een hoger opleidingsniveau minder vaak aan de alcoholrichtlijn (41,2%) dan inwoners met een lagere opleiding (70,4%). Desondanks hebben mensen met een lagere sociaaleconomische status toch meer kans op schade door alcohol. Dit komt door een schadelijker drinkpatroon en het vaker bestaan van meerdere risicofactoren zoals overgewicht en roken. Hierdoor draagt alcohol bij aan sociaaleconomische gezondheidsverschillen26.

 Het aandeel rokers in 2024 ligt onder de doelstelling van de vorige beleidsperiode (19%27), maar na een daling in het aandeel rokers in de periode 2018-2022 naar respectievelijk 13,7% en 13,5%, is er in 2024 een stijging zichtbaar naar 15,4%. Hiermee ligt het aandeel rokers in 2024 nog wel onder het gemiddelde van de regio Haaglanden (15,8%) en Nederland (15,6%). Er zijn verschillen in het rookgedrag kijkend naar opleiding en inkomen. Zo roken respectievelijk 16% en 21% van de Rijswijkse volwassenen met een opleiding primair onderwijs/VMBO/MBO1 of MBO2/HAVO/VWO ten opzichte van 11,4% met een HBO/WO opleiding. Verder zien we dat 23,9% van de inwoners die moeite hebben met rondkomen rookt; bij inwoners die geen moeite hebben met rondkomen ligt dit percentage op 12,9%.  In Rijswijk voldoet 31,1% van de volwassenen aan de richtlijn voor fruit (elke dag 200 gram fruit), waarbij de 65-plussers relatief gezien het meest voldoen aan deze richtlijn. Er bestaan grote verschillen tussen de inwoners die moeite hebben met rondkomen en die geen moeite hebben met rondkomen (respectievelijk 25% en 33,9% die voldoen aan de richtlijn). Ook zien we deze 23 RIVM. 2024. Volksgezondheid Toekomstverkenning 2024. 24 Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024. 25 Gebaseerd op GGD Gezondheidsmonitor 2018

26 Alcohol en sociaal economische gezondheidsverschillen (SEGV) - Expertisecentrum Alcohol (trimbos.nl) 27 Gebaseerd op GGD Gezondheidsmonitor 2018

25.078432

pagina 19 van 48





verschillen bij het voldoen aan de richtlijn voor groente (dagelijks 200 gram): 16,9% van de inwoners die moeite hebben met rondkomen voldoet aan deze richtlijn ten opzichte van 23% van de inwoners die geen moeite hebben met rondkomen. Ook is er bij de richtlijn voor groente een groot verschil zichtbaar naar opleiding: 26,9% van de inwoners met een HBO/WO opleiding voldoet aan de richtlijn ten opzichte van 14,5% en 16,7% van de inwoners met een opleiding primair onderwijs/VMBO/MBO1 of MBO2/HAVO/VWO. In totaal voldoet 21,3% van de inwoners in Rijswijk aan de richtlijn voor groente; dit is vergelijkbaar met het percentage van 21,6% in de regio Haaglanden. De inwoners in de leeftijdsgroep 34-65 jaar voldoen relatief gezien het meest aan de richtlijn voor groente. 46,9% van de volwassenen in Rijswijk voldoet aan de beweegrichtlijn28 in 2024. Dit is een stijging ten opzichte van 2022 (40%), maar ligt nog onder het gemiddeld van Haaglanden in 2024 (50,8%) en Nederland (48,9%). Het verschil tussen inwoners met een opleiding primair onderwijs/VMBO/MBO1 en HBO/WO is aanzienlijk: 28,4% versus 55,3%. Ook het verschil naar leeftijd is groot: van de 65-plussers voldoet 32,2% aan de beweegrichtlijn, tegenover 52,7% van de 34-65 jarigen en 49,3% van de 18-34 jarigen.

Als we kijken naar hoe inwoners zelf hun eigen gezondheid beoordelen, zien we dat de (zeer) goed ervaren gezondheid in Rijswijk in 2024 (73,2%) gestegen is ten opzichte van 2022 (68,4%), maar nog onder het niveau van 2020 (76,4%) ligt. De jongere populatie, 18-34 jarigen ervaren relatief het vaakst een (zeer) goede gezondheid (80,6%) ten opzichte van inwoners van 34-65 jaar (75,2%) en de 65-plussers (62,3%). Ook zien we hierin een aanzienlijk verschil in een (zeer) goed ervaren gezondheid tussen inwoners die geen moeite hebben met rondkomen en inwoners die wel moeite hebben met rondkomen: 78% versus 51,3%. Ook ervaren HBO/WO opgeleide inwoners hun gezondheid vaker als (zeer) goed ten opzichte van inwoners met een primair onderwijs/VMBO/MBO1 of MBO2/HAVO/VWO opleiding.

Verbinding met andere programma’s en beleidsdomeinen Het thema Gezonde Leefgewoonten heeft in landelijke nota’s de aandacht. De aanpak van overgewicht en obesitas bij volwassen is een ketenaanpak binnen GALA. In het Nationaal Preventie Akkoord staan de staan de thema’s roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik centraal. In het landelijk sportakkoord II zet in op het stimuleren van sport en beweging aan de hand van 6 thema’s. Een aantal aspecten van het thema Gezonde Leefgewoonten hebben al een plek in andere beleidsstukken, kadernota’s of uitvoeringsagenda’s. Denk hierbij aan ondersteuning op het gebied van welzijn in Brede Welzijnsnota 2021-2028, financiële bestaanszekerheid en welzijn in de uitvoeringsagenda ‘Samen werken aan een zeker bestaan 2025-2026’. Ook in ons mobiliteitsprogramma is er aandacht voor een omgeving die gezond gedrag stimuleert door het hanteren van het zogenaamde STOMP-principe: Stappen (lopen), Trappen (fietsen), Mobility as a Service (deelmobiliteit), Openbaar vervoer en de (Privé)auto. Wat doen we al op dit thema We doen al veel om een gezonde leefgewoonten te stimuleren. Zo is een beweegmakelaar actief die mensen helpt om dat extra stapje te zetten om wel bij een wandelclub of sportvereniging lid te worden en zo zijn/haar gezondheid te verbeteren.

Verder zijn er buurtsportcoaches die sport gebruiken om mensen van alle leeftijden actief en gezond te houden. Ze zijn aanwezig in wijken, op basisscholen en bij sportverenigingen, waar ze een breed aanbod aan sport- en beweegactiviteiten organiseren. Door samen te werken met diverse partners, stimuleren ze kinderen, ouderen en kwetsbare groepen om meer te bewegen en bewuste, gezonde keuzes te maken. Ook is er een 28 Minstens 150 minuten per week matig intensieve inspanning, verspreid over diverse dagen en minstens 2 maal per week spier- en

botversterkende activiteiten voor ouderen gecombineerd met balansoefeningen. 25.078432

pagina 20 van 48

coördinator Sportakkoord die ervoor zorgt dat het lokale sportakkoord goed wordt uitgevoerd en dat belangrijke thema’s zoals gezondheid, sport en gemeenschap met elkaar verbonden worden. Door samen te werken, draagt de coördinator bij aan een gezonde en actieve leefomgeving voor iedereen. In de ketenaanpak Gecombineerde Leefstijl Interventie (GLI): ketenaanpak Overgewicht en Obesitas bij volwassenen wordt een gezonde leefstijl bevorderd door middel van beweging, voeding en gedragsverandering. Het programma wordt begeleid door zorgprofessionals zoals huisartsen en diëtisten, die zich richten op het ondersteunen van langdurige leefstijlveranderingen. Het doel is om mensen met overgewicht of obesitas te helpen gezondere gewoontes aan te leren en deze op de lange termijn vol te houden. Veder is er een pilot ‘Diabetes in beweging’ gestart waarin mensen met (een grote kans op) diabetes type 2 50 weken samen gaan wandelen in de eigen buurt. De wandelingen worden begeleid door een buurtsportcoach. Ook wandelen er regelmatig zorgverleners mee, zoals een praktijkondersteuner van de huisarts, een diëtist of een leefstijlcoach. Onder het wandelen geven zij tips over bewegen, gezond eten, ontspannen, slapen en volhouden. Verder wordt er vanuit de huisartsengroep in Rijswijk gewerkt aan het opzetten van een leefstijlloket waar inwoners terecht kunnen voor alle leefstijl gerelateerde vragen.

Doelstelling is het realiseren van een loket vindbaar voor inwoners en professionals, waar inwoners met of zonder verwijzing terecht kunnen voor persoonlijk leefstijladvies en ondersteuning. Het loket biedt advies op maat, gebaseerd op de sociale kaart van de wijk, en verwijst bezoekers succesvol door naar passend aanbod binnen welzijn, zorg of lokale initiatieven. Het loket moet het centrum van het netwerk rondom leefstijl in Rijswijk worden. Om gezonde voeding te stimuleren is er een fruit- en waterpilot gestart. Bij 3 sportverenigingen in Rijswijk wordt een fruitpilot uitgevoerd. Met deze fruitpilot bieden we sportclubs 12 weken lang gratis fruit aan daarnaast krijgen ze een waterton om waterdrinken te stimuleren. De fruitpilot is in het leven geroepen om een eerste contact te leggen met verenigingen om op deze manier met behulp van de JOGG-Teamfit coach in gesprek te gaan over het gezonder maken van de sportomgeving op het gebied van aanbod in de kantine, rookvrij en alcoholbeleid. Wat willen we bereiken Gezonde leefstijl Een gezonde leefstijl vormt de basis voor een vitaal en veerkrachtig leven. Als gemeente willen we het onze inwoners zo makkelijk mogelijk maken om gezonde keuzes te maken. Dit betekent dat we niet alleen inzetten op bewustwording en educatie, maar ook het creëren van een omgeving die gezond gedrag stimuleert en faciliteert.

Doelstelling Ons doel is een gemeente te zijn waarin onze inwoners in staat worden gesteld om gezond te leven. Dat betekent voldoende beweging, gezonde voeding en het vermijden van schadelijke middelen als tabak en alcohol. Er is extra aandacht voor risicogroepen en -wijken met een ongezonde leefstijl. Bijvoorbeeld mensen die leven in armoede en/of mensen die vanwege beperkte gezondheidsvaardigheden moeite hebben met het aanleveren van een gezonde leefstijl.

25.078432

pagina 21 van 48

We geven hier invulling aan door: - In alle wijken een gezonde leefstijl te stimuleren door laagdrempelige en toegankelijke initiatieven in de wijk. We zorgen voor meer bewustzijn door iedereen te laten zien dat een gezonde leefstijl belangrijk is. Als gemeente communiceren we actief en structureel, waarbij we aandacht hebben voor verschillende levensfases en specifiek doelgroepen en (aandachts)wijken. Ook hebben we aandacht voor diversiteit en inclusiviteit. Verder geven we het goede voorbeeld als gemeente door in gemeentelijke voorzieningen gezond eten en drinken vaker de standaard te laten zijn en is alcohol minder aanwezig. Ook is sporten en bewegen in de wijken voor iedereen toegankelijk. - Roken en vapen te ontmoedigen door het aanbieden van een laagdrempelig stoppen met roken hulpaanbod en te laten zien dat niet roken en vapen de norm is door het creëren van meer rook- en vapevrije plekken. - (overmatig) Alcoholgebruik terug te dringen door horecabedrijven en gemeentelijke voorzieningen te simuleren om zichtbaar een alternatief aan te bieden (0,0% dranken). - Door te gaan met succesvolle, bestaande initiatieven op dit thema. - Te onderzoeken of er aanvullende (erkende29) interventies ingezet kunnen worden die bijdragen aan een gezondere leefstijl. Het opzetten van een leefstijlloket is hiervan een voorbeeld.

- Het ondersteunen van inwoners met vindbare en begrijpelijke informatie en toegankelijke ondersteuning, zodat zij weloverwogen keuzes kunnen maken over hun gezondheid. - Het versterken van gezondheidsvaardigheden door gezondheidsvoorlichting, educatie en digitale hulpmiddelen, zodat een gezonde keuze voor alle Rijswijkers makkelijk(er) en aantrekkelijk(er) wordt. Relevante indicatoren die we volgen (per wijk en SES waar beschikbaar) - Percentage volwassen inwoners (18 jaar en ouder) met een (zeer) goed ervaren gezondheid - Percentage rokers Dat zijn programma’s en activiteiten die voldoen aan belangrijke kenmerken voor succesvol werken aan een gezonde leefstijl. Onafhankelijke experts uit wetenschap en praktijk hebben dat vastgesteld: https://www.loketgezondleven.nl/leefstijlinterventies 29

25.078432

pagina 22 van 48

-

25.078432

Percentage volwassen inwoners met overgewicht Percentage volwassen inwoners dat voldoet aan de alcoholrichtlijn Percentage volwassen inwoners dat voldoet aan de beweegrichtlijn Percentage volwassen inwoners dat voldoet aan de richtlijn groente Percentage volwassen inwoners dat voldoet aan de richtlijn fruit Percentage volwassen inwoners dat wekelijks sport

pagina 23 van 48

25.078432

pagina 24 van 48

3.3 Mentale gezondheid Waarom dit thema? Mentale gezondheid is de manier waarop iemand zich verhoudt tot anderen en hoe wordt omgegaan met de uitdagingen in het dagelijks leven. Een goede mentale gezondheid is, naast lichamelijk en sociaal welzijn, dan ook van groot belang om gezond te zijn en blijven en actief te kunnen blijven participeren in onze samenleving. Het zorgt ervoor dat mensen een goede kwaliteit van leven ervaren, goed zorgen voor hun kinderen, zich verbonden voelen met elkaar, productief zijn, maatschappelijk participeren en succesvol ouder worden. Goede mentale gezondheid is geassocieerd met een 15 tot 20 jaar langere levensverwachting dan het geval is bij mensen met een slechte mentale gezondheid. Onze complexe samenleving kent echter allerlei risico’s die de kans op mentale problemen of psychische stoornissen vergroten. Meer dan 4 op de 10 Nederlanders ontwikkelen gedurende hun leven dusdanige mentale problemen dat deze hun functioneren en gezondheid aantasten30, waarbij kwetsbare groepen (waaronder mensen met een kwetsbare sociaaleconomische positie, LHBTQ+personen, vluchtelingen en personen die discriminatie meemaken) nog meer risico lopen op een slechte mentale gezondheid.31 In Rijswijk zien we het volgende beeld op dit thema323334:  Stress speelt een belangrijke rol bij mentale gezondheid. In 2024 ervaart 22,3% van de volwassenen (heel) veel stress.

Dit is een daling ten opzichte van 2022 (24%) maar ligt nog boven het percentage van 2020 (21,2%) en boven het landelijk gemiddelde van 2024 (20,3%). Als we kijken naar de jongvolwassenen zien we een lichte stijging in de ervaren stress met 44,7% in 2024 ten opzichte van 43,8% in 2022. Dit percentage ligt in 2024 boven het gemiddelde van Nederland (43%) en is vergelijkbaar met het percentage van regio Haaglanden (44,9%). Bij de jongeren van 12-18 jaar oud zien we een stijging in de (zeer) vaak ervaren stress: in 2021 was dit nog 46,2% en in 2023 is dit meer dan de helft van de jongeren met ruim 50%. Deze stijging is ook zichtbaar in de regio Haaglanden. Kijkend naar de leeftijd ervaart de leeftijdsgroep 21-25 jaar (50,8%) bij de jongvolwassenen en bij de volwassenen 18-34 jaar (30,1%) het meeste stress en de 65-plussers het minst (8,1%). Bij de volwassenen is er een grote discrepantie tussen het ervaren van veel stress tussen inwoners die moeite hebben met rondkomen en inwoners die geen moeite hebben met inkomen: 45,6% ten opzichte van 19,7%.  Ook psychische klachten zijn van invloed op je mentaal welbevinden en kunnen zich ook uiten in fysieke klachten als vermoeidheid of slaapproblemen. Meer dan de helft van de volwassenen (52,6%) heeft een matig tot hoog risico op angst- of depressiegevoelens.