Bijlage A Retail- en Horecabeleid gemeente Rijswijk

Gemeente Rijswijk

Retail- en horecabeleid

i van vi

2358.0622 Retail- en horecabeleid gemeente Rijswijk_EINDCONCEPT - 11 mei 2023

Gemeente Rijswijk

Retail- en horecabeleid

Opdrachtgever: Gemeente Rijswijk Contactpersoon: Mevrouw P. Eisma Projectteam DTNP: De heer W. Frielink De heer P. Bos Projectnummer: 2358.0622 Datum: 11 mei 2023

Graafseweg 109 6512 BS Nijmegen T 024 - 379 20 83 E info@dtnp.nl W www.dtnp.nl Adviseurs voor Ruimte en Strategie

Context

1

Toekomstperspectief per centrum

29

1.1

Inleiding

2

4.1

Bogaard Stadscentrum

30

1.2

Ligging en positie

4

4.2

Oud Rijswijk

33

1.3

Huidig aanbod

7

4.3

Hendrik Ravesteijnplein

40

1.4

Woningbouwplannen

11

4.4

Doctor H. Colijnlaan

43

4.5

Prinses Irenelaan/Prinses Margrietsingel

46

4.6

Henri Dunantlaan

49

Trends en ontwikkelingen

12

2.1

Veranderende rol centra

13

2.2

Longcovid voor de horeca

15

Beleidskader en uitvoering

52

2.3

Ontwikkelingen supermarktsector

16

5.1

Ruimtelijk beleid

53

2.4

Lokale ontwikkelingen in Rijswijk

18

5.2

Beleidsregels

55

Visie op retail- en horecastructuur

20

Bijlage

65

3.1

Vigerend beleid en uitgangspunten

21

Bijlage 1 | Waldhoornplein

66

3.2

Marktruimteberekening

22

Bijlage 2 | Begrippenlijst

68

3.3

Visie op de hoofdstructuur

25

2358.0622 Retail- en horecabeleid gemeente Rijswijk_EINDCONCEPT - 11 mei 2023

Context

1.1

Inleiding

Gemeente Rijswijk heeft behoefte aan een gemeentebrede visie op de detailhandels- en horecastructuur, die kan dienen als toetsingskader voor nieuwe initiatieven. Ondernemers en eigenaren verlangen een duidelijk toekomstbeeld dat schetst waar horeca en detailhandel gewenst is.

het voor de gemeente moeilijk initiatieven te toetsen en

•

aan marktpartijen inzicht en houvast biedt in de

bestond er voor marktpartijen onvoldoende houvast en

specifieke kansen en kwaliteiten van de afzonder-

investeringsperspectief.

lijke centrumgebieden en uitdaagt tot investeringen op de juiste locatie;

Tot slot heeft de gemeente Rijswijk grote woningbouw-

•

een bouwsteen vormt voor de Omgevingsvisie

plannen. Zowel binnen als buiten de bestaande

waar de gemeente nu mee aan de slag is. Het

woonwijken komen er de komende jaren veel woningen

beleid kan als onderdeel van de hoofdvisie of als

bij. Voor de leefbaarheid in Rijswijk is het dan ook

een apart programma ‘horeca en retail’ worden

Aanleiding

belangrijk dat het toekomstige aanbod aan horeca en

ingepast.

Op dit moment beschikt de gemeente Rijswijk nog niet

detailhandel goed afgestemd wordt op het toegeno-

over actueel beleid voor de detailhandels- en horecastruc-

men aantal inwoners in bepaalde wijken van de

Deze visie heeft als tijdshorizon 2030. Over circa drie

tuur. Gezien de snelle ontwikkelingen binnen deze secto-

gemeente. Bereikbaarheid, gezondheid, duurzaamheid

jaar wordt beoordeeld of eerdere actualisatie nodig is.

ren is hier echter wel behoefte aan. Hoe kan worden

en toegankelijkheid zijn hierbij belangrijke aandachts-

ingespeeld op het alsmaar toenemende online winkelen?

punten.

Wat is het toekomstperspectief voor horeca en detailhandel gelet op het veranderende consumentengedrag en het

Doel

wispelturige economische klimaat?

Doel is te komen tot een ruimtelijk-economische visie op de gewenste horeca- en detailhandelsstructuur, die:

In de gemeente bestaan diverse ‘losse’ plannen voor

•

inspeelt op veranderende consumentenvoorkeu-

detailhandel en horeca die onderling afgewogen dienen te

ren en -gedrag en voorziet in een duurzame

worden. Zo vindt er een grote herontwikkeling plaats van

voorzieningenstructuur (ook in de verschillende

Bogaard stadscentrum en willen verscheidene supermark-

wijken);

ten graag uitbreiden. Tot dusver was er beleidsmatig

•

aan de gemeente kaders biedt voor het te voeren

echter geen duidelijkheid over hoe de centra binnen de

beleid, het creëren van randvoorwaarden en het

gemeente zich tot elkaar (zouden moeten) verhouden en

toetsen van marktinitiatieven;

welk toekomstperspectief daarbij hoort. Hierdoor bleek 2 van 73

In gesprek met ondernemers en eigenaren over het beleid

2358.0622 Retail- en horecabeleid gemeente Rijswijk_EINDCONCEPT - 11 mei 2023

Inpassing in bestaand beleid en regelgeving

Proces Om te komen tot voorliggende visie is een uitgebreid en zorgvuldig (participatie)proces doorlopen:

Gemeente Rijswijk beschikt reeds over diverse

Daarom geeft dit integrale beleid concrete inhoudelijke

•

Door DTNP is een brede ambtelijke gespreksronde

sectorale of gebiedsgerichte verordeningen en beleids-

aanbevelingen tot het actualiseren of opstellen van

gevoerd om de aandachtspunten en ambities

regels waar op dit moment detailhandels- en horeca-

specifieke verordeningen of beleidsregels, die bijdragen

vanuit de verschillende beleidsterreinen op te

initiatieven aan getoetst worden. Deze stukken hebben

aan het bereiken van de beoogde voorzieningenstruc-

halen;

duidelijke raakvlakken of overlap met dit nieuwe beleid,

tuur. Deze door te voeren aanpassingen voor de uitvoe-

In de bestaande centra, met uitzondering van

zoals de Notitie Horecabeleid (2004), Notitie

ringspraktijk worden als vervolgacties

Bogaard stadscentrum, is een schouw georga­

Standplaatsen (2012), Marktreglement (2021),

beschreven in hoofdstuk 5 (Beleidskader en uitvoering).

niseerd. Hier kwamen lokale ondernemers en

Beleidsnotitie Terrassen (2012), Beleidsnotitie

vast­goedeigenaren met elkaar in gesprek en

Uitstallingen (2012) en Visie horeca en uitvoeringska-

werden concrete verbeterpunten en kansen

der terrassen In de Bogaard (2016). De genoemde

benoemd.

voorbeelden zijn veelal sterk juridisch van aard en

Op het participatieplatform ‘Samen.Rijswijk’

gericht op de dagelijkse uitvoeringspraktijk, en gaan

konden belangstellenden aandachtspunten

zeer specifiek over één thema en/of zijn specifiek

benoemen per centrumgebied en reageren op de

gericht op één gebied binnen de gemeente.

•

•

conceptvisie. •

De tussenstand van het beleid is meermaals

In tegenstelling tot bovenstaande stukken schetst dit

gepresenteerd. Eerst aan de betrokken medewer-

nieuwe Retail- en Horecabeleid voor het eerst een

kers van de gemeente en later via informatiepane-

overkoepelende, integrale visie op de gewenste

len aan alle belangstellende ondernemers en

structuur voor winkels en horeca in de hele gemeente.

vastgoedeigenaren uit de gemeente. Opmerkingen

Zo kunnen initiatieven ook op gemeentelijk niveau

vanuit al deze stakeholders zijn meegewogen in

naast elkaar afgewogen worden. Een ontwikkeling die

deze visie.

op de ene locatie wordt toegestaan heeft immers invloed op de mogelijkheden elders in de gemeente. Eerste integrale visie op retail- en horecabeleid

2358.0622 Retail- en horecabeleid gemeente Rijswijk_EINDCONCEPT - 11 mei 2023

3 van 73

1.2 Ligging en positie De gemeente Rijswijk telt circa 57.000 inwoners en maakt deel uit van de Regio Haaglanden en van de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (ca. 2,6 miljoen inwoners).

Winkelgebieden gemeente Rijswijk en regio (> 5.000 m² wvo) geschaald naar m² winkelvloeroppervlak (wvo )

Positie in de regio Binnen de gemeente Rijswijk zijn Bogaard stadscentrum (ca. 80 winkels en ca. 20 horecazaken) en Oud Rijswijk (ca. 75 winkels, ca. 25 horecazaken) de grootste centra. In de nabije omgeving is in de binnensteden van Den Haag (ca. 610 winkels, ca. 560 horecazaken) en Delft (ca. 265 winkels en ca. 230 horecazaken) een aanzienlijk ruimer en specialistischer aanbod te vinden. Voor ‘een dagje stad’ gaan inwoners uit Rijswijk dan ook regelmatig naar deze centra. Ook biedt de in 2021 geopende Mall of The Netherlands een zeer ruim aanbod (ca. 190 winkels, ca. 55 horecazaken) met veel bezoekgemak. Gemeente Rijswijk heeft nooit een specifieke locatie met grootschalige winkels, zoals bouwmarkten, woonwinkels en tuincentra nagestreefd. Rijkwijkers gaan daarvoor naar locaties vlak buiten de gemeentegrens, zoals onder andere ‘s Gravenzandseweg, Leeuwenstein, Ikea Delft en (deels) Mall of the Netherlands, en wat verder weg zijn veel woonboulevards (in Rotterdam en Leiden).

4 van 73

2358.0622 Retail- en horecabeleid gemeente Rijswijk_EINDCONCEPT - 11 mei 2023

Lage koopkrachtbinding in dagelijkse sector Het Koopstromenonderzoek Randstad 2021 laat zien dat het winkelaanbod in Rijswijk primair draait op inwoners uit de eigen gemeente, maar dat deze eigen inwoner ook relatief vaakt buiten de eigen gemeente koopt. De dagelijkse winkelsector (supermarkten, drogisterijen, versspeciaalzaken) functioneert logischerwijs lokaler dan de ‘recreatieve’ winkelsector (mode & luxe en vrije tijd). In de dagelijkse winkelsector is circa 84% van de winkelomzet afkomstig uit de eigen gemeente,

Bestemming bestedingen dagelijkse winkelsector

Herkomst bestedingen dagelijkse winkelsector

Bestemming bestedingen ‘recreatieve’ winkelsector

Herkomst bestedingen ‘recreatieve’ winkelsector

in de ‘recreatieve’ winkelsector is dit circa 46%. Met name de koopkrachtbinding in de dagelijkse winkelsector is opvallend laag: minder dan 70% van de boodschappenbestedingen van inwoners uit Rijswijk belandt in de eigen gemeente. In vergelijkbare gemeenten is dit circa 86%. a Hier valt dan ook nog een wereld te winnen.

a

Koopstromenonderzoek Randstad, 2021

2358.0622 Retail- en horecabeleid gemeente Rijswijk_EINDCONCEPT - 11 mei 2023

5 van 73

•

Karakteristieken gemeente

Het naoorlogse Rijswijk met veel appartementen

Rijswijk is een diverse gemeente vol interessante

en portiekflats. Hier wonen veelal huishoudens

tegenstellingen en dynamiek. Dankzij de ligging aan de

met een lager inkomen en is er meer sociale

snelweg A4 en aan het spoor is de gemeente goed

problematiek;

bereikbaar, en met de Plaspoelpolder herbergt de

•

Nieuwbouwwijken als Rijswijk Buiten en

gemeente een van de grootste bedrijfs- en kantoren­

Eikelenburg, met meer grondgebonden woningen.

locaties in de regio Haaglanden. Rijswijk beschikt over

Hier wonen met name gezinnen met een middel-

ruime groenstructuren, zoals het Elsenburgerbos, het

hoog tot hoog inkomen.

Wilhelminapark, het Rijswijkse Bos en de landgoede-

Scherpe sociaal-economische verschillen per buurt

renzone. In 2022 werd Rijswijk uitgeroepen tot groenste gemeente van Nederland a. Tegelijkertijd is Rijswijk volop in ontwikkeling en wordt kantoorleegstand te lijf gegaan met transformaties. De Rijswijk als ‘groenste gemeente van Nederland’

druk op de publieke ruimte is bijna overal in de gemeente hoog. Wegen slibben dicht met autoverkeer en woonwijken worden door deze moeilijk oversteekbare verkeersaders van elkaar afgesneden. Bovendien zijn de welvaartsverschillen tussen de verschillende wijken in de gemeente groot. Rijswijk valt grofweg in drie kenmerkende woonomgevingen uiteen b: •

De historische oude kern in Oud Rijswijk en omgeving. Hier wonen met name de hogere inkomensgroepen;

a b

Groene Stad Challenge 2021. Stadsvisie Rijswijk 2030. Samen maken wij de Stad. (2016).

6 van 73

Inkomen per inwoner in Rijswijkse buurten (CBS, 2019)

Hoge druk op de openbare ruimte

2358.0622 Retail- en horecabeleid gemeente Rijswijk_EINDCONCEPT - 11 mei 2023

1.3 Huidig aanbod Aanbod detailhandel en horeca gemeente Rijswijk geschaald naar m² winkelvloeroppervlak (wvo )

In totaal zijn er circa 240 winkels en circa 95 horecazaken in de gemeente Rijswijk te vinden. Winkels zijn in belangrijke mate geconcentreerd binnen de centrumgebieden, horecazaken zijn ook wat vaker hierbuiten te vinden. Bogaard stadscentrum Bogaard stadscentrum is met ca. 32.000 m² wvo aan winkels het grootste winkelgebied in de gemeente. •

Er zijn twee grote supermarkten gevestigd (AH van ± 3.000 m² wvo en Hoogvliet van ± 1.700 m² wvo).

•

Het dagelijkse winkelaanbod wordt aangevuld met onder andere een relatief grote doelgroepensupermarkt (± 450 m² wvo), versspeciaalzaken aan het Bogaardplein, drogisterijen zoals Kruidvat en Etos en parfumeriezaken zoals ICI Paris XL en Rituals.

•

Het niet-dagelijkse winkelaanbod is in Bogaard stadscentrum meest uitgebreid van de gemeente, gedomineerd door grootschalige ketens. Hema, C&A, Action, Mediamarkt en Scapino zijn hiervan enkele prominente voorbeelden.

•

Het aanbod aan eet- en drinkgelegenheden (20 zaken, ca. 2000 m²) is in Bogaard stadscentrum overwegend gericht op een brede doelgroep, met

2358.0622 Retail- en horecabeleid gemeente Rijswijk_EINDCONCEPT - 11 mei 2023

7 van 73

Aanbod detailhandel en horeca gemeente Rijswijk in aantal verkooppunten Peildatum: januari 2022 Made In Italy, La Fontaine en het Broodhuys als bekende voorbeelden. •

Daarnaast beschikt Bogaard stadscentrum over een ruim fastfoodaanbod, met ondermeer McDonald’s, KFC, Shabu to Go en Restaurant Istanbul.

Bogaard stadscentrum ondergaat op het moment van schrijven een grootschalige herontwikkeling. Ruim 17.500 m² brutovloeroppervlak (bvo) aan winkelmeters is uit de markt genomen en maakt plaats voor met name woningen, horeca, vrijetijdsfuncties en ruimte voor verblijven. Omdat het centrum in transitie is staat de 11.300 m² wvo aan winkelruimte grotendeels bewust/tijdelijk leeg.

Oud Rijswijk Oud Rijswijk is het historische centrum van de gemeente en wordt gekenmerkt door lokale, zelfstandige ondernemingen in kleinschalige panden. In Oud Rijswijk bevinden zich circa 75 winkels (± 10.250 m² wvo) en circa 25 horecazaken (± 1.800 m² wvo) en is er daarnaast een relatief ruim aanbod aan dienstverleners en ambachtszaken.

8 van 73

2358.0622 Retail- en horecabeleid gemeente Rijswijk_EINDCONCEPT - 11 mei 2023

•

Met Aldi (recent uitgebreid van ± 550 m² wvo naar ±

Muziekschool Rijswijk. Daarnaast is er iedere zaterdag

viswinkel, een bakkerij, twee drogisterijen en een apo-

1.200 m² wvo), Albert Heijn (± 500 m² wvo) en

een drukbezochte weekmarkt rondom de kerk.

theek. Het niet-dagelijkse aanbod bestaat uit een dieren-

Ekoplaza (± 250 m² wvo) zijn er drie supermarkten •

•

gevestigd.

Hendrik Ravesteijnplein

Het overig dagelijkse winkelaanbod bestaat

Het Hendrik Ravesteijnplein, gelegen langs de doorgaan-

Prinses Irenelaan

voornamelijk uit lokale versspeciaalzaken, zoals

de Lindelaan, herbergt circa 15 winkels (± 1.850 m² wvo)

Het centrum Prinses Irenelaan/Prinses Margrietsingel

Bakkerij Bosman, de Stolwijkse Kaashandel, slagerij

en circa 10 horecazaken (± 750 m² wvo).

(circa 10 winkels, circa 5 horecazaken) bestaat hoofdzake-

De Jong en banketbakkerij/chocolaterie Lentz.

•

Met Hoogvliet is er één volwaardige supermarkt

lijk uit twee plinten met publieksgerichte functies en een

Het niet-dagelijkse aanbod bestaat uit lokale

(± 850 m²), en daarnaast zijn er twee kleine doel-

apart gelegen Plus-supermarkt (± 1.450 m² wvo). Aan de

mode­zaken, zoals Groots!, Piazzo mode en Hakitiki

groepensupermarkten.

Prinses Irenelaan is met name het dagelijkse aanbod

Het overige dagelijkse winkelaanbod bestaat uit

gevestigd, zoals een bakker, een slager en een slijterij. Het

ten en ketens zoals Hema en Zeeman.

onder meer een groente- en fruitzaak, een apotheek

aanbod aan de Prinses Margrietsingel bestaat voorname-

Het horeca-aanbod bestaat voornamelijk uit

en een drogisterij.

lijk uit fastfoodzaken, ambachten en een apotheek.

kindermode, en juwelierszaken, opticiens, bloemis•

restaurants, zoals restaurant Elea, Bistro het Poortje •

winkel, een beddenzaak en een bloemist.

•

•

Het niet-dagelijkse winkelaanbod bestaat uit onder

van Verlaan, Ton’s Muziek-eetcafé en De Wits.

meer een opticien, een eroticazaak en een scooter-/

In Oud Rijswijk is er ook enig fastfood-aanbod, met

brommerwinkel.

onder meer New York Pizza en Smulhoek Rijswijk. Er staan in Oud Rijswijk circa 10 panden met een

•

In het horeca-aanbod domineren hier de fastfoodzaken, aangevuld met enkele restaurants.

publieksgerichte bestemming leeg. Met circa 8% van het winkelvloeroppervlak is de leegstand iets lager dan

Doctor. H. Colijnlaan

landelijk in centra van vergelijkbare omvang (circa 10%).

Het nabij het station gelegen centrum Dr. H. Colijnlaan telt circa 15 winkels (± 2.600 m² wvo) en twee horeca­

Behalve het winkel- en horeca-aanbod zijn er in

gelegenheden. Het centrum wordt gekenmerkt door het

Oud Rijswijk ook enkele cultureel-maatschappelijke

complete en moderne aanbod aan dagelijkse winkels.

functies met een belangrijke rol voor het functioneren

Behalve supermarkt Hoogvliet (ca. 1.250 m² wvo)

van het centrum, zoals Museum Rijswijk en

bevinden zich hier onder meer een kaasboer, een

2358.0622 Retail- en horecabeleid gemeente Rijswijk_EINDCONCEPT - 11 mei 2023

Oud Rijswijk als historisch centrum

9 van 73

Henri Dunantlaan

zijn hier onder meer enkele overige (dagelijkse) winkelfunc-

Het centrum aan de Henri Dunantlaan bestaat uit 6

ties, een snackbar en een wijkontmoetingsruimte bedacht.

winkels en 4 horecazaken, allemaal gelegen in een winkelplint onder een portiekflat. Met Lidl (± 700 m² wvo)

Bedrijventerrein

is er één ‘volwaardige’ supermarkt, aangevuld met twee

Buiten de winkelcentra zijn er ook op de bedrijventerreinen

doelgroepensupermarkten. Het overige winkelaanbod

(voornamelijk Plaspoelpolder) ca. 10 niet-dagelijkse winkels

bestaat uit een bloemist, een tabakszaak en een bakkerij.

(ca. 6.200 m² wvo) en 6 horecazaken gevestigd (ca. 800 m²

Het horeca-aanbod bestaat uit een restaurant en een paar

wvo). Het aanbod hier bestaat uit onder meer twee kring-

fastfoodzaken. Ambachts­zaken (o.a. kapper) completeren

loopwinkels (samen ± 3.850 m² wvo), twee woonwinkels en

het commerciële aanbod in dit centrum. Naast dit winkel-

een sportwinkel. Het horeca-aanbod is hier voornamelijk

centrum ligt onder meer een school en kinderdagverblijf.

gevestigd in kantoorpanden, en bestaat daarnaast uit onder meer McDonalds en twee hotels. Op de bedrijventerreinen

Waldhoornplein

zijn er ook ondersteunende horecagelegenheden bij

Het Waldhoornplein bestaat uit circa 5 winkels en enkele

leisurefuncties te vinden. Het vrijetijdsaanbod bestaat uit

horecagelegenheden. Het winkelaanbod bestaat uit onder

onder andere een bowlingcentrum, casino, gamehal,

meer een doelgroepensupermarkt, een viszaak en een

trampolinehal en fitnesscentra.

Doctor H. Colijnlaan als ‘versstraat’ in de gemeente

bloemist. Het horeca-aanbod bestaat uit een chinees restaurant, een café en een cafetaria. Ook zijn er enkele

Verspreid gelegen aanbod

ambachtszaken gevestigd. Het winkelcentrum ligt dicht bij

Buiten de winkelgebieden en bedrijventerreinen is er nog

Bogaard stadscentrum en naast de sportzaal Marimbahal.

enig verspreid gelegen winkel- en horeca-aanbod (± 15 winkels, ca. 5.200 m² wvo en ± 20 horecazaken, ca. 2.500

De Koploper

m² wvo).Hieronder valt bijvoorbeeld Pleunis Tuinmateriaal

In nieuwbouwwijk Rijswijk Buiten is eind maart 2023 een

(± 800 m² wvo) en de voorzieningen bij beide stationsingan-

nieuwe vestiging van Lidl (ca. 1.500 m² wvo) in woon-win-

gen.

kelcomplex De Koploper geopend. Behalve de supermarkt Doelgroepensupermarkt bij de Henri Dunantlaan

10 van 73

2358.0622 Retail- en horecabeleid gemeente Rijswijk_EINDCONCEPT - 11 mei 2023

1.4 Woningbouwplannen Woningbouwplannen gemeente Rijswijk

Speerpunt in de geactualiseerde woonvisie a is diversificatie van het woningaanbod in de naoorlogse buurten. Dit zou de welvaarts­ verschillen tussen de verschillende stadsdelen moeten doen afnemen. Rondom Bogaard stadscentrum en het station worden circa 3.000 woningen gerealiseerd voor overwegend midden- en hogere inkomens, werkende jongeren en studenten. Het betreft hier zowel nieuwbouw als transformatie van kantoorgebouwen. Opleveringen van deze verdichtings- en transformatieprojecten volgen stapsgewijs tot 2030. In het Havenkwartier en bij het Kessler park zullen tot 2040 (in meerdere fases) in totaal ongeveer 5.200 woningen verrijzen, met name gericht op kleine huishoudens zoals young professionals en studenten. Zwaartepunten van de woningbouw liggen in het Havenkwartier en het Kessler Park. De ontwikkeling van het Havenkwartier is reeds in gang gezet, het Kessler Park volgt. Tot slot zullen de nieuwbouwwijken Rijswijk Buiten en Eikelenburg de komende jaren afgebouwd worden. De circa 2.200 woningen die hier nog verrijzen zijn met name bedoeld voor gezinnen met een midden- of hoger inkomen. a

Actualisatie woonvisie gemeente Rijswijk 2015-2025 (2021).

2358.0622 Retail- en horecabeleid gemeente Rijswijk_EINDCONCEPT - 11 mei 2023

11 van 73

Trends en ontwikkelingen

2.1 Veranderende rol centra De ontwikkelingen in het gedrag van centrumbezoekers en de economie volgen elkaar in rap tempo op. Dit heeft gevolgen voor de vitaliteit van centra en de rol die zij (kunnen) vervullen. Belang winkelfunctie in centra neemt af Het aantal fysieke winkels in Nederland daalt al jaren en is in het afgelopen jaar landelijk gezien voor het eerst onder de vijf winkels per 1.000 inwoners gedoken. Een belangrijke oorzaak hiervan is de toenemende mate van online winkelen, dat in de Randstad a inmiddels is toegenomen tot 32% in de niet-dagelijkse winkelsector. De sprong omhoog van online verkopen tijdens de coronapandemie is naar verwachting blijvend. De fysieke winkel moet, om overeind te blijven, in toenemende mate iets bieden dat online niet kan: een goede service, meer beleving en het faciliteren van spontane ontmoeting. In bredere zin betekent dit dat de rol van het centrum verandert: een toekomstbestendig centrum bestaat uit een compacter gebied met een gevarieerde mix van functies; naast winkels meer ruimte voor horeca, leisure, zorg, maatschappelijke functies, diensten, ambachten en wonen. Ook is het verstandig om in centra bij (her)ontwikkelingen ruimte te reserveren voor de ruimtelijke impact van online winkelen, zoals afhaalpunten voor pakketjes of parkeerplekken voor bezorgbusjes.

a

I&O Research et.al. (2022), Koopstromenonderzoek Randstad 2021 Dit is het meest recente grootschalige KSO in Nederland.

2358.0622 Retail- en horecabeleid gemeente Rijswijk_EINDCONCEPT - 11 mei 2023

13 van 73

Behoefte aan groen en ontmoeting in centrumgebieden Bovenstaande transitie wordt bevestigd door recent

lisering fungeren groenstructuren zo als sociaal bindmid-

hernieuwd onderzoek door DTNP onder bezoekers van

del. Door daarnaast het centrum autoluw te maken, blijft

verscheidene middelgrote centra in Nederland. Hieruit

het leefbaar voor haar bewoners en aangenaam voor haar

kwam naar voren dat het recreatief verblijven als

bezoekers

primair bezoekdoel opnieuw aan belang heeft gewonnen ten koste van de traditionele winkelfunctie (toe-

Lokale ondernemers profiteren hier bovendien van omdat

name van 17% naar 20%). Winkelen blijft er de voor-

verblijfskwaliteit, na aanbod, een van de belangrijkste

naamste bezigheid, maar het relatieve belang van

motieven is om een winkelgebied te bezoeken. Bezoekers

ontmoeten en verblijven als bezoekdoel neemt toe. In

per fiets of te voet doen vaker impulsaankopen dan

het veranderende functiebeeld van middelgrote centra

bezoekers per auto, onder meer doordat zij een centrum

in Neder­land is dit ook terug te zien; het niet-dagelijkse

frequenter bezoeken a.

winkelaanbod krimpt en het aantal horecagelegenheden groeit (licht).

a DTNP (2016), Fietsen en de gezonde stad.

Ontwikkeling functiebeeld middelgrote centra in Nederland in aantal verkooppunten

Een groen centrum is een prettig centrum Winkelgebieden behoren vanwege de hoge versteningsgraad vaak tot de warmste plekken in een stad. Nu Nederland steeds vaker te maken krijgt met lange warme tot hete periodes is het van toenemend belang dat een centrum vergroent en plekken biedt met beschutting en verkoeling. Daarnaast vervullen kleine of grote groenruimtes een belangrijke sociale functie. Het zijn plekken om tot rust te komen of te spelen, en ontmoetingsplekken waar alle lagen van de bevolking elkaar tegenkomen. In tijden van toenemende individua-

14 van 73

2358.0622 Retail- en horecabeleid gemeente Rijswijk_EINDCONCEPT - 11 mei 2023

2.2 Longcovid voor de horeca Bron: NOS, 2022

Net nu de coronapandemie achter de rug lijkt, lopen horeca-ondernemers tegen stijgende kosten aan. Het belooft een uitdagende tijd te worden voor de horeca.

personeel; bijna de helft van de ondernemers ziet dit tekort als een belemmering voor hun activiteitenb. De sterke inflatie zorgt daarnaast voor hogere inkoopkosten en een verminderde koopkracht bij de consument. Voor die consument zijn niet-essentiële uitgaven, zoals

Horeca als groeimarkt onder druk

bij de horeca, vaak het eerste waar op bezuinigd wordt.

Vanaf de financiële crisis bleek horeca lange tijd een

Desondanks heeft de horeca in 2022 een sterke

groeisector. Het aantal eetgelegenheden, fastfoodzaken

inhaalslag gemaakt; in het derde kwartaal lag het

en hotels nam alsmaar toe. De pure drankensector nam als

omzetvolume zelfs boven het niveau van voor corona b.

enige af; de traditionele bruine kroeg is minder in trek bij

Het lijkt voorlopig echter nog niet voldoende om de

de hedendaagse consument. Door de coronapandemie,

hogere kosten te compenseren.

met meerdere lockdowns, heeft de horeca echter een flinke tik gekregen. Restaurants, cafés en hotels kregen de

Blurring: kansen op het snijvlak van sectoren

grootste klappen. Doordat bezorgen en afhalen ook tijdens

Nieuwe concepten ontwikkelen zich steeds vaker op het

de strengste coronamaatregelen mogelijk bleef, wist de

snijvlak van sectoren. Grenzen tussen horeca, detailhan-

fastservicesector het beste overeind te blijven.

del en ambachten vervagen. Voorbeelden zijn de boekenwinkel met een uitgebreide koffiehoek, het lokale

Het aantal faillissementen in de horeca was door de

café waar ook streekproducten voor thuis verkocht

steunmaatregelen vanuit de overheid tijdens de pandemie

worden en een wijnproeverij in de tuin van de slijter. Mits

historisch laag. De verwachting is echter dat het aantal

er duidelijke kaders gesteld worden (bijv. alcoholvergun-

faillissementen in 2023 sterk zal toenemen, nu horecaza-

ning of verplichte wc-voorziening) waarbinnen blurring is

ken afgelopen najaar moesten beginnen met het terugbe-

toegestaan biedt het kansen voor ondernemers om in te

talen van hun belastingschuld. 45% van de horecabedrij-

spelen op de veranderende behoefte van de consument.

ven geeft aan er na de coronacrisis financieel slecht voor

Zo ontstaan vernieuwende concepten met meer

te staan. Daar komt bij dat er een sterk tekort is aan

aandacht voor de totaalbeleving.

a

b

a

ING (2022), Horeca op volle kracht vooruit.

CBS (2022), Omzet horeca stijgt met bijna 3% in derde kwartaal

2358.0622 Retail- en horecabeleid gemeente Rijswijk_EINDCONCEPT - 11 mei 2023

Blurring: boekenwinkel en koffietent in één

15 van 73

2.3 Ontwikkelingen supermarktsector Schaalvergroting supermarkten

Landelijke ontwikkeling winkelvloeroppervlak supermarkten

Supermarkten kleiner dan circa 1.000 m² wvo en in kleinere verzorgingsgebieden zijn in algemene zin kwetsbaar. Supermarktpartijen willen voor een nieuwe winkel al snel een omvang van 1.200 m² wvo of groter. Er zijn wel uitzonderingen: • in binnensteden ontstaan nieuwe, kleine city-concepten (‘mandjeswinkels’); • doelgroepensupermarkten bieden een beperkt, maar specialistisch assortiment; • partijen als Spar hebben ook in kleine dorpen nog moderne, kleine supermarkten. De groei in écht grote supermarkten (> 2.000 m² wvo) is beperkt.

Combinatiebezoek supermarkten Uit door DTNP uitgevoerd onderzoek (oktober-november 2021) onder circa 3.700 respondenten in 25 dorps- en wijkcentra in Nederland blijkt dat circa 52% van de consumenten het super­markt­bezoek combineert met een of meer andere winkels in hetzelfde winkelgebied. Dit geldt zowel voor service- als discountsupermarkten. Het onderzoek toont aan dat het aandeel supermarktbezoekers dat ook andere winkels bezoekt toeneemt naarmate meer winkels dicht bij de supermarkt liggen. Daarnaast blijkt dat het combinatie­bezoek toeneemt naarmate er meer winkels in het zicht van de ingang van de supermarkt liggen.

16 van 73

2358.0622 Retail- en horecabeleid gemeente Rijswijk_EINDCONCEPT - 11 mei 2023

Opkomst online boodschappen

bleek: uit het laatste Koopstromenonderzoek in de

hoop hun concurrentiepositie daarmee te verstevigen.

Lange tijd leek online winkelen een fenomeen waar

Randstad (2021) bleek het aandeel online ook in de

Het aantal supermarktmeters groeit gestaag door,

alleen de niet-dagelijkse winkelsector mee te maken

dagelijkse winkelsector al te zijn opgelopen naar 6%, en

maar dit geldt niet voor het omzetvolume. Zeker het

zou krijgen. De versproducten die worden verkocht bij

inmiddels is dit alweer verder doorgegroeid. Super­

laatste jaar (na corona) zijn de ontwikkeling van het

supermarkten zouden niet geschikt zijn voor thuisbe-

markten hebben de benodigde logistieke infrastructuur

aantal winkelmeters en het omzetvolume sterk uit

zorging. Inmiddels is wel duidelijk dat dit een illusie

voor bezorging verder geprofessionaliseerd en tijdens de

elkaar gaan lopen. De consequentie hiervan is een

coronacrisis heeft een nieuwe groep consumenten

steeds kleinere marge voor supermarkten. De verwach-

kennisgemaakt met deze manier van boodschappen

ting is dan ook dat het met deze ontwikkeling op

doen. Verwachting is daarom dat het online boodschap-

termijn onvermijdelijk is dat ook supermarkten kritisch

pen doen de komende jaren verder zal toenemen.

kijken naar hun vestigingen en mogelijk tot andere

Supermarkten structuurbepalend Supermarkten zijn, door het grote aantal bezoekers en de hoge mate van combinatiebezoek dat plaatsvindt vanuit de supermarkten, structuurbepalend in de totale voorzieningenstructuur. Andere voorzieningen kunnen nadrukkelijk profiteren van de nabijheid van een supermarkt, en het verdwijnen van die supermarkt kan voor hen de doodsteek betekenen.

vastgoedstrategieën overgaan, met per saldo eerder

Grenzen aan de groei?

krimp dan groei van het aantal winkels en winkelme-

Al jarenlang proberen supermarktpartijen het aantal

ters. Met uitbreidingswensen voor supermarkten dient

vestigingen en de omvang daarvan te vergroten, in de

daarom ook zorgvuldig te worden omgesprongen.

Een evenwichtige spreiding van supermarkten is dan ook belangrijk, waarbij de omvang van en het aantal supermarkten in een (centrum)gebied dient te worden afgestemd op de totale functie van het (centrum-) gebied. Daarbij dient in Rijswijk uiteraard ook rekening te worden gehouden met de totale beschikbare marktruimte voor supermarkten, om te waarborgen dat supermarkten goed kunnen functioneren (o.a. voldoende investeringsmogelijkheden en doorloop in de winkel) en ook hun trekkersrol kunnen waarmaken. De marktruimteberekening voor supermarkten in Rijswijk is te vinden in hoofdstuk 3 op p. 23.

2358.0622 Retail- en horecabeleid gemeente Rijswijk_EINDCONCEPT - 11 mei 2023

17 van 73

2.4 Lokale ontwikkelingen in Rijswijk In de gemeente Rijswijk spelen diverse ruimtelijk-economische ontwikkelingen die relevant zijn voor dit retail- en horecabeleid.

keling van Bogaard stadscentrum, waardoor dit winkelgebied tijdelijk minder aantrekkelijk is om te bezoeken. Ook de komst van de vele nieuwe inwoners in Rijswijk Buiten vormt een gedeeltelijke verklaring.

Aanbodontwikkeling volgt landelijke trend

Voor hen lag de dichtstbijzijnde supermarkt tot

De ontwikkeling van het winkel- en leisureaanbod in

oplevering van De Koploper buiten de eigen gemeente,

Rijswijk vertoont gelijkenissen met de landelijke

in Delft. Er is een aanzienlijke opgave (en dus een

tendens. Het aantal niet-dagelijkse winkels is sinds

kans!) om de inwoners uit de eigen gemeente de

2016 met ongeveer een kwart afgenomen van circa

komende jaren weer terug te winnen. Ook gezien de

190 naar circa 150. Het dagelijkse winkelaanbod is vrij

herpositionering van Bogaard stadscentrum naar een

constant gebleven. Het leisureaanbod, waaronder

meer lokale functie zou dit een belangrijk doel moeten

horeca, is in diezelfde periode juist met circa 10

zijn.

vestigingen toegenomen. De leegstand is vooral vanaf 2019 aanzienlijk afgenomen. Hier valt de herontwikke-

Masterplan In de Bogaard

Ontwikkeling aanbod aan winkels en leisure gemeente Rijswijk in aantal verkooppunten

ling van Bogaard stadscentrum in terug te zien, waarbij een aanzienlijk aantal winkelmeters is gesaneerd.

Sterk afgenomen koopkrachtbinding Uit het laatste Randstedelijke koopstromenonderzoek kwam een voor Rijswijk alarmerend beeld naar voren: in alle branchegroepen is de koopkrachtbinding van de ‘eigen’ inwoner zeer sterk teruggelopen. In de dagelijkse winkelsector is die terugloop het sterkst. Hier nam de binding tussen 2016 en 2021 af van 85% naar 72%. Een eerste mogelijke verklaring is de herontwik-

18 van 73

2358.0622 Retail- en horecabeleid gemeente Rijswijk_EINDCONCEPT - 11 mei 2023

Herontwikkeling Bogaard stadscentrum

wonen ook ruimte voor bedrijvigheid, recreëren en

Huis van de Stad

Het voormalige ‘In de Bogaard’ verandert de komende

maximaal 30.000 m² aan commerciële voorzieningen,

Het voormalige Stadhuis aan de Generaal Spoorlaan

jaren van een monofunctioneel winkelcentrum naar

waaronder horeca en een kleine supermarkt (ca. 500

heeft ruim 15 jaar leeg gestaan, maar wordt na een

een multifunctioneel ‘Bogaard stadscentrum’. Een

m² wvo).

grondige renovatie binnenkort als ‘Huis van de Stad’

derde van alle winkelruimte is uit de markt genomen,

opnieuw geopend. De gemeentelijke organisatie,

en er komt meer plaats voor wonen, horeca, leisure,

Kessler Park

Welzijn Rijswijk, Bibliotheek aan de Vliet en Trias

dienstverlening en sociaal-maatschappelijke functies.

Nog wat minder vergevorderd, maar daarom niet

Centrum voor de kunsten, dagbesteding ‘t Trefpunt en

In het noordwestelijk deel zal de nadruk komen te

minder ambitieus, zijn de plannen voor het Kessler

vrijwilligerscentrum Rijswijk Doet zullen dit jaar hun

liggen op wonen en werken. Het middengebied wordt

Park aan de zuidwestzijde van Plaspoelpolder. Doel is

intrek nemen in dit iconische gebouw. Deze functies

ontwikkeld als gebied voor verblijven en recreëren, met

op het oude Shell-terrein een levendige mix van wonen,

worden aangevuld met daghoreca.

een centraal horecaplein. Het zuidoostelijk deel blijft

werken en leren te realiseren. Op termijn worden hier

hoofdzakelijk gericht op winkelen. Inmiddels is het

circa 2.100 appartementen opgeleverd, waarvan een

Paviljoen Wilhelminapark

Bogaardplein (zuidoost) al volledig opnieuw aange-

belangrijk deel voor studenten. Er wordt gedacht aan

Met de realisatie van nieuwbouwwijk Rijswijk Buiten

legd. Een deel van het winkelcentrum, de Sterpassage

bijkomende voorzieningen die bijdragen aan de

komt het Wilhelminapark centraler in het stedelijk

(noordoost-zijde) is inmiddels al nagenoeg volledig

beoogde aantrekkelijke mix, zoals maatschappelijke,

weefsel van Rijswijk te liggen en naar verwachting

gesloopt. In Bogaard stadscentrum spelen diverse

culturele, leisure- en commerciële voorzieningen,

zullen meer mensen het park gaan gebruiken.

supermarktplannen, variërend van nieuwvestiging, tot

waaronder lichte horeca en retail nabij het station.

Gemeente Rijswijk heeft een ontwikkelperspectief

verplaatsing en verkleining. Alle plannen samen zijn samen goed voor circa 2.000 m² wvo.

opgesteld voor het Wilhelminapark, met als ambitie

Middengebied Plaspoelpolder

een park waar verblijfskwaliteit en natuurwaarden hand

Voor het middengebied van de Plaspoelpolder liggen er

in hand gaan. Passend bij deze ambitie wil de gemeen-

Havenkwartier

diverse plannen om monofunctioneel bedrijfsmatig

te graag dat er aan de recreatieplas een creatief

Aan de noordkant van Plaspoelpolder verrijzen aan het

vastgoed om te bouwen naar multifunctionelere

horecaconcept voor een breed publiek geëxploiteerd

water in de eerste fase ruim 2.500 woningen door

complexen, met daarbij ook regelmatig de wens voor

wordt.

kantoren om te bouwen en nieuwe appartementen toe

toevoeging van horeca.

te voegen. Doel is een gemengd gebied, met naast

2358.0622 Retail- en horecabeleid gemeente Rijswijk_EINDCONCEPT - 11 mei 2023

19 van 73

Visie op retail- en horecastructuur

3.1 Vigerend beleid en uitgangspunten Vanuit verschillende beleidsterreinen heeft gemeente Rijswijk ambities geformuleerd die relevant zijn voor de gewenste detailhandelsen horecastructuur.

trum, het verhogen van de koopkrachtbinding van inwoners

eenzaam. b Daarom wordt er ondermeer vanuit Welzijn

aan winkels in de eigen gemeente en een verduurzaming

Rijswijk ingezet op een uitbreiding van het aantal buurthui-

van woningen en bedrijfspanden.

zen en buurthuiskamers. Hier kunnen inwoners elkaar ontmoeten en aan hun sociale netwerk werken.

Mobiliteit

Binnen het sociaal domein is toegankelijkheid ook een

In het Mobiliteitsprogramma Rijswijk 2040 vormt het

belangrijk thema. Hierbij gaat het bijvoorbeeld over een

In de Stadsvisie wordt het gewenste toekomstbeeld voor

STOMP-principe een belangrijk uitgangspunt, dat nu ook

toegankelijke bestrating voor mensen in een rolstoel,

Rijswijk in 2030 geschetst. De visie zet in op een groene,

wordt doorvertaald in een concretere mobiliteitsstrategie.

drempels bij winkels, oversteekbaarheid van straten en

aantrekkelijke leef- en recreatieomgeving. De realisatie van

Volgens dit principe krijgen achtereenvolgens voetgangers

toegang tot openbare toiletten.

verschillende woonmilieus zorgt voor een evenwichtige

(Stappen), fietsers (Trappen), Openbaar vervoer en

bevolking. De grote stadsassen worden ontwikkeld tot

deelmobiliteit (MaaS) prioriteit boven de Privéauto als

Veel sociale problemen kunnen worden aangepakt of

moderne stedelijke gebieden, en leegstaande bedrijven en

mobiliteitsnetwerken van gelijk niveau elkaar kruisen. Als

voorkomen met betere educatie. Op dit moment is er echter

kantoorpanden worden getransformeerd. In 2030 is de

bijvoorbeeld het hoofdnet fiets en het hoofdnet auto elkaar

een tekort aan scholen in de gemeente. Belangrijke ambitie

stad volgens de visie comfortabel bereikbaar, bij voorkeur

kruisen, krijgt de fiets voorrang. Verplaatsingen te voet en

is dan ook dit tekort aan te pakken, zeker in wijken met veel

met de fiets of te voet.

per fiets krijgen prioriteit om ervoor te zorgen dat Rijswijk

jonge gezinnen zoals Rijswijk Buiten.

Stadsvisie a

ook in de toekomst, met een aanzienlijk groter aantal

Economie

inwoners, leefbaar, bereikbaar en veilig blijft. Omwille van

Gezondheid

De Economische Visie Rijswijk (2023) zet in op een eigen

de economische vitaliteit van de centrumgebieden blijft,

Het gemeentelijk bestuur hecht veel waarde aan het

profilering, een sterk netwerk en structuur en sterke

conform het parkeerbeleid, het eerste uur autoparkeren bij

verbeteren van de gezondheid van de inwoners in de

werklocaties. De visie signaleert een toenemende ruimte-

winkelcentra gratis (met uitzondering van Bogaard

gemeente c . Inwoners worden gestimuleerd om meer te

druk, en noemt gedeelde voorzieningen, functiemenging

Stadscentrum).

bewegen, gezonder te eten en te drinken en minder te roken.

en dubbel ruimtegebruik als belangrijke oplossingen.

Ook wordt ingezet op een betere toegang tot (eerstelijns)

Voorname doelen zijn het aanpakken van de hardnekkige

Sociaal domein

gezondheidszorg en op betere voorlichting op scholen.

leegstand op de kantorenmarkt en bij Bogaard stadscen-

In tijden van individualisering en toenemende vergrijzing

Concreet is er in de gemeente nu een tekort aan binnen-

ligt eenzaamheid op de loer. Naar schatting 18.000

sportgelegenheden en aanbieders van eerstelijnszorg.

a

Stadsvisie Rijswijk 2030, Samen maken we de stad.

inwoners in Rijswijk voelen zich matig tot (zeer) ernstig

2358.0622 Retail- en horecabeleid gemeente Rijswijk_EINDCONCEPT - 11 mei 2023

b c

Welzijn in Rijswijk, Uitvoeringsagenda 2021-2022. Gezondheid en Sport in Rijswijk, Uitvoeringsagenda 2020-2022.

21 van 73

3.2 Marktruimteberekening Een marktruimteberekening is een kwantitatieve benadering om de (toekomstige) vraag naar winkel- en horecavoorzieningen af te zetten tegenover het huidige (en toekomstige) aanbod. Het biedt daarmee inzicht in de omvang van de uitbreidingsruimte, of juist in de omvang van de krimpopgave.

•

Uitgangspunten supermarkten Voor de vraagzijde gaan we uit van de volgende

hun bestedingen in de dagelijkse winkelsector

uitgangspunten:

(waaronder supermarkten) online. De verwachting

•

Het huidige aantal inwoners van 59.000 groeit

is dat het online boodschappen doen de komende

door tot 60.000 à 65.000 inwoners in 2025, en tot

jaren verder zal doorgroeien naar 10% in 2025 en

65.000 à 70.000 inwoners in 2030.

15% in 2030. Dit internetaandeel resulteert in de

•

Het inkomen per inwoner in Rijswijk is gemiddeld

marktruimteberekening in een afnemende omzet

5,8% hoger dan gemiddeld in Nederland .

per hoofd (bij fysieke winkels).

a

•

Marktruimteberekening detailhandel Als gevolg van de grote dynamiek in de sector en grote

Op dit moment doen inwoners van Rijswijk 7% van

a

CBS Statline (2022)

De koopkrachtbinding is het aandeel van de bestedingen in fysieke supermarkten die inwoners

verschillen in verdienmodel tussen niet-dagelijkse winkels, hebben marktruimteberekeningen voor de niet-dagelijkse winkelsector weinig waarde: de resultaten zijn nauwelijks op een zinvolle wijze te interpreteren en uitkomsten van sommen lopen achter op de realiteit. Voor supermarkten en de dagelijkse winkelsector zijn nog wel zinvolle berekeningen te maken. Met name voor supermarkten is dat van belang. Dat zijn structuurbepalende functies binnen de algehele voorzieningenstructuur die in belangrijke mate het functioneren en de toekomstbestendigheid van een centrumgebied bepalen. Om een indicatie te geven van de toekomstige behoefte aan supermarkten in Rijswijk is een berekening gemaakt van de marktruimte. 22 van 73

2358.0622 Retail- en horecabeleid gemeente Rijswijk_EINDCONCEPT - 11 mei 2023

uit de gemeente Rijswijk doen bij supermarkten in

supermarkt in Rijswijk Buiten nog niet gereali-

wordt daarom gerekend met een koopkrachtbin-

de eigen gemeente. In de dagelijkse sector was

seerd. De koopkrachtbinding voor de huidige

ding van 85%.

deze binding tijdens het Koopstromenonderzoek

situatie wordt daarom naar boven bijgesteld, naar

Randstad uit 2021 72% . Op dat moment was de

ten minste 75%. De binding van de eigen inwoners

winkelomzet dat supermarkten verdienen met

Aldi in Oud Rijswijk echter nog niet vergroot en de

aan supermarkten in Rijswijk kan verder worden

uitgaven door inwoners van buiten de eigen

vergroot door een versterking van het supermarkt-

gemeente. Deze toevloeiing was in 2021 16%, wat

aanbod in aantal, omvang en aantrekkelijkheid, en

overeenkomt met circa € 17,8 miljoen aan winkel-

door het verder bekend worden met de nieuwe

omzet. Dit houden we voor de komende jaren

supermarkt in Rijswijk Buiten. Voor 2025 en 2030

constant.

a

a

KSO2021; dit betreft de koopkrachtbinding van fysieke winkelbestedingen, 7% van de bestedingen van Rijswijkers vindt online plaats.

•

De koopkrachttoevloeiing is het aandeel van de

Indicatieve marktruimteberekening supermarktsector gemeente Rijswijk* .

.

.

.

Gemeente Rijswijk 2022

2025

2030

a Aantal inwoners in verzorgingsgebied

57.000

60.000 à 65.000

65.000 à 70.000

b Winkelomzet per hoofd (excl. btw en internet), gecorrigeerd voor gemiddeld inkomen

€ 2.184

€ 2.114

€ 1.996

c Koopkrachtbinding

75%

85%

85%

€ 93,4 mln

€ 107,8 à 116,8 mln

€ 110,3 à 118,8 mln

€ 17,8 mln

€ 17,8 mln

€ 17,8 mln

€ 111,2 mln

€ 125,9 à 134,6 mln

€ 128,1 à 136,6 mln

€ 8.381

€ 8.381

€ 8.381

ca. 13.300 m² wvo

ca. 15.000 à 16.100 m² wvo

ca. 15.300 à 16.300 m² wvo

ca. 13.500 m² wvo

ca. 13.500 m² wvo

ca. 13.500 m² wvo

nihil

ca. 1.500 à 2.600 m² wvo

ca. 1.800 à 2.800 m² wvo

d Verwachte winkelomzet uit verzorgingsgebied (excl. btw)

a*b*c

e Vreemde koopkracht/koopkrachttoevloeiing f

Totale winkelomzet (excl. btw)

d / (1 - e)

g Gemiddelde winkelomzet per m² wvo (excl. btw) h Potentieel winkelaanbod i

Huidig winkelaanbod (inclusief nieuwe supermarkt in De Koploper)

j

Indicatie uitbreidingsruimte

f/g

h-i

* Voor een toelichting op de achtergronden van deze berekening verwijzen we naar de publicatie van Retail Insiders (2022), ‘Omzetkengetallen 2021 ten behoeve van ruimtelijk-economisch onderzoek’.

2358.0622 Retail- en horecabeleid gemeente Rijswijk_EINDCONCEPT - 11 mei 2023

23 van 73

Conclusie supermarkten en dagelijkse sector

Conclusie niet-dagelijkse winkelsector

Marktruimte horeca

In Rijswijk is op dit moment, op basis van de

Voor een inschatting van de toekomstige behoefte aan

In 2021 en 2022 heeft reeds een behoefteonderzoek

voorgaande uitgangspunten en reeds rekening

niet-dagelijkse detailhandel in de gemeente Rijswijk is

naar horeca in Rijswijk plaatsgevonden a. Hieruit kwam

houdend met de uitbreiding van Aldi (Oud Rijswijk) en

het zinvoller te kijken naar landelijke en lokale trends

naar voren dat, net als voor de dagelijkse winkelsector,

de nieuwe Lidl (Rijswijk Buiten), sprake van een balans

en ontwikkelingen in de sector. Kortweg laten deze

er als gevolg van de forse groei van het aantal inwo-

tussen vraag en aanbod. Door de forse groei van het

trends een snelle afnemende behoefte zien bij consu-

ners in Rijswijk, nog uitbreidingsruimte is voor horeca.

aantal inwoners naar 65.000 à 70.000 in 2030 zal de

menten aan fysieke niet-dagelijkse winkels, ten faveure

Het zou gaan om circa 4.600 à 7.100 m² bruto vloerop-

marktruimte toenemen tot 1.800 à 2.800 m² wvo in

van online winkelen. Ondanks de geprognosticeerde

pervlak ofwel 22 à 34 horecavestigingen. Ruim de helft

2030. Het ‘positieve’ effect van de inwonergroei en van

bevolkingsgroei in de gemeente is het voor een

van die uitbreidingsruimte wordt gereserveerd voor de

de verhoogde koopkrachtbinding op de marktruimte is

duurzame detailhandelsstructuur daarom raadzaam

herontwikkeling van Bogaard stadscentrum. De overige

daarmee substantieel sterker dan het dempende effect

eerder uit te gaan van een (verdere) afname van het

horecaclusters (Oud Rijswijk, de Lindelaan) en grote

van de verdere groei van online. Hierbij wordt er dus

niet-dagelijkse winkelaanbod dan van een toename. De

ontwikkelgebieden (o.a. Havenkwartier en Kessler

wel van uitgegaan dat de hogere koopkrachtbinding

bestaande winkelleegstand in de gemeente is echter

Park) komen volgens het onderzoek logischerwijs in

ook daadwerkelijk bereikt wordt. Om dit te realiseren

niet dusdanig groot dat dit aanleiding geeft tot een

aanmerking voor uitbreiding van het horeca-aanbod,

is het zaak zorgvuldig om te springen met alle

actief saneringsbeleid van winkelmeters.

omdat de vraag daar het grootst is of het meest zal

supermarktinitiatieven die er liggen, om zo te voorzien

toenemen.

in een duurzame en vitale supermarkt­structuur voor de gemeente Rijswijk. Voor de hele dagelijkse sector is een vergelijkbare berekening gemaakt, en die komt op vergelijkbare uitbreidingsruimte uit. Dit betekent dat de vraag naar dagelijkse winkels (boodschappenwinkels), op dit moment in verhouding staat tot het aanbod en later gelijkmatig meegroeit met de vraag naar supermarktmeters. 24 van 73

a

O.a. BSP (2022), Beleidslijn horeca Plaspoelpolder Rijswijk

2358.0622 Retail- en horecabeleid gemeente Rijswijk_EINDCONCEPT - 11 mei 2023

3.3 Visie op de hoofdstructuur Visie beoogde structuur detailhandel en horeca

Vanuit het vigerende beleid worden ambities geformuleerd voor de detailhandels- en horecastructuur. Op basis van deze ambities wordt de beoogde hoofdstructuur neergezet. In hoofdstuk 4 volgt een nadere uitwerking van het toekomstperspectief per centrum. Uitgangspunten De volgende uitgangspunten zijn van belang voor de beoogde structuur: •

Het aantal inwoners in de gemeente zal toenemen van de huidige ± 57.000 naar 65.000 à 70.000 inwoners in 2030. De groei vindt vooral plaats in en nabij Bogaard stadscentrum, Havenkwartier, Kessler Park en Rijswijk Buiten.

•

Afhankelijk van de inwonergroei is er een indicatieve marktruimte voor uitbreiding van het supermarktaanbod van 1.800 à 2.800 m² wvo tot 2030.

•

Voor horeca is er ook nog enige uitbreidingsruimte berekend (van 22 à 34 zaken).

2358.0622 Retail- en horecabeleid gemeente Rijswijk_EINDCONCEPT - 11 mei 2023

25 van 73

Vijf ondersteunende buurtcentra: H. Ravesteijn­

Hoofdcentrum Oud Rijswijk

Passend bij de aspiraties die er zijn op verschil-

plein, Pr. Irenelaan, Dr. H. Dunantlaan, Dr. H.

Oud Rijswijk kan zich positioneren als recreatief

lende beleidsterreinen (zie paragraaf 3.1) worden

Colijnlaan en De Koploper (Rijswijk Buiten).

centrumgebied én als ‘dorpscentrum’ voor het oostelijk

Eén buurtsteunpunt in het Havenkwartier.

deel van de gemeente. De eigen identiteit en het

Ambities

voor de toekomstige retail- en horecastructuur de

•

•

volgende ambities geformuleerd: •

•

•

•

historische karakter geven dit centrum een charme die

het bieden van een zo compleet en divers

Hoofdcentrum Bogaard stadscentrum

uniek is binnen de gemeente. Hier gaan inwoners van

mogelijk voorzieningenaanbod voor inwoners

Dit blijft een hoofdcentrum voor de hele gemeente. Het

Rijswijk en buurgemeenten en toeristisch-recreatieve

van binnen en buiten Rijswijk;

is dé plek voor gemeenteverzorgende (winkel-)functies.

bezoekers naar toe voor een grote diversiteit aan

toewerken naar levendige en aantrekkelijke

Hier is het meest complete en grootste aanbod

kwaliteitszaken en specialistisch aanbod. Het is dé

buurtcentra die voorzien in de dagelijkse

gevestigd, met grotere zaken en landelijk bekende

plek om op het terras te zitten of een hapje te eten.

behoeften aan winkels, ontmoeting en zorg.

ketens. Toevoeging van horeca sluit aan bij de transitie

Enkel nieuwvestiging van lichte en middelzware horeca

het realiseren van een aantrekkelijk en

naar een multifunctioneel stadscentrum. Een toegan-

is gewenst (categorie 1 en 2, zie beleidsregels hoofd-

dynamisch ondernemersklimaat dat uitnodigt

kelijk aanbod aan grote horecaketens die makkelijk te

stuk 5). In het voetgangersgebied van Oud Rijswijk is

tot investeringen.

combineren zijn met de winkelfunctie is hier passend.

bezorghoreca (categorie 1c) niet passend.

het strategisch benutten van locaties waar

Enkel nieuwvestiging van lichte en middelzware horeca

horeca een ondersteunende rol kan vervullen

is gewenst (categorie 1 en 2, zie beleidsregels hoofd-

Twee volwaardige supermarkten van 1.200 tot 1.500

of een bijzondere bestemming met zelfstan-

stuk 5).

m² wvo zijn passend bij de functie van Oud Rijswijk

dige aantrekkingskracht kan bieden.

binnen de gemeentelijke voorzieningenstructuur. Dit Bij het grootste centrumgebied hoort ook het grootste

betekent dat het gewenst is dat ook de Albert Heijn, in

Beoogde structuur in het kort

supermarktaanbod. Drie volwaardige supermarkten

navolging van Aldi, een grotere vestiging krijgt in het

Er wordt ingezet op de volgende toekomstige

met een omvang van 1.500 à 1.700 m² wvo, idealiter

centrum van Oud Rijswijk. Daarnaast is het behoud van

hoofdstructuur:

bestaande uit complementaire formules, zijn passend

een kleinere doelgroepensupermarkt passend.

•

Twee onderling complementaire hoofdcentra:

bij deze functie binnen de structuur, aangevuld met een

Bogaard stadscentrum en Oud Rijswijk.

of enkele kleinere doelgroepensupermarkten.

26 van 73

2358.0622 Retail- en horecabeleid gemeente Rijswijk_EINDCONCEPT - 11 mei 2023

Vijf centra voor de buurt

bewoners zich vooral lopend of met de fiets verplaat-

De centra H. Ravesteijnplein, Pr. Irenelaan, Dr. H.

sen. Een kleine mandjessupermarkt (ca. 500 m² wvo)

Dunantlaan, Dr. H. Colijnlaan en De Koploper (Rijswijk

is gelet op die karakteristieken en de afstand ten

Buiten) vervullen een functie voor de eigen buurt. In

opzichte van de andere supermarkten gewenst in dit

ieder van deze centra is één supermarkt van 1.000 à

nieuwe stukje Rijswijk. Een grotere supermarkt is

1.300 m² passend. Dit betekent dat aan een beperkte

echter ongewenst vanwege de nabijheid van het H.

uitbreiding van de supermarkten bij de H. Dunantlaan

Ravesteijnplein en vanwege het beperkte draagvlak.

en het H. Ravesteijnplein kan worden meegewerkt. De andere buurtsupermarkten zijn al van moderne

Het Havenkwartier is behalve voor een mandjessuper-

omvang.

markt ook een geschikte locatie voor het ontwikkelen

Bogaard Stadscentrum als hoofdcentrum

van enkele horecagelegenheden. De mooie ligging aan Naast de supermarkt bestaat het beoogde minimale

het water biedt hiervoor voldoende onderscheidende

aanbod in deze centra uit een versspeciaalzaak, enkele

kwaliteiten. Gezien het feit dat het Havenkwartier een

diensten/ambachten, zorgfuncties, en maatschappe-

gemengd gebied wordt met veel ruimte voor wonen,

lijke functies, zoals een buurthuis, sporthal of school.

wordt enkel horeca categorie 1a en 1b (lichte horeca,

Enkel nieuwvestiging van lichte en middelzware horeca

zie beleidsregels), hier wenselijk geacht. Zo blijft de

is gewenst (categorie 1 en 2 zie beleidsregels hoofd-

overlast van horeca voor omwonenden beperkt.

stuk 5).

Verspreidgelegen horecalocaties Buurtsteunpunt Havenkwartier

Buiten deze hoofdstructuur is nieuwe horeca mogelijk

In het Havenkwartier wordt een grote hoeveelheid

op drie specifieke locaties/zones in de gemeente. Op

(ca. 2.500) kleine woningen in een hoge dichtheid

deze locaties/zones dient de horeca substantieel bij te

gebouwd, waardoor een hoogstedelijk woonmilieu zal

dragen aan de reeds aanwezige of gewenste bezoe-

ontstaan. Gezien de jonge doelgroep, de lage geplande

kersstromen en geen afbreuk te doen aan de gewenste

parkeernorm en de overige mobiliteitsambities van de

horecastructuur. Het gaat op deze locaties dus om

gemeente (STOMP-principe) zullen toekomstige

2358.0622 Retail- en horecabeleid gemeente Rijswijk_EINDCONCEPT - 11 mei 2023

Van Mooklaan een van de vijf buurtcentra

27 van 73

horeca met een sterk complementair karakter, danwel

reiziger en de nieuwe inwoners van Kessler Park

Ontmoetingsplaats Waldhoornplein

om horeca waar buiten die locatie geen vraag naar is.

mogelijk. Door dit te concenteren rondom de zuidelijke

Gelet op de nabijheid van het Waldhoornplein tot

Het gaat om de volgende drie locaties:

entree van het stationsgebied wordt een duidelijk

Bogaard stadscentrum en het ontbreken van voldoen-

•

Wilhelminapark | Met de ontwikkeling van Rijswijk

herkenbaar cluster gerealiseerd én kan het stationsge-

de marktruimte voor het toevoegen van een extra

Buiten komt het Wilhelminapark veel centraler te

bied de gewenste kwalitatieve opwaardering krijgen.

supermarkt die als trekker voor dit centrum zou kunnen

liggen in het stedelijk weefsel van Rijswijk. Een

Bovendien worden bezoekersstromen zo gebundeld,

dienen, krijgt het Waldhoornplein geen positie meer

licht horecaconcept (categorie 1a) dat aansluit bij

zodat er meer mogelijkheden ontstaan voor vernieu-

binnen de toekomstige detailhandelsstructuur. Wél is

het recreatieve dagbezoek aan het Wilhelminapark

wende horecaconcepten. Enkel nieuwvestiging van

het gewenst dat hier een ontmoetingsplek voor de

is hier, gezien de ambities van de gemeente voor

lichte en middelzware horeca is gewenst (categorie 1

buurt ontstaat, met ook (maatschappelijke) functies op

de ontwikkeling van het park, passend.

en 2, zie beleidsregels hoofdstuk 5).

het gebied van bijvoorbeeld zorg en sport. Het is van

•

Landgoederenzone | Deze groene zone met

belang de ontwikkeling van dit gebied in samenhang

landgoederen heeft vooral voor fietsers en

Nieuwe zelfstandige horeca elders in Plaspoelpolder is,

met de plannen voor de ernaast gelegen Marimbahal te

wandelaars grote recreatieve waarde. Hier liggen

gelet op de ambities voor Kessler Park en het

bekijken. Momenteel wordt gewerkt aan een scenario

potenties voor zeer doelgerichtbezochte, exclusie-

Havenkwartier, niet gewenst. Wel is daar ondersteunend

voor de Marimbahal waarin in een kleine gebiedsont-

vere concepten, zoals een locatie voor trouwerijen.

aan andere (bedrijfs-)activiteiten horeca als ondergeschikte

wikkeling de sport(hal)functie wordt behouden,

Concepten dienen zich te verdragen met de

nevenactiviteit mogelijk. In hoofdstuk 5 worden de spelre-

maatschappelijke voorzieningen worden toegevoegd

cultuurhistorische, landschappelijke en ecologi-

gels daarvoor beschreven.

en de leefomgeving verbetert, mogelijk in combinatie

sche waarden van de Landgoederenzone.

•

met woningbouw.

Reguliere horeca, zoals restaurants, is hier

Overige locaties en bestaand aanbod

ongewenst. Nieuwvestiging van horeca in deze

Om aanbod te concentreren in de gewenste, kansrijke

zone vraagt dan ook om een eigen, specifieke

centrumgebieden zijn nieuwe locaties buiten de hier­voor

bestemming en dient enkel te geschieden binnen

beschreven locaties in beginsel niet gewenst. Bestaand

de bestaande panden. Nieuwbouw voor horeca is

aanbod dat buiten een van de voorgaande locaties is

in dit gebied niet gewenst.

gevestigd behoudt haar rechten, maar er wordt niet meege-

Kessler Park/stationsgebied | Rondom het station

werkt aan nieuwe zelfstandige winkels en horecazaken wan-

en de kop van Kessler Park is horeca gericht op de

neer het vigerende bestemmingsplan dit niet toelaat.

28 van 73

2358.0622 Retail- en horecabeleid gemeente Rijswijk_EINDCONCEPT - 11 mei 2023

Toekomstperspectief per centrum

4.1 Bogaard Stadscentrum Bogaard Stadscentrum is in de beoogde retail- en horecastructuur een van de twee hoofdcentra in de gemeente. Het is dé plek waar in de toekomst een ruim en divers voorzieningenaanbod gekoppeld wordt aan bezoekgemak en verblijfskwaliteit.

pagina). Daarnaast is Bogaard Stadscentrum in de toekomst een interessante plek voor eigentijdse horecaconcepten die zich richten op een breed publiek. Enerzijds kunnen deze horecagelegenheden aansluiten bij de winkelende passant, maar door het grote aantal nieuwe woningen ontstaan ook na sluitingstijd bijkomende mogelijkheden voor restaurants.

Aanbodverbreding en nieuwe doelgroep Het monofunctionele ‘In de Bogaard’ transformeert de

De Retailvisie a die als onderdeel van het Masterplan

komende jaren naar een multifunctioneel ‘Bogaard

voor Bogaard Stadscentrum is opgesteld, beschrijft

Stadscentrum’. Het dominante winkelen maakt plaats

dat er dankzij de grootschalige woningbouw (ca.

voor een mix van winkels, wonen, horeca, diensten,

20.000 woningen, waarvan 60 tot 70% middenseg-

leisure en maatschappelijke functies. Het centrum

ment) in de directe omgeving een nieuwe doelgroep

richt zich nu vooral op de eigen stad, in plaats van op

‘lopers & kopers’ ontstaat, als welkome aanvulling op

de regio. Het recreatief winkelen wordt aantrekkelijker

de huidige bezoekersgroepen. Het voorzieningenaan-

dan voorheen, dankzij de toevoeging van onder meer

bod dient op deze nieuwe doelgroep te worden

eigentijdse horeca en door een betere verblijfskwali-

afgestemd. Als passende foodconcepten worden

teit. Op het heraangelegde Bogaardplein is dit al

Happy Tosti of Yoghurt Barn genoemd, en binnen de

zichtbaar.

branche Mode frisse nieuwe winkels zoals bijvoorbeeld

Bogaard Stadscentrum in transitie

We Are Labels of Scotch & Soda. De aanwezigheid van de grote winkelketens maakt Bogaard Stadscentrum uniek binnen de gemeente. Het

De toevoeging van andere functies dan retail en horeca

grotendeels behouden van deze ketens is dan ook het

is noodzakelijk om de diversiteit en aantrekkelijkheid

eerste streven. Hiervoor zijn de supermarkten in

van Bogaard Stadscentrum te verhogen. Met name de

Bogaard Stadscentrum belangrijk (zie volgende

30 van 73

a Wyne Strategy & innovation (2019), Retailvisie In de Bogaard.

Het wensbeeld wordt steeds meer werkelijkheid

2358.0622 Retail- en horecabeleid gemeente Rijswijk_EINDCONCEPT - 11 mei 2023

toevoeging van leisure en sociaal-maatschappelijke

met in ieder buurtcentrum een volwaardige super-

voorzieningen moet bijdragen aan de beoogde

markt, verstoren. Met name het draagvlak voor de

transformatie.

supermarkten in de buurtcentra van Dr. H.J. van Mooklaan, Dr. H. Colijnlaan en Pr. Irenelaan komt dan

Deze leisurefuncties sluiten vooral goed aan bij de

sterk onder druk. Het eventueel wegvallen van de

beoogde avondhoreca in het middengebied, als gebied

supermarkt in deze buurtcentra zou direct ook de

om te verblijven & recreëren. Een grote leisurefunctie,

levensvatbaarheid van de overige voorzieningen ter

zoals een bioscoop, is in Bogaard Stadscentrum

plaatse grotendeels teniet doen.

bijvoorbeeld goed voorstelbaar.

Passend supermarktaanbod bij verzorgingsfunctie Bij het nieuwe Bogaard Stadscentrum hoort ook het

Ketens blijven belangrijk voor Bogaard Stadscentrum

sterkste supermarktaanbod in aantal en omvang van de gemeente. Passend bij de beoogde verzorgingsfunctie, de beschikbare marktruimte in de gemeente én de beoogde voorzieningenstructuur elders in de gemeente wordt uitgegaan van drie volwaardige supermarkten van 1.500 à 1.700 m² wvo, idealiter bestaande uit complementaire formules. Dit aanbod is ook nodig om het benodigde draagvlak voor de overige winkels en horeca in Bogaard Stadscentrum te realiseren. Een vierde supermarkt zou naar verwachting goed kunnen functioneren in Bogaard Stadscentrum, maar dat zal de beoogde fijnmazige detailhandelsstructuur,

2358.0622 Retail- en horecabeleid gemeente Rijswijk_EINDCONCEPT - 11 mei 2023

Een bioscoop in Bogaard Stadscentrum?

31 van 73

Masterplan De herontwikkeling van Bogaard Stadscentrum is al gedetailleerd uitgewerkt in het Masterplan. Deze retail- en horecavisie onderstreept de ambities en uitwerkingen in dit masterplan, waarin een monofunctioneel winkelcentrum verandert in een toekomstbestendig en multifunctioneel Stadscentrum met een diverse mix aan functies. Er wordt ingezet op onder meer een

Openen naar omgeving

betere verbinding met de omliggende wijken, een sterke vergroening en hogere verblijfskwaliteit. Het verbeteren van de bereikbaarheid voor voetgangers en fietsers en het realiseren van voldoende fietsenstallingen is passend bij de huidige tijdsgeest.