Bijlage A. Jaarstukken 2022

86

Toelichting Algemene Dekkingsmiddelen en Onvoorzien

Overhead De definitie van de overhead volgens het BBV is “alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces”. Financiële samenvatting

Overhead (bedragen x € 1.000) Materieel en kapitaallasten Personeel Naar programma's en investeringen

Begr.Lasten Werk.Lasten 10.387 12.304 42.600 42.744 52.987 55.048 -22.712 -22.712 30.275

Saldo

-24.851 -24.851 30.198

Saldo Lasten Begr.Baten Werk.Baten -1.917 584 688 -145 199 248 -2.061 783 936

Saldo baten 104 49 153

Resultaat -1.813 -95 -1.908

2.139 2.139 78

-165 -165 -12

1.974 1.974 66

315 315 1.098

150 150 1.086

De totale apparaatskosten van de gemeente, geraamd op ongeveer 53 miljoen euro, worden verdeeld naar de programma’s (beleidsproducten) en investeringen. De overhead, alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces, wordt niet verdeeld, maar staat onder het overzicht overhead. Op de totale apparaatskosten van de gemeente is een nadeel behaald van € 1,9 miljoen euro. Dit wordt veroorzaakt doordat er 1,9 miljoen meer is doorbelast aan programma's en investeringen dan was geraamd. De reden van de hogere doorbelasting bestaat uit € 680.000 aan interne salarislasten die zijn doorbelast aan het programma Sociaal Domein als gevolg van de werkzaamheden in het kader van de crisiopvang voor Oekraïne. De overige € 1,2 miljoen betreft een doorbelasting van inhuurlasten naar de programma's en investeringen. Uiteindelijk is het saldo op overhead € 66.000 positief. Over het geheel zijn de apparaatskosten per inwoner ten opzichte van 2021 gestegen van € 832,55 naar € 860,61. Beleidsindicatoren De indicatoren die zijn voorgeschreven en betrekking hebben op de eigen organisatie zijn hieronder weergegeven. Indicator

Eenheid

Formatie Bezetting Apparaatskosten Externe inhuur Overhead

Fte per 1.000 inwoners Fte per 1.000 inwoners Kosten per inwoner Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen % van totale lasten

Rekening 2021 8,44 7,75 € 832,55 16,3% 13,1%

Overhead 87

Rekening 2022 8,43 8,25 860,61 20,6% 12,4%

Paragrafen

88

Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding De gemeente Rijswijk bevindt zich in een zeer dynamische omgeving. Externe factoren zoals diverse financiële crisissen en het herstel daarop met wijzigingen in de door de centrale overheid beschikbaar gestelde budgetten maken dat de gemeente flexibel moet kunnen inspelen op snel veranderende situaties. Het aangaan van risico’s valt daarbij niet uit te sluiten. Niet alleen de externe factoren, maar ook het gegeven dat gemeentelijke budgetten tegenwoordig meer en meer onder druk komen te staan, betekenen dat ‘risico’ en ‘risicobeleid’ een niet weg te denken factor zijn als onderdeel van het gemeentelijk beleid. Risico’s beperken zich niet tot enkel risico’s met een financieel gevolg. Er zijn ook andere risico’s denkbaar. Te denken valt o.a. aan imagoschade, politieke- en veiligheidsrisico’s.

Aanleiding en achtergrond De gemeente Rijswijk wil de risico's die zij loopt beheersbaar houden. Hiertoe wordt o.a. extra geïnvesteerd in de professionalisering van projectmanagement. Met inzicht in mogelijke risico's kan de organisatie op verantwoorde wijze besluiten nemen, zodat huidige en toekomstige risico’s in verhouding staan tot de vermogenspositie van de organisatie. Om inzicht in deze risico's te verkrijgen is een risico-inventarisatie uitgevoerd. Op basis van de geïnventariseerde risico’s wordt het benodigde weerstandsvermogen berekend. In het kader van de begrotingscyclus worden de risico’s gemonitord door de afdelingen. Bij elke rapportage wordt de lijst geactualiseerd, beoordeeld en centraal verwerkt in het risicomanagementprogramma NARIS®. Met dit programma wordt bijvoorbeeld de top 10 risico’s en scenario’s bepaald, maar kunnen ook de geïmplementeerde beheersmaatregelen worden aangepast.

Kader Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) Het BBV schrijft voor dat een paragraaf Weerstandsvermogen in de jaarstukken moet worden opgenomen. Daarnaast moet, op grond van het BBV, een tabel met financiële kengetallen worden opgenomen. Deze treft u aan het einde van de paragraaf aan. Financiële verordening gemeente Rijswijk 2016 Op 19 april 2016 heeft de raad deze verordening vastgesteld. Gewijzigd op 17 december 2019. Nota weerstandsvermogen en risicomanagement Op 17 december 2013 heeft de raad deze nota vastgesteld. Nota reserves en voorzieningen gemeente Rijswijk Ook deze nota is op 17 december 2013 door de raad vastgesteld.

Taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden In de nota weerstandsvermogen en risicomanagement 2013 is dit volgens onderstaande tabel vastgelegd.

89

Weerstandsvermogen en risicobeheersing

Actoren Raad

Rollen Sturen en toezicht houden

College

Sturen en toezicht houden

Management

Sturen en verantwoorden

Medewerkers

Beheersen

Advies & Control

Beheersen en toezicht houden

Acties/besluiten • Vaststellen nota weerstandsvermogen en risicomanagement; • hoogte weerstandsvermogen vaststellen; • programma- en programmarekening vaststellen. • toezicht op implementatie risicomanagement; • sturen op verantwoording van risico’s. • Implementatie risicomanagement; • beoordelen top 10 risico’s; • kwantificering risico’s; • aanspreken op gedrag. • Implementeren beheersmaatregelen; • kwantificeren van risico’s; • rapporteren ontwikkeling risico’s; • aanspreken op gedrag. • Bijdrage leveren aan risico analyse; • in beeld brengen financiële consequenties; • bewaken input risicobeheersingssysteem.

Risicoprofiel Om de risico’s van de gemeente Rijswijk in kaart te brengen is een risicoprofiel opgesteld. Dit risicoprofiel wordt als volgt gedefinieerd: een overzicht van de risico-eigenschappen van de organisatie, d.w.z. minimaal omvattend de risicodefinities met bijbehorende kansen en gevolgen. Dit risicoprofiel is onder andere tot stand gekomen met behulp van een risicomanagement informatiesysteem dat bij veel gemeenten wordt gebruikt. Hiermee worden risico's systematisch in kaart gebracht en beoordeeld. Afzonderlijk van het gemeente breed gehanteerd risicomanagementsysteem systeem is door een extern bureau een risicoanalyse uitgevoerd op de grondexploitatie Rijswijk Buiten. Omdat de werkwijze niet geheel overeenkomt met het gehanteerde systeem worden de resultaten apart vermeld en zijn deze niet opgenomen in onderstaand overzicht. In de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit en het weerstandsvermogen is wel rekening gehouden met de uitkomsten van de risicoanalyse van Rijswijk Buiten.

P&C-cyclus De nota weerstandsvermogen en risicomanagement schrijft een koppeling van het risicoprofiel m.b.v. NARIS® voor bij de diverse beleidsrapportages zoals programmabegroting, jaarrekening en tussentijdse rapportages. In de kern draait NARIS® om het vastleggen en analyseren van risico’s, beheersmaatregelen en opgetreden risico’s (incidenten). Risico’s hebben impact op de activiteiten (processen en projecten) die de organisatie onderneemt om haar doelen te realiseren. Door risico’s te koppelen aan projecten, processen en/of doelstellingen ontstaat direct inzicht waarop gestuurd moet worden om grip te houden op de belangrijkste risico’s van de organisatie.

90

Weerstandsvermogen en risicobeheersing

Risico's Voor de jaarstukken 2022 zijn de risico’s geactualiseerd. Op grond van het risicomanagementbeleid worden in het onderstaande overzicht alleen de 10 grootste risico's gepresenteerd met de hoogste bijdrage aan de berekening van de benodigdeweerstandscapaciteit. Risico

Kans

Financieel Invloed gevolg max.€ 3.000.000 14,55%

Juridische risico's als gevolg van bezwaar, beroep en procedures 50% Juridische risico's als gevolg van bezwaar, beroep en procedures CAO ontwikkelingen 70% max.€ 2.000.000 13,68% De CAO loopt op 1-1-2023 af. De onderhandelingen voor een nieuwe CAO moete nog starten. de verwachting is dat de lonen zullen stijgen. Het is echter nog onzeker met hoeveel de lonen zullen stijgen. Participatiewet 50% max.€ 2.400.000 11,73% Bezuiniguingen op de macrobudgetten BUIG en veranderingen in het rekenmodel waarmee de macrobudgetten BUIG worden berekend kunnen leiden tot tekorten op de lokale rijkssubsidie. Een dergelijke overheidsmaatregel kan niet worden voorkomen en kan leiden tot tekorten. Het participatiebudget wordt maximaal ingezet voor bevordering van uitstroom uit de uitkering zodat de uitgaven aan uitkeringen zo laag mogelijk blijven en het eventuele tekort zoveel als mogelijk beperkt blijft. Oplopende inflatie en stijgende energieprijzen. 50% max.€ 2.000.000 9,74% Als gevolg van macro economische ontwikkelingen is er sprake van een hoge inflatie en fors stijgende energieprijzen. Het is onzeker hoe dit zicht in de toekomst gaat ontwikkelen. Gebiedsontwikkelingen 50% max.€ 1.000.000 4,87% Bezuinigingen op de macrobudgetten en veranderingen in het rekenmodel waarmee de macrobudgetten worden berekend, kunnen leiden tot tekorten op de lokale rijkssubsidie.

Een dergelijke overheidsmaatregel kan niet worden voorkomen en kan leiden tot tekorten. Het participatiebudget wordt maximaal ingezet voor bevordering van uitstroom uit een uitkering zodat de uitgaven aan uitkeringen zo laag mogelijk blijven en het eventuele tekort zoveel als mogelijk beperkt blijft. Deelname in gemeenschappelijke regeling 50% max.€ 1.000.000 4.86% Verplichte bijdragen in exploitatieverliezen en beperkte invloed waardoor beleidsdoelstellingen niet volledig zouden kunnen worden gehaald Financiële tegenvallers, hogere kosten of lagere opbrengsten 30% max.€ 1.200.000 3,52% Niet kunnen afdekken van risico's, die kunnen ontstaan door richtlijnen, voorwaarden, eisen van andere overheden, langere procedures en overige derden-partijen. Toekomstig renterisico. 50% max.€ 700.000 3.39% De financieringsbehoefte zal vanaf 2023 t/m 2025 liggen tussen de € 40 tot € 60 miljoen inclusief de eventuele extra financieringsbehoefte van RijswijkBuiten. Een en ander is afhankelijk van de ontwikkeling van deze grondexploitatie. De eventuele extra rentekosten worden in rekening gebracht bij RijswijkBuiten. In de begroting is rekening gehouden met financieringskosten van 1,5% over € 60 miljoen, ofwel € 900.000 per jaar voor de algemene dienst. Dit bedrag is voorlopig genoeg om de eventuele rentestijgingen op te kunnen vangen. Door de energiecrisis zal de economie worden afgeremd.

Dit zal tot gevolg hebben dat de druk op de renteontwikkeling zal afnemen. Betalingsproblemen bij burgers en bedrijven. 50% max.€ 600.000 2,92% Als gevolg van de hoge inflatie met als gevolg stijgende kosten voor burgers en bedrijven stijgt het risico dat uitstaande vorderingen niet betaald kunnen worden. Grote investeringen 30% max.€ 600.000 1,74% Bij grote projecten worden de investeringen overschreden

Uit de inventarisatie zijn in totaal 62 risico's in beeld gebracht met een totaal geraamd risico van circa € 45.256.000. Risico’s met een geschatte omvang kleiner dan € 60.000 zijn in deze berekening niet meegenomen. Indien een dergelijk risico zich daadwerkelijk voordoet, dienen de lasten hiervan binnen de exploitatiebudgetten opgevangen te worden. Het aandeel van de top 10 risico's in het totaal is € 14.500.00. Dit betekent dat de overige risico's optellen tot een bedrag van € 30.756.000.

Benodigde en beschikbare weerstandscapaciteit Omschrijvng Uitkomst risicomanagementsysteem Uitkomst risicoanalyse RijswijkBuiten Totaal

Bedrag € 7.582.147 € 3.924.000 € 11.506.147

91

Weerstandsvermogen en risicobeheersing

Analyse risicomanagement RijswijkBuiten Los van het gemeentebreed gehanteerd risicomanagementsysteem is een risicoanalyse uitgevoerd op de grondexploitatie RijswijkBuiten. Omdat de werkwijze niet helemaal overeenkomt met het gehanteerde systeem, worden de resultaten apart vermeld en zijn deze niet opgenomen in bovenstaand overzicht. In de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit en het weerstandsvermogen wordt wel rekening gehouden met de uitkomsten van de risicoanalyse van RijswijkBuiten, voor zover deze niet kunnen worden opgevangen binnen de Grex. In de Elfde herziening van de grondexploitatie Sion-’t Haantje 2023 is een totaalbedrag aan gekwantificeerde risico’s opgenomen van € 3,924 miljoen. Het verwachte nadelige saldo van de Grex 2022 bedraagt € 24,287 miljoen. Daardoor is er binnen de Grex geen buffer meer voor het opvangen van risico’s en moeten deze worden meegenomen in de berekening van de weerstandscapaciteit van de gemeentelijke begroting. Benodigde weerstandscapaciteit Het bepalen van de benodigde weerstandscapaciteit gebeurt met behulp van een risicosimulatie (Monte Carlo methode). Dit is een onderdeel van NARIS® waarbij gebruik wordt gemaakt van de inschattingen van de kansen en gevolgen zoals die per risico zijn aangegeven. Op basis van de risicosimulatie kan worden berekend welk bedrag er nodig is om de geïdentificeerde risico’s in financiële zin af te dekken.

Hierbij wordt gerekend met een zekerheidspercentage van 90%. Het reserveren van het maximale bedrag van de opgenomen risico's is niet reëel, omdat de risico's niet allemaal tegelijk en in hun maximale omvang zullen optreden. Het resultaat van deze simulatie is dat met een benodigde weerstandscapaciteit van € 7.582.147 het voor 90% zeker is dat alle risico's kunnen worden afgedekt. Zie ter informatie onderstaande tabel. Hierin staat de benodigde weerstandscapaciteit bij het hanteren van de ernaast staande zekerheidspercentages. Percentage 75% 80% 85% 90% 95%

Bedrag € 6.303.449 € 6.648.299 € 7.054.880 € 7.582.147 € 8.404.503

Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit van de gemeente Rijswijk bestaat uit het geheel aan middelen dat de organisatie daadwerkelijk beschikbaar heeft om de risico's in financiële zin af te dekken. Weerstand Algemene reserve Onvoorzien Totale weerstandscapaciteit

Startcapaciteit Bijboekingen Afboekingen € 31.865.000 259.000 € 50.000 € 31.915.000 € 259.000

Huidige capaciteit € 32.124.000 € 50.000 € 32.174.000

Relatie benodigde en beschikbare weerstandscapaciteit Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, moet de relatie worden gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico's en de daarbij gewenste en beschikbare weerstandscapaciteit. De relatie tussen beide componenten wordt in onderstaande figuur weergegeven.

92

Weerstandsvermogen en risicobeheersing

De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit, kan worden afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen. Ratio weerstandsvermogen =

Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit

=

€ 32.174.000 € 11.506.147

=

2,80

Om het weerstandsvermogen te kunnen beoordelen moeten we eerst vaststellen welke ratio de gemeente Rijswijk nastreeft. Dit gebeurt volgens de nota weerstandsvermogen en risicomanagement met onderstaande waarderingstabel. Waarderingscijfer A B C D E F

Ratio >2.0 1.4-2.0 1.0-1.4 0.8-1.0 0.6-0.8 <0.6

Kwalificatie uitstekend ruim voldoende voldoende matig onvoldoende ruim onvoldoende

De ratio valt in incategorie A. Hieruit kan je concluderen dat op dit moment, volgens de huidige analyse van de mogelijke risico’s, vertaald in het benodigde weerstandsvermogen, de kwalificatie ‘uitstekend’ van toepassing is. Ten opzichte van de jaarrekening 2021 is de ratio weerstandsvermogen afgenomen van 3,0 naar 2,8. Dit is vooral het gevolg van de stijging van de benodigde weerstandscapaciteit.

Financiële kengetallen Vanaf 2016 moet onderstaande tabel met financiële kengetallen in de begroting worden opgenomen. Gedachtegang van de commissie BBV is dat de toezichthouders (gemeenteraad en provincie) deze kengetallen meewegen bij de beoordeling van de financiële positie van de gemeente. Hierbij moet nadrukkelijk de eigen specifieke situatie in ogenschouw genomen worden, omdat deze voor iedere gemeente min of meer uniek is. Oftewel, enige nuancering is op zijn plaats bij het interpreteren van de ‘kale’ cijfers.

93

Weerstandsvermogen en risicobeheersing

Kengetal

2021 Jaarrekening 111,0% 104,4% 23,6% 53,1% 0,2% 111,7%

Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen Solvabiliteitsratio Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit

2022 Begroting 95,9% 97,3% 26,0% 51,0% 1,3% 111,0%

2022 Jaarrekening 102,7% 102,4% 23,3% 40,4% 4,7% 99,9%

Toelichting kengetallen Netto schuldquote De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft zodoende een indicatie in welke mate de rentelasten en aflossingen op de exploitatie drukken. De schuldquote in Rijswijk is tijdelijk hoger dan gemiddeld vanwege de grondexploitatie RijswijkBuiten. De netto schuldquote is per jaar hoger dan de gepresenteerde cijfers in de begroting 2021. De netto schuldquote bevindt zich in de categorie 'oranje' volgens de VNG. Als de netto schuldquote boven de 130% stijgt bevindt een gemeente zich in de gevarenzone 'rood'. Solvabiliteitsratio Het solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin de medeoverheid in staat is aan zijn financiële verplichtingen te voldoen. Het laat de verhouding zien tussen de reserves en de schulden. Ondanks de daling van de reserves vanwege het negatieve resultaat is deze ratio is ten opzichte van 2021 constant gebleven, doordat de totale omvang van de passiva ook afgenomen is. Structurele exploitatieruimte Dit verhoudingsgetal geeft aan in hoeverre het saldo van structurele lasten en -baten gedekt worden met het totaal van de exploitatiebaten (zowel incidentele als structurele baten). Grondexploitatie Dit kengetal betreft hoe de verhouding van de waarde van de bouwgronden (grondpositie) ten opzichte van de totale (geraamde) baten.

Het totaal van de activa van de bouwgronden in exploitatie bedraagd 40,4% van het totaal baten in 2022 exclusief mutaties van de reserves. Hierbij komt Rijswijk boven de norm van 35%, dit wordt veroorzaakt door de grondexploitatie RijswijkBuiten welke nog niet afgerond is. Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft inzicht in hoe de belastingdruk in de gemeente zicht verhoudt ten opzichte van het landelijke gemiddelde. Rijswijk sluit dit jaar nagenoeg aan met het landelijk gemiddelde.

94

Weerstandsvermogen en risicobeheersing

Onderhoud kapitaalgoederen Wat wilden we bereiken? Visie op de kapitaalgoederen Het beheer en onderhoud van kapitaalgoederen (openbare ruimte, gebouwen) komt in meerdere programma’s van deze begroting terug. Het vormt financieel gezien een aanzienlijk deel van de begroting en het is bovendien maatschappelijk gezien van groot belang. Om deze redenen wordt het beheer en onderhoud van kapitaalgoederen in een aparte, verplichte paragraaf in de begroting opgenomen. 'Samen werken aan de stad' De gemeente Rijswijk is verantwoordelijk voor de kwaliteit en de veiligheid van de openbare ruimte. We zorgen dat de openbare ruimte op orde is en aansluit bij het hedendaagse gebruik en de identiteit van onze stad. Dit doen we niet alleen, maar samen met de stad. Bewoners zijn niet alleen belangrijke ogen en oren voor het dagelijks beheer. We vragen hen ook om actief bij te dragen en mee te denken over passende lange termijn oplossingen. Met elkaar hebben we bepaald wat de basis is en hebben we het minimale kwaliteitsniveau op onze kapitaalgoederen vastgelegd in een integraal beheerplan. Dit overkoepelend beheerplan vormt de leidraad voor onze inzet de komende jaren en zorgt ervoor dat de basis op orde blijft. We werken belangrijke ontwikkelingen die veel raakvlakken hebben met en/of invloed hebben op het beheer en onderhoud, verder uit.

Denk hierbij aan de energietransitie, klimaatverandering, biodiversiteit en circulaire economie. Doelstellingen 1. De basis op orde De openbare ruimte voldoet aan de gestelde kwaliteitsniveaus en wettelijke zorgplicht. Dat wil zeggen: geen kapitaalvernietiging en het is schoon, heel en veilig. We inspecteren regelmatig en grijpen tijdig in om kapitaalvernietiging te voorkomen. Bewoners zijn belangrijke ogen en oren in het beheer. Het is makkelijk voor bewoners om meldingen te doen en we reageren adequaat. Er wordt gewerkt met actuele beheerplannen, meerjarenonderhoudsplannen en een adequaat dekkingsplan. 2. Meedenken en betrokkenheid We willen bewoners actief betrekken bij het beheer en onderhoud van de stad. Door samen aan de slag te gaan, willen we niet alleen een openbare ruimte creëren die beter aansluit op het gebruik, maar ook meer betrokkenheid en waardering realiseren. Samen maken we de stad beter. 3. Versterken van parken en groene zones in Rijswijk Rijswijk is een groene stad. Conform ons groenbeheerplan gaan we de komende jaren investeren in het openbaar groen om dit beeld te behouden en waar mogelijk te versterken. Dit willen we samen met bewoners, gebruikers, partners en bedrijven gaan invullen. 4. Verduurzaming en innovatie in het beheer van kapitaalgoederen We willen innovatieve technieken in gebouwen-, infra- en groenbeheer gaan toepassen.

Daarmee willen we een bijdrage leveren aan de energietransitie en verduurzaming van Rijswijk. Dit aspect nemen we ook mee in de selectie van onze aannemers en toeleveranciers. 5. Optimaal gebruik van gebouwen Wij gaan gebouwen zoveel als mogelijk multifunctioneel inzetten en proberen hiermee de functies te versterken. Hiermee gaan wij kosten besparen en meer interactie stimuleren tussen maatschappelijke partners. 6. Communiceren Jaarlijks wordt fors geïnvesteerd in de openbare ruimte. We willen meer laten zien wat we doen, waarom we het zo doen en wat het betekent voor de stad. We gaan de komende jaren de werkzaamheden meer zichtbaar maken.

Onderhoud kapitaalgoederen 95

Indicatoren Indicator 1. Aantal meldingen over de openbare ruimte 2.Voldoen aan vastgesteld kwaliteitsniveau 3. bezettingspercentage maatschappelijk vastgoed

Begroting 2022 9.000 Niveau B 95%

Realisatie 2022 8.496 Niveau B 95%

Meldingen openbare ruimte 2022 Afval en reiniging Groen Openbare verlichting Riolering en water Speelvoorzieningen Straatmeubulair Wegen en bestrating Totaal

Aantal 3.877 1.374 1.364 217 141 440 1.083 8.496

Areaalgegevens Groen, water en reacreatie Gazon en gras Beplanting Bomen Water

circa circa circa circa

194 111 33.000 89

ha ha stuks ha

circa

935 166

stuks stuks

Verkeer en verblijf in de stad Doorgaande wegen en pleinen Fiets- en recreatieve paden Bruggen, tunnels en viaducten Lichtmasten (incl. armaturen)

circa circa circa circa

110 121 295 9.600

ha km2 stuks stuks

Volksgezondheid en milieu Afvalbakken Ondergrondse verzamelcontainers Bovengrondse verzamelcontainers Riolering en hemelwaterafvoer

circa circa circa circa

970 1.030 196 270

stuks stuks stuks km

Voorzieningen voor kinderen en jeugd Speeltoestellen Speellocaties

Onze vastgoedportefeuille bestaat uit 73 objecten met uiteenlopende functies: Soor locatie Brede Schoollocaties in eigendom bij de gemeente Rijswijk Cultuurlocaties Sportlocaties (geen onderdeel van brede school) Welzijnslocaties/wijkwelzijnswerk Welzijnslocaties/kinderopvang Multifunctioneel

Aantal 6

Soort locatie Woningen

Aantal

2 7

Woonwagens Winkelpanden

9 5

2 5 4

Fietsenstallingen Kinderboederijen Overige gebouwen

2 2 17

12

Wat hebben we er voor gedaan? Inleiding In onze openbare ruimte vinden allerlei activiteiten plaats. Met onze kapitaalgoederen faciliteren we deze activiteiten. Hierbij kunnen we denken aan wegen, riolering, stedelijk water, openbaar groen en gemeentelijke gebouwen. We hebben de taak deze kapitaalgoederen te onderhouden. De kwaliteit

Onderhoud kapitaalgoederen 96

van de kapitaalgoederen c.q. de openbare ruimte en het onderhoud hiervan is bepalend voor de (jaarlijkse) lasten. Voor de verschillende kapitaalgoederen hebben wij beheerplannen. Om zorg te dragen voor de integraliteit binnen de verschillende onderdelen van de leegomgeving is het integraal beheerplan openbare ruimte (IBOR) in 2021 vastgesteld. In dit IBOR zijn onze visies vastgelegd, het biedt handvatten voor beheren van onze leefomgeving en onze kapitaalgoederen. Bij het in stand houden van de kapitaalgoederen maken we een onderscheid tussen (dagelijks) klein onderhoud, (cyclisch) groot onderhoud en (vervangings-)investeringen. De budgetten voor klein onderhoud zijn jaarlijks op een gelijkblijvend niveau opgenomen binnen de exploitatiebegroting van het programma. Groot onderhoud vindt cyclisch plaats en wanneer de kapitaalgoederen aan het eind van de levensduur zijn vindt een vervangingsinvestering plaats. De kosten van de (vervangings-)investeringen worden geactiveerd en afgeschreven met ingang van het jaar na realisatie op basis van de levensduur van het nieuwe kapitaalgoed. Kwaliteit van onze kapitaalgoederen We hebben ieder kwartaal een kwaliteitsmeting uit laten voeren op basis van beeldkwaliteit voor alle onderdelen van de openbare ruimte (totaal 16.950 meetpunten).

Het algemene beeld is dat we in 2022 een gemiddelde beeldkwaliteit hebben behaald die voldoet aan de basiskwaliteit (niveau B). We hebben ons areaal onderhouden op het afgesproken kwaliteitsniveau. We hebben de basis op orde gehouden en gezorgd voor een veilige en toegankelijke leefomgeving. We hebben ons areaal onderhouden op het afgesproken kwaliteitsniveau. We hebben de basis op orde gehouden en gezorgd voor een veilige en toegankelijke leefomgeving.

Onderhoud kapitaalgoederen 97

Product Baggerplan 2021-2026

Actualisatie 2026

Beheerplan groen 2020-2024

2024

Beheerplan kunstwerken 2017-2021 2023 Beheerplan oevers 2019-2023

2023

Beheerplan OV openbare verlichting 2018-2021 Beheerplan VRI verkeersregelinstallaties 2016-2020

2023

Beheerplan spelen 2019-2022 Beheerplan wegen 2017-2021

2022 2023

Gemeentelijk Riolerings- en Waterplan Rijswijk 2021 t/m 2025

2026

MOP’s Maatschappelijk Vastgoed 2015-2025

2026

Niet maatschappelijk vastgoed

2021

Integraal beheerplan: De basis op orde 2021-2025

2025

2023

Ambitie Voldoen aan wettelijke eisen waardoor de benodigde diepte van de watergangen is gewaarborgd. Het Baggerplan is in 2021 vastgesteld. In het beheerplan groen zijn keuzes gemaakt op welke wijze we ons groen onderhoud en hoe het groen bijdraagt aan doelstellingen op gebied van o.a. duurzaamheid, klimaatbestendigheid en leefbaarheid. Uitvoeren van de maatregelen die benodigd zijn om de functionaliteit te waarborgen en de veiligheid te garanderen. In standhouden van de oevers waar noodzakelijk en omvormen naar natuurvriendelijk waar mogelijk. In het beheerplan wordt gefocust op preventief beheer, onderhoud en ‘duurzaam beheer’. Bij vervanging van de VRI passen we energiezuinige installaties toe. Achterstand kabels wegwerken. Het toepassen van LED verlichting met een dimregime voor het bijdragen aan de ambitie van duurzaamheid en verkeers- en sociale veiligheid. Het integrale beheerplan Spelen is begin 2019 vastgesteld. Onderhoud is beperkt tot strikt noodzakelijk onderhoud voor het veilig houden van wegen. De piek in onderhoud voor de vervanging van riolering spreiden door levensduur verlengende maatregelen uit te voeren. Het zorgen voor een duurzaam, veilig en robuust watersysteem. In 2021 heeft herijking van het beheerplan Maatschappelijk Vastgoed plaatsgevonden. Dit beheerplan is door de gemeenteraad goedgekeurd en vastgesteld.

Uitgangspunt hierbij is de kwaliteit van het vastgoed duurzaam in stand te houden In 2021 zijn de meerjarenonderhoudsplanningen geactualiseerd. Onze ambitie is om het vastgoed veilig en bereikbaar te hebben en houden. Met elkaar gaan we de basis, het minimale kwaliteitsniveau, vast stellen in een integraal beheerplan. Dit overkoepelend beheerplan vormt de leidraad voor onze inzet de komende jaren en zorgt ervoor dat de basis op orde blijft. Ook zijn belangrijke ontwikkelingen die veel raakvlakken hebben met en invloed op het beheer en onderhoud, zoals energietransitie, klimaatverandering, biodiversiteit en circulaire economie beschreven en betrokken.

Onderhoud kapitaalgoederen Binnen de kapitaalgoederen zijn onze disciplines onderverdeeld in de beleidsterreinen wegen, openbaar groen, riolering en gebouwen. Onderhoud wegen Het beheer en onderhoud van de verharding, openbare verlichting, verkeersregelinstallaties en civieltechnische kunstwerken zijn opgenomen in beheerplannen en samengevat in het integraal beheerplan openbare ruimte. De manier waarop we de disciplines beheren is beschreven in de beheerplannen. Bij de herinrichting hanteren we de richtlijnen van duurzaam veilig en de eisen zoals vastgelegd in ons PvE (Programma van Eisen). Naast de wettelijke en beleidsmatige eisen volgen we voor onze projecten een uitgebreid participatietraject met belanghebbenden om draagvlak te creëren en – waar mogelijk – de wensen van de gebruikers te verwerken in de nieuwe inrichting. In 2022 hebben we onze achterstand bij de kabels van de openbare verlichting wederom ingelopen. Er is circa 7 kilometer kabel vervangen met het extra krediet dat beschikbaar is gesteld. Daarnaast hebben we circa 500 lampen vervangen voor ledverlichting met een dimregime. Voor de discipline wegen hebben we op diverse plaatsen groot onderhoud aan onze elementen uitgevoerd. We hebben de werkzaamheden aan de Veraartlaan en de Diepenhorstlaan uitgevoerd. We hebben groot onderhoud en investeringen gedaan aan onze asfaltverharding.

Er zijn diverse ingrepen gedaan om de verkeersveiligheid van alle verkeersdeelnemers te vergroten/verbeteren.

Onderhoud kapitaalgoederen 98

Ook hebben we diverse bruggen vervangen en is regulier onderhoud gepleegd om de veiligheid te maximaliseren en onze wandel- en fietsroutes in stand te houden. We hebben de verkeersregelinstallatie (VRI) aan de Veraartlaan vervangen en de installatie aan de Diepenhorst aangepast naar een intelligente verkeersregelinstallatie (iVRI). Onderhoud riolering Voor de discipline riolering (water) hebben we geïnvesteerd in het vervangen van riolering in Oud Rijswijk en hebben we onze riolering ‘gerelined’ (het aanbrengen van een binnenwand) in Te Werve. Ook hebben we dit jaar geïnvesteerd in het aanleggen van regenwaterleidingen waarbij we het regenwater opvangen in eigen gebied. Hiermee gaan we droogte tegen en hebben we minder kans op wateroverlast. Onderhoud openbaar groen Het openbaar groen is regulier onderhouden, volgens het Groenbeheerplan. Deels via de bestekken (maaien gazons, maaien kruidenbermen, onkruidbestrijding op verharding, boomveiligheidscontroles), deels via de Binnenbaan en de eigen buitendienst. De bestrijding van ziekten en plagen (iepziekte, eikenprocessierups, reuzenberenklauw, Japanse duizendknoop) is in 2022 aangepakt. Hierdoor ontstond grip op de situatie. Er zijn 100 zieke iepen verwijderd en 2.000 m2 ziek opschot (jonge takken langs de stam). De eikenprocessierups is op 1.200 van de in totaal 4.500 Rijswijkse eiken actief bestreden door ze weg te zuigen.

Daarnaast zijn 150 vogelnestkastjes opgehangen voor de natuurlijke vijand van de eikenprocessierups: mezen. Door middel van twee maairondes en vier rondes begrazing door schapen is de bestrijding van de reuzenberenklauw en Japanse duizendknoop onder controle. Over de bestrijding van ziekten en plagen zijn nauwelijks klachten en meldingen ontvangen. In het plantseizoen 2021/2022 zijn ca. 500 nieuwe bomen en ca 6.000 m2 heesters aangepland. In 2022 hebben we de communicatie over groenbeheer verder geprofessionaliseerd. Daarbij maakten we gebruik van de mogelijkheden van Geografische Informatiesystemen (GIS). Hiermee kunnen we de inwoners van Rijswijk beter informeren over de groenwerkzaamheden. Onze speelvoorzieningen hebben we onderhouden zodat het gebruik veilig is en voldoet aan de strenge eisen die hieraan gesteld worden. We hebben ook diverse speelplekken gerenoveerd. Dit hebben we samen met de gebruikers uitgevoerd door middel van participatie. Onderhoud vastgoed Niet maatschappelijk vastgoed We hebben via de begroting meer financiële capaciteit aangevraagd en gekregen voor grootschalig en achterstallig onderhoud voor Museum Bescherming Bevolking en Station Rijswijk. In het station zijn de roltrappen gerenoveerd en zijn voorbereidingen getroffen voor de gevelvervanging. Maatschappelijk vastgoed De meerjarenonderhoudsplannen zijn in 2022 geactualiseerd.

Op grond hiervan is de storting in de voorziening meerjarenonderhoudsplannen welzijn, sport en cultuur gewijzigd. Onderhoud en vervanging worden zoveel mogelijk duurzaam uitgevoerd. Volgens de voorschriften voor het opstellen van de begroting zijn vanaf 2020 de jaarlijks terugkerende kosten opgenomen in de beheerbegroting. De overige kosten zijn opgenomen als dotatie (bijdrage) aan de voorziening. Overige actualiteiten Renovatieprogramma nutsleidingen door bedrijven

Onderhoud kapitaalgoederen 99

De komende jaren gaan de nutsbedrijven in Rijswijk veel verouderde kabels en leidingen vervangen. We stemmen met de nutsbedrijven de geplande werkzaamheden af en bekijken samen de mogelijkheden om deze te combineren. De samenwerking met de nutsbedrijven zijn we tijdens de planvoorbereiding in een vroeg stadium aangegaan. Zo is er zowel in de voorbereiding als de uitvoering sprake van een gezamenlijke aanpak. Dit met als doel zo min mogelijk overlast voor de omgeving. Programma met herinrichtingen Er zijn meerdere straten in Rijswijk waar verschillende onderhoudsproblemen samenkomen (zie ook programma Leven en Wonen). Het gaat om locaties waar we zowel boven- als ondergronds investeringen moeten doen. We richten deze straten opnieuw in. Met participatie betrekken we bewoners en gebruikers hierbij. In deze straten geven de bomen overlast. Zowel de verharding als de kabels en leidingen zijn aan vervanging toe. Het gaat om kostbare projecten. Hierbij is sprake van een lange voorbereiding, waarbij een nieuwe inrichting wordt bedacht. De voorbereidingen hebben betrekking op de Steenlaan, de Lindelaan, de Veraartlaan en de Rembrandtkade. Participatie In 2022 heeft vooral digitaal participatie plaatsgevonden. We hebben hierbij innovatieve manieren gevonden om belanghebbenden mee te nemen in de voorbereiding van projecten. Helaas is er wel enige vertraging opgelopen bij de grotere herinrichtingsprojecten.

Behalve participatie in de herinrichtingsprojecten zijn er ook trajecten bij ‘spelen’ goed doorlopen.

Wat heeft het gekost? Budgettair kader Conform de eisen van het BBV maken wij alle onderhoudsbudgetten inzichtelijk in een overzichtelijke tabel. Daarnaast geven wij aan waarvoor het budget wordt ingezet. Beschikbare exploitatiebudgetten De belangrijkste exploitatiebudgetten (exclusief kapitaallasten) zijn:

Onderhoud kapitaalgoederen 100