Bijlage A. Jaarstukken 2022

Verkeer en Vervoer 25

Rijswijk Buiten met een snelle spoorverbinding. Doel van deze MIRT-verkenning is de realisatie van een hoogwaardige openbaarvervoerverbinding over de Oude Lijn (de spoorverbinding tussen Leiden en Dordrecht). Het zogenaamde City Sprinter concept zorgt ervoor dat de capaciteit van het spoor verhoogd wordt tot 8 stops per uur; verdere groei naar 12 stops per uur wordt onderzocht. Onderdeel van de MIRT-verkenning is de aanleg van een halteplaats in Rijswijk Buiten, waarmee de inwoners betere toegang krijgen tot het openbaar vervoer. Tram en bus In het kader van Transitieplannen, en onder meer als gevolg van de ontstane exploitatietekorten door de Coronacrisis, heeft HTM in 2022 enkele tramhalten tijdelijk opgeheven, ook in Rijswijk. We blijven in gesprek met HTM en de MRDH om deze halten weer in dienstregeling op te nemen. Rijswijk blijft zich inzetten voor een goed openbaar vervoer voor onze inwoners en een goede halteverdeling zodat iedereen op loopafstand een ov-halte heeft en makkelijk gebruik kan maken van het openbaar vervoer. Deze aanpak heeft geresulteerd in terugkeer van buslijn 53 naar de Muziekbuurt. Stationsgebied In 2022 is het duidelijk geworden dat het station niet aan NS overgedragen gaat worden. Hierom is in 2022 op ambtelijk niveau een handelingsperspectief met partijen NS, ProRail, MRDH, HTM en EBS opgesteld.

Deze zal in 2023 bestuurlijk worden voorgelegd.Dit Handelingsperspectief zal dienen als basis voor verdere planontwikkeling. Het gaat hierbij om het verbeteren van het knooppunt Eisenhowerplein, incl. bus- en tramhalten, maar er wordt ook aandacht besteed aan de routes vanaf het station naar de nieuwe woningen in Kesslerpark, Havenkwartier, Prinses Beatrixlaan etc. Dit vormt de hoofdlijn voor hoe het station een centrale plaats inneemt in de mobiliteitstransitie in Rijswijk. Tegelijkertijd is een impuls gegeven aan het verbeterd onderhoud van het station. De roltrappen zijn in 2022 gerepareerd en de liften krijgen dit jaar een onderhoudsbeurt. Ook wordt het dagelijkse onderhoud onder de loep genomen en waar nodig verbeterd en/of geïntensiveerd. De omgeving van het station heeft in 2022 een positieve impuls gekregen door extra groen te realiseren, bankjes te plaatsen enzovoorts. Economie en mobiliteit Voor de regionale bereikbaarheid hebben we ingezet op een betere coördinatie van wegwerkzaamheden met name binnen Rijswijk, maar ook met de regio via Zuid-Holland Bereikbaar. Er is meer inzicht gekomen in de planning van alle grote infrastructurele (onderhouds)projecten en woningbouwprojecten in Rijswijk. Prinses Beatrixlaan De analyse en ontwerpwerkzaamheden voor de herinrichting van de Prinses Beatrixlaan lopen door tot en met dit lopende jaar.

In 2022 is een verkenning naar maatregelen uitgevoerd op het gebied van mobiliteitstransitie en OV-ontwikkeling. Deze worden momenteel uitgewerkt tot een concreet uitvoeringsvoorstel voor maatregelen die kunnen bijdragen aan een vermindering van verkeer op de Prinses Beatrixlaan. Het verkeer op de Prinses Beatrixlaan zorgt voor filevorming en een lagere oversteekbaarheid, en daarmee een verslechterde bereikbaarheid van Rijswijk. Bovendien zorgt het ook voor een slechte luchtkwaliteit en veel geluidsoverlast, kortom geen goede leefbaarheid in de directe omgeving. Den Haag en de MRDH hebben inmiddels toegezegd samen met Rijswijk de mogelijkheden te willen onderzoeken om deze problemen aan te pakken. Eén van de te onderzoeken mogelijkheden daarbij is een tunnel. In 2022 heeft Rijswijk hiervoor een concept plan van aanpak opgesteld. Hierin is omschreven welke stappen Rijswijk moet nemen in het proces, welke beslismomenten er zijn, hoe de onderzoeksopzet eruit komt te zien en welke organisatie, capaciteit en budget hiervoor nodig is. Doel van het opstellen van dit plan van aanpak is om een concrete opdracht te kunnen schrijven voor het uitvoeren van het onderzoek en de begeleiding van dit proces.

Verkeer en Vervoer 26

Wat heeft het gekost? Exploitatie (bedragen x € 1.000) Verkeer en Vervoer 2100 Wegen, straten en pleinen Saldo 2110 Verkeer Saldo 2120 Openbaar vervoer Saldo 2140 Parkeren Saldo 2400 Waterwegen Saldo Programmatotalen

Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten

Saldo

Gewijzigde Afwijking Realisatie raming (+ = 2022 2022 voordeel) 7.463 8.126 -663 535 1.098 564 -6.928 -7.028 -100 1.278 1.298 -20 23 -3 -26 -1.255 -1.301 -46 165 146 19

Realisatie 2021

Primitief 2022

7.812 2.639 -5.173 1.380 113 -1.267 167

7.783 510 -7.274 1.169 23 -1.146 168

-167 769 2.930 2.161 971

-168 717 2.643 1.926 985

-165 826 3.418 2.592 1.016

-146 834 3.619 2.785 981

19 -8 202 194 35

-971 11.099 5.683 -5.417

-985 10.822 3.175 -7.647

-1.016 10.748 3.975 -6.773

-980 11.386 4.715 -6.671

35 -637 739 102

Het verschil tussen de begroting (na wijziging) en het werkelijke saldo van baten en lasten is € 102.000 voordelig. De belangrijkste afwijkingen zijn de volgende: 2100 Wegen, straten en pleinen 2100 Wegen, straten en pleinen Lasten nadeel € 663.000 Baten voordeel € 564.000 De degeneratiekosten betalen de kosten straatwerk. De IBOR gelden 2021 zijn niet geeffectueerd voor 2022 en dienen dus opgevoerd te worden over 2022. 2140 Parkeren Baten voordeel € 202.000 De opbrengst uit het belparkeren en de parkeerautomaten is in 2022 ongeveer € 185.000 hoger dan begroot. Voornamelijk in de laatste maanden van het jaar is een toename in de opbrengsten te zien. Dat wordt zeer waarschijnlijk veroorzaakt doordat de handhaving in die periode is geïntensiveerd. Investeringen

Investering (bedrag x € 1.000) Aanleg en inrichting Laan van ’t Haantje Aanleg tweerichtingenfietspad Veraartlaan route a4 Aanpassingen buslijn Muziekbuurt Bewaakte fietsenstalling Generaal Eisenhowerplein Carillontoren Generaal Spoorlaan E-laadpalen 2022 Extra impuls vervanging ov kabels 2022 Fase 2 Bogaardplein

Begr.Lasten Werk.Lasten 53 21 512

146

18 173 307 210

67 3

Saldo lasten Begr.Baten Werk.Baten 33 20 147 366

18 105 307 207

1.010 90

910 90

-100

83

82

-1

100

Verkeer en Vervoer 27

Saldo baten 127

-100

Investering (bedrag x € 1.000) Fietspaden in asfalt 2022 Fietspaden in asfalt Rembrandtkade deel 2 Fietsroute RijswijkBuiten-Den Haag (sterroute 2) Fietsroute Romeinse route (SW Churchillln)fase 2 Fietsstraat Delftweg Fietstunnel spoor Den Haag-Rotterdam Handhaafsysteem parkeren Herinr.vrijkomend openb.geb.voorm.tunnel Haagweg Herinricht.incl. fietspaden Steenlaan+Tulpstraat Herstel asfaltwegen 2022 Herstel kademuur Sammersweg Herstellen (duiker)bruggen 2022 Impuls verkeersveiligheid Infrastructuur Prinses Beatrixlaan Inrichting autotunnel Laan van ’t Haantje Integrale herinrichting probleemstraten 2022 Investering station Rijswijk Invoeren nieuwe inzameling 2022 Kwaliteitsimpuls Plaspoelpolder Kwaliteitsimpuls Stationsomgeving Kwaliteitsverbetering onderdoorgang Hoornbrug Langzaamverkeersbrug over de Pr. Beatrixlaan Meekoppelkansen voorbereidingskrediet Opwaarderen grote probleemstraten 2022 Opwaarderen kansrijke plekken 2022 Opwaarderen Karel Doormanlaan Opwaarderen kleine kansrijke plekken Overlast bomen 2018 Oversteek Vrijenbanselaan KFC/Shell Rotonde Diepenhorstlaan + groen assenkruis Talking Traffic verkeerslichten Tweerichtingen fietspad Beatrixl i.c.m. Warmtelinq Verb.

verkeersveiligheid Schaapweg tussen Samw.GSL Verb.comfort tegelfietspad Sammersweg ism gem.D-H Verb.fiets en verkeersveiligheid Laan van Beens Verkeersaanpassing Ireneln/ Beatrixln HBG-locatie Verkeersveilige herinr. Geestbrugweg (fase 2) Verkeersveilige schoolomgeving Verkeersveilige schoolomgeving 2021-2022 Verkeersveiligheid oversteekplaatsen Verkennend ontwerp Geestbrugweg Vervangen beschoeiingen 2022 Vervangen pollers voor camerasysteem Vervanging armaturen 2022

Begr.Lasten Werk.Lasten 721 12 290

Saldo lasten Begr.Baten Werk.Baten 708 500

Saldo baten -500

290

100

-100

179

5

173

250

-250

106 57 4.440 30

6

100 57 4.440 30

295

-295

2.150

-2.150

150

-150

207

-207

230

230

437 1.197 263 527 234 445 282

119 1.466 30 523 4 415

318 -269 234 4 231 30 282

4.479 663 527 124 7

1.108 156 240 1

3.371 507 287 124 5

483

40

444

1.500 79

53

1.500 25

560 150 187 310 21 74

12 149 234 21

109

131

548 150 38 76

109

131

1

1

74

965 -34

15

850

950 -34

1.023 187

-1.023 -187

850

680

-680

150

107

43

75

-75

584

18

566

328

-328

860

860

470

-470

210

210

105

-105

83

30 -25

21 1

9 -25

75 36 259 1.202 119 280

48 7 183 66

26 29 76 1.136 119 68

211

83

38

-38 25

Verkeer en Vervoer 28

25

Investering (bedrag x € 1.000) Vervanging kabelnet openbare verlichting 2022 Vervanging lichtmasten 2022 Vervanging verkeerslichteninstallaties 2022 (20jr) Vervanging verkeerslichteninstallaties 2022 (40jr) Voorbereidingskrediet Lindelaan Eindtotaal

Begr.Lasten Werk.Lasten

Saldo lasten Begr.Baten Werk.Baten

Saldo baten

319 172

691 91

-372 81

363

222

141

190

-190

783 117 27.189

783 -1 20.556

60

-60

118 6.634

8.322

1.577

-6.744

Verkeer en Vervoer 29

Economie en Werken Wat wilden we bereiken? Visie op het programma De economie is soms weerbarstig, vaak onvoorspelbaar, maar heeft vooral een grote invloed op een (lokale) maatschappij. Dit is vooral sinds maart 2020 zicht- en voelbaar geworden toen het coronavirus wereldwijd de maatschappij en economie grotendeels stil legde met alle lokale gevolgen van dien. Wat de werkelijke omvang van de (economische) effecten hiervan op de lokale economie in de komende jaren zal zijn, is nog onbekend. De (herstel)cijfers met betrekking tot de economische groei in Nederland wisselen nog sterk en vooral ook per sector. Feit is, dat vooral de sectoren leisure, horeca en retail hard zijn geraakt. Vanuit de lokale oriëntatie op deze sectoren, vraagt dit voor 2021 en de daaropvolgende jaren prioriteit in ons economisch beleid en accountmanagement. We willen de economische structuur en onze verschillende winkelcentra en werklocaties vitaal houden. In juni 2021 is in dit kader het coronamaatregelenpakket inclusief extra acties met financiële kapitaalinjectie vanuit het lokale groeifonds van Rijswijk door de gemeenteraad goedgekeurd.

Ons economisch beleid is verder gericht op het verbeteren van het vestigingsklimaat voor ondernemers via actief accountmanagement, de herstructurering en gebiedsontwikkeling van onze winkelcentra en werklocaties en daarnaast verdere aandacht voor de verbetering van onze dienstverlening aan ondernemers. Vanwege het maatschappelijk belang zetten we in op een sterke betrokken lokale economie met sterke organisatiegraad en positionering van aantrekkelijke en toekomstbestendige werklocaties. We zetten in op het creëren en minimaal behoud van werkgelegenheid. Via de uitvoeringsagenda en onze economische uitvoeringstrategie ‘Rijswijk Onderneemt’ geven we komende tijd uitvoering aan ons economische beleid inclusief actief accountmanagement. Doelstellingen 1. Sterke netwerken: een sterke organisatiegraad; 2. Sterke werk- en winkelgebieden: transformatie en revitalisering van de Plaspoelpolder en herontwikkeling en versterking van de winkelcentra; 3. Sterke economische structuur: aandacht voor en integratie van innovatie en duurzaamheid; 4. Sterk profiel: positionering van het onderscheidende karakter van Rijswijk met als doel het creëren, dan wel minimaal behoud van voldoende ondernemerschap en de daarmee samenhangende werkgelegenheid; 5. Dienstverlening: een rode loper voor ondernemers (Ondernemers op de Troon).

Indicatoren en beeld van de lokale economie De indicatoren functiemenging, vestigingen, werkgelegenheid en waardering van ondernemers vormen een thermometer voor de ontwikkeling van de Rijswijkse economie en worden elk jaar in de begroting getoond. Deze indicatoren zijn afhankelijk van diverse factoren, zoals de economische conjunctuur, ontwikkelingen binnen de sterk vertegenwoordigde bedrijfssectoren in Rijswijk en de lokale inwonersgroei. De impact van het coronavirus met lockdown’s werd met name in de sectoren leisure, horeca en retail stevig gevoeld. In de loop van 2022 werd een herstel ingezet. In 2022 is blijvend aandacht voor

Economie en Werken 30

deze ondernemersgroep geweest, onder andere via het coronasteunpakket ‘Samen Rijswijk. Recenter zorgen mondiale ontwikkelingen zoals de invasie in Oekraïne en onzekerheden rondom gas- en graan leveranties, voor forse prijsstijgingen . Nederland had in 2022 te kampen met hoge inflatiecijfers. Het beeld en de prognoses die hieronder zijn geschetst, zijn op basis van cijfers van 2020/2021 geprognotiseerd. Het is complex om dergelijke exogene indicatoren op het niveau van Rijswijk te voorspellen, laat staan te beïnvloeden. Op basis van historische trends en actuele ontwikkelingen, zoals de coronacrisis en hoge inflatie, is in de begroting 2022 onderstaande inschatting gemaakt, uitgedrukt in een positieve (+) of negatieve (-) groei. Indicatoren Indicator 1 Functiemenging1 2 Vestigingen (van bedrijven)1 a) Totaal b) Totaal per 1.000 inwoners 15-75 3 Werkgelegenheid1 a) Totaal b)Totaal per 1.000 inwoners 15-75 4 Waardering ondernemers1 a) Vestigingsklimaat b) Ondernemersklimaat c) Algehele dienstverlening

Begroting 2022 -

Realisatie 2022 -

+/+/-

+ +

-

+ +

7 7 7

Volgt uit nieuwe peiling Volgt uit nieuwe peiling Volgt uit nieuwe peiling

1 1 Bron 1-4: www.waarstaatjegemeente.nl, ondernemerspeiling om de twee jaar, maar vanwege corona in 2020/22 niet uitgevoerd

Economie Functiemenging 54,6%1

Vestigingen (van bedrijven) 163,02

1 Meerdere bronnen 2021 2 LISA 2021

Functiemenging Rijswijk in %1 2017 2018 2019 2020 2021

Rijswijk 56,0 55,1 56,0 55,0 54,6

Nederland 52,5 52,9 53,3 53,2 53,3

1 De index loopt van 0% alleen wonen tot maximaal 100% alleen werken, bij een waarde van 50% zijn er evenveel woningen als banen.

Functiemening; Rijswijk nog altijd een werkstad Zoals in de tabel hierboven te zien, is de index de afgelopen 10 jaar gedaald. Dit komt vooral door de sterke bevolkingsgroei in Rijswijk. Rijswijk is nog steeds te typeren als een ‘werkgemeente’. Ondernemen en wonen kan in Rijswijk in een prettige omgeving waar de voordelen van stad én dorp aanwezig zijn. Banen in Rijswijk, per 1.000 inwoners van 15 - 64 jaar1 2017 2018 2019 2020 2021

Rijswijk 1.038,1 994,5 1.030,2 981,6 965,9

Nederland 763,1 777,7 794,4 796,2 805,5

1 Het aantal banen per 1.000 inwoners (in leeftijd 15-64 jaar) in Rijswijk ligt nog steeds fors hoger vergeleken met Nederland . In de begroting 2022 verwachtten we toen een lichte verdere afname van banen door een economische recessie als gevolg van het coronavirus. De cijfers 2022 zijn nog niet gepubliceerd. Tegelijkertijd is er een positieve trend te zien van het aantal vestigingen binnen de gemeente. Dit is ook landelijke een trend en wordt verklaard door de blijvende opmars van ZZP’ers. Een groot aandeel in de werkgelegenheid in Rijswijk wordt gecreëerd door het MKB, waarvan weer een groot aandeel startende ZZP’er. Dit is ook een landelijke trend; de opmars van ZZP’ers en start-up’s.

Economie en Werken 31

Vestiging (van bedrijven) in Rijswijk, per 1.000 inwoners 15 - 64 jaar 2017 2018 2019 2020 2021

1.500

Rijswijk 131,1 136,5 144,7 152,7 163,0

1.351

Nederland 139,6 145,2 151,2 158,1 165,1

1.307

1.000

500

0 Rijswijk

Nederland

Economie en Werken 32

De grafiek hierboven laat zien dat het aantal vestigingen in Rijswijk ook op een gelijk niveau (gestarte vestigingen -/- gestopte vestigingen) meer dan het landelijk gemiddelde is gegroeid. In 2022 zijn via actief accountmanagement bedrijven behouden, aangetrokken en gestart. Waardering ondernemers De ondernemerspeiling werd eens per twee jaar uitgevoerd. Als gevolg van de coronacrisis is de peiling in 2020 en2022 niet uitgevoerd. Daardoor werden ondernemers niet extra belast met vragenlijsten. We bleven liever in contact over zaken die écht speelde en van belang waren. Vanuit ondernemers ontvingen we feedback is dat zij een makkelijke t en proactief manier contact waarderen. Ook ontvingen we kritiek over de telefonische bereikbaarheid van gemeente Rijswijk. We gaan dan ook extra inzet leveren op accountmanagement. Dat doen we door het nemen van de maatregelen uit het Coronamaatregelenpakket en meer aandacht voor de dienstverlening. Zo hopen we een minimaal rapportcijfer 7 bij de nieuwe peiling te halen.

Wat hebben we er voor gedaan? Opstellen van nieuw beleid Een goed ondernemersklimaat is belangrijk. Voor zowel de lokale en regionale economie en werkgelegenheid. Onze bestaande beleidsstukken waren verouderd. In 2022 is gestart met het opstellen van een nieuwe economische visie ‘Rijswijk Onderneemt’. In 2022 hebben we een economische analyse laten uitvoeren op de duurzaamheid van onze bedrijventerreinen (werklocaties). Op basis daarvan is een concept strategie opgesteld. Voor onze (kern)winkelgebieden is gestart met het opstellen van een nieuw retail- en horecabeleid. De economische visie, strategie toekomstbestendige werklocaties en retail- en horecabeleid bepalen (mede) de richting van ons economische beleid en de uitvoering daarvan. We creëren de voorwaarden voor een stimulerende omgeving die goed is voor ondernemers en horen bij een goed ondernemersklimaat. Het voorgenomen beleid gaat uit van de doelen die zijn vastgesteld in de begroting van 2022 namelijk: 1. Zorgen voor sterke netwerken; 2. Zorgen voor sterke werk- en winkelgebieden: veranderen en het opknappen van de Plaspoelpolder en herontwikkeling en versterken van de winkelcentra; 3. Zorgen voor een sterke economische structuur: aandacht voor en het toepassen van vernieuwing en duurzaamheid; 4. Zorgen voor een sterk profiel: het laten zien van het onderscheidende karakter van Rijswijk.

Zo creëren we de gelegenheid om te kunnen ondernemen. Ook behouden we voldoende ondernemers. Dat zorgt weer voor werkgelegenheid; 5. Dienstverlening: een rode loper voor ondernemers (Ondernemers op de Troon). Sterke netwerken: actief accountmanagement en lokale samenwerking Accountmanagement Via actief contact hebben we duurzame relaties met individuele ondernemers verder versterkt. Hierbij was extra aandacht voor de strategische accounts die een groot aandeel hebben in de lokale economie. Ook was er meer aandacht voor de ondernemers ‘in zwaar weer’. We bezochten bedrijven samen met de accountmanager van het Werkgevers Service Punt. Ook zorgden we voor betere verbinding tussen onderwijs en het bedrijfsleven. In 2022 hebben we netwerken behouden en versterkt. Zo hebben we meer contact met YesDelft! En zijn we bij elkaar op werkbezoeken geweest. Voor de sectoren cultuur, horeca en retail stelden we gezamenlijke pakketten beschikbaar vanuit de Stichting Hoteloverleg Rijswijk. Via de samenwerking promoten we Rijswijk als aantrekkelijke stad en trekken we meer bezoekers en klanten aan. Regionale samenwerking De Rijswijkse economie is ook onderdeel van de regionale economie. Regionale samenwerking en een sterke eigen regionale positie zijn belangrijk voor Rijswijk en de regio. In 2022 was er vast overleg met regiopartners zoals VNO-NCW West, Innovation Quarter en The Hague Business

Economie en Werken 33

Agency. De regiopartners zijn ook betrokken bij het opstellen van de economische visie en strategie toekomstbestendige werklocaties. Metropoolregio Rotterdam Den Haag - Economisch Vestigingsklimaat (MRDH) In 2022 is de planmatige agenda van MRDH vernieuwd. Concreet hebben we met de partners binnen de MRDH de bedrijven strategie vernieuwd op het thema werklocaties. Belangrijk was het behoud van ruimte voor werk en balans in vraag en aanbod naar bedrijventerreinen. De strategie bedrijventerreinen MRDH 2022-2030 is aan de provincie aangeboden. Er is gevraagd om deze op te nemen in het provinciaal omgevingsbeleid. Daarnaast is in 2022 door de provincie ook weer gestart met een onderzoek naar de behoefte van kantoren. Provincie en MRDH werken hierin samen om te komen tot een actueel kantorenprogramma. Op het gebied van de detailhandel hebben we samengewerkt door het delen van kennis (bijvoorbeeld rondom het thema flitsbezorgers). Ook is samengewerkt bij het opstellen van de visie gericht op levendige binnensteden en kernen. Business Park Haaglanden (BPH) In BPH verband werkten wij samen met de gemeenten Den Haag, Midden-Delfland, PijnackerNootdorp, Zoetermeer, Leidschendam-Voorburg en Delft aan het verbeteren van het vestigingsklimaat van de Haagse regio en omstreken. Het afgelopen jaar hebben we op het thema ‘beter benutten’ van bedrijventerreinen samengewerkt.

We zetten hierbij in op behoud van bestaande bedrijven en werklocaties voor de regio. Ook willen we aantrekkelijke werklocaties (blijven) aanbieden aan nieuwe bedrijven. BPH kan door haar omvang snel en meer uitvoeringsgericht te werk gaan. De frontoffice bestaat uit accountmanagers van de deelnemende gemeenten. Zij wisselen zoekvragen van bedrijven met elkaar uit. Daardoor hebben we een goed zicht op de vragen uit de markt. Sterke werk- en winkelgebieden In 2022 is volop ingezet op het behouden en verstreken van onze werk- en winkelgebieden. Veranderen en opknappen van de Plaspoelpolder We veranderen leegstaande kantoren in nieuwe woningen. Dit zorgt voor een bijdrage aan de enorme vraag naar woningen in de regio. Ook zorgen we voor woningen in de deelgebieden Havengebied en Kesslerpark.Verder spelen we in op de vraag naar gemengde werklocaties. Wat er voor zorgt dat het aantrekkelijk is om er te verblijven. Het mengen van verschillende functies draagt ook bij aan (sociale) veiligheid in deze gebieden. Verder zorgt het mengen van functies voor een meer duurzame en levendige werklocatie. Het Middengebied blijft voor 100% een werklocatie. Havenkwartier In 2022 is er vanuit Economische Zaken ingezet op het realiseren van de economische wensen die naar voren kwamen uit het ontwikkelkader.

In de diverse sessies en het werkbezoek aan YesDelft! is met de ontwikkelaars gezorgd voor voldoende ruimte voor werken. Ook zijn er voorwaarden en eisen opgesteld waaraan de ruimtes moeten voldoen. Daarnaast is er gekeken naar welke branches en type bedrijven we willen aantrekken voor het Havenkwartier. Kesslerpark en omgeving In 2022 is het ontwikkelkader Kesslerpark e.o. vastgesteld. Samen met Kadans Science Partner werkten we aan de ontwikkeling van het campus ecosysteem ‘At the Park’ in het Kesselerpark. Hier kunnen naast het Rijswijks Center for Sustainable GeoEnergy ook ander bedrijven en onderwijsinstellingen die zich bezighouden met de bredere maatschappelijke opgave van de energietransitie zich vestigen. In 2022 stelden we een acceptatiekader op. Ook hebben we de gebruiksvergunning van gebouwencomplex ‘At the Park’ verruimd.

Economie en Werken 34

Middengebied Plaspoelpolder, projectteam gemeente Rijswijk, IPP en BBR In 2022 is samengewerkt in de aanpak van het ondernemende hart van de Plaspoelpolder: het Middengebied. Gemeente Rijswijk, Industrieschap Plaspoelpolder (IPP) en Belangen Vereniging Bedrijven Rijswijk (BBR) werkten samen om het vestigingsklimaat te verbeteren. Daarbij is ingezet om het Middengebied te vernieuwen om het een duidelijke en aantrekkelijke positie te geven in de regio. Het Middengebied blijft wel een werklocatie zonder wonen. In 2022 is opnieuw ingezet voor het behoud en het aantrekken van (nieuwe)bedrijven en werkgelegenheid. Dit is onder andere via de actieve inzet van een gebiedsaccountmanager in het Middengebied gerealiseerd. De samenwerking tussen gemeente, IPP en BBR heeft in het afgelopen jaar verder vorm gekregen. Samen met deze partijen is een meer programmatische aanpak opgesteld om de doelen te behalen. Zo zijn er “kansenzones” benoemd. Verder is er een nieuwe ontwikkelingen in de Treubstraat (oud voor nieuw vastgoed, met aandacht voor ondermijning) aangepakt. Kansenzones zijn gebieden in het Middengebied waar veel verouderd vastgoed aanwezig is. Het gebied is daarom geschikt en kansrijk voor herontwikkeling.

Andere thema’s die in 2022 door de projectgroep Middengebied zijn opgepakt, zijn: • het vergroten van het organiserend vermogen van ondernemers en vastgoedeigenaren (sterke netwerken); • de veiligheid in het gebied, zodat het vestigings- en ondernemersklimaat verbeterd; • het verbeteren van groen in het openbaar gebied. Andere werklocaties In 2022 is een nieuwbouwkavel (H74C) op bedrijventerrein t Haantje in uitgifte aangeboden. Verder hebben we een economische analyse op het duurzaam bestaan van onze bedrijventerreinen in de toekomst afgerond. Hiervoor zijn werksessies met ondernemers en eigenaren op de bedrijventerreinen georganiseerd. Met deze input is een concept strategie voor duurzame werklocaties opgesteld. Het doel van het opstellen van een concept strategie is een passende en aantrekkelijke werklocaties aan te kunnen (blijven) bieden. Daarbij is zowel het aantal als kwaliteit belangrijk en sluit dit aan bij behoeften van ondernemers nu en in de toekomst. Duurzame retailstructuur en kernwinkelgebieden in Rijswijk In 2022 is gestart met het ontwikkelen van een nieuw beleid voor retail en horeca (detailhandel, persoonlijke en maatschappelijke dienstverlening, horeca incl. terrassen en vrijetijd). Ook is gewerkt aan nieuw beleid voor tijdelijke economische activiteiten (markten, braderieën, kermissen, standplaatsen en evenementen in en rond winkelcentra).

Het doel is een duurzaam ondernemersklimaat te realiseren voor retail en horeca. Ook is er extra aandacht voor samenwerking met en tussen lokale ondernemers. In 2022 heeft de provincie een werkbezoek aan Bogaard Stadscentrum gebracht, waar actuele landelijke factoren met risico’s op stilstand zijn besproken. Ook zijn er diverse aanpakmethoden uitgewisseld. De projectleider en winkelcentrummanager spelen een belangrijke rol om goede samenwerking met eigenaren, ontwikkelaars, ondernemers en andere partijen te houden. Herontwikkeling Bogaard Stadscentrum In 2022 zijn we verder gegaan met de uitvoering van het vastgestelde masterplan voor Bogaard Stadscentrum en de herinrichting van het Bogaardplein. We hebben hierbij meer aandacht besteed aan de positionering van het nieuwe stadscentrum. Dit hebben we o.a. gedaan door een nieuw beeldmerk te maken en informatie te delen over deelprojecten en verbouwingen. Zo kunnen we ervoor zorgen dat het winkelcentrum aantrekkelijk blijft voor ondernemers en bezoekers. Ook hebben we in 2022 het informatie- en bezoekerscentrum in Bogaard Stadscentrum geopend. Versterking historisch karakter winkelcentrum Oud Rijswijk Het winkelcentrum in Oud Rijswijk is een aantrekkelijk winkelgebied voor ondernemers en bezoekers. Oud Rijswijk heeft een dorps karakter met een ambachtelijke sfeer die grote steden om ons heen missen. Hier zijn we trots op.

In 2022 hebben we samen met de actieve ondernemers activiteiten

Economie en Werken 35

uitgevoerd. Deze zijn bekostigd uit de BIZ (de bedrijven investeringszone Oud Rijswijk). In 2022 hebben we met de ondernemers ook plannen voor het vernieuwen en het verbeteren van de aantrekkelijkheid van het oude historische centrum uitgewerkt. Het historische karakteris beter in beeld gekomen via actieve communicatie over het gebied. In 2022 is onder andere de historische waterput in Oud Rijswijk hersteld. Centrummanagement in winkelcentra In 2022 is opnieuw bijgedragen aan het centrummanagement van de winkelcentra. De centrummanager is de verbinder tussen de ondernemers, vastgoedeigenaren en gemeente als het gaat om organisatie en uitvoering op het gebied van marketingcommunicatie, evenementen en activiteiten. Wat belangrijk is voor het winkelcentrum. In Rijswijk waren in 2022 twee centrummanagers actief; in Bogaard stadscentrum en in Oud Rijswijk. Ze zijn het eerste aanspreekpunt voor lokale ondernemers, vastgoedeigenaren en gemeente. Concreet gaat het om het verbinden van alle partijen in het gebied, contacten met (potentiële) winkeliers. Ook zijn ze verantwoordelijk voor de vertaling van de marketingcommunicatiestrategie voor het hele gebied. Sterke economische structuur: aandacht voor en integratie van innovatie en duurzaamheid en digitalisering Er doen zich veel ontwikkelingen voor die allen zijn terug te leiden naar een aantal grote trends.

Door met de Rijswijkse economie in te spelen op de trends digitalisering, technologische vernieuwing en verduurzaming, werken we aan een toekomstbestendige economie. Robuuste economische structuur creëren In 2022 hebben we verder gebouwd aan het innovatie ecosysteem gericht op energie en techniek. Dit ecosysteem is een samenwerking van ondernemers, onderwijs en overheid en is voortgekomen uit het Rijswijks Center for Sustainbale Geo-energy (RCSG). Met het ecosysteem spelen we in op een aantal maatschappelijke vraagstukken die op dit moment actueel zijn, zoals de energietransitie en het blijven voorzien in voldoende en juist opgeleid (praktisch) personeel. Door de bijdrage die deze samenwerking het levert aan een aantal maatschappelijke vraagstukken kunnen we aanspraak maken op derde geldstromen. In 2022 is met partners een projectplan voor het versterken van de campus rondom de Energy Cave opgesteld. We hebben het proces opgestart om vanuit een bijdrageregeling van de MRDH extra geld te ontvangen. Versterking onderwijs-arbeidsmarkt Voldoende geschoold personeel is belangrijk. Ook in 2022 heeft dit onderwerp weer onze aandacht gehad. Vanuit het programma Nieuwe Onderwijs Energie Rijswijk (NOER) hebben we de aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt verder versterkt.

Dit hebben we gedaan door het verstevigen van de onderlinge netwerken tussen de diverse onderwijsinstellingen en het bedrijfsleven in Rijswijk. Rondom de energietransitie ondersteunen we het netwerk. Zo maken we gezamenlijke de ontwikkeling van onderwijsprogramma’s rondom dit thema en techniek mogelijk. Door het programma Kiezen voor Kansen zetten we in op het creëren van meer stage- plaatsen. Op deze manier kunnen jongeren vroegtijdig kennismaken met de diverse mogelijkheden voor werk. Verder was dit thema in 2022 vast agendapunt in de gesprekken die de accountmanagers met bedrijven voerden. De accountmanagers hebben samengewerkt met het Werkgevers Service Punt in het contact met bedrijven. Op deze manier hebben ze de verbinding tussen onderwijs en het bedrijfsleven concreet gemaakt. Juist nú is ook het moment De ontwikkelfase waarin geothermie zit is gebaat bij clustervorming. Geothermie is ook een belangrijke bron binnen de duurzame energievoorziening en overige technische (energietransitie) innovaties. Niet alleen het aantal bedrijven maar ook de heterogeniteit van de bedrijvenpopulatie zal in het cluster toenemen (heterogeniteit naar omvang, kennisniveau en technologietoepassing).

Economie en Werken 36

Sterk herkenbaar profiel We positioneren Rijswijk als een groene, bereikbare stad waar vernieuwing belangrijk is. In 2022 hebben we de lokale samenwerking tussen onderwijs en het bedrijfsleven versterkt op de profielen techniek en energie. Daarnaast hebben we een economische visie en strategie toekomstbestendige werklocaties opgesteld. Met deze visie en strategie geven we meer betekenis aan een passende en stevige profilering en het aantrekken van bedrijven per werklocatie. Waarbij aandacht is voor de nieuwe economie thema’s, zoals digitalisering, vernieuwing en duurzaamheid. We richten ons op vernieuwende en duurzame partners. Ruimte voor werkgelegenheid Een groeiend aantal inwoners betekent dat we ook meer banen willen creëren. Verstedelijking is niet alleen zorgen voor meer woningen maar ook zorgen voor meer werk. In Rijswijk is het MKB de belangrijke banenmotor. In 2022 hebben we via actief accountmanagement bedrijven en organisaties behouden, aangetrokken en laten starten. Dit vraagt om voldoende en goede werklocaties, vestigingsmogelijkheden, accountmanagement en dienstverlening. Dienstverlening aan ondernemers In 2022 hebben we gezorgd dat onze dienstverlening duidelijker is geworden. Dit hebben we gedaan door ‘Rijswijk Onderneemt’ bekender en zichtbaarder te maken zowel binnen als buiten onze organisatie. Ondernemers kunnen zowel fysiek als digitaal gemakkelijk informatie vinden.

Ook weten ze beter wie ze waarvoor kunnen benaderen en wat ze van de gemeente kunnen verwachten. De accountmanagers waren fysiek aanwezig bij netwerkbijeenkomsten en direct benaderbaar voor vragen. Daarnaast zijn ze wekelijks beschikbaar tijdens de digitale Open Coffee. In 2022 heeft het accountmanagementteam tijdens de werkbezoeken ruim 200 bedrijven bezocht. Digitaal is het gebruik van social media en de gemeentelijke website ingezet. Als eerste om activiteiten, kennis, Rijswijk Onderneemt en de collega’s van het team Economische Zaken zichtbaar te maken. Als tweede om te communiceren over gemeentelijke ondernemerszaken. Denk hierbij aan het delen van informatie, kennis, nieuws en ontwikkelingen in Rijswijk. De verdere dienstverlening aan ondernemers werd in 2022 vormgegeven via het bedrijfscontactpunt: zowel per mail als telefonisch konden ondernemers het team Economische Zaken rechtstreeks bereiken.

Wat heeft het gekost? Exploitatie (bedragen x € 1.000)

3100 Economische aangelegenheden Saldo 3300 Nutsbedrijven Saldo Programmatotalen

1.040 379 -662

Gewijzigde Afwijking Realisatie raming (+ = 2022 2022 voordeel) 1.071 1.340 1.281 60 201 201 227 26 -871 -1.139 -1.054 86

366 366 1.040 745 -295

165 165 1.071 366 -705

Realisatie 2021

Economie en Werken Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten

Saldo

Primitief 2022

98 98 1.340 299 -1.041

319 319 1.281 545 -735

Het verschil tussen de begroting (na wijziging) en het werkelijke saldo van baten en lasten is € 306.000 voordelig. De belangrijkste afwijkingen zijn de volgende: 3100 Economische aangelegenheden Lasten voordeel € 60.000 Het budget voor de winkelgebieden is niet uitgegeven. De uitgaven voor onder andere toename overlast jongeren, verkeersveiligheid en winkeldiefstallen was lager dan ingeschat. Daarnaast zijn

Economie en Werken 37

220 220 60 246 306

de lasten zoals begroot in het Coronamaatregelenpakket voor 2022 voor een groot gedeelte niet in 2022 gemaakt. 3300 Nutsbedrijven Baten voordeel € 220.000 De opbrengst van de cumulatief preferente aandelen Stedin zijn € 202.000. Investeringen

Investering (bedrag x € 1.000) Begr.Lasten Werk.Lasten Verbeteren straatbeeld Treubstraat fase 3 600 Eindtotaal 600

Saldo lasten Begr.Baten Werk.Baten 600 600

Saldo baten

Economie en Werken 38

Onderwijs Wat wilden we bereiken? Visie op het programma Jeugdigen moeten vrij en in veiligheid kunnen opgroeien, zodat ze later verantwoordelijke, zelfstandige, zelfredzame en maatschappelijk betrokken volwassenen kunnen worden. Als eerste zijn ouders/verzorgers verantwoordelijk dat het goed gaat met hun kinderen. Op het moment dat ze hier (tijdelijk)niet toe in staat zijn, krijgen ze een steuntje in de rug. De gemeente Rijswijk doet haar best om een fijne omgeving te creëren waar kinderen goed kunnen opgroeien en zich kunnen ontwikkelen. Mogelijke problemen worden snel opgemerkt en opgelost om te voorkomen dat zwaardere (jeugd)hulp nodig is. Naast ouders/verzorgers hebben het onderwijs en de aanbieders van diverse jeugdactiviteiten op het gebied van sport, spel, kunst, cultuur en vrijetijd een belangrijke rol hierin. Ze zijn heel belangrijk voor de manier waarop jeugdigen zich kunnen ontwikkelen. Zo zorgen we dat jongvolwassenen klaar zijn voor hun zelfstandige deelname aan de maatschappij. Het beleid is gericht op een positieve benadering. Alle jeugdigen moeten dezelfde kansen krijgen. De nadruk ligt op een aanpak om problemen te voorkomen. Doelstellingen 1. Opgroeien en Opvoeden: samen werken we aan een toegankelijk en divers aanbod voor de ondersteuning bij opvoeding en ontwikkeling. Het moet goed op elkaar aansluiten en voor iedereen beschikbaar zijn.

De vraag van ouders en hun kinderen in de leeftijd van 0 tot 23 jaar is het meest belangrijk. Er wordt gekeken naar de diverse levensfasen en de vragen die daarbij horen. 2. Educatie: iedere jeugdige die in Rijswijk woont heeft recht op onderwijs op een voor hem/haar passende plek. Iedereen moet de mogelijkheid krijgen om een startkwalificatie (een diploma havo, vwo, mbo2 of hoger) te behalen. Het zo goed mogelijk ontwikkelen van persoonlijk talent is een belangrijk uitgangspunt. 3. Persoonlijke ontwikkeling: Jeugdigen ontwikkelen zich breed en ontdekken hun talenten. We zetten in op dat iedereen gebruik kan maken van het standaard aanbod op het gebied van sport, kunst en cultuur, techniek, natuur en milieu en taal. Beleidsindicatoren verplicht Indicator Absoluut verzuim aantal per 1.000 leerlingen Relatief verzuim aantal per 1.000 leerlingen Voortijdig schoolverlaters (VSV-ers)

Begroting 2022 3,5 40 < 2,2%

Realisatie 2022 3,8 35 1,6%

Toelichting verplichte indicatoren Absoluut verzuim De verplichte indicator ‘Absoluut verzuim’ meet het aantal leerplichtige leerlingen per 1000 leerlingen dat op een moment in het schooljaar niet staat ingeschreven op een school of onderwijsinstelling. De Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) is verantwoordelijk voor de registratie van deze gegevens. Vanwege het uitbreken van de coronapandemie is de streefwaarde die effect had op het verzuim voor de begroting 2022 iets naar boven bijgesteld ten opzichte van de vorige begrotingen. De laatste gegevens die bij DUO gepubliceerd zijn van het schooljaar 2020-2021. Het aantal Rijswijkse absoluut verzuimers was toen 3,8 leerlingen per 1.000 leerlingen. In absolute getallen ging het toen om 28 leerlingen. Voor de voorgaande schooljaren waren deze cijfers als volgt: • Schooljaar 2019-2020: 6,6 per 1.000 leerlingen; absoluut getal 48 leerlingen; • Schooljaar 2018-2019: 4,0 per 1.000 leerlingen; absoluut getal 27 leerlingen.

Onderwijs 39

Relatief verzuim De verplichte indicator ‘Relatief verzuim’ is het aantal leerplichtige leerlingen per 1000 leerlingen dat staat ingeschreven op een school of onderwijsinstelling maar deze niet of niet geregeld bezoekt. DUO is aangewezen als gegevensbron. De laatst gepubliceerde gegevens zijn van het schooljaar 2020-2021. Het aantal Rijswijkse relatief verzuimers was toen 35 leerlingen per 1.000 leerlingen. In absolute getallen ging het toen om 260 leerlingen. Voor de voorgaande schooljaren waren deze cijfers als volgt: • Schooljaar 2019-2020: 22 per 1.000 leerlingen; absoluut getal 158 leerlingen; • Schooljaar 2018-2019: 31 per 1.000 leerlingen; absoluut getal 210 leerlingen Voortijdig schoolverlaters (VSV-ers) De verplichte indicator ‘VSV-ers’ is het percentage van het totaal aantal 12- tot 23-jarigen dat zonder startkwalificatie (minimaal diploma mbo2, havo of vwo) het onderwijs verlaat. Ingrado/DUO is aangewezen als gegevensbron. De laatst gepubliceerde gegevens zijn van het schooljaar 2020-2021. Het percentage VSV-ers van de Rijswijkse voortgezet onderwijs/mbo-scholen was 1,6%. Voor de voorgaande schooljaren waren deze cijfers als volgt: • Schooljaar 2019-2020: 2,0% • Schooljaar 2018-2019: 2,2% De cijfers van DUO zijn gebaseerd op de postcode en gemeente waar de scholen voor VO en MBO gevestigd zijn.

Dit betekent dat het genoemde percentage betrekking heeft op alle leerlingen op die bepaalde scholen, zowel Rijswijkse als niet-Rijswijkse leerlingen. Beleidsindicatoren optioneel Indicator Voldoende kindplaatsen Voorschoolse educatie Aantal projecten samen met het Team Brede Impuls De Ontdekkers bieden door het jaar heen diverse activiteiten in verschillende wijken Alle reguliere basisscholen zijn vertegenwoordigd in de Raad van Kinderrechten- ambassadeurs De Raad van Jongeren- ambassadeurs geeft gevraagd en ongevraagd advies op minimaal 3 onderwerpen Aantal Rijswijkse deelnemers aan het MDT Follow Your Dreams Project

Begroting 2022 150 18 9

Realisatie 2022 150 20 9

12

11

4

3

10

13

Toelichting indicatoren Voldoende kindplaatsen Voorschoolse educatie De gemeente wil er voor zorgen dat alle peuters met een achterstand in de Nederlandse taal terecht kunnen op een Rijswijkse peuterspeelschool. Zodat ieder kind voorschoolse educatie kan krijgen. Hiermee wordt de taalachterstand verminderd of ingehaald. Ook worden kinderen goed voorbereid op de basisschool. Ouders mogen zelf kiezen of ze van deze voorziening in Rijswijk gebruikmaken. Met 150 plaatsen is er in 2022 voldoende plaats om alle Rijswijkse kinderen met een indicatie ook in Rijswijk naar een peuterspeelschool te laten gaan. Aantal projecten samen met het Team Brede Impuls Met de Brede Regeling Combinatiefuncties wordt een intensieve samenwerking gestimuleerd tussen partners, waaronder scholen en het Team Brede Impuls. Samen maken zij een school- en/of wijkprogramma op het gebied van natuur, taal, techniek, cultuur en sport. Het aantal moet groeien naar 22 projecten/programma’s in 2025. In 2022 zijn er 20 projecten gerealiseerd.

Onderwijs 40

De Ontdekkers bieden door het jaar heen diverse activiteiten in verschillende wijken De Ontdekkers bieden het hele jaar door een divers en laagdrempelig programma van kinder- en jeugdactiviteiten aan. Ze proberen gedurende het jaar in alle 11 de wijken van Rijswijk één of meerdere activiteiten te laten plaatsvinden. Via een langzame groei naar 11 wijken in 2025 willen ze dit realiseren. Alle reguliere basisscholen zijn vertegenwoordigd in de Raad van Kinderrechtenambassadeurs De Raad van Kinderrechtenambassadeurs (KRA) bestaat uit leerlingen van groep 7 van de Rijswijkse basisscholen. De wens is dat alle 20 Rijswijkse basisscholen deelnemen in de Raad. We willen hier de komende jaren langzaam naar toe groeien. De coördinatie van werving die de KRA doet vindt plaats op alle basisscholen. Het blijft een keuze van de scholen of zij leerlingen voordragen. Jeugdigen geven gevraagd en ongevraagd advies op minimaal 3 onderwerpen (Speaking Minds Methodiek) We willen vanuit jongerenpanels de jeugdigen advies vragen. De panels afhankelijk van de adviesvraag veranderen van samenstelling. Bij de Speaking Minds methodiek worden praktisch opgeleide jongeren betrokken bij het gemeentelijk beleid. Zij geven de gemeente advies over verschillende beleidsvragen. Maatschappelijke Diensttijd (MDT) project Follow Your Dreams (FYD) De gemeente Den Haag is in 2019 gestart met een MDT proeftuin FYD.

MDT is een nieuwe aanvulling op bestaande ondersteuningsprojecten voor jongeren. Met de “MDT-reis” leren jongeren werken aan talentontwikkeling, elkaar ontmoeten en maatschappelijke gevolgen. De gemeente Rijswijk doet sinds 2021 mee met dit project.

Wat hebben we er voor gedaan? Het is onze wens om met de organisaties die met jeugdigen werken het beleid en de uitvoering af te stemmen. Graag willen we deze organisaties ook actief laten samenwerken. Hierbij werken we vanuit de volgende uitgangspunten: • jeugdigen staan centraal; • versterken van eigen kracht; • werken vanuit een intergrale aanpak; • aandacht voor jeugdparticipatie. Het Rijswijkse jeugd- en onderwijsbeleid richt zich op jeugdigen in de leeftijd van 0-23 jaar. Het sluit aan op de diverse levensfasen. We verdelen het jeugd- en onderwijsbeleid in drie thema’s: Opgroeien en Opvoeden, Educatie en Persoonlijke Ontwikkeling. Opgroeien en Opvoeden De gemeente stimuleert en verbindt partijen met elkaar. We zorgen voor voorzieningen die met elkaar verbonden zijn. Als gezinnen (tijdelijk) niet in staat zijn om problemen rondom de opvoeding op te lossen, wordt dit vroeg opgemerkt. Jeugdigen en/of hun ouders/verzorgers worden begeleid naar voorzieningen die daarbij passen. Zo willen we een zwaardere zorgvraag voorkomen of beperken. De samenwerkende partners in het CJG hebben een centrale rol in de ondersteuning bij de opvoeding aan jeugdigen en de ouders. Preventief aanbod In 2022 heeft het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) in Rijswijk gezorgd dat opvoeders, jeugdigen en professionals makkelijk vragen konden stellen over opvoeden en opgroeien.

De CJG- coördinator heeft netwerkbijeenkomsten georganiseerd voor partners die met jeugd werken. We organiseerden twee bijeenkomsten voor de professionals die betrokken zijn bij de zorg en het basisonderwijs. Ook waren er activiteiten om de zichtbaarheid van de dienstverlening van het CJG te vergroten onder

Onderwijs 41

de doelgroep. Zo was het CJG aanwezig tijdens de informatiemarkt van het Strandwalfestival. Ook werden er diverse activiteiten georganiseerd in de week van de opvoeding. Educatie Voorkomen en bestrijden van onderwijsachterstanden en bevorderen van taalvaardigheid Om onderwijsachterstanden te voorkomen is het belangrijk om er vroeg bij te zijn en te zorgen voor een aanpak die op maat gemaakt is. Het beheersen van de Nederlandse taal is hierbij een essentieel onderdeel. Daarom werken we samen met partners zoals het onderwijs, de kinderopvang en de bibliotheek. Samen zorgen we ervoor dat de taalvaardigheid al vanaf jonge leeftijd wordt vergroot. We stimuleren een aanbod van hoge kwaliteit op de peuteropvang wat bestaat uit een gestructureerd en ontwikkelingsgericht lesprogramma. Ouders worden hierbij actief betrokken. Achterstanden in het onderwijs worden voorkomen en/of verminderd, onder andere door het bieden van voorschoolse educatie. Peuters met een (dreigende) achterstand worden actief begeleid naar de voorschoolse educatie. De voorschoolse educatie loopt door in de vroegschoolse educatie in het basisonderwijs. Met het onderwijs en de kinderopvang zijn in 2022 (hernieuwde) prestatieafspraken gemaakt en vastgesteld in het bestuurlijk overleg. De afspraken gaan over de resultaten van de voor- en vroegschoolse educatie en de monitoring daarvan.

Een doorgaande lijn en een goede overdracht maken onderdeel uit van deze afspraken. Vanaf het schooljaar 2021/2022 stelt de gemeente extra subsidie beschikbaar voor scholen met een hoge achterstandsscore om gelijke kansen te bevorderen. Deze subsidie is een aanvulling op de extra middelen die deze scholen zelf ontvangen binnen hun lumpsum-financiering. Zo kunnen ze achterstanden wegwerken of verkleinen. De inzet van de gemeentelijke subsidie moet aansluiten bij het gemeentelijk beleid voor achterstand in het onderwijs. Het moet een aanvulling zijn op de aanpak van de school zelf in het kader van de achterstanden in het onderwijs. Ook voor het schooljaar 2022-2023 hebben de scholen waar het om gaat deze subsidie(s) aangevraagd en toegekend gekregen. Het ROC Mondriaan biedt, in overleg met de gemeente, een lesprogramma aan dat gericht is op het verbeteren van lezen, schrijven en digitale vaardigheden voor volwassenen met een laag taalniveau (NT1 en NT2). De gemeente moedigt deelname aan via onder andere het Taalhuis. In 2021 is het Regionaal Programma Laaggeletterdheid Haaglanden 2021-2024 vastgesteld door alle gemeenten in onze arbeidsmarktregio. Dit regionale programma is opgenomen in het lokale beleidsplan Het start met Taal. Begin 2022 is het beleidsplan vastgesteld door de raad. Passend onderwijs en voorkomen van schooluitval Iedere leerling volgt zo passend mogelijk onderwijs.

Meestal is dat op een reguliere school. Maar soms is dat niet mogelijk of kan dit alleen met een jeugdhulparrangement. Scholen hebben een goed zicht op de kinderen en kunnen problemen vroegtijdig signaleren. Het schoolmaatschappelijk werk verzorgt preventieve en kortdurende hulp en vervult de schakelfunctie tussen het onderwijs en het jeugdteam. Binnen het jeugdteam is voor iedere school een maatje aangewezen zodat er snel binnen de driehoek onderwijs-schoolmaatschappelijk werk-jeugdteam geschakeld wordt. Ook team leerplicht vervult, indien nodig, een belangrijke preventieve taak binnen deze driehoek. Samen met de Samenwerkingsverbanden Passend Onderwijs, het jeugdteam en overige partners binnen het preventieve voorveld, wordt ingezet op het (nog) sneller signaleren van mogelijke problemen en het maken van slimme combinaties waar passend onderwijs en passende jeugdhulp bij elkaar komen, bijvoorbeeld in de vorm van onderwijs-zorg-arrangementen (OJA’s). We realiseren samen een dekkende zorg-onderwijs-structuur, zetten in op zo “thuisnabij onderwijs” als mogelijk is en dringen daardoor het aantal (dreigende) thuiszitters terug en voorkomen schooluitval.

Onderwijs 42

Sinds het nieuwe schooljaar is er gestart met de pilot Consulent in de School. Hiervoor zijn 2 medewerkers van het Jeugdteam volledig vrij gemaakt. De Consulent in de School is regelmatig op alle scholen in Rijswijk aanwezig als sparringspartner en is het vaste maatje vanuit het jeugdteam voor die school. Het doel van de pilot is om de verbinding tussen het onderwijs en de zorg voor jeugd nog steviger te verbinden, preventiever te kunnen werken en, indien er toch zwaardere hulp nodig is, dit sneller en effectiever in te zetten. Deze pilot wordt deels betaald uit de gemeentelijke NPO-gelden. Samen met de Samenwerkingsverbanden Passend Onderwijs, het jeugdteam en overige partners binnen het preventieve voorveld, wordt ingezet op het (nog) sneller signaleren van mogelijke problemen en het maken van slimme combinaties waar passend onderwijs en passende jeugdhulp bij elkaar komen (bijvoorbeeld in de vorm van onderwijs-zorg-arrangementen (OJA’s). We realiseren samen een dekkende zorg-onderwijs-structuur, zetten in op zo “thuisnabij onderwijs” als mogelijk is en dringen daardoor het aantal (dreigende) thuiszitters terug en voorkomen schooluitval. Sinds het nieuwe schooljaar is er gestart met de pilot “Consulent in de School”. Hiervoor zijn 2 medewerkers van het Jeugdteam volledig vrijgemaakt.

De Consulent in de School is regelmatig op alle scholen in Rijswijk aanwezig als sparring-partner en is tevens het vaste maatje vanuit het jeugdteam voor die school. Doel van de pilot is om de verbinding tussen het onderwijs en de zorg voor jeugd nog steviger te verbinden, preventiever te kunnen werken en, indien er toch zwaardere hulp nodig is, dit sneller en effectiever in te zetten. Deze pilot wordt deels betaald uit de gemeentelijke NPO-gelden. Onderwijshuisvesting De gemeente is wettelijk verplicht om te zorgen voor voldoende huisvesting voor de scholen. Samen met de schoolbesturen werken we aan een goede kwaliteit van de schoolgebouwen en dragen daarmee bij aan de ontwikkeling en leerprestaties van kinderen en het werkplezier van de leerkrachten. De huisvestingsopgaven zijn, in samenwerking met het onderwijs, uitgewerkt in een Integraal Huisvesting Plan (IHP). Op basis van het IHP is het afgelopen jaar in samenwerking met het schoolbestuur en de kinderopvang het project gestart voor de vervanging van de Steenvoordeschool. Aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt De basis voor de versterking van de aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt is het in 2019 vastgestelde plan van aanpak Nieuwe Onderwijs Energie (NOER).

Het programma heeft als doel het versterken en faciliteren van het Rijswijkse onderwijs, het voorkomen van uitval bij overgangsmomenten in het onderwijs, en het vinden van stageplaatsen voor Rijswijkse leerlingen door het opzetten van een langdurige samenwerking tussen het (Rijswijkse) bedrijfsleven en Rijswijkse onderwijs. In het schooljaar 2021-2022 maakten ruim 1.000 leerlingen uit Rijswijk kennis met verschillende Rijswijkse bedrijven in het kader van beroepsoriëntatie. Een succesvolle samenwerking tussen JINC Haaglanden en de Gemeente Rijswijk. Daarnaast stond het jaar 2022 in het teken van verbreding en uitbreiding van relevant onderwijs. Samen met partners van de Energy Cave hebben we in 2022 meer dan 300 vmbo, havo, vwo en mbo-leerlingen mogen ontvangen in het Education Center van de Energy Cave. Door het organiseren van excursies, gastcolleges en masterclasses voor het onderwijs, enthousiasmeren we jongeren voor technische opleidingen en creëren we (meer) draagvlak voor de Energietransitie. Samen met het beroepsonderwijs zijn we gestart met het ontwikkelen van nieuwe curricula. Nationaal Programma Onderwijs (NPO) Vanuit het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) hebben naast de scholen, ook alle gemeenten extra geld ontvangen om het onderwijs extra te ondersteunen bij hun aanpak vanuit het NPO.

Onderwijs 43

De gemeente Rijswijk heeft € 895.117, - ontvangen om in te zetten in aanvulling op en ter ondersteuning van de (school)plannen van het onderwijs in het kader van het bestrijden van (onderwijs)achterstanden als gevolg van COVID-19. Na het ophalen van de behoeften bij de scholen bleek voor het basisonderwijs de grootste behoefte te liggen in een betere samenwerking tussen het onderwijs en activiteiten in de preventieve- en zorg-sfeer. Voor het voortgezet onderwijs lag de gezamenlijke behoefte in activiteiten rond de thema’s welbevinden/cultuur, verlengde schooldag en toeleiding naar (reguliere) activiteiten/verenigingen. Op basis van deze opgehaalde behoeften hebben de scholen subsidie kunnen aanvragen voor activiteiten die (mede) bijdragen aan het bestrijden van COVID-19 achterstanden. Voorwaarde voor de plannen is dat er structurele verbeteringen/veranderingen plaats vinden met dit incidentele geld. De scholen zijn in 2022 gestart met de uitvoering van de plannen. Persoonlijke ontwikkeling Brede regeling combinatiefuncties (Team Brede Impuls) Het Rijk heeft de Brede regeling combinatiefuncties, die liep vanaf 2008, tot en met 2022 bevroren. Tot in december 2022 was er nog veel onduidelijkheid over de mogelijke voortzetting van de regeling en de daarbij behorende bedragen.

De Ontdekkers Het aanbod van de vakantieactiviteiten en het cursusaanbod blijft continue inspringen op de behoefte van de kinderen, maar ook op trends. Er is veel aandacht voor een gevarieerd programma-aanbod. Om het aanbod te kunnen realiseren, wordt samengewerkt met diverse lokale aanbieders op het gebied van sport, cultuur, natuur, taal, techniek en verkeer. De Ontdekkers hebben als doel dat kinderen kennismaken, ontdekken, verdiepen, verbreden en verbinden. Hiermee worden de kinderen gestimuleerd om lid te worden van één van de lokale verenigingen. De activiteiten vinden zo veel mogelijk plaats in alle wijken van Rijswijk. Waar dit niet mogelijk is, wordt een locatie dichtbij gezocht die goed bereikbaar is. Om verschillende redenen is het niet mogelijk gebleken om de gewenste uitbreiding naar meer dan 9 wijken te realiseren. In alle wijken van Rijswijk worden deelnemers geworven. Expeditie Rijswijk In samenspraak met de oudere jeugd wordt vanuit Expeditie Rijswijk een aansprekend activiteitenaanbod georganiseerd. De Expeditie is opgezet vanaf het begin van de coronapandemie (vanuit een extra doeluitkering vanuit het Rijk) en was een groot succes. Reden om dit aanbod voort te zetten en verder uit te bouwen in 2022. Ook in 2022 is dit gefinancierd uit de middelen van het coronamaatregelenpakket vanuit het groeifonds.

Epic Youth (Online activiteiten) Tijdens de coronapandemie hebben de partners veelal digitaal met de (vooral oudere) jeugd gecommuniceerd en activiteiten georganiseerd. Tijdens de pandemie hebben we gemerkt dat we digitaal een andere doelgroep kunnen bereiken dan fysiek en heeft het online jongerenwerk vorm gekregen via het aanbod van Epic Youth. Via activiteiten sluiten jongeren zich aan bij een discord waar jongerenwerkers ook bij aangesloten zijn. Het is gebleken dat de jongeren met elkaar, maar zeker ook met de jongerenwerkers, digitaal makkelijker communiceren over bepaalde onderwerpen en over wat hen bezighoudt. Vandaar dat we in Rijswijk een compleet pakket aan jongerenwerk willen realiseren van zowel fysiek als digitaal jongerenwerk. De medewerkers van Epic Youth werken samen met de uitvoerende partijen om met de jeugdigen te komen tot een samenhangend en op elkaar afgestemd programma.

Onderwijs 44

De Helden van de Natuur Helden van de Natuur is een binnen- en buitenschools programma met verschillende activiteiten om jeugdigen en hun ouders te stimuleren meer naar buiten te gaan en op avontuur te gaan in de natuur. Binnen schooltijd leren jeugdigen over natuur en milieu in lessen gegeven door groenpartners, leerkrachten en vrijwilligers. Buiten schooltijd kunnen jeugdigen deelnemen aan activiteiten die hen stimuleren om ook in hun vrije tijd meer bewust met de natuur om te gaan. Verder worden binnen het programma Helden van de Natuur netwerkbijeenkomsten georganiseerd voor (groen)partners uit Rijswijk. Tussen Team Brede Impuls, De Ontdekkers en Helden van de Natuur bestaat een nauwe samenwerking. Al deze programma’s zijn gericht op kennismaking, verdieping, toeleiding naar bestaande activiteiten en verenigingen en borging. Jeugdparticipatie Bij het ontwikkelen van gemeentelijk beleid en de uitvoering daarvan, betrekken we de jeugdigen; zij zijn tenslotte de volwassenen van de toekomst. Met de kinderrechtenambassadeurs van de basisscholen hebben we blijvende aandacht voor participatie en de rechten van kinderen en jongeren. Het doel is om betrokkenheid van kinderen en jongeren in maatschappelijke vraagstukken te creëren door hen gevraagd, maar ook ongevraagd advies te laten leveren aan het gemeentebestuur.

In september 2021 zijn er 19 kinderen uit groep 7 afkomstig van 11 basisscholen geïnstalleerd als Kinderrechtenrechtenambassadeurs. In december 2022 is er feestelijk afscheid genomen van deze Raad van kinderrechtenambassadeurs. De werving voor de nieuwe kinderen is gestart in november/ december 2022. De jeugdigen betrekken we op beleidsthema’s en onderwerpen die hen aanspreken, maar ook waar we als gemeente graag over willen praten. Het streven is om vanuit jongerenpanels de jeugdigen advies te vragen. De panels kunnen variëren qua samenstelling, afhankelijk van de adviesvraag. Vanuit de gemeente is dit de weg om jongerenambassadeurs in nieuwe stijl op te zetten. Speaking Minds Methodiek Bij de Speaking Minds methodiek worden (praktisch) opgeleide jongeren meer betrokken bij het gemeentelijk beleid. Zij adviseren vanuit hun rol en perspectief de gemeente over een specifieke beleidsvraag. De jongeren presenteren vervolgens hun ideeën aan de wethouder. Het project is in september 2021 gestart op het Stanislas College met het thema Armoede. Twee coaches zijn opgeleid volgens de Speaking Minds aanpak zodat zij de jongeren hierin kunnen begeleiden en coachen. Deze coaches hebben met hun opgedane kennis in 2022 zelfstandig het thema Armoede behandeld op het Stanislas College, dit keer met een vierde klas. Het project liep door tot begin 2023.

Maatschappelijke Diensttijd (MDT) MDT is een programma voor jeugdigen van 14 tot en met 27 jaar. Het is een kans om hun talenten te ontdekken, van betekenis te zijn, nieuwe mensen te ontmoeten en keuzes te maken voor de toekomst. Binnen dit programma staat maatschappelijke invloed voorop en daarbij zijn drie dingen belangrijk: iets doen voor een ander en/of de samenleving, ontwikkeling van talent en elkaar ontmoeten. In Rijswijk doen we mee aan twee MDT projecten; “The Real Social” en “Follow Your Dreams”.

Onderwijs 45

The Real Social The Real Social is een project voor alle jeugdigen in Rijswijk tussen de 14 en 27 jaar. Zij doen, op basis van hun interesses en talenten, mee aan verschillende activiteiten met een maatschappelijke waarde. Zij helpen bijvoorbeeld bij sportieve en culturele activiteiten voor kinderen, jongeren en ouderen in de buurt. De jeugdigen worden gekoppeld aan een teamcoach en samen bekijken zij wat de jeugdige graag wil doen en bij welke activiteiten zij willen helpen. De jeugdigen worden door hun teamcoach begeleid en kunnen meedoen aan workshops om hun talenten te ontwikkelen. Deelname aan het project duurt zes maanden (totaal 100 uur). Na afloop van deelname aan het project ontvangt de jeugdige een bewijs van deelname. Follow Your Dreams Follow Your Dreams is bedoeld voor jeugdigen tussen de 18 en 27 jaar zonder werk en/of genoeg diploma's. Deelname aan het project duurt 20 weken (320 uur). De jeugdige wordt intensief begeleid en gaat 16 uur per week aan de slag met een divers programma. Zo doen zij mee aan maatschappelijke activiteiten en doen zij via een soort stageplek werkervaring op. Het doel is dat 70% van de deelnemers aan het werk gaat of een opleiding gaat volgen. Na afloop krijgen de deelnemers een MDT-diploma. Aan landelijke erkenning van dit certificaat wordt gewerkt. De trekker van Follow Your Dreams is de gemeente Den Haag.

De gemeente Rijswijk doet sinds 2021 mee aan dit project. De gemeente Den Haag organiseert ook een Follow Your Dreams 2.0 (FYD 2.0). Dit is in september 2022 gestart en is een intensievere vorm die 1,5 jaar duurt. Ook de Gemeente Rijswijk doet mee. In FYD 2.0 worden de geleerde lessen uit de het eerste Follow Your Dreams project toegepast, nieuwe partners aangehaakt en doelstellingen aangepast zodat deze realistisch zijn. Werkloosheid onder jongeren is gegroeid en de effecten hiervan op mentaal vlak zijn merkbaar. De ambitie van FYD 2.0 is voor 150 jongeren een groot verschil te maken. Door middel van maatschappelijke activiteiten en de leer- en/of werkervaring gaan zij iets terug doen voor de samenleving.

Wat heeft het gekost? Exploitatie (bedragen x € 1.000) Onderwijs 4010 Huisvesting scholen Saldo 4030 Lokaal onderwijsbeleid Saldo 6500 Kinderopvang Saldo Programmatotalen

Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten

Saldo

Realisatie 2021

Primitief 2022

2.841 188 -2.653 3.559 1.973 -1.586 327

3.635 -3.635 1.846 175 -1.671 745

-327 6.727 2.161 -4.566

-745 6.226 175 -6.051

Gewijzigde Afwijking Realisatie raming (+ = 2022 2022 voordeel) 3.800 3.623 177 210 103 -107 -3.590 -3.520 70 2.122 4.459 -2.337 175 2.660 2.485 -1.947 -1.799 148 745 351 394 9 9 -745 -342 403 6.666 8.432 -1.766 385 2.772 2.387 -6.281 -5.660 621