2507-03580 Accountantsverslag gemeente Rijswijk definitief 08072025

Accountantsverslag Gemeente Rijswijk Boekjaar 2024

Aanbiedingsbrief Aan de gemeenteraad van de gemeente Rijswijk Generaal Spoorlaan 2 2283 GM Rijswijk Onderwerp: Accountantsverslag 2024 Kenmerk: Definitief 8 juli 2025 Geachte leden van de gemeenteraad,

In overeenstemming met de opdracht tot de controle van de jaarrekening 2024 van gemeente Rijswijk, zoals overeengekomen in onze opdrachtbevestiging d.d. 20 augustus 2024, bieden wij u hierbij het accountantsverslag aan. Het accountantsverslag bevat de bevindingen en conclusies naar aanleiding van onze werkzaamheden. De bevindingen in dit verslag zijn besproken met de portefeuillehouder financiën en een afvaardiging van de ambtelijke organisatie.

Op 8 juli 2025 hebben wij u gemachtigd om onze goedkeurende controleverklaring op te nemen in uw jaarrekening 2024.

Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en zijn graag bereid de inhoud van deze rapportage nader toe te lichten.

Met vriendelijke groet, Baker Tilly (Netherlands) N.V.

S. Turenhout RA Director Audit

pagina | 2

Inhoud 1. Bestuurlijke samenvatting 2. Opdracht, scope en uitkomsten 3. Financiële positie 4. Belangrijkste bevindingen 5. Overige onderwerpen 6. Actualiteiten 7. Bijlagen

pagina | 3

1

Bestuurlijke samenvatting

1. Bestuurlijke samenvatting Onze samenwerking het afgelopen jaar

Controleverschillen

Wij hebben het verloop van de controle prettig ervaren. Bij aanvang van de controle was het

Uit onze controle met betrekking tot ons getrouwheidsoordeel blijken enkele controleverschillen

belangrijkste deel van de onderbouwende stukken beschikbaar en is de kwaliteit verbeterd. Medewerkers waren goed beschikbaar voor onze vragen. Wel zien wij nog verbeterpunten in het

met name gerelateerd aan rubricering van transacties. Deze zijn gecorrigeerd in de definitieve versie van de jaarrekening en worden niet verder toegelicht in dit verslag.

verlagen van het aantal nagekomen boekingen en het verantwoorden van de SiSa-regelingen.

Opdracht, scope en uitkomsten

In lijn met voorgaande jaren constateren wij dat wij niet voor alle lasten binnen het

•

De opdracht is uitgevoerd conform de met u gemaakte afspraken en omvat de controle van

Sociaal Domein de levering hebben kunnen vaststellen. De onzekerheid bedraagt € 1,9 miljoen.

de jaarrekening over boekjaar 2024.

Daarnaast hebben wij een onzekerheid in verband met een lopende juridische procedure rondom

•

De bij de jaarrekeningcontrole gehanteerde materialiteit bedraagt.

een dwangsom. Deze bedraagt netto € 0,1 miljoen. Ten slotte hebben wij een onzekerheid van

•

€ 2,6 miljoen voor fouten en € 7,8 miljoen voor onzekerheden in overeenstemming met het

€ 0,4 miljoen met betrekking tot de plankosten voor één van de facilitaire projecten. Voor meer

Besluit Accountantscontrole Decentrale Overheden. Bij het rapporteren van afwijkingen is

toelichting verwijzen wij naar hoofdstuk 4. De ongecorrigeerde controleverschillen hebben wij

een grensbedrag gehanteerd van € 100.000, waarmee wij aansluiten bij de door de Raad

opgenomen in bijlage A.

vastgestelde rapporteringstolerantie. •

•

Op 7 juli 2025 hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor de

Onze risico-inschatting

getrouwheid van de jaarrekening 2024.

Als onderdeel van onze controle hebben wij vooraf de volgende frauderisico’s geïdentificeerd:

Het jaarverslag is in lijn met NV COS 720 verenigbaar met de jaarrekening en voldoet in

•

materiële zin aan de laatste actuele voorschriften. •

Risico op een afwijking van materieel belang als gevolg van doorbreking van interne beheersingsmaatregelen door het management.

Het Besluit Begroting en Verantwoording is in alle opzichten nageleefd in 2024. Gemeente Rijswijk heeft ervoor gekozen de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening en de toelichting hierop in de paragraaf bedrijfsvoering onderdeel te laten zijn van het jaarverslag.

pagina | 5 pagina | 5

1. Bestuurlijke samenvatting Onze risico-inschatting (vervolg)

Voor deze onderwerpen hebben wij onze werkzaamheden kunnen uitvoeren zoals beschreven in

•

Onrechtmatige onttrekking van liquide middelen, als gevolg van onterechte mutaties in

het controleplan. Met betrekking tot de verantwoording van de lasten Wmo en Jeugd rapporteren

crediteurstamgegevens, handmatig aanpassen van de betaalbatch of onterechte handmatige

wij een onzekerheid van € 1,9 miljoen, met betrekking tot de lopende procedures een

betalingen.

onzekerheid van € 0,1 miljoen en met betrekking tot de waardering van de facilitaire projecten

De waardering van RijswijkBuiten is te hoog verantwoord, doordat de uitgangspunten die

een onzekerheid van

samenhangen met de waardering niet nauwkeurig zijn of niet toereikend zijn onderbouwd.

€ 0,4 miljoen. Op de overige punten hebben wij geen bevindingen geconstateerd. Voor meer

•

Wij hebben onze werkzaamheden kunnen uitvoeren als gepland en daarmee geconcludeerd dat

details verwijzen wij naar hoofdstuk 4.

de risico’s zich niet hebben voorgedaan in 2024. Voor meer details verwijzen wij naar hoofdstuk 4.

Overige bevindingen vanuit de controle Onze controle heeft geleid tot een aantal overige bevindingen, die wij met name willen

Belangrijkste aandachtsgebieden in onze controle

meegeven aan de ambtelijke organisatie. Hieruit zijn geen controleverschillen naar voren

In ons controleplan hebben wij meerdere aandachtsgebieden geïdentificeerd.

gekomen maar wel aanbevelingen. Een voorbeeld is de beheersing van de naheffingen

•

Onnauwkeurige of onvolledige rechtmatigheidsverantwoording.

parkeren. We verwijzen naar hoofdstuk 4 voor meer details.

•

Onnauwkeurige verantwoording van de lasten Participatiewet, Wmo en Jeugd.

•

Onderbouwing prestatielevering overig bedrijfskosten.

•

Onnauwkeurige waardering van facilitaire projecten.

•

Waardering van mogelijke impact lopende juridische procedures.

•

Onnauwkeurige en onrechtmatige verantwoording van specifieke uitkeringen.

•

Onzekere financiële situatie vanaf 2026.

pagina | 6 pagina | 6

1. Bestuurlijke samenvatting Speerpunten audit commissie

stroomversnelling heeft gebracht.

Vanuit de audit commissie hebben wij een aantal speerpunten meegekregen, kortgezegd:  Beoordelen van de anterieure overeenkomst die is gesloten in het kader van het facilitaire project “Te Werve Oost” met RijswijkWonen op doeltreffendheid en rechtmatigheid.  Beoordelen in welke mate Gemeente Rijswijk beschikt over begrotingsdiscipline.

Huidige financiële positie Het boekjaar 2024 sluit met een financieel resultaat van € 8,0 miljoen (voordelig). De totale vermogenspositie van de gemeente bedraagt € 82,0 miljoen (2023: € 80,2 miljoen) met een solvabiliteitsratio van 20,6% (2023: 19%).

Met betrekking tot speerpunt 1 hebben wij de anterieure overeenkomst beoordeeld, alsook de

De begroting voor komende jaren laat nog een positief resultaat zien voor 2025 van

grondruiltransacties en de financiële stand van zaken per 31 december 2024. Vanuit onze

€ 1,3 miljoen, waarna deze vanaf 2026 negatief wordt. De financiële situatie van Gemeente

werkzaamheden zijn geen bijzonderheden gebleken. Gemeente Rijswijk heeft een geheel

Rijswijk is kwetsbaar. Gemeente Rijswijk heeft daarom een maatregelenpakket opgesteld die

faciliterende rol in het geheel en er is geen enkele indicatie dat de transactie niet doeltreffend is

periodiek wordt besproken binnen het college en de Raad. Hiermee hoopt Gemeente Rijswijk de

of niet rechtmatig tot stand is gekomen.

tekorten terug te dringen en de financiële positie te verbeteren.

Voor speerpunt 2 hebben wij de begrotingsafwijkingen geanalyseerd, waarbij wij afwijkingen hebben besproken met de Concerncontroller. Daarnaast hebben wij een analyse opgesteld met afwijkingen tussen incidentele en structurele begrote en werkelijke baten en lasten. Hieruit is gebleken dat gemeente Rijswijk steeds nauwkeurig wil begroten, maar dat vooral het ruimtelijk domein hierbij nog aanvullende aandacht behoeft. Toch zien wij dat bijvoorbeeld de lastenoverschrijdingen aanzienlijk lager zijn over 2024 in vergelijking met 2023. We merken dat de rechtmatigheidsverantwoording hier een goede invloed op heeft gehad en het één en ander in

pagina | 7 pagina | 7

1. Bestuurlijke samenvatting SiSa Na onze controle resteren geen ongecorrigeerde controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage. Wij hebben aanvullende tijd besteed aan de SiSa-verantwoording door meerdere correcties in de balansposities en oplevering. We zien hier graag verdere verbetering in volgend jaar.

WNT Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2024 in overeenstemming zijn met de Wet normering topinkomens (WNT) en dat de jaarrekening 2024 van de gemeente Rijswijk voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. Voor meer details verwijzen wij naar hoofdstuk 4.

Schattingsposten Schattingselementen zien wij met betrekking tot waardering materiële vaste activa, vorderingen, grondexploitaties, voorzieningen en langlopende vorderingen. Wij concluderen dat de schattingsgronden aanvaardbaar zijn. Voor meer details verwijzen wij naar hoofdstuk 4.

pagina | 8 pagina | 8

2

Opdracht, scope en uitkomsten

2. Opdracht, scope en uitkomsten Onze samenwerking het afgelopen jaar

geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. Voor een nadere toelichting

Afgelopen jaar is de samenwerking goed verlopen. Tussen de ambtelijke organisatie van

verwijzen wij tevens naar ons uitgebrachte controleplan.

Gemeente Rijswijk en het controleteam van BakerTilly is veel onderling overleg, waarbij de communicatie prettig is verlopen. Bij de start van de interim- en eindejaarscontrole was de oplevering nagenoeg volledig. Echter tijdens de eindejaarscontroles hebben wij wel te maken gehad met nog veel correcties via de “was-wordt” lijst, wat het een minder gestructureerd proces heeft gemaakt. We willen de gemeente vragen om kritisch te eindejaarsprocedures te evalueren om nagekomen correcties te verminderen.

Overzicht toleranties De materialiteit bij de uitvoering van onze controle is € 2,6 miljoen. Dit is gebaseerd op de cijfers uit de eerste conceptversie van de jaarrekening. Deze materialiteit sluit aan op het door de gemeenteraad op 22 december 2023 vastgestelde Verordening controle financiële beheer en organisatie (artikel 213 Gemeentewet) Gemeente Rijswijk.

Vorig jaar hebben wij gerapporteerd over de vertragingen in de detailcontroles voor het inkoopproces. Dit jaar hebben wij hierin aanzienlijke verbetering gezien. Gemeente Rijswijk Grondslag

Bedrag x € 1.000

Goedkeuringstolerantie fouten

1% lasten inclusief toevoegingen reserves

2.600

Goedkeuringstolerantie onzekerheden

3% lasten inclusief toevoegingen reserves

7.800

Rapporteringstolerantie

Op basis van de door de Raad vastgestelde rapporteringstolerantie

100

is heel serieus hiermee aan de slag te gaan en dat was te zien aan de oplevering. Ook de oplevering voor de SiSa-controle was dit jaar aanzienlijk beter dan vorig jaar. Maar voor beiden processen geldt wel dat er verdere stappen te zetten zijn.

Reikwijdte van de controle De jaarstukken van uw gemeente bestaan uit: •

Het jaarverslag (de programmaverantwoording en paragrafen).

•

De jaarrekening.

•

Bijlagen.

Met de opdrachtbevestiging van d.d. 20 augustus 2024 heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2024. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle geen sprake

pagina | 10

2. Opdracht, scope en uitkomsten Overzicht toleranties (vervolg)

De genoemde onzekerheden blijven binnen de goedkeuringstoleranties.

De toleranties voor de rechtmatigheidsverantwoording, zoals vastgelegd in uw financiële verordening, wijken niet af van de toleranties voor de controle op de getrouwheid. De door

Interne beheersing

het college opgestelde rechtmatigheidsverantwoording is opgesteld op basis van de

Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij de interne beheersing inclusief de IT-

volgende toleranties:

omgeving, voor zover van belang voor de jaarrekeningcontrole, beoordeeld. Naar aanleiding van onze werkzaamheden hebben wij een managementletter geschreven. Deze Grondslag

Bedrag x € 1.000

Verantwoordingsgrens rechtmatigheid

1% lasten inclusief toevoegingen reserves

2.600

Rapporteringstolerantie

In lijn met de financiële verordening

100

managementletter hebben wij op 31 januari 2025 gerapporteerd.

Onze werkzaamheden zijn niet gericht op het geven van een oordeel over de interne beheersing van de organisatie als geheel. De rapportage bevat daardoor niet alle

Een goedkeurende controleverklaring

onvolkomenheden in de interne beheersing, die bij een eventueel uitgebreid en hierop

Op 7 juli 2025 hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor de

specifiek gericht onderzoek naar voren zouden kunnen komen.

getrouwheid van de jaarrekening 2024. De geconstateerde controleverschillen zijn gecorrigeerd in de definitieve versie van de jaarrekening. Dit betroffen voornamelijk

Geautomatiseerde gegevensverwerking

presentatieverschillen.

Op grond van artikel 393 lid 4, Titel 9 Boek 2 BW rapporteren wij onze bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde

Wel zijn er onzekerheden met betrekking tot de prestatielevering van de Zorg in Natura

gegevensverwerking in dit verslag. Wij merken op dat de jaarrekeningcontrole niet specifiek

(ZiN) uit hoofde van de Jeugdwet ter hoogte van € 0,7 miljoen en uit hoofde van de Wmo

gericht is op de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde

€ 0,2 miljoen. Ook is er een onzekerheid met betrekking tot de PGB’s van € 1,0 miljoen.

gegevensverwerking.

Hiermee komt de totale onzekerheid uit op € 1,9 miljoen.

pagina | 11

2. Opdracht, scope en uitkomsten Geautomatiseerde gegevensverwerking (vervolg)

bijvoorbeeld voor de afloopcontrole debiteuren. Ons IT audit team heeft daarom

In onze managementletter hebben wij een aantal attentiepunten ten aanzien van de IT-

werkzaamheden verricht op Unit4 ERPx in 2025 om betrouwbaarheid lijstwerk vast te

omgeving opgenomen. Onze conclusie is dat voldoende maatregelen zijn getroffen om de

stellen. Hierbij is bijvoorbeeld naar de migratie van stamdata gekeken. Ons IT audit team

betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking en

heeft geen afwijkingen gevonden, die al reeds geconstateerd waren bij de gemeente.

informatievoorziening te waarborgen.

Afwijkingen betroffen voornamelijk niet-financiële gegevens, zoals bijvoorbeeld een afwijking in het adres van een crediteur. Wij hebben daarom geconcludeerd dat wij kunnen steunen

Migratie naar Unit4 ERPx

op het lijstwerk afkomstig uit Unit4 ERPx. In het najaar van 2025 zullen wij, als onderdeel

Met ingang van 1 januari 2025 hanteert Gemeente Rijswijk Unit4 ERPx als financieel

van de interimcontrole, een uitgebreide IT audit uitvoeren op het nieuwe financiële systeem.

systeem. Vanuit IT advisory zijn wij als adviespartner betrokken bij de implementatie. Vanuit audit hebben wij geen rol gehad in dit proces vanwege onze onafhankelijkheid. In onze controle over boekjaar 2024 maken wij wel gebruik van lijstwerk uit Unit4 ERPx,

pagina | 12

3

Financiële positie

Management 3. Financiële positiesamenvatting Financiële kengetallen en signaleringswaarden per saldo onttrokken | per saldo toegevoegd

Mutatie reserves

2024

2022

8.069

Gerealiseerd resultaat

677

23% 19%

2022

2023

2024

2024

-12.333

98%

2023

Solvabiliteit

32,2

Benodigde weerstandscapaciteit 2024

2024

2023 2022

10,6 27,0 11,5

2,35 2024 2023

2024 -8.122

2022

Weerstandsratio

-10.821

Schuldquote

31,4

2022

MILJOEN EURO -11.656

2023

2023

2022 2023

21%

8,07

1.835

2022

24,9

2023

-2.699

MILJOEN EURO

1,84 MILJOEN EURO

Beschikbare weerstandscapaciteit (in miljoenen Euro's) 2024

6

Gerealiseerd saldo baten en lasten

6.234

98%

2022

102%

2,35 1,16 1,90

104%

pagina | 14

3. Financiële positie Huidige financiële positie

Meerjarenbegroting

Het boekjaar 2024 sluit met een financieel resultaat van € 8,0 miljoen (voordelig). De totale

De meerjarenbegroting laat vanaf 2026 een niet dekkende begroting zien. In 2025 is er nog een

vermogenspositie van de gemeente bedraagt € 82 miljoen (2023:

voordelig resultaat van € 1,3 miljoen begroot, maar dit verandert naar een negatief resultaat van

€ 80 miljoen) met een solvabiliteitsratio van 20,6% (2023: 19%). Het weerstandsratio bedraagt

€ 3,2 miljoen in 2026.

2,35 en dit is uitstekend. Op de vorige pagina wordt in een samenvattend beeld de financiële

Gemeente Rijswijk werkt aan een gezonde gemeentebegroting. In 2024 is Gemeente Rijswijk

positie weergegeven.

begonnen met een maatregelenpakket op te stellen. Bij de kadernota 2026 wordt de Raad hierin verder meegenomen. Zie pagina 19 voor meer details.

In de toelichting op de programma’s in de jaarrekening wordt gedetailleerd een verklaring gegeven voor de afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. De totale afwijking ten opzichte van

Verloop van het eigen vermogen van uw gemeente

de laatste goedgekeurde begroting is € 7,5 miljoen op het niveau van het saldo van baten en

Het eigen vermogen, inclusief het gerealiseerde resultaat, bedraagt per

lasten. Hiervan is

31 december 2024 volgens de jaarrekening € 82,0 miljoen.

€ 7,1 miljoen afkomstig uit de algemene dekkingsmiddelen: −

De algemene uitkering is € 5,0 miljoen hoger dan begroot. Dit komt voornamelijk door de

Grafiek ontwikkeling eigen vermogen (x € 1.000)

september- en decembercirculaire, deze zijn niet verwerkt in de begroting. −

De algemene dekkingsmiddelen laten een positief resultaat zien van

−

€ 2,1 miljoen door verschillende hogere opbrengsten dan begroot.

150.000 100.000

Binnen de verschillende programma’s zien wij dat het resultaat min of meer in lijn ligt met de begroting. De grootste afwijking zit binnen het sociaal domein (€ 1,1 miljoen voordelig) door een voordeel op de jeugdzorgkosten en het onverwacht ontvangen van SPUK gelden voor jeugdzorgkosten over de jaren 2022 en 2023.

50.000 0 2021

2022

2023

2024

-50.000 Algemene reserve

Bestemmingsreserve

Gerealiseerd resultaat

15

3. Financiële positie Verloop van het eigen vermogen van uw gemeente (vervolg)

Hieronder hebben wij de ontwikkelingen in uw kengetallen en een relatie naar de landelijke

Van de totale reserves ter hoogte van € 82,0 miljoen is € 24,9 miljoen opgenomen als

ontwikkelingen weergegeven: Gemeente

algemene reserve. Het saldo van deze algemene reserve is ten opzichte van voorgaand jaar

Landelijk

Provincie

Kengetal

2024

2023

2024 (B)

2023

2024 (B)

2023

Netto schuldquote

97,8%

102,4%

57%

38%

59%

84%

Netto schuldquote gecorrigeerd

97,8%

102,4%

51%

32%

54%

84%

van de versterking van de vermogenspositie en de aanwendingen (€ 5,0 miljoen). Het gerealiseerde resultaat in 2024 bedraagt € 8,0 miljoen.

Solvabiliteit

20,6%

19%

35%

39%

39%

44%

Grondexploitaties

37,8%

39,9%

7%

6%

4,4%

0%

Financiële kengetallen laten een gezond beeld zien

Belastingcapaciteit

101%

93%

101%

100%

108%

114%

De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het

Structurele exploitatieruimte

- 0,5%

-3,1%

2%

3%

3,3%

8,1%

gestegen met € 4,4 miljoen. Dit is het saldo van het bestemmingsresultaat 2023 (- € 10,8 miljoen) en de toevoegingen vanuit de bestemmingsreserves (+ € 15,2 miljoen). De mutatie in de bestemmingsreserve betreft de vrijval naar de algemene reserve ten behoeve

jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet

We constateren dat de financiële kengetallen van de gemeente Rijswijk een zorgelijk

strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten

beeld laten zien, maar verbeterd zijn ten opzichte van 2023. Zo bevindt de netto

altijd in relatie tot elkaar worden bezien.

schuldquote van de gemeente Rijswijk zich onder de grens van 130%, maar is het ruim hoger dan het landelijke gemiddelde. Daarnaast is het solvabiliteitsratio laag vergeleken met de norm, maar is deze wel licht gestegen ten opzichte van 2023. Ook concluderen wij dat de structurele exploitatieruimte is verbeterd ten opzichte van voorgaand jaar, maar nog steeds onder het gemiddelde ligt.

16

3. Financiële positie Weerstandscapaciteit is uitstekend In de paragraaf "Weerstandsvermogen en risicobeheersing" in het jaarverslag is een toelichting opgenomen op de weerstandscapaciteit van de gemeente. Op basis van de inventarisatie van de geïdentificeerde risico’s, waarbij rekening wordt gehouden met

2024

2023

2022

Weerstandscapaciteit

€ 24,9 miljoen

€ 20,5 miljoen

€ 20,5 miljoen

Risico’s

€ 10,6 miljoen

€ 27 miljoen

€ 11,5 miljoen

2,3

0,76

1,78

Weerstandsratio

kans op voordoen en financiële impact, wordt berekend welk bedrag benodigd is ter dekking van de geïdentificeerde incidentele risico’s.

Weerstandsratio

Betekenis

>= 2.0

Uitstekend

Hiernaast is het verloop over de afgelopen 3 jaar weergegeven inclusief een

1.4 < 2.0

Ruim voldoende

kwalificatie van de weerstandsratio. De incidentele weerstandscapaciteit is

1.0 < 1.4

Voldoende

voornamelijk opgebouwd vanuit de algemene reserves, de structurele

0.8 < 1.0

Matig

weerstandscapaciteit vanuit de onbenutte belastingcapaciteit en de post onvoorzien.

0.6 < 0.8

Onvoldoende

De weerstandsratio kwalificeert als “uitstekend”.

< 0.6

Ruim onvoldoende

De grootste door uw gemeente geïdentificeerde risico zijn: -

De participatiewet (BUIG).

-

Juridische risico’s als gevolg van bezwaar, beroep en procedures.

-

Gebiedsontwikkeling.

-

Verkoop van gemeentelijk vastgoed.

Opvallend is de fluctuatie in risico’s tussen 2024, 2023 en 2022. Deze fluctuatie is ontstaan doordat er een claim binnen is gekomen in 2023 bij de Gemeente rondom een exploitatiegebied. Eind 2023 was het nog onzeker wat de uitkomst zou zijn van deze claim. In 2024 is hier beter zicht op gekomen en is het risico afgeschaald.

17

3. Financiële positie Het ravijnjaar 2026

De begrote resultaten laten een structureel sluitende begroting zien voor 2025. Vanaf 2026 is

Vanaf 2026, het zogeheten ravijnjaar, dreigt een groot financieel tekort voor Nederlandse

een duidelijk tekort te zien van € -4,2 miljoen structureel resultaat. Hierbij is wel al rekening

gemeenten. Het dwingt gemeenten tot moeilijke keuzes: vasthouden aan bestaande taken en gehouden met toevoegingen aan de reserves. voorzieningen of ingrijpende hervormingen doorvoeren. Om als gemeenteraad de financiële impact van keuzes te kunnen bepalen is inzicht in Op 19 december 2024 is de notitie structurele baten en lasten van de commissie BBV structurele en incidentele resultaten van groot belang. In de onderstaande grafiek zijn de gepubliceerd. Nieuw hierin is de mogelijkheid om het surplus van de algemene reserve in te begrote en gerealiseerde incidentele en structurele resultaten zichtbaar. zetten als (structurele) bate in de begroting. Dit surplus is het deel dat niet nodig is voor het afdekken van risico’s (weerstandscapaciteit). Van dit vrij besteedbare deel (surplus) kan een gemeente met ingang van 1 januari 2024 jaarlijks maximaal 10% inzetten voor het dekken van structurele lasten met de voorwaarde dat de solvabiliteit groter of gelijk aan 20% is en blijft. De

15.000

inzet van het surplus algemene reserve (= vrije reserve) wordt door dit gebruik als structurele

10.000

bate bestempeld en is daarmee ook een uitzondering op de regel dat reservemutaties

5.000

incidenteel zijn. Het weerstandsvermogen moet naar het oordeel van de toezichthouder

0 2022 Begroot

2022 Realisatie

2023 Begroot

2023 Realisatie

2024 Begroot

2024 Realisatie

-5.000

voldoende zijn. De begroting 2025-2028 laat het volgende beeld zien:

-10.000

x € 1 miljoen

2025

2026

2027

2028

-15.000

Incidenteel resultaat

0,6

1

-0,2

0

-20.000

Structureel resultaat

0,7

-4,2

-3,2

-2

-25.000

1,3

-3,2

-3,4

-2

Structureel resultaat

Incidenteel resultaat

18

3. Financiële positie Het ravijnjaar 2026 (vervolg)

hierbij vooral om beleidsmatige keuzes ging. In het kader van de kadernota 2026 is een

Ontwikkeling structureel en incidenteel resultaat

geactualiseerd maatregelenpakket opgesteld en deze wordt, gelijktijdig met de jaarrekening,

Gemeente Rijswijk heeft een steeds meer solide begrotingsproces, waarbij afwijkingen

voorgelegd aan de Raad. Vooral door het inperken van het investeringsprogramma, het

tussen begroot structureel resultaat en werkelijk structureel resultaat kleiner zijn geworden

nemen van maatregelen binnen de organisatie zoals minder externe inhuur, een lagere

de afgelopen jaren.

bijdrage aan de GR Bedrijfsvoeringsorganisatie Delft-Rijswijk en het uitstellen van activiteiten wordt het financieel tekort terug gedrongen.

Gemeente Rijswijk begroot de incidentele resultaten deels niet. Hierdoor is er jaarlijks een afwijking te zien tussen begroot en werkelijk. In 2022 was deze afwijking behoorlijk, over

Ook is in 2024 kritisch gekeken naar de stand van de bestemmingsreserves en is als

2023 minimaal en in 2024 weer licht gegroeid. Om goede keuzes te maken is het belangrijk

resultaat hiervan een deel vrijgevallen in de algemene reserve. Wij willen u adviseren

om ook goed inzicht te hebben in de incidentele resultaten. Een belangrijke factor hierin bij

jaarlijks deze analyse uit te gaan voeren en ook uit te breiden naar de verschillende

Gemeente Rijswijk is de algemeen uitkering, waarbij de september- en decembercirculaire

voorzieningen.

niet als structurele baten worden begroot. Daarnaast wordt het incidentele resultaat sterk beïnvloed door ontvangen SPUK gelden. Wij willen daarom de Raad van Gemeente Rijswijk

Wij zien dat de ambtelijke organisatie en het college van Gemeente Rijswijk heel serieus

vragen te evalueren of het toegevoegde waarde heeft om ook incidentele resultaten te gaan

bezig is met de toekomstige financiële positie van Gemeente Rijswijk en probeert het tekort

ramen en om daarnaast kritisch te beoordelen of baten en lasten structureel of incidenteel

nu vooral terug te dringen door maatregelen “die wat minder pijn doen”. Daarnaast ziet het

van aard zijn.

er naar uit dat ook vanuit het Rijk aanvullende financiële middelen beschikbaar komen. Hiermee lijkt het “Ravijnjaar” voor Gemeente Rijswijk door te gaan schuiven naar 2028 en

Maatregelenpakket

verder.

In 2024 is Gemeente Rijswijk gestart met een inventarisatie voor een maatregelenpakket om het structurele tekort de komende jaren terug te dringen. Afgelopen jaar zagen wij dat het

19

4

Belangrijkste bevindingen

4. Belangrijkste bevindingen Inleiding

•

Beoordelen van redelijkheid van schattingsposten gemaakt door management en directie.

Vanuit onze controle van de jaarrekening van Rijswijk hebben wij een aantal onderwerpen en/of

•

Beoordelen van aanwezigheid van transacties buiten de normale bedrijfsuitoefening om.

bevindingen die wij specifiek aan u willen melden. Onderstaand is een uiteenzetting van deze

•

Doornemen van notulen van vergaderingen van het management, college en de raad.

onderwerpen opgenomen.

Deze werkzaamheden hebben niet geleid tot bevindingen en wij concluderen dat dit risico zich niet heeft voorgedaan in 2024.

Onze risico-inschatting Als onderdeel van onze controle zien wij de volgende significante risico’s:

Onrechtmatige onttrekking van liquide middelen, als gevolg van onterechte

Risico op een afwijking van materieel belang als gevolg van doorbreking van interne

mutaties in crediteurstamgegevens, handmatig aanpassen van de betaalbatch of onterechte

beheersingsmaatregelen door het management en het college

handmatige betalingen.

Betreft het frauderisico dat is voorgeschreven vanuit wet- en regelgeving waarbij boekingen

Betreft een standaard frauderisico op de betalingsomgeving doordat wij niet steunen op de

worden gemaakt om de financiële resultaten te beïnvloeden in een boekjaar. Zoals ook in ons

interne beheersing rondom de betalingen. Wij hebben het risico gemitigeerd middels statistische

controleplan opgenomen bevindt het college dan wel het management zich in een unieke positie

steekproeven op de mutaties crediteurstamgegevens en batchbetalingen. Daarnaast hebben wij

om fraude te plegen, omdat het in staat is de administratieve vastleggingen te manipuleren en

een bankanalyse uitgevoerd op de handmatige betalingen middels CAMT 0.53 bestanden.

frauduleuze financiële overzichten op te stellen door interne beheersingsmaatregelen te

Hierbij hebben wij vastgesteld dat geen onrechtmatige onttrekking van liquide middelen heeft

doorbreken, die anderszins effectief lijken te werken. Een incentive van het college of

plaatsgevonden.

management zou hierbij kunnen zijn om op die wijze een betere financiële situatie of prestatie te presenteren. Onze beroepsregels schrijven voor dat de accountant dit risico in zijn controle onderkent. Wij hebben de volgende werkzaamheden verricht om het risico te ondervangen: •

Kritische deelwaarneming op memoriaalboekingen rondom de jaarafsluiting.

pagina | 21

4. Belangrijkste bevindingen Onze risico-inschatting (vervolg) De waardering van RijswijkBuiten is te hoog verantwoord, doordat de uitgangspunten die

Alle rechtmatigheidsafwijkingen (individueel en/of cumulatief) boven de door u als raad

samenhangen met de waardering niet nauwkeurig zijn of niet toereikend zijn onderbouwd

vastgestelde verantwoordingsgrens (€ 2,6 miljoen) worden in de

Door de complexiteit en omvang van RijswijkBuiten identificeren wij de grondexploitatie als

rechtmatigheidsverantwoording benoemd. De rapporteringstolerantie bedraagt € 100.000.

significant risico. Dit is gelijk aan voorgaande jaren. Per balansdatum zijn beperkt wijzigingen

Ons getrouwheidsoordeel over het getrouwe beeld van de grootte en samenstelling van

doorgevoerd in de waardering van RijswijkBuiten. Onze deskundigen van Business Advisory

zowel de baten, lasten als van de activa en passiva ziet ook toe op de getrouwheid van de

– Real Estate hebben wederom de waardering beoordeeld en hebben hierbij geen

rechtmatigheidsverantwoording en daarmee op de juistheid en volledigheid van de in de

afwijkingen gevonden. Voor een nadere analyse op de grondexploitaties verwijzen wij naar

rechtmatigheidsverantwoording vermelde rechtmatigheidsfouten.

pagina 24. De totale onrechtmatigheden bedragen € 23,4 miljoen. Dit is boven de verantwoordingsgrens

Belangrijkste aandachtsgebieden in onze controle

van € 2,6 miljoen en daarmee heeft Gemeente Rijswijk onrechtmatig gehandeld. De grootste

In lijn met ons controleplan hebben de volgende posten een verhoogd risico in ons

afwijkingen komen voort uit niet tijdig gemelde begrotingsonrechtmatigheden (€ 18,2 miljoen)

controledossier vanwege hun aard en omvang.

en het niet volgen van een Europese aanbesteding (€ 3,1 miljoen).

Onnauwkeurige of onvolledige rechtmatigheidsverantwoording Op grond van Kadernota rechtmatigheid wordt over de criteria die direct van invloed zijn op de verslaggeving c.q. het getrouwe beeld van de jaarrekening niet gerapporteerd in de rechtmatigheidsverantwoording. In de rechtmatigheidsverantwoording komen daarom alleen de drie rechtmatigheidscriteria tot uitdrukking die aanvullend zijn op de criteria die ook gelden voor getrouwheid, te weten: het begrotingscriterium, het voorwaardencriterium en misbruik en oneigenlijk gebruik.

pagina | 22

4. Belangrijkste bevindingen Belangrijkste aandachtsgebieden in onze controle (vervolg)

niet tijdig gemeld aan de Raad. Hiervan is € 6,2 miljoen afkomstig van

De volgende tabel is opgenomen in de jaarrekening van Gemeente Rijswijk:

lastenonderschrijding, € 6,6 miljoen van batenonderschrijding en € 5,5 miljoen van

Begrotingscriterium

x € 1.000

1A. Overschrijdingen lasten programma's 1B. Overschrijding investeringskredieten 2. Ongeautoriseerde reservemutaties 3. Overschrijdingen van baten en/of onderschrijding van lasten, investeringen en baten die niet tijdig tot een begrotingswijziging hebben geleid of niet tijdig aan de raad zijn gemeld Begrotingsonrechtmatigheden 4. Totaal van begrotingsonrechtmatigheden (van onderdeel 1 en 2) dat past binnen het vooraf vastgestelde beleid en daarmee vooraf als acceptabel is geduid. Voorwaardencriterium 5. Inkopen ten onrechte niet Europees aanbesteed M&O criterium 6. Geen bevindingen Totaal onrechtmatigheden Waarvan acceptabel Waarvan niet-acceptabel

€ 1.996 € 18 €1 € 18.270

batenoverschrijding. Dit ziet vooral toe op het programma wonen en leven en de algemene dekkingsmiddelen. •

5: In totaal is er € 3,1 miljoen uitgegeven aan inkopen die ten onrechte niet zijn Europees aanbesteed. Dit is fors hoger dan voorgaand jaar en komt met name door onrechtmatigheden in het groenonderhoud. In 2024 hebben zij meer budget ontvangen en ook uitgegeven zonder hierbij een relatief lang aanbestedingstraject te volgen. Wij

€ 20.247 € 1.057

adviseren dringend om hier actie op te ondernemen en in gesprek te gaan met groenonderhoud.

€ 3.145

In het kader van de rechtmatigheidsverantwoording heeft Gemeente Rijswijk zelf processen ingericht om tot een getrouw beeld te komen. Zo wordt de spendanalyse opgesteld in

€0 € 23.392 € 1.057 € 22.335

Wij hebben vastgesteld dat Gemeente Rijswijk de onrechtmatigheden getrouw heeft

samenwerking met inkoop en concerncontrol. Wij doen hier vervolgens een reperformance uit. Daarbij zijn onze bevindingen heel beperkt. Wij concluderen daarom dat er een robuust proces aanwezig is binnen de gemeente om tot een betrouwbare rechtmatigheidsverantwoording te komen.

opgenomen en toegelicht in de jaarrekening 2024. •

1A/4: Op totaalniveau betreft de overschrijding van de lasten € 2,0 miljoen, hiervan is € 1,1 miljoen acceptabel omdat er baten tegenover staan.

•

3: In totaal is € 18,2 miljoen aan begrotingsafwijkingen (niet zijnde lastenoverschrijdingen)

pagina | 23

4. Belangrijkste bevindingen Belangrijkste aandachtsgebieden in onze controle (vervolg) Waardering van de grondexploitaties De waardering van de grondexploitaties is gebaseerd op diverse schattingen en aannames.

als volgt samen te vatten: (x € 1.000)

2024

2023

109.917

109.584

De schattingsonzekerheid is door alle externe ontwikkelingen de afgelopen jaren hoog en

Boekwaarde per 1 januari

vormt daarom een significant risico in onze controleaanpak. De hogere onzekerheid en

Investeringen

8.404

7.913

Grondverkopen

8.173

9.581

0

2.000

Boekwaarde GREX per 31 dec

110.148

109.917

Verliesvoorziening

-16.934

-19.247

Boekwaarde per 31 december

93.214

90.670

volatiliteit in de gehanteerde aannames kan doorwerken in het verwachte eindresultaat en de waardering van uw grondexploitaties. Deze hogere mate van onzekerheid maakt het belangrijker om een adequate toelichting op te nemen in de jaarrekening.

Wij hebben het proces rondom de totstandkoming van de waardering in opzet en bestaan

Tussentijdse winstneming

getoetst en aanvullend gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd. Wij achten de waardering en de toelichting op de schattingsonzekerheden aanvaardbaar en vinden de veronderstellingen redelijk.

De boekwaarde is nagenoeg geheel gerelateerd aan RijswijkBuiten. De twee andere grondexploitaties vallen daarmee buiten de scope van onze werkzaamheden.

Gemeente Rijswijk kent drie grondexploitaties:  RijswijkBuiten.

Voor RijswijkBuiten hebben onze deskundigen van Business Advisory Real Estate de

 Eikelenburg.

waardering gecontroleerd. Wij hebben geconstateerd dat de berekening in lijn is met

 Standplaats Molenhof.

voorgaand jaar.

Dit is gelijk aan voorgaand jaar. Ten opzichte van 31 december 2023 is de boekwaarde van de post grondexploitatie gewijzigd van € 90,7 miljoen naar € 93,2 miljoen. De wijziging van de boekwaarde gedurende 2024 is

pagina | 24

4. Belangrijkste bevindingen Belangrijkste aandachtsgebieden in onze controle (vervolg)

Wij hebben overleg gehad met de gemeente over het vormen van een eventuele

De inschattingen gemaakt door Gemeente Rijswijk in de waardering van RijswijkBuiten worden

verliesvoorziening voor de kosten die zullen worden gedekt uit een egalisatiereserve in

plausibel geacht. Hierbij hebben wij enkele aanbevelingen gedaan richting de ambtelijke

toekomstige jaren. Dit betreffen met name de niet gedekte apparaatskosten. Hierbij is

organisatie om de kosten beter te onderbouwen.

Gemeente Rijswijk van mening dat hier geen voorziening voor gevormd hoeft te worden aangezien er nog geen verplichting is ontstaan per balansdatum. Na overleg en inzien van

Wij benadrukken dat de geprojecteerde kosten en opbrengsten afdoende zijn toegelicht om

stukken stemmen wij hiermee in. Wel hebben wij vanuit onze werkzaamheden op het facilitaire

hierover te oordelen. Maar onze aanbevelingen zijn er vooral op gericht om de gemeente in

project Bogaard Stadscentrum vastgesteld dat er plankosten ad. € 0,4 miljoen zijn gemaakt

staat te stellen betere inschattingen te kunnen doen van de verwachte kosten. Nu wordt er met

waar op dit moment nog geen dekking voor is gevonden in de vorm van een afgesloten

relatief oude ramingen gewerkt, die vervolgens geïndexeerd en op meerdere plekken

anterieure overeenkomst. Wij hebben besloten dit saldo op te nemen als onzekerheid.

gecorrigeerd worden. Dit geeft ons voor nu voldoende zekerheid, maar kost veel tijd om te doorgronden en ook voor de gemeente om dit op te stellen.

Facilitaire projecten Per 31 december 2024 heeft Gemeente Rijswijk vier grotere facilitaire projecten die ontwikkeld worden. In 2025 heeft Gemeente Rijswijk het Meerjaren Prognose Gebiedsontwikkeling (MPG) voorgelegd aan het college en de Raad. In het kader van de facilitaire projecten zijn meerdere AOK’s afgesloten met externe partijen. Per balansdatum hebben wij het saldo van de

Vanuit het MPG is het volgende financiële beeld naar voren gekomen per facilitair project:

Verwacht resultaat

Dekking via investeringsplan

Dekking via egalisatiereserve

Bogaard stadscentrum e.o.

€ -2,6 mln (2032)

€ 1,1 mln

€ 1,5 mln

Havenkwartier

€ -4,4 mln (2032)

€ 2,9 mln

€ 1,5 mln

Kessler Park

€ -2,9 mln (2031)

€ 2,1 mln

€ 0,8 mln

Te Werve Oost

€ -28 k (2032)

0

€ 28 k

Gebiedsontwikkeling

ontvangen bijdragen en de gemeentelijke kosten aangesloten op de balanspositie (nog te ontvangen / vooruit ontvangen bijdragen). Hierbij hebben wij geen bevindingen geconstateerd.

pagina | 25

4. Belangrijkste bevindingen Belangrijkste aandachtsgebieden in onze controle (vervolg)

Jeugdwet (zorg in natura)

In voorgaande jaren hebben wij aanbevolen om verbeterd inzicht te krijgen in de financiële

Voor de uitvoering van de Jeugdwet heeft Gemeente Rijswijk samen met andere gemeenten

situatie van de facilitaire projecten. Met het opstellen van het MPG is dit verbeterd inzicht er

op regionaal niveau via Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden contracten afgesloten met de

gekomen en is een duidelijke prognose beschikbaar van het te realiseren resultaat. In het

zorgaanbieders. Via deze netwerkorganisatie wordt gezamenlijk zorg ingekocht. De

kader van de doorontwikkeling adviseren wij om de realisatie ten opzichte van het vorige

betreffende gemeente is daarbij zelf verantwoordelijk voor het vaststellen van de

MPG toe te voegen.

prestatielevering. Met de grote zorgaanbieders (verleende zorg > € 250.000) is afgesproken dat zij een controleverklaring verstrekken over de juistheid en volledigheid van de ingediende

Onderbouwing prestatielevering van de lasten Wmo en Jeugd

declaraties in het boekjaar conform het landelijke controleprotocol. Servicebureau Jeugdhulp

De gemeente Rijswijk voert diverse regelingen uit in het sociaal domein. Hieronder hebben

Haaglanden wordt gecontroleerd door de Gemeente Accountantsorganisatie Den Haag

wij een overzicht opgenomen van de belangrijkste onderdelen en door wie deze

(GAD). Op basis van door de GAD gecontroleerde verantwoording zijn, evenals in vorige

werkzaamheden uitgevoerd worden:

jaren, onzekerheden in de productieverantwoordingen geconstateerd.

Onderdeel

Uitvoerder

Wijze van uitbesteding

Bepaling last boekjaar

Uitkeringen (Participatiewet)

Zelfstandig

n.v.t.

Werkelijke lasten

Jeugdwet

Servicebureau jeugdhulp haaglanden

n.v.t.

Afrekening op basis van werkelijke lasten

Wmo

Zelfstandig

n.v.t.

Afrekening op basis van werkelijke lasten

PGB’s

Sociale verzekeringsbank

Mandatering

Afrekening op basis van werkelijke lasten

Toelichting onzekerheid

EUR x € 1.000

RTA – Geen goedkeurende controleverklaring

401

LTA – Geen goedkeurende controleverklaring

340

Totale onzekerheid Jeugdzorg

741

De review van de werkzaamheden van de GAD is uitgevoerd door twee accountants van de deelnemende gemeenten. Wij hebben het reviewverslag ontvangen en geconcludeerd dat wij kunnen steunen op de werkzaamheden van de GAD.

pagina | 26

4. Belangrijkste bevindingen Belangrijkste aandachtsgebieden in onze controle (vervolg) Wmo

Eigen bijdrage Wmo

De verstrekkingen van de Wmo-voorzieningen worden in samenwerking met H5 uitgevoerd.

Een aanvrager van een voorziening, hulp in de huishouding, zorg in natura of een financiële

Op basis van het door de gemeente opgestelde overzicht van de ontvangen

tegemoetkoming (persoonsgebonden budget) is op grond van de Wmo een eigen bijdrage

productieverantwoordingen hebben wij een controle uitgevoerd op de gecontroleerde

verschuldigd. De wetgever heeft bepaald dat de berekening, oplegging en incasso van deze

productieverantwoordingen van de zorgverleners. De geconstateerde omvang van de

eigen bijdrage wordt uitgevoerd door het CAK. De informatie van het CAK (om privacy

onzekerheden is € 0,2 miljoen.

redenen beperkt) is ontoereikend om als gemeente de juistheid op persoonsniveau en volledigheid van de eigen bijdragen als geheel te kunnen vaststellen.

PGB’s (jeugd en Wmo)

Dit betekent dat door de gemeenten geen zekerheden omtrent omvang en hoogte van de

Op de uitgaven via de Sociale Verzekeringsbank (hierna: SVB) zit een onzekerheid van

eigen bijdragen kunnen worden verkregen. De gemeente Rijswijk heeft deze onzekerheid in

€ 1,0 miljoen. De SVB heeft zelf over 2024 geen goedkeurende verklaring bij de

de jaarrekening 2024 toereikend toegelicht.

verantwoording PGB-stromen Jeugdwet en Wmo ontvangen. Hierdoor is vanuit de SVB geen 100% zekerheid over de nauwkeurigheid en rechtmatigheid van de persoonsgebonden

Onderbouwing prestatielevering bedrijfskosten

budgetten.

Vanuit onze ervaring van voorgaande controles en procesgesprekken tijdens de interimcontrole is gebleken dat eerste en tweedelijns medewerkers in sommige gevallen

Uitkeringen (Participatiewet)

moeite hebben met het zichtbaar aantonen van de prestatielevering. Wij hebben daarom dit

Wij hebben een proceduretest uitgevoerd op de verstrekte uitkeringen Participatiewet 2024.

als aandachtspunt opgenomen in onze controle. Voor onze steekproef op de bedrijfskosten

Hierbij hebben wij vastgesteld dat de interne controles van de gemeente in voldoende mate

hebben wij voor alle items onderbouwing opgevraagd voor de prestatie om vast te stellen dat

werken, waardoor hier geen te rapporteren onzekerheden zijn. In onze management letter

de prestatie is geleverd. Stukken die wij hebben ontvangen zijn onder andere eindrapporten,

zijn een aantal aandachtspunten opgenomen ter optimalisatie van dit proces.

overeenkomsten, foto’s en proces-verbalen.

pagina | 27

4. Belangrijkste bevindingen Belangrijkste aandachtsgebieden in onze controle (vervolg)

deskundigen zijn wij tot dezelfde conclusie gekomen en hebben wij ingestemd met het laten

Uit onze werkzaamheden is naar voren gekomen dat bij meerdere facturen onder de

vrijvallen van de voorziening.

€10.000 geen schriftelijk overeengekomen documenten aanwezig zijn. Dit is conform het interne beleid, dat voor facturen onder dit bedrag geen schriftelijke overeenkomst benodigd

Eind 2024 is een voorziening van € 114 duizend opgenomen op de balans voor lopende

is en prestatielevering niet onderbouwd hoeft te worden.

juridische procedures. Hierbij gaat het om mogelijke oninbare vorderingen naar aanleiding van het opleggen van een dwangsom. De totale vordering betreft € 228 duizend. Wij hebben

Hiermee blijft een restrisico over op bedrijfskosten waarvoor niet is vast te stellen dat de

niet kunnen vaststellen aan de hand van documentatie of de vordering dan wel de

prestatie is geleverd. De maximale fout op basis van dit restrisico is beneden onze

voorziening terecht is opgenomen per 31 december 2024. De gemeente heeft zelf

materialiteit, maar boven de rapporteringstolerantie. Wij willen de gemeente vragen om de

geconcludeerd dat er voldoende onderbouwing aanwezig is voor het vormen van een

€ 10.000 te verlagen naar een acceptabel niveau of een aanvullende analyse uit te voeren

voorziening per 31 december 2024. Wij rapporteren hiervoor een onzekerheid, zie bijlage B.

op alle facturen < € 10.000 waarbij prestatielevering aannemelijk wordt gemaakt.

Overig bevindingen vanuit de controle Mogelijke impact juridische geschillen

Vanuit onze controle hebben wij nog een aantal overige bevindingen die wij u willen

Als onderdeel van onze controle over boekjaar 2023 zijn wij meegenomen in een juridisch

meegeven, zie hiervoor de volgende pagina.

geschil over een exploitatiegebied. Voor boekjaar 2024 hebben wij het juridisch geschil opgenomen als aandachtsgebied. Wij zijn door gemeente Rijswijk goed geïnformeerd over de status van het juridisch geschil. Gemeente Rijswijk heeft geconcludeerd dat de genomen voorziening per 31 december 2023 kan vrijvallen in 2024. Ook het totale risico in de paragraaf weerstandsvermogen is afgeschaald. Op basis van rapportages van externe

pagina | 28

4. Belangrijkste bevindingen Overige bevindingen vanuit onze controle (vervolg)

Naheffing parkeerbelasting

Snelle afsluiting boekjaar zorgt voor veel nagekomen boekingen

Per 1 december 2022 werkt Gemeente Rijswijk samen met Cannock Chase voor het

Ten behoeve van de conversie heeft de gemeente het boekjaar 2024 in een vroeg stadium

verwerken van parkeerboetes (naheffingen). Voorgaand jaar hebben wij gerapporteerd in

afgesloten. In vergelijking met het vorige boekjaar is deze periode met meer dan een maand

ons accountantsverslag dat de afdeling mobiliteit en parkeren gedurende het jaar geen

vervroegd. In dit proces heeft de gemeente extra tijd geïnvesteerd om veel nagekomen

inzicht heeft in het verband tussen hetgeen werkelijk wordt ontvangen en wat de rapportage

boekingen te voorkomen.

tussentijds opgeeft voor de naheffingen. In 2024 is een verbetertraject gestart om een dashboard te gaan ontwikkelen om het inzicht in de naheffingen te verbeteren. Wij hebben

Wij constateren dat, in vergelijking met afgelopen jaar, het aantal nagekomen boekingen

begrepen dat dit dashboard nog niet volledig is ontwikkeld. Hierdoor is er voor ons nog geen

sterk is toegenomen. Om er voor te zorgen dat de tijdige afsluiting van de administratie ook

zichtbare verbetering aan de beheersing van de naheffingen ten opzichte van voorgaand

voor komend jaar wordt gerealiseerd, adviseren wij om nadrukkelijk de nagekomen

jaar. Voor de jaarrekeningcontrole hebben wij voldoende controledocumentatie kunnen

boekingen te beoordelen en de leerpunten hieruit afleiden.

verzamelen. Maar voor de eigen interne beheersing van gemeente Rijswijk adviseren wij om zo spoedig mogelijk het dashboard verder in te richten. Zodat de afdeling mobiliteit en

Voorziening Baggeren

parkeren zelfstandig de naheffingen kan beheersen, in plaats van volledig afhankelijk te zijn

Vorig jaar hebben wij gerapporteerd over de dotatie aan de voorziening baggerwerken.

van een derde partij.

Jaarlijks bleek de dotatie niet gelijk te zijn aan het actueel meerjarenplan. Ook voor boekjaar 2024 zagen wij dat de werkelijke dotatie hoger was dan de dotatie in het plan. Echter in 2024 is de aanvullende dotatie geregeld via de eerste halfjaar rapportage en daarmee is onze bevinding van voorgaand jaar opgevolgd.

pagina | 29

4. Belangrijkste bevindingen Speerpunten auditcommissie

volledige faciliterende rol. Per 31 december 2024 is de financiële stand van zaken als volgt:

Wij hebben vanuit de bespreking van het controleplan met de auditcommissie twee speerpunten meegekregen voor onze controle over boekjaar 2024: 1. Ter stimulering van de wijkontwikkeling is in 2024 een anterieure overeenkomst getekend

Gebiedsontwikkeling

Te Werve Oost

Verwacht resultaat

Dekking via egalisatiereserve

- € 28.000 (2031)

€ 4.000 p.j.

tussen Gemeente Rijswijk, woningcorporatie RijswijkWonen en Projectontwikkelaar

Het negatieve resultaat is het gevolg van de inzet van ambtelijke capaciteit per jaar. Deze

Synchroon. Vanuit de audit commissie is de wens gekomen dat door ons, als accountant,

wordt geschat op ongeveer € 4.000 per jaar. Per 31 december 2024 is de boekwaarde

deze overeenkomst wordt gecontroleerd op doelmatigheid en rechtmatigheid. Hierbij zijn

€ 211.000. Dit betreft het verschil tussen de ontvangen bijdrage en de gemaakte kosten uit de

vooral marktconformiteit, transparantie en interne controle meegegeven als

anterieure overeenkomst met RijswijkWonen. Gemeente Rijswijk heeft geen overeenkomst

aandachtspunten.

met Synchroon. Als onderdeel van dit project zal de gemeente zelf een deel van het openbaar

2. Afgelopen jaar is een exploitatieresultaat gerealiseerd, waarbij het opvalt dat er grote verschillen zijn tussen begroot resultaat en gerealiseerd resultaat per programma.

gebied inrichten in Te Werve Oost. Hiervoor is € 1,4 miljoen gereserveerd in de programmabegroting 2025-2028.

3. De audit commissie heeft ons gevraagd om te rapporteren over de mate van begrotingsdiscipline binnen Gemeente Rijswijk.

Door de grootschalige sloop-nieuwbouw verandert ook de verkaveling in de wijk. Hierbij hebben wij vastgesteld dat qua oppervlakte meer grond naar RijswijkWonen gaat, maar dat de

Speerpunt 1: Te Werve Oost

waarde van deze percelen nagenoeg nihil is onder andere vanwege de onrendabele top op

In het kader van het speerpunt hebben wij de volgende stukken ontvangen voor Ter Werve

het project. Wij hebben de verkaveling beoordeeld en bijbehorende grondwaarde en stemmen

Oost:

in met de gehanteerde berekeningswijze van de gemeente.

 Meerjaren Prognose Gebiedsontwikkeling 2025.  Consolidatiemodel Te Werve Oost.  Anterieure overeenkomst met RijswijkWonen, getekend in september 2024.  Grondruilberekening. Gemeente Rijswijk vervult in het kader van de ontwikkeling Te Werve Oost een nagenoeg

pagina | 30

4. Belangrijkste bevindingen Speerpunten auditcommissie (vervolg)

raadsinformatiebrief alsnog zo snel mogelijk bekend wordt gemaakt aan de Raad zodat deze

Op basis van de ontvangen stukken en gesprekken met de ambtelijke organisatie hebben wij

niet meer als onrechtmatig geldt. Hierdoor krijg je een meer zuiver beeld van de

vastgesteld dat de transactie doelmatig en rechtmatig tot stand is gekomen voor gemeente

begrotingsonrechtmatigheden. Daarnaast zien we vooral begrotingsafwijkingen in de

Rijswijk. De transactie heeft enkel ten doel gehad dat Te Werve Oost gaat worden ontwikkeld

programma’s ‘wonen en leven’ en ‘verkeer en vervoer’ doordat aanvullende bijdragen zijn

door RijswijkWonen. Wij zien geen enkele indicatie dat deze transactie niet marktconform tot

ontvangen, begrote bijdragen juist niet zijn ontvangen door het uitstellen van projecten of door

stand is gekomen.

hogere opbrengsten op parkeren. Ook hierbij willen wij de gemeente vragen om deze afwijkingen te evalueren en te beoordelen of op basis van ervaring deze bedragen

Speerpunt 2: Begrotingsdiscipline

nauwkeuriger geschat kunnen worden.

In dit verslag hebben wij op eerdere pagina’s gerapporteerd over:  Afwijkingen tussen begroting en jaarrekening voor incidentele en structurele baten en lasten.

Om begrotingsdiscipline te verhogen is het belangrijk om kritisch terug te kijken naar de afwijkingen ten opzichte van de begroting en te analyseren waar de grote verschillen zitten.

 Begrotingsafwijkingen in het kader van de rechtmatigheidsverantwoording.

Wij merken dat de Gemeente Rijswijk hier al veel meer bezig is sinds de invoering van de

Ons beeld is dat Gemeente Rijswijk in afgelopen jaren nauwkeuriger is gaan begroten, onder

rechtmatigheidsverantwoording, maar dat hier verdere stappen nog in te zetten zijn.

andere door de invoering van de rechtmatigheids-verantwoording. Dit is ook terug te zien in de overschrijding van de lasten; in 2023: € 6,4 miljoen en in 2024: € 2,0 miljoen. Daarentegen zijn de overige begrotingsonrechtmatigheden wel toegenomen van € 9,9 naar € 18,3 miljoen. Hierbij willen wij de gemeente vragen om kritisch te evalueren waar deze uit volgen. Wij hebben de indruk dat het hier vooral gaat om incidentele baten, die in sommige gevallen wat lastiger zijn te ramen. Hierbij kan er enerzijds worden gekeken naar het begroten van deze baten en lasten op basis van historie (zoals bijvoorbeeld met een circulaire) en anderzijds wellicht de spelregels veranderen rondom het tijdig communiceren van begrotingswijzigingen. Zo is onze ervaring bij andere gemeenten dat de decembercirculaire meestal via een

pagina | 31

4. Belangrijkste bevindingen Schattingsposten in de jaarrekening Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen en licht deze toe in de jaarrekening. Wij hebben de schattingen die het college heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2024 beoordeeld en gecontroleerd. De belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreffen:

Schatting

Beoordeling 2024

Beoordeling 2023

Onze zienswijze m.b.t. significante kwalitatieve aspecten en de (mogelijk) kwantitatieve omvang

Waardering van (im)materiële vaste activa

Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de (im)materiële vaste activa een evenwichtig beeld geven van de waardering van uw (im)materiële vaste activa.

De waardering van de langlopende vorderingen

Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de langlopende vorderingen een evenwichtig beeld geven van de waardering van uw langlopende vorderingen.

De waardering van grondexploitaties

Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de grondexploitatie een evenwichtig beeld geven van de waardering van uw grondexploitaties.

De waardering van debiteuren en vorderingen

Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de vorderingen een evenwichtig beeld geven van de waardering van uw vorderingen.

De waardering van de voorzieningen

Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de voorzieningen een evenwichtig beeld geven van de toereikendheid van de voorzieningen. Wel vragen we het college de blijvende aandacht van de financiële onderbouwing van de onderhoudsvoorzieningen.

32

4. Belangrijkste bevindingen Het jaarverslag bevat alle verplichte elementen In het jaarverslag worden de beleidsuitgangspunten en beleidsevaluaties zichtbaar. De paragrafen maken deel uit van het jaarverslag en vallen dus niet onder de controle van de jaarrekening. Primair object van de accountantscontrole (op grond van Artikel 213 van de Gemeentewet) is de jaarrekening, waaronder de staat van baten en lasten met toelichting en de balans met toelichting, zoals in de jaarstukken 2024 is opgenomen. Voor de accountantscontrole onderzoeken wij het jaarverslag om vast te stellen of het jaarverslag verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat en of het jaarverslag alle informatie bevat die op grond van de Gemeentewet en de Nederlandse Standaard 720 is vereist. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening. Wij hebben geen strijdigheden geconstateerd tussen de in het jaarverslag opgenomen informatie en het beeld van de jaarrekening en geen materiele afwijkingen gesignaleerd.

Element jaarverslag Vereisten BBV

Onze waarneming Uw jaarverslag bevat in materiële de vereiste informatie op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en 26 BBV. Daarnaast horen de cijfers 2024 van uw verbonden partijen te worden opgenomen, deze zijn echter nog niet in alle gevallen beschikbaar.

Verenigbaar

Uw jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening.

Overeenstemming

Wij hebben vastgesteld dat de informatie in het jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.

Paragrafen

Alle verplichte paragrafen, behoudens de paragraaf Openbaarheid, zijn opgenomen en zijn kwalitatief van voldoende niveau. De paragraaf Openbaarheid is per 1 januari 2025 verplicht en geldt dus nog niet voor jaarrekening 2024. De informatie uit deze nieuwe paragraaf is nu nog opgenomen in de paragraaf Bedrijfsvoering.

Informatiewaarde

De toelichtingen zijn goed leesbaar en geven een adequate analyse tussen het uitgevoerde beleid en de financiële gevolgen.

Incidentele baten en lasten

De toelichting op de incidentele baten en lasten voldoet aan de eisen vanuit het BBV.

Fraude

Fraude en de frauderisicoanalyse is een steeds belangrijker thema. We adviseren u in de paragraaf bedrijfsvoering te rapporteren over de de frauderisicoanalyse en de actualisatie daarvoor elk jaar.

pagina | 33

4. Belangrijkste bevindingen SiSa-bijlage bevat geen ongecorrigeerde verschillen

rapporteringstolerantie per specifieke uitkering wordt overschreden:

Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen

•

€ 12.500 indien de omvangbasis kleiner dan of gelijk aan € 125.000 is.

gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachtingen accountantscontrole 2024. De

•

10% indien de omvangbasis groter dan € 125.000 en kleiner dan of gelijk aan € 1.000.000 is.

oplevering van de SiSa-regelingen is aanzienlijk verbeterd ten opzichte van vorig jaar. Maar

€ 125.000 indien de omvangbasis groter dan € 1.000.000 is.

verdere verbetering is mogelijk, met name met betrekking tot de aansluiting naar de

•

financiële administratie en het bepalen van de balansposities. De aanlevering is onder

De SiSa-bijlage dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht

andere verbeterd doordat de business controllers meer betrokken zijn geweest bij het

voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli aanstaande elektronisch bij het CBS te

invullen van de SiSa-bijlagen. Hierbij hadden zij een ondersteunende rol richting de eerste

worden aangeleverd. Door middel van een voorgeschreven tabel dienen wij te rapporteren

lijn. Met alle business controllers hebben wij bij aanvang van de werkzaamheden

over onze bevindingen ten aanzien van de in de jaarrekening opgenomen SiSa-bijlage.

gesprekken gevoerd om de SiSa-regeling en verantwoording door te spreken. Ook zijn wij vooraf actief benaderd door gemeente Rijswijk om indicatoren af te stemmen. We willen de

In bijlage A bij dit rapport zijn deze bevindingen in de voorgeschreven tabel opgenomen. U

gemeente vragen deze stijgende lijn door te zetten en volgend jaar verdere verbetering te

kunt deze tabel hanteren ten behoeve van verzending naar het CBS.

laten zien.

Vanuit onze werkzaamheden hebben wij meerdere fouten geconstateerd in de SiSa-bijlage. Deze fouten zijn gecorrigeerd in de definitieve versie van de jaarrekening. Wij hebben geen ongecorrigeerde verschillen.

De hierbij geconstateerde fouten en onzekerheden dienen op grond van het Bado in het verslag van bevindingen te worden opgenomen indien de navolgende

pagina | 34

4. Belangrijkste bevindingen Bezoldiging niet strijdig met WNT (vervolg)

Verbonden partijen zijn volledig en juist weergegeven

Als onderdeel van onze controle hebben wij de naleving van de Wet normering

Tijdens onze controle besteden wij specifieke aandacht aan de transacties met verbonden

topinkomens (WNT) gecontroleerd. Op basis van deze wet zijn de bezoldiging van

partijen van gemeente Gemeente Rijswijk. In het kader van onze controle hebben wij

topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector en de uitkeringen wegens

vastgesteld dat:

beëindiging dienstverband aan topfunctionarissen wettelijk gemaximeerd. Voor gemeenten

•

geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. Beide topfunctionarissen zijn in loondienst en er hebben zich gedurende 2024 geen

jaarrekening en paragraaf verbonden partijen. •

wijzigingen voorgedaan.

Geen sprake is van indicaties voor ongeautoriseerde significante transacties met verbonden partijen, welke indicaties geven voor fraude.

• Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2024 niet strijdig zijn met de WNT en dat

De (significante transacties met) verbonden partijen toereikend zijn toegelicht in de

Geen sprake is van indicaties dat de van toepassing zijnde wet- en regelgeving niet is nageleefd.

de jaarrekening voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.

Wij willen benadrukken dat de naleving van de anticumulatiebepaling (het nagaan of topfunctionarissen van uw gemeente betrokken zijn bij andere organisatie c.q. nevenactiviteiten hebben die onder de WNT vallen) overigens geen onderdeel uitmaakt van de controle van de accountant. De WNT-toezichthouders kunnen hier wel zelfstandig onderzoek naar doen en zo nodig handhavend optreden.

pagina | 35

5

Overige onderwerpen

5. Overige onderwerpen Naleving wet- en regelgeving en overige

procedures ten aanzien van de samenwerking met derden en een intern inkoop- en

Wij hebben de verplichting de gemeenteraad te informeren over illegale handelingen

aanbestedingsbeleid aangevuld met trainingen voor de juiste mindset van de

waarbij het hoger kader is betrokken en over fraude en illegale handelingen (of deze nu