22-011a Jaastukken 2021

Geestbrugweg (fase 2) Verkeersveilige schoolomgeving Verkeersveilige schoolomgeving 2021-2022 Verkennend ontwerp Geestbrugweg Vervangen beschoeiingen 2021 Vervangen pollers voor camerasysteem Vervanging armaturen 2021 Vervanging kabelnet openbare verlichting 2021 Vervanging lichtmasten 2019 Vervanging lichtmasten 2021 Vervanging verkeerslichteninstallaties 2021 (20jr) Vervanging verkeerslichteninstallaties 2021 (40jr) Voorbereidingskrediet Lindelaan Extra impuls vervanging ov kabels 2021 Verbouwing werkruimte IOG/ Toezicht Parkeren Verkeersveiligheid oversteekplaatsen Fietsroute Romeinse route (SW Churchillln)fase 2

Begr. Lasten

Werk. Lasten

Saldo lasten

57

57

4.440 30

4.440 30

230

230

Begr. Baten

Werk. Baten

Saldo baten

2.150

2.150

150

150

450 1.048 658 57 799 75

13 420 246 29 354 70

437 628 412 28 445 5

398

116

282

4.446 388 124 7

962 164

3.484 224 124 7

50 909 215 158 74 15

21 721 56 137

29 187 160 21 74 15

528

163 34

365 -34

423 187

423 187

38 12

8 37

30 -25

83

83

75 250 841

75 221 834

38

38

29 7

120 150

1 41

119 109

350

350

175

34

141

502

239

263

190

190

656 200

33 83

623 117

60

60

298

289

9

54 47

11

54 36

686

580

106

295

295

3

Verkeer en Vervoer 25

-3

Investeringen (bedragen x € 1.000) Verb.comfort tegelfietspad Sammersweg ism gem.D-H Verv.kabeln.openb.verlicht.extra impuls kabels'19 Extra impuls vervanging ov kabels 2020 Fietspaden in asfalt 2020 Fietsstraat van Rijnweg (fase 2) Integrale herinrichting probleemstraten 2020 Invoeren nieuwe inzameling 2020 Kwaliteitsverbetering onderdoorgang Hoornbrug Langzaamverkeersbrug over de Pr. Beatrixlaan Aanleg en inrichting Laan van ’t Haantje Vervanging lichtmasten 2020 Uitbreiding vergunningen parkeersysteem Herstel kademuur Sammersweg Eindtotaal

Begr. Lasten

Werk. Lasten

Saldo lasten

Begr. Baten

649

65

584

328

217

231

-14

362

9

353

1.500

Werk. Baten

Saldo baten 328

1.500

1.066

1.013

53

40 282 26.692

51 19 8.019

-12 263 18.673

5.805

35

Verkeer en Vervoer 26

5.770

Economie en Werken Wat wilden we bereiken? Visie op het programma en de opgave De economie is soms weerbarstig, vaak onvoorspelbaar, maar heeft vooral een grote invloed op een (lokale) maatschappij. Dit is vooral sinds afgelopen maart 2020 zicht- en voelbaar geworden toen de corona uitbraak wereldwijd de maatschappij en economie grotendeels stil legde met alle lokale gevolgen van dien. Wat de (economische) effecten komende jaren gaan zijn, is nog onbekend. Feit is dat de economische groei voor komende jaren naar beneden is bijgesteld en vooral sectoren als de retail (incl. leisure) en de horeca enorm zijn geraakt. Gezien de lokale oriëntatie van deze twee sectoren, vraagt dit voor 2021 en daaropvolgende jaren extra aandacht en prioriteit in economisch beleid en accountmanagement. Dit om de economische structuur binnen de verschillende centra en werklocaties van Rijswijk vitaal te kunnen houden. Het economisch beleid is gericht op het verbeteren van het vestigingsklimaat voor ondernemers via actief accountmanagement, herstructurering en gebiedsontwikkeling van winkelcentra plus de verschillende werklocaties en daarnaast aandacht voor de dienstverlening aan ondernemers. Daarnaast zetten we in op een toename, dan wel minimaal behoud van de werkgelegenheid.

Bovendien is het van maatschappelijk belang om een aantrekkelijk en toekomstbestendig vestigingsklimaat te realiseren en een sterke betrokken lokale economie te hebben in gemeente Rijswijk. Aan de hand van de Economische strategie wordt komende jaren uitvoering gegeven aan het versterken van de centra. Zo wordt verder gewerkt aan de herontwikkeling van het winkelcentrum In de Bogaard (circa 30% leegstand), zetten we in op versterking van Oud Rijswijk en op transformatie van een aantal grote delen van de Plaspoelpolder (circa 25% leegstand), waar onder het Havengebied en Kessler Park. Het zijn forse herstructureringsopgaven waar we voor staan. Daarnaast bouwt Rijswijk verder aan haar economische positie binnen de regio. Samenwerking met zowel lokale als ook regionale partners moet leiden tot sterke werklocaties en ecosystemen (netwerken) waarin ondernemers kunnen floreren. We zetten daarbij extra in op herstructurering, positionering, innovatie zoals digitalisering en duurzaamheid en benutten hiervoor de unieke kansen die onze ligging biedt. Zo creëren we een herkenbare, onderscheidende positie in de regio. Door het behouden, aantrekken en versterken van ondernemerschap borgen we voldoende werkgelegenheid en zorgen we ervoor dat iedereen die wil werken, kan werken. Doelstellingen 1. Een nieuwe Economische Strategie voor Rijswijk; 2.

sterke werklocaties: revitalisering van de Plaspoelpolder en herontwikkeling en versterking winkelcentra; 3. een rode loper voor ondernemers; 4. borgen van voldoende werkgelegenheid. Beeld van de lokale economie De indicatoren functiemenging, vestigingen, werkgelegenheid en waardering van ondernemers vormen een thermometer voor de ontwikkeling van de Rijswijkse economie en worden elk jaar in de begroting getoond. Deze indicatoren zijn afhankelijk van diverse factoren, zoals de economische conjunctuur, ontwikkelingen binnen de sterk vertegenwoordigde bedrijfssectoren in Rijswijk en de lokale inwonersgroei. Voor komende jaren gaan we uit van een laagconjunctuur door de uitbraak van corona. Terugkijkend naar de impact van de financiële crisis van 2008, is de verwachting een nieuwe economische recessie verder een grote invloed heeft op investeringsbeslissingen door bedrijven ende lokale werkgelegenheid. Ook dit vraagt extra inzet en prioritering vanuit economisch beleid en accountmanagement.

Economie en Werken 27

Het beeld en de prognoses die hieronder worden geschetst, zijn op basis van cijfers van 2019. Het is complex om dergelijke exogene indicatoren op het niveau van Rijswijk ‘smart’ te voorspellen, laat staan te beïnvloeden. Op basis van historische trends en actuele ontwikkelingen, zoals de uitbraak van corona is een inschatting gemaakt voor de komende jaren, uitgedrukt in een positieve of negatieve groei. Indicatoren Indicator 1 Functiemenging1 2 Vestigingen (van bedrijven)1 a) Totaal b) Totaal per 1.000 inwoners 15-75 3 Werkgelegenheid1 a) Totaal b)Totaal per 1.000 inwoners 15-75 4 Waardering ondernemers1 a) Vestigingsklimaat b) Ondernemersklimaat c) Algehele dienstverlening

Begroting 2021 -

Realisatie 2021

+/+/-

1 Bron 1-4: www.waarstaatjegemeente.nl, *cijfer is voor 2018, ondernemerspeiling om de twee jaar, maar vanwege corona in 2020 niet uitgevoerd

Rijswijk is een werkstad Rijswijk is met een index van ruim 50% een werkgemeente. Zoals in de figuur op de volgende pagina te zien, is de index de afgelopen 10 jaar wel fors gedaald. Vooral de sterke bevolkingsgroei in Rijswijk gecombineerd met een afname van het aantal banen is hiervan de achterliggende oorzaak. De verwachting is dat de index van Rijswijk geleidelijk dichter bij het landelijk gemiddelde komt als gevolg van de nog geplande woningbouw.

1

Hoewel het aantal banen in het afgelopen decennium sterk is gedaald, ligt het aantal banen per 1.000 inwoners nog steeds hoger vergeleken met de regio Haaglanden of gemeenten met een vergelijkbaar aantal inwoners. Daarnaast is in tegenstelling tot voorgaande jaren een lichte toename van het totaal aantal banen in 2019 waar te nemen. Deze groei loopt echter achter op de groei die in de gehele 1

Figuur: ontwikkeling functiemengingsindexIn de figuur is de verhouding tussen banen en woningen weergegeven, de zogenaamde functiemengingsindex. De index loopt van 0 (alleen wonen) tot 100% (alleen werken). Bij een waarde van 50 zijn er evenveel woningen als banen.Bron: CBS BAG/LISA - bewerking ABF Research (eenheid: %)

Economie en Werken 28

regio Haaglanden zichtbaar is. Ook voor 2020 en 2021 verwachten wij een afname, mede door de economische recessie als gevolg van de coronacrisis. Tegelijkertijd is er een positieve trend te zien van het aantal vestigingen binnen de gemeente. Dit is een landelijke trend en wordt vooral verklaard door de blijvende opmars van ZZP’ers. Echter heeft een economische recessie gevolgen voor ook de investeringsbereidheid van ondernemers en dus ook voor het aantal (nieuwe) vestigingen in Rijswijk vanaf 2021. De verwachting is dat het aantal vestigingen aankomende jaren gelijk blijft met weer een positieve trend vanaf 2023. Vooral de inzet op herstructurering van de werklocaties en het positioneren van Rijswijk als locatie waar ruimte is voor ondernemerschap, gecombineerd met actief accountmanagement, moet op termijn leiden tot meer nieuwe bedrijven en organisaties in Rijswijk. Dienstverlening aan ondernemers heeft een gemiddelde beoordeling De dienstverlening van de gemeente is door ondernemers beoordeeld met een 6,5 wat in lijn ligt met het landelijke gemiddelde. Met extra inzet op accountmanagement en meer aandacht voor de dienstverlening is de verwachting dat de waardering vanuit ondernemers komende jaren zal stijgen naar een 7. De ondernemerspeiling wordt eens per twee jaar uitgevoerd. Echter, vanwege COVID-19 is de peiling in 2020 niet uitgevoerd.

Wat hebben we er voor gedaan? Samen Rijswijk! Waar voor 2021 de hoop bestond dat de impact van COVID-19 minder zou worden, gebeurde dat juist niet. Zodoende is in de eerste helft van 2021 het coronamaatregelen pakket: Samen Rijswijk! vastgesteld. Door het beschikbaar stellen van extra budget konden extra maatregelen worden genomen om ondernemers te ondersteunen en extra impulsen te geven aan de positionering van Rijswijk en de werklocaties om het economisch herstel te bevorderen. Het maatregelenpakket heeft een doorlooptijd van twee jaar tot en met 2022. In 2021 zijn de eerste acties ondernomen en uitgezet. Dit alles is gedaan naast de reguliere werkzaamheden. Beleid en beleidsuitwerking 1. Een nieuwe Economische Strategie voor Rijswijk Voor 2021 stond de vaststelling van de nieuwe economische strategie gepland. Uiteindelijk is dit niet gebeurd. Vooruitlopend op de vaststelling is er al richting gekozen in het opstellen van onderliggend beleid en de beleidsuitvoering daarvan. Deze richting ziet op; sterke netwerken, sterke werk- en winkelgebieden, sterke economische structuur: innovatie in verduurzaming en digitalisering en een sterk profiel.

We zien dit ook terug in het coronamaatregelen pakket waar sterk wordt ingezet op profilering van Rijswijk met aantrekkelijke vestigingslocaties, de samenwerking tussen horeca en leisure, kleinschalige evenementen voor winkelcentra, positionering van de Plaspoelpolder en extra inzet op het ontwikkelen van een volwaardig ecosysteem rondom de campus op Kesslerpark; we jagen verdere samenwerking tussen (innovatieve) bedrijven, organisaties en onderwijs en de arbeidsmarkt aan. Positionering Rijswijk Het opstellen van een profileringsplan is een van de lange termijn acties die is opgenomen in het coronamaatregelenpakket. De gemeente Rijswijk wil nog meer zichtbaar worden, binnen én buiten de stad. Wij zetten hiermee breed in op het aantrekken en inspireren van bewoners, bedrijven én bezoekers. In samenwerking met een extern bureau zijn wij gestart met het opstellen van een profileringsplan voor de gemeente Rijswijk. Een wezenlijk onderdeel hierbij is de onderliggende organisatievorm; hoe er draagvlak en mede-eigenaren kunnen worden gecreëerd en welke rol daarbij idealiter gespeeld wordt door de gemeente. Het gewenste resultaat is een gedragen profileringsplan inclusief handelingsperspectief dat tot concrete acties leidt. Het plan levert hiermee een bijdrage aan het

Economie en Werken 29

realiseren een gedragen, onderscheidend en herkenbaar merk, passend bij de eigen identiteit van Rijswijk en aansluitend op de regio. Een merk waarmee stakeholders zich kunnen identificeren en dat aansprekend is voor de verschillende doelgroepen. De agenda van de stad vormt de basis voor dit profileringsplan. We zetten dan ook niet in op een nieuwe of andere positionering. Wel is er behoefte aan het scherp krijgen van de rode draad van onze positionering in al onze beleidsstukken, een wrap-up van alles waar wij op inzetten en tegelijkertijd ook verificatie van deze kracht van Rijswijk. Arrangementen Horeca Een ander onderdeel van het coronamaatregelenpakket is het komen tot arrangementen tussen hotels, restaurants en leisure als tegenprestatie van de compensatie die hotels hebben gekregen ten aanzien van de toeristenbelasting. Als opdracht is meegegeven om te komen tot een effectieve samenwerking tussen Rijswijkse hotels, de lokale horeca en de middenstand en in te zetten op concrete arrangementen tussen deze partijen. Als voorbeeld kan onder andere worden genomen het oude historische centrum sterker positioneren in relatie tot de aanwezige voorzieningen en/of het nog beter benutten van nabijheid en de kwaliteiten van de landgoederenzone. Spin-off en versterking van elkaars krachten. Ook dient de verbinding worden gelegd met de regio zoals de binnensteden van Den Haag en Delft.

Tevens sturen we op aansluiting met de Rijswijkse Cultuurvisie en bijbehorende Transformatienota. Door bestedingen van hotelgasten in Rijswijk te laten landen, kunnen deze arrangementen een impuls geven aan het herstel van de lokale economie na de coronatijd. Deze afspraken worden vastgelegd in een convenant. Het convenant dient met name toe te zien hoe de horeca (met name hotels) samen met andere partijen uit Rijswijk (denk aan Museum Rijswijk, Rijswijkse Schouwburg, Oud Rijswijk en Bogaard Stadscentrum) gaan bijdragen aan de promotie en profilering van Rijswijk, zodat meer bezoekers in Rijswijk hun bestedingen doen. Daarmee wordt er een indirect economisch effect ontwikkeld. Evenementen winkelcentra Juist in de tijd van corona moesten winkeliers hun deuren sluiten en werd online winkelen nog interessanter. Om de winkeliers te ondersteunen, hebben we ingezet op een samenwerking met en tussen lokaal ondernemerschap voor het weer opbouwen en versterken van de lokale retail en horeca. Financiële middelen vanuit het coronamaatregelen pakket hebben we in kunnen zetten en het mede mogelijk gemaakt voor lokale ondernemers, eigenaren en centrummanagers om aantrekkelijke (kleinschalige) evenementen te organiseren om zo weer bezoekers naar de centra toe te trekken. Concreet hebben we bijgedragen aan de Bierloop in Oud Rijswijk en een couponactie.

Voor Bogaard Stadscentrum is bijgedragen aan het Kidshelden Festival. 2. Sterke werklocaties: revitalisering van de Plaspoelpolder en herontwikkeling en versterking winkelcentra Revitalisering van de Plaspoelpolder Ook in 2021 is volop gewerkt aan het behalen van de doelen uit de Uitvoeringsagenda behorende bij de Toekomstvisie Plaspoelpolder en het addendum. Er is volop ingezet op de ambitie om de Plaspoelpolder te transformeren naar een aantrekkelijke en multifunctionele werklocatie met een hogere verblijfswaarde. Dit is gedaan door middel van het opstellen van ontwikkelkaders, een positioneringsstrategie en het oppakken van acties met een direct resultaat. Per deelgebied gaan we hier nader op in. Kessler Park en omgeving Kessler Park en omgeving betreft een totale gebiedsontwikkeling waarbij de bredere context en het omliggend vastgoed mede onderdeel zijn. In samenwerking met de vastgoedeigenaren en ondernemers in dit gebied is gewerkt aan een concept ontwikkelkader. Met het opstellen van het ontwikkelkader beogen we om een gemengd stedelijk werk-woongebied te realiseren. Verouderd kantoren vastgoed wordt getransformeerd en de openbare ruimte wordt vergroend om meer kwaliteit aan het verblijfsgebied toe te voegen. Ook is er een nauwe samenwerking met buurgemeenten,

Economie en Werken 30

Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH) en de provincie Zuid-Holland voor het realiseren van een campusontwikkeling met ecosysteem die complementair is aan de regionale ambities. Zo hebben we een samenwerkingsovereenkomst met de gemeente Delft gesloten om studentenhuisvesting te realiseren rondom de te ontwikkelen campus. Samen met Kadans Science Partner werken we aan de ontwikkeling van de campuslocatie At the Park waar werken, leren en verblijven samenkomen. Op At the Park is het Rijswijk Center for Sustainable GeoEnergy (RCSG) gevestigd. Het voormalig olie- en gasboringen fieldlab van Shell is nu een open innovatiecentrum voor onderzoek naar renewable (geo)energy en boringen. Via de ontwikkeling van REDIN (Rijswijk Educatie en Informatiecentrum) jagen we verdere samenwerking met onderwijs en de arbeidsmarkt aan. De eerste verkenningen voor een verdere Privaat Publieke Samenwerking met (vak)onderwijs, organisaties en (innovatieve) bedrijven aangejaagd op de thema’s educatie, kennis, innovatie en energietransitie hebben inmiddels plaatsgevonden. Er is grote interesse naar samenwerking op gebied van voorlichting, educatie, (vak)opleiding en business-to-business. Rijswijk heeft in 2021 direct naast het RCSG een fysieke informatie- en bezoekerslocatie ‘de Energy Cave’ ingericht.

Zowel bedrijven, onderwijs als de arbeidsmarkt hebben grote interesse voor de campuslocatie waar talenten in elkaars nabijheid kunnen worden opgeleid. De Energy Cave is een multifunctioneel inzetbare locatie, een experience center, welke gebruikt kan worden als bezoekers- en informatiecentrum, als vergader- en netwerklocatie en als leslocatie voor onderwijs-, vakopleidings- en of moduleprogramma’s. In de Energy Cave wordt de toepassing van geothermie fysiek zichtbaar gemaakt. Ook de regio ziet de economische meerwaarde van de campus met ecosysteem voor de regio. Zo dragen zowel de MRDH, Provincie Zuid-Holland als gemeente Den Haag financieel bij aan deze ontwikkeling en vanuit Rijswijk jagen we de verdere doorontwikkeling ook aan via het coronamaatregelen-pakket Samen Rijswijk! Havengebied Vanuit de Toekomstvisie wordt dit deelgebied van de Plaspoelpolder getransformeerd naar een locatie waar ondernemerschap en bedrijvigheid wordt gecombineerd met woningbouw en voorzieningen. In maart 2021 is het ontwikkelkader vastgesteld wat richtlijnen biedt voor de ontwikkelingen die de komende jaren in gang worden gezet. Het ontwikkelkader biedt ruimte voor maximaal 2.500 woningen, 70.000 m2 bedrijvigheid en 30.000 m2 commerciële voorzieningen in het Havenkwartier.

Hiervoor werken we samen met de Metropoolregio Rotterdam Den Haag en Provincie Zuid-Holland om samen een antwoord te vinden op de regionale vraag naar bedrijfsmatig vastgoed en afstemming betreffende watergebonden bedrijvigheid. Door de MRDH en de provincie Zuid Holland is vastgesteld dat Rijswijk geen watergebonden bedrijvigheid kent en dus ook geen verplichting heeft om watergebonden bedrijvigheid te huisvesten in het Havenkwartier. In 2021 zijn er drie intentieovereenkomsten (Nijverheidsstraat 1, Burgemeester Elsenlaan 325 en Burgemeester Elsenlaan 329) getekend met ontwikkelaars in de eerste fase van de herontwikkeling. In deze ontwikkeling wordt 13.606 m2 perceeloppervlakte verouderd bedrijfsmatig vastgoed en leegstaande kantoorruimte getransformeerd naar 10.400 m2 nieuw hoogwaardige bedrijfsruimten en voorzieningen. Middengebied In samenwerking met het Industrieschap Plaspoelpolder (IPP) en de Belangen Bedrijven Rijswijk (BBR) is er, middels een investerings- en uitvoeringsagenda, extra aandacht voor de revitalisering van het middengebied van de Plaspoelpolder, waar ook de Treubstraat deel van uit maakt. Partijen hebben een samenwerkingsovereenkomst ondertekend. De focus van de samenwerking ligt op het bieden van ruimte voor ondernemerschap, het versterken van het ondernemers- en vestigingsklimaat en het versterken van de organisatiegraad.

Concreet heeft dit geleid tot diverse activiteiten, waaronder; het aanpakken van verloedering door onder

Economie en Werken 31

meer het weghalen van een aantal zogenoemde weeskruisen en een gezamenlijke clean-up dag, een aantal netwerkbijeenkomsten, een gezamenlijke eerste aanzet voor de positionering van het Middengebied en het aan de slag gaan met een kansenzone. De positionering van het Middengebied wordt mede gefinancierd vanuit het coronamaatregelenpakket. De kansenzone betreft het aanwijzen van een aantal panden en objecten waarvan in samenspraak met betrokken eigenaren en potentiële nieuwe marktpartijen besloten is deze te transformeren en/of te herontwikkelen naar nieuw bedrijfsmatig vastgoed. Daarnaast heeft het IPP ook vastgoed in de Plaspoelpolder in eigendom en levert het IPP met de (her)ontwikkeling van oude werklocaties/objecten actieve bijdragen aan de uitvoering van de Toekomstvisie Plaspoelpolder en het behouden en uitbreiden van ruimte voor werkgelegenheid. Herontwikkeling en positionering Bogaard Stadscentrum De komende jaren staat in het teken aan het uitvoeren van het vastgestelde masterplan Bogaard Stadscentrum en de herinrichting van het Bogaardplein, zo ook 2021. Bogaard Stadscentrum wordt getransformeerd naar een stadscentrum met een compacter winkelcentrum en een levendig verblijfsgebied met meer diversiteit aan functies. Daarnaast hebben we invulling gegeven aan de positionering van het nieuwe stadscentrum met o.a.

een nieuw beeldmerk, gebiedscommunicatie over deelprojecten en de daaraan gelieerde verbouwingswerkzaamheden, zodat het winkelcentrum aantrekkelijk blijft als vestigingslocatie voor ondernemers en als verblijfsgebied voor bezoekers. Versterking historisch karakter winkelcentrum Oud Rijswijk Het winkelcentrum in Oud Rijswijk is een aantrekkelijk winkelgebied voor ondernemers en bezoekers. Oud-Rijswijk heeft juist een dorps karakteristiek ambachtelijk karakter dat grote steden om ons heen missen en we trots op zijn. Dit is niet alleen te danken aan de mooie historische locatie, maar zeker ook aan de actieve ondernemers en samenwerking en uitvoering van activiteiten uit de BIZ (de bedrijven investeringszone Oud Rijswijk); we hebben ingezet op vernieuwen en het verbeteren van de positionering van het oude historische centrum door samen met de ondernemers het historisch karakter te versterken via actieve gebiedscommunicatie en (ruimtelijke) aanpassingen in de openbare ruimte. Een mooi voorbeeld hier is de Hansken Bank die voor de kerk is geplaatst. Centrummanagement in winkelcentra Juist in deze periode waarin we als gemeente met de lokale ondernemers hard moeten werken aan de her- en de doorontwikkeling van de winkelcentra, is een goede samenwerking in het gebied cruciaal. Om die reden heeft de gemeente bijgedragen aan het centrummanagement van deze winkelcentra.

Het centrummanagement is de verbinder tussen de ondernemers, vastgoedeigenaren en gemeente als het gaat om organisatie en uitvoering op het gebied van marketingcommunicatie, evenementen en activiteiten die een belangrijke bijdrage hebben voor het winkelcentrum. Zij zijn het eerste aanspreekpunt voor lokale ondernemers, vastgoedeigenaren en gemeente. Concreet gaat het dan om het verbinden van alle stakeholders in het gebied, contacten met (potentiële) winkeliers en regie houden op de vertaling van de marketingcommunicatiestrategie voor het hele gebied. Andere werklocaties Het vastgoedaanbod op de kantorenmarkt en de vraag naar juist bedrijfsmatig vastgoed vragen om een heldere strategie en visie, zodat Rijswijk als locatie wordt gezien om te investeren en te ondernemen. Voor de diverse werklocaties stellen we een lange termijn visie op, de Rijswijkse strategie werklocaties. De centrale vraag van deze strategie is op welke wijze de Rijswijkse werklocaties optimaal kunnen bijdragen aan de economische vitaliteit en duurzame ontwikkeling van de stad. Het beleid moet resulteren in het beter benutten van de Rijswijkse werklocaties, waarbij vraag en aanbod van bedrijfsruimte en kantoren in balans is. De strategie is vanuit economisch oogpunt geschreven en betreft ook een economische visie op de kansen voor toekomstbestendige

Economie en Werken 32

werklocaties. Wel is mede input geleverd vanuit andere disciplines zoals ruimte en mobiliteit om de belangrijkste knelpunten vanuit die zijde reeds benoemd te hebben. Dit in het kader van ambitiebepaling en verwachtingsmanagement. Verschillende participatiebijeenkomsten hebben bijgedragen om ondernemers bij de visie te betrekken en kansen en bedreigen inzichtelijk te maken voor deze locaties en te komen tot een gezamenlijke aanpak om toekomstbestendige werklocaties te waarborgen. Regionale samenwerking In het realiseren van de plannen voor de Plaspoelpolder is met de provincie Zuid-Holland en de gemeenten Rijswijk, Den Haag, Leidschendam-Voorburg en Delft op 30 maart 2021 het Woonwerkakkoord light ondertekend. Het woon-werkakkoord heeft als doel om versnelling van woningbouw op korte termijn te realiseren. Echter heeft het ook als doel om voldoende ruimte voor bedrijvigheid in de regio beschikbaar te houden. De Plaspoelpolder is daarbij een van de werklocaties waar wonen mogelijk wordt gemaakt en toegestaan door de gemeente in relatie tot het beter benutten van de bestaande ruimte voor werken in het Middengebied, maar ook op de andere werklocaties in Rijswijk. Samen met de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH) wordt eveneens gewerkt aan de transformatie van leegstaand kantoren vastgoed, revitalisering van bedrijventerreinen en winkelgebieden.

De MRDH ondersteunt Rijswijk met kennis en financiën. Accountmanagement en lokale samenwerking 3. Een rode loper voor ondernemers Excellente dienstverlening Op basis van het projectplan Ondernemers op de troon heeft de dienstverlening naar ondernemers toe prioriteit vanuit het accountmanagement. Dit betekent onder andere meer aandacht voor vraaggerichte dienstverlening. Daarbij is het belangrijk om helder te krijgen wat de ondernemer wil: wat vraagt hij/zij nu daadwerkelijk van ons. Ook 2021 stond in het teken van beperkingen vanwege COVID-19. Juist in deze moeilijke tijd, waarin ondernemers werden beperkt of helemaal niet konden ondernemen, stonden de accountmanagers klaar om ondernemers te helpen met hun vragen en het komen tot passende oplossingen. Accountmanagement en lokale samenwerking Met het projectplan Ondernemers op de troon zeggen wij: Team Economie staat voor u klaar! Bekendheid, vindbaarheid en herkenbaarheid zijn belangrijke uitgangspunten hierbij. Ondanks alle beperkingen om fysiek bij elkaar te komen vanwege het coronavirus heeft het accountmanagement ingezet op het bestendigen van duurzame relaties met individuele ondernemers, waaronder de strategische accounts die een groot aandeel hebben in de lokale economie. Binnen alle (on)mogelijkheden stond de dienstverlening aan ondernemers voorop.

Het digitale wekelijkse spreekuur “Rijswijk in business – Digitale Open Coffee” is voortgezet. Kennismaking met nieuwe ondernemers vond digitaal plaats, indien noodzakelijk, en zodra het even kon bezochten de accountmanagers ondernemers weer fysiek. Gelet op alle ontwikkelingen in Rijswijk op het gebied van woningbouw en gebiedstransformaties is in 2021 gekozen om meer focus aan te brengen in het accountmanagement. Zo is er voor gekozen om meer in te zetten op de branches: Energie, Zorg, Horeca en Intellectual Property (IP). Vanuit de ontwikkelingen rondom At the Park met REDIN en de aanwezigheid van RCSG is voor het thema Energie gekozen om het ecosysteem verder uit te bouwen. Meer woningen betekent automatisch meer inwoners en dus is aandacht op Zorg eveneens van belang. Nieuwe bewoners en ondernemers willen graag voldoende voorzieningen in de directe omgeving hebben, het behouden en uitbreiden van het bestaande aanbod aan horeca is daarmee ook belangrijk geworden. Tot slot is de aanwezigheid van European Patent Office een USP voor Rijswijk, evenals de aanwezig van diverse startups en

Economie en Werken 33

scale-ups. Het bouwen van een ecosysteem rondom Intellectual Property is daarmee zeer voor de hand liggend. Belangen Bedrijven Rijswijk (BBR) Ondanks het uitblijven van fysieke netwerkbijeenkomsten in 2021 is de samenwerking met de BBR onveranderd voortgezet. In samenspraak is gekeken naar de mogelijkheden om ondernemers verder te helpen in lastige tijden. Regionale samenwerking Het accountmanagement stopt niet bij onze gemeente grenzen. Het Industrieschap Plaspoelpolder (IPP) en Businesspark Haaglanden (BPH) zijn twee belangrijke regionale samenwerkingsorganisaties waarin gemeente Rijswijk deelneemt. Er is een regionaal tekort aan kleinschalig bedrijfsmatig vastgoed en we hebben grote opgaven voor gebiedsontwikkeling rondom transformatie en herstructurering. Zowel het IPP als het BPH houden zich hier ook mee bezig. BPH is een regionale samenwerking met de gemeenten Den Haag, Midden-Delfland, Pijnacker-Nootdorp, Zoetermeer, Leidschendam-Voorburg en Delft. BPH fungeert enerzijds als regionaal loket voor ondernemers die zoeken naar een nieuwbouwkavel of nieuwe locatie voor hun huisvesting. Tevens is BPH een kennisen netwerkorganisatie. De deelnemende gemeenten werken samen aan het vestigingsklimaat van de Haaglanden regio en het behouden en uitbreiden van de werkgelegenheid in de regio.

BPH kan op de schaal van de Haaglanden regio uitvoeringsgericht te werk gaan en staat met het Frontoffice (bestaande uit accountmanagers van de deelnemende gemeenten) dicht bij de vragen uit de markt. Rijswijk is al deelnemer vanaf het eerste uur en ook in 2021 is onze deelname voortgezet. In 2021 is de uitbreiding van BPH met drie gemeenten (Delft, Zoetermeer en Leidschendam – Voorburg) geformaliseerd. Met het IPP wordt periodiek overlegd door de accountmanagers om de laatste ontwikkelingen te bespreken met betrekking tot ontwikkelingen die kansen bieden voor lokale of regionale ondernemers. Ook wordt onderling de samenwerking gezocht met collega’s uit de regio. Zo is er overleg geweest tussen de accountmanagers van de gemeente Rijswijk en de gemeente Delft om te onderzoeken hoe de samenwerking verbeterd kan worden om Delftse ondernemers in Rijswijk te huisvesten, om zodoende meer werkgelegenheid voor de regio te behouden. Dit mede als uitwerking van de getekende bestuursovereenkomst tussen Delft en Rijswijk inzake het versterken van de onderlinge samenwerking. Naast de regionale samenwerking vanuit het BPH zijn er vanuit de accountmanagement gezamenlijk ondernemers bezocht met de collega’s van The Hague Business Agency en Innovation Quarter. Interne samenwerking Om ondernemers zo goed mogelijk van dienst te zijn is ook de interne samenwerking met verschillende afdelingen geïntensiveerd.

Waar de samenwerking tussen de accountmanagers van Economie en WSP al langer loopt, is er ook periodiek afstemming met het Horecaloket. Ook is er met het Sociaal Domein samengewerkt aan de verbetering van de dienstverlening aan ondernemers met een financieel lastige positie (BBZ, heroriëntatie, etc.). 4. Borgen van voldoende werkgelegenheid Ruimte voor werkgelegenheid Een groeiend aantal inwoners betekent dat we meer banen willen creëren. Verstedelijking is niet alleen meer wonen toevoegen, maar ook meer werken. Als we bedrijven en organisaties willen behouden, aantrekken en laten starten vraagt dit om voldoende en kwalitatief goede vestigingsmogelijkheden, goed accountmanagement en goede dienstverlening. Dat dit niet altijd voldoende is blijkt soms uit het vertrek van grote organisaties die hun keuzes baseren op andere afwegingen, maar accountmanagement zorgt wel dat andere zich juist weer wel willen vestigen. Daarbij is het belangrijk om te realiseren dat het MKB over het algemeen de banenmotor is.

Economie en Werken 34

Met de positioneringsstrategie van het Middengebied van de Plaspoelpolder, de strategiewerklocaties voor Rijswijk, de samenwerking in BPH en het Woon-werkakkoord wordt in brede zin ingezet op het behouden van ruimte voor ondernemen en het beter benutten van de bestaande ruimte.

Wat heeft het gekost? Exploitatie (bedragen x € 1.000) Economie en Werken 3100 Economische aangelegenheden Saldo 3300 Nutsbedrijven Saldo Programmatotalen

873 181 -692

Gewijzigde raming 2021 1.345 365 -979

165 165 873 346 -527

365 365 1.345 731 -614

Primitief 2021 Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten

Saldo

Realisatie Afwijking 2021 (+ = voordeel) 1.040 304 379 13 -662 318 366 366 1.040 745 -295

1 1 304 14 319

Toelichting op de afwijkingen: 3100 Economische aangelegenheden Lasten voordeel € 304.000 Er is een voordeel op de lasten ontstaan als gevolg van het feit dat er minder handhavingskosten zijn gemaakt in de winkelgebieden. Daarnaast zijn de lasten zoals begroot in het Coronamaatregelenpakket voor 2021 voor een groot gedeelte niet in 2021 gemaakt. Deze lasten zijn ook niet onttrokken uit de bestemmingsreserve Coronamaatregelenpakket. (zie verklaring nadeel op mutaties reserves). Investeringen Investeringen (bedragen x € 1.000) Vergroening en verfraaiing Bogaardplein Fase 2 Bogaardplein2 Verbeteren straatbeeld Treubstraat fase 3 Eindtotaal

Begr. Lasten

Werk. Lasten

Saldo lasten

1.667 286

1.667 176

110

600 2.553

1.843

600 710

Begr. Baten

Werk. Baten

Saldo baten

Economie en Werken 35

Onderwijs Wat wilden we bereiken? Visie op het programma & opgave Jeugdigen moeten zich vrij en in veiligheid kunnen ontwikkelen om te kunnen opgroeien tot verantwoordelijke, zelfstandige, zelfredzame en maatschappelijk betrokken volwassenen. Primair zijn ouders verantwoordelijk voor het welbevinden van hun kinderen. Daar waar zij hier tijdelijk niet toe in staat zijn, krijgen zij een steuntje in de rug. De gemeente Rijswijk zet actief in op het creëren en stimuleren van een zo goed mogelijk opgroei- en ontwikkelklimaat. Eventuele problemen worden zo vroeg mogelijk gesignaleerd en opgelost zodat zwaardere (jeugd)hulp voorkomen kan worden. Het onderwijs en de aanbieders van diverse jeugdactiviteiten op het gebied van sport, spel, kunst, cultuur en vrijetijdsbesteding spelen hierin, naast de ouders, een hoofdrol. Ze zijn essentieel voor de wijze waarop jeugdigen zich kunnen ontwikkelen en ontplooien, zodat zij als jongvolwassenen klaar zijn voor hun zelfstandige deelname aan de maatschappij. Het beleid is erop gericht om alle jeugdigen dezelfde kansen te bieden vanuit een positieve benadering waarbij een preventieve aanpak vooropstaat. Doelstellingen 1. Opgroeien en Opvoeden: Door een gezamenlijke inzet realiseren we een breed, laagdrempelig en op elkaar afgestemd aanbod van opvoedings- en ontwikkelingsondersteuning.

De vraag van ouders en hun kinderen in de leeftijd van 0 tot 23 jaar staat hierbij centraal. Hierbij wordt goed aangesloten op de diverse levensfasen en de daarbij behorende vragen. 2. Educatie: Iedere in Rijswijk wonende jeugdige heeft recht op onderwijs op een voor hem/haar passende plek en behaalt, indien mogelijk, een startkwalificatie (een diploma havo, vwo, mbo2 of hoger). Het optimaal ontwikkelen van het individueel talent is hierbij een belangrijk uitgangspunt. Er zijn geen thuiszitters en het aantal voortijdig schoolverlaters wordt teruggebracht en, indien mogelijk, weer succesvol teruggeleid naar school. Er is een goede aansluiting met het bedrijfsleven en er is voldoende aanbod van stageplekken. 3. Persoonlijke ontwikkeling: Jeugdigen ontwikkelen zich breed en ontdekken hun talenten. Hierbij is het streven dat zij doorstromen naar het regulier aanbod op het gebied van sport, kunst en cultuur, techniek, natuur en milieu en taal. Beleidsindicatoren verplicht Indicator Absoluut verzuim aantal per 1.000 leerlingen Relatief verzuim aantal per 1.000 leerlingen Voortijdig schoolverlaters (VSV-ers)

Begroting 2021 3,0 42 < 2,2%

Realisatie 2021 4,0 31 2,1%

Toelichting verplichte indicatoren Absoluut verzuim De verplichte indicator ‘Absoluut verzuim’ is het aantal leerplichtige leerlingen per 1000 leerlingen dat in dat schooljaar op enig moment niet staat ingeschreven op een school of onderwijsinstelling. De Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) is aangewezen als gegevensbron. De laatst gepubliceerde gegevens bij DUO zijn van het schooljaar 2018-2019. Het aantal Rijswijkse absoluut verzuimers was toen 4,0 leerlingen per 1000 leerlingen. In absolute getallen ging het toen om 27 leerlingen. In schooljaar daarvoor (2017-2018) was het aantal Rijswijkse absoluut verzuimers 3,5 per 1.000 leerlingen; in absolute getallen 23 leerlingen.

Onderwijs 36

Relatief verzuim De verplichte indicator ‘Relatief verzuim’ is het aantal leerplichtige leerlingen per 1000 leerlingen dat staat ingeschreven op een school of onderwijsinstelling maar deze niet of niet geregeld bezoekt. DUO is aangewezen als gegevensbron. De laatst gepubliceerde gegevens zijn van het schooljaar 2018-2019. Het aantal Rijswijkse relatief verzuimers was toen 31 leerlingen per 1.000 leerlingen. In absolute getallen ging het toen om 210 leerlingen. In het schooljaar daarvoor (2017-2018) waren het 44 leerlingen per 1.000 leerlingen; in absolute getallen 306 leerlingen. Voortijdig schoolverlaters (VSV-ers) De verplichte indicator ‘VSV-ers’ is het percentage van het totaal aantal 12- tot 23-jarigen dat zonder startkwalificatie (minimaal diploma mbo2, havo of vwo) het onderwijs verlaat. Ingrado/DUO is aangewezen als gegevensbron. De laatst gepubliceerde gegevens zijn van het schooljaar 2018-2019. Het percentage VSV-ers van de Rijswijkse VO/MBO-scholen was 2,1%. In absolute getallen gaat het om 60 jeugdigen, In het schooljaar 2017-2018 was het percentage 2,5% en ging het ook om 60 jeugdigen. De cijfers van DUO hebben betrekking op de postcode en gemeente waar de scholen gevestigd zijn. Dit betekent dat het genoemde percentage niet alleen betrekking heeft op Rijswijkse leerlingen.

Beleidsindicatoren optioneel Indicator Voldoende kindplaatsen Voorschoolse educatie Aantal projecten samen met het Team Brede Impuls De Ontdekkers bieden door het jaar heen diverse activiteiten in verschillende wijken Alle reguliere basisscholen zijn vertegenwoordigd in de Raad van Kinderrechten- ambassadeurs De Raad van Jongeren- ambassadeurs geeft gevraagd en ongevraagd advies op minimaal 3 onderwerpen

Begroting 2021 150 18 8

Realisaie 2021 150 15 11

10

11

4

4

Toelichting indicatoren Voldoende kindplaatsen Voorschoolse educatie De gemeente streeft ernaar dat er voor alle peuters met een geconstateerde taalachterstand een plek beschikbaar is op een Rijswijkse peuterspeelschool voor het krijgen van voorschoolse educatie. Hiermee wordt de taalachterstand verminderd of ingehaald en worden zij goed voorbereid op de basisschool. Ouders zijn vrij om te kiezen om van deze voorziening in Rijswijk gebruik te maken. Met het aanbieden van in totaal 150 plaatsen is er in ieder geval voldoende plaats om alle Rijswijkse kinderen met een indicatie ook in Rijswijk naar een peuterspeelschool te laten gaan. Aantal projecten samen met het Team Brede Impuls In het kader van de Brede Regeling Combinatiefuncties wordt intensieve samenwerking gestimuleerd tussen diverse partners, waaronder scholen en het Team Brede Impuls. Binnen zo’n samenwerkingsverband wordt een school- en/of wijkprogramma gerealiseerd op het gebied van natuur, taal, techniek, cultuur en sport. Het streven is een groei naar 20 projecten/programma’s in 2024. De Ontdekkers bieden door het jaar heen diverse activiteiten in verschillende wijken De Ontdekkers bieden het hele jaar door, zowel tijdens als na schooltijd en in de vakanties, een divers en laagdrempelig programma van kinder- en jeugdactiviteiten.

Het streven is dat gedurende het jaar in alle 11 de wijken van Rijswijk één of meerdere activiteiten plaatsvinden. Via een gestage groei naar 10 wijken in 2024 willen we dit realiseren.

Onderwijs 37

Alle reguliere basisscholen zijn vertegenwoordigd in de Raad van Kinderrechtenambassadeurs De Raad van kinderrechtenambassadeurs bestaat uit leerlingen van groep 7 van de Rijswijkse basisscholen. De ambitie is dat alle 16 reguliere Rijswijkse basisscholen zijn vertegenwoordigd in de Raad. Het streven is om hier de komende jaren gestaag naar toe te groeien. De Raad van Jongerenambassadeurs geeft gevraagd en ongevraagd advies over minimaal 3 onderwerpen Het streven is om de Raad van Jongerenambassadeurs meer te gaan betrekken bij het vormgeven van het gemeentelijk beleid. Als indicator hiervoor is het aantal gevraagde en ongevraagde adviezen van de Raad gekozen.

Wat hebben we er voor gedaan? We werken met de ambitie om, samen met organisaties die met jeugd werken, het beleid en de uitvoering af te stemmen en de organisaties te laten samenwerken. Hierbij blijven de volgende punten van belang: • Jeugdigen staan centraal; • Versterken van eigen kracht; • Integrale aanpak; • Jeugdparticipatie. Preventief aanbod De gemeente stimuleert, faciliteert en verbindt partijen zodat er een samenhangend en sluitend stelsel van voorzieningen aanwezig is. Daar waar gezinnen (tijdelijk) niet in staat zijn om knelpunten met betrekking tot opvoeding op te lossen, wordt dit vroeg gesignaleerd en worden jeugdigen en/of hun ouders toegeleid naar passende, preventieve, voorzieningen met als doel een zwaardere zorgvraag te voorkomen, dan wel te beperken. Het CJG heeft daarbij een centrale rol in de opvoedingsondersteuning aan jeugdigen en de ouders. Met de komst van de nieuwe coördinator CJG is er in 2021 veel aangepakt. Er is een behoefte onderzoek gedaan onder alle scholen, de CJG-website met de sociale kaart zijn onder de loep genomen en verbeterd en de contacten met de maatschappelijke partners zijn verstevigd. Voorkomen en bestrijden van onderwijsachterstanden en bevorderen van taalvaardigheid Het voorkomen en bestrijden van onderwijsachterstanden vraagt om een vroegtijdige aanpak die op maat gesneden is.

Het beheersen van de Nederlandse taal is hierbij een essentieel onderdeel. Daarom maken we samen met de partners zoals het onderwijs, de kinderopvang en de bibliotheek afspraken om de taalvaardigheid al vanaf jonge leeftijd te vergroten. Peuters met een (dreigende) achterstand worden actief toegeleid naar de voorschoolse educatie. De voorschoolse educatie loopt door in de vroegschoolse educatie in het basisonderwijs. Met het onderwijs en de kinderopvang is in 2021 een traject gestart om te komen tot (hernieuwde) prestatieafspraken over de resultaten van de voor- en vroegschoolse educatie en de monitoring daarvan. Een doorgaande lijn en een goede overdracht maakt onderdeel uit van de afspraken. In de loop van 2022 wordt dit traject voltooid en vindt implementatie van de afspraken plaats. In het kader van volwasseneneducatie biedt het ROC Mondriaan, in overleg met de gemeente, een educatieaanbod dat zich richt op lezen en schrijven voor laagtaalvaardige volwassenen (NT1 en NT2). De gemeente stimuleert actief de toeleiding naar dit aanbod onder andere door het Taalhuis. In 2021 is in de arbeidsmarktregio Haaglanden gemeentelijk samengewerkt aan het opstellen van een regionaal programma Aanpak Laaggeletterdheid. Dit plan is in april 2021 vastgesteld. Dit regionale plan wordt uitgewerkt in een nieuw lokaal beleidsplan “Taal in Rijswijk”.

Hierin zijn onder meer een verdere versterking van het lokale taalaanbod en de samenwerking in de taalketen en het Taalhuis speerpunten. “Taal in Rijswijk” wordt in het 1ste kwartaal 2022 aangeboden aan de raad.

Onderwijs 38

Passend onderwijs en voorkomen van schooluitval Iedere leerling volgt zo passend mogelijk onderwijs. Meestal is dat op een reguliere school. Maar soms is dat niet mogelijk of kan dit alleen met een jeugdhulp arrangement. Scholen hebben een goed zicht op de kinderen en kunnen problemen vroegtijdig signaleren. Het schoolmaatschappelijk werk verzorgt preventieve en kortdurende hulp, en vervult de schakelfunctie tussen het onderwijs en het Jeugdteam. Binnen het jeugdteam is voor iedere school een maatje aangewezen zodat er snel binnen de driehoek onderwijs-schoolmaatschappelijk werk-jeugdteam geschakeld wordt. Ook team leerplicht kan, indien nodig, een belangrijke preventieve taak binnen deze driehoek vervullen. Binnen de samenwerking die we in het kader van Passend onderwijs hebben met de samenwerkingsverbanden PO en VO en de twee andere gemeenten (Den Haag en LeidschendamVoorburg) die vallen onder deze samenwerkingsverbanden is begin 2021 een visie en ambitiedocument opgesteld op het gebied van de samenwerking tussen het onderwijs en jeugd(hulp). Hierbinnen zijn diverse verbeteracties benoemd. In het kader van het opstellen van de nieuwe regiovisie Jeugdhulp is op H10 niveau gesproken met alle samenwerkingsverbanden passend onderwijs die binnen de H10 werkzaam zijn. Daarbij is de visie en de verbeterpunten uit het ambitiedocument van de H3 gemeenten en beide samenwerkingsverbanden ingebracht.

Hierdoor vullen beide documenten elkaar naadloos aan. Op lokaal niveau is de kennisdeling en samenwerking die al bestond onder de naam “dynamische werkagenda” nieuw leven ingeblazen onder de nieuwe naam “Elkaar Versterken”. Hierbij wordt intensief samengewerkt door beleid onderwijs en beleid sociaal domein. Samen met een aantal kernpartners is er een werkgroep ingesteld en er is een gezamenlijke aanpak voor de lokale verbetering van de samenwerking tussen het onderwijs en de zorg voor jeugd opgesteld. Hierin zijn de actiepunten met betrekking tot het onderwijs uit het “Actieplan Jeugd en WMO” verwerkt. Er is een 1ste netwerkbijeenkomst georganiseerd voor IB-ers en (zorg)professionals waarbij de aanpak is besproken en kennis is gedeeld over de diverse ontwikkelingen op lokaal en regionaal gebied. Deze netwerkbijeenkomst is zeer gewaardeerd en zullen 2 á 3 keer per jaar worden georganiseerd. Andere onderwerpen binnen deze samenwerking is het opstellen en implementeren van de samenwerkingsafspraken, de uitrol van het “viermanschap” (naar aanleiding van de succesvolle pilot op de Godfried Bomansschool) over meerdere scholen in Rijswijk, het opstellen en implementeren van een afwegingskader zorg-onderwijs voor de professionals op school en in het jeugdteam en het dichter bij het onderwijs en vraaggericht positioneren van het preventieve aanbod opvoeden en opgroeien.

Onderwijshuisvesting De gemeente is wettelijk verplicht om te zorgen voor voldoende huisvesting voor de scholen. Samen met de schoolbesturen werken we aan een goede kwaliteit van de schoolgebouwen en dragen daarmee bij aan de ontwikkeling en leerprestaties van kinderen en het werkplezier van de leerkrachten. In samenspraak met de schoolbesturen PO en VO zijn de ambities en huisvestingsvraagstukken uitgewerkt en vastgelegd in het Integraal Huisvesting Plan (IHP) wat in oktober 2021 is vastgesteld. Dit IHP bepaalt de kaders waarbinnen de gemeente, samen met de schoolbesturen, de komende 20 jaar investeert in de onderwijshuisvesting. Het IHP prevaleert voor het aanvragen van voorzieningen boven de verordening en vervangt de aanvraagprocedure voor nieuwbouw en overige voor blijvend of tijdelijk gebruik bestemde voorzieningen. Met de schoolbesturen is de afspraak gemaakt dat er geen gebruik wordt gemaakt van de route via de verordening. Aanvragen voortkomend uit het IHP worden impliciet geacht een aanvraag te zijn op grond van de verordening, dit is ook op deze wijze in de nieuwe verordening vastgelegd. Vanwege de toenemende integratie van onderwijs en kinderopvang zijn ook de kinderopvangorganisaties bij het IHP betrokken.

Onderwijs 39

Aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt In december 2019 is het Plan van Aanpak aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt “Nieuwe Onderwijs Energie” (NOER) door het college vastgesteld. Het plan richt zich op het versterken van de driehoek tussen het vak van docent, het onderwijs voor de leerling en het bedrijfsleven. De focus ligt hierbij op voldoende en aansprekende stageplaatsen op het VMBO, het voorkomen van uitval op school en een goede voorbereiding van leerlingen op het arbeidsproces. In 2021 hebben we doorgewerkt aan programma’s gericht op het verkennen van de arbeidsmarkt, het verbeteren van de aansluiting en betrokkenheid van het bedrijfsleven en het ontwikkelen van nieuw onderwijs dat (nog beter) aansluit op de banen van de toekomst. Met betrekking tot deze laatste ligt daarbij een grote focus op nieuwe vormen van techniek en nieuwe vormen van energie, passend bij het maatschappelijke vraagstuk rondom de energietransitie waar we voor staan. Tegelijkertijd lag de focust in 2021 -mede ingegeven door de Corona situatie- vooral op contact met leerlingen, docenten en professionals uit het bedrijfsleven. Er zijn in samenwerking met JINC grote aantallen (digitale) bliksemstages georganiseerd; met het Van Vredenburch College en het Rijswijks Lyceum werken we samen aan het opzetten van werkveldcommissies.

Hierbij gaat het enerzijds om het waarborgen van de onderwijskwaliteit door te toetsen en advies in te winnen vanuit het externe werkveld. Anderzijds moet het eenvoudiger de verbinding leggen met externe organisaties passend bij de profielen voor (nog meer) stages, opdrachten en gastlessen. Onder andere de BBR, de accountmanagers van de gemeente en het WSP vervullen hierin een belangrijke rol. In het kader van de thema’s Energietransitie en Techniek onderwijs, verkennen we samen met Sterk Techniek Onderwijs Haaglanden (STOHA) een awareness programma voor het VMBO, werken we met Darel Education samen aan een Masterclass Energietransitie voor het VMBO en bovenbouw Havo/VWO en hebben we voor het Primair Onderwijs (PO) twee toolboxen energietransitie aangeschaft, welke als lesmateriaal door docenten ingezet kunnen worden. Dit gebeurt in samenwerking met Natuur- & Milieu educatie van de gemeente Den Haag. Alle bovengenoemde ontwikkelingen worden geborgd in de nieuw op te zetten publiek-privatesamenwerking (PPS) rondom Geothermie & Energietransitie (REDIN) waar eind 2021 een eerste stap mee is gezet. Brede regeling combinatiefuncties (Team Brede Impuls) Vanaf 2020 is de Brede regeling combinatiefuncties uitgebreid van 7,01 naar 8,76 fte. De uitbreiding wordt onder andere ingezet ten behoeve van het versterken van het verenigingsleven.

Afgelopen jaar hebben 15 projecten (aangepast) doorgang kunnen vinden. De Ontdekkers Het aanbod van de vakantieactiviteiten en het cursusaanbod blijft continue inspringen op de behoefte van de kinderen maar ook op trends. Er is veel aandacht om een gevarieerd programma-aanbod aan te bieden. Om het aanbod te kunnen realiseren wordt samengewerkt met diverse lokale aanbieders op het gebied van sport, cultuur, natuur, taal, techniek en verkeer. De Ontdekkers hebben als doel dat de kinderen kennismaken, ontdekken, verdiepen, verbreden en verbinden. Hiermee worden de kinderen mede gestimuleerd om lid te worden van één van de lokale verenigingen. De activiteiten vinden zo veel mogelijk plaats in alle wijken van Rijswijk. Ondanks de beperkingen door de coronapandemie is er in 2021 een vol activiteitenprogramma georganiseerd, zowel met fysieke bijeenkomsten als digitaal. In alle elf de wijken van Rijswijk zijn deelnemers geworven. Waar mogelijk worden de activiteiten in alle wijken ook fysiek georganiseerd. Waar dit niet mogelijk is, wordt een locatie dichtbij gezocht die goed bereikbaar is. In alle vakantieweken zijn er activiteiten georganiseerd, in de zomervakantie zes weken lang. Er wordt samengewerkt door verschillende partners waaronder Welzijn Rijswijk, Don Bosco en zelfstandige aanbieders.

Onderwijs 40

De Helden van de Natuur Helden van de Natuur is een binnen- en buitenschools programma met verschillende activiteiten om jeugdigen en hun ouders te stimuleren meer naar buiten te gaan en op avontuur te gaan in de natuur. Binnen schooltijd leren jeugdigen over natuur- en milieu in lessen gegeven door groenpartners, leerkrachten en vrijwilligers. Buiten schooltijd kunnen jeugdigen deelnemen aan activiteiten die hen stimuleren om ook in hun vrije tijd meer bewust met de natuur om te gaan. Verder worden binnen het programma “Helden van de Natuur” netwerkbijeenkomsten georganiseerd voor (groen)partners uit Rijswijk. In 2021 zijn er binnen Helden van de Natuur aangepast aan de coronamaatregelen, activiteiten georganiseerd. Het was moeilijk om klassen uit te nodigen of lessen op school te verzorgen omdat de maatregelen dit niet toelieten. Een mooi voorbeeld van een activiteit zijn de natuur familiewandelingen die digitaal mogelijk zijn gemaakt. Dit is een samenwerking tussen Haaglanden Beweegt, Welzijn Rijswijk en IVN. Er zijn twee netwerkbijeenkomsten georganiseerd, 1 digitaal en 1 fysiek, waar groenpartners aanwezig zijn geweest. Uitwisseling en kennisdeling stonden centraal, maar ook de verbinding tussen activiteiten voor volwassenen en die voor de jeugd. Een uitkomst hiervan is het uitbrengen van een gezamenlijke groenkalender.

Tussen Team Brede Impuls, De Ontdekkers en Helden van de Natuur bestaat een nauwe samenwerking. Al deze programma’s zijn gericht op kennismaking, verdieping, toeleiding naar bestaande activiteiten en verenigingen en borging. Jeugdparticipatie Bij het ontwikkelen van gemeentelijk beleid en de uitvoering daarvan betrekken we de jeugdigen; zij zijn tenslotte de volwassenen van de toekomst. Zo voeren we als gemeente actief het gesprek met jeugdigen en verlangen wij van uitvoerende partijen dat zij de jeugd ook actief betrekken bij het ontwikkelen en aanbieden van hun aanbod. Met de kinderrechtenambassadeurs van de basisscholen hebben we blijvende aandacht voor participatie en de rechten van kinderen en jongeren. Het doel is om betrokkenheid van kinderen en jongeren in maatschappelijke vraagstukken te creëren door hen gevraagd, maar ook ongevraagd advies te laten geven aan het gemeentebestuur. In 2021 hebben de SBO-scholen besloten ook deel te nemen en in de nieuwe raad voor Kinderrechtenambassadeurs zijn zij vertegenwoordigd met twee kinderen. De jeugdigen betrekken we op beleidsthema’s en onderwerpen die hen aanspreken, maar ook waar we als gemeente graag over willen praten. Het streven is om vanuit jongerenpanels de jeugdigen advies te vragen. De panels kunnen variëren qua samenstelling afhankelijk van de adviesvraag.

Vanuit de gemeente is dit de weg om jongerenambassadeurs nieuwe stijl op te zetten. In 2021 is hier een start mee gemaakt in de vorm van Speaking Minds en The Real Social. Gevolgen coronacrisis Na bijna twee jaar corona maatregelen en meerdere lockdowns weten we dat een groot aantal leerlingen onderwijsvertraging en vertraging in de sociaal-emotionele ontwikkeling opgelopen hebben. Hierdoor is de kansenongelijkheid vergroot. Het Rijk heeft 8,5 miljard uitgetrokken om deze vertraging in te lopen en kansengelijkheid te bevorderen onder de noemer Nationaal Programma Onderwijs. Onderwijs en gemeenten werken samen in het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) om deze ongelijkheid en achterstanden/leervertraging te verkleinen en/of weg te werken. Het onderwijs heeft voor de zomer van 2021 een plan van aanpak gemaakt voor de schooljaren 2021-2022 en 2022-2023 voor de besteding van de gelden die zij krijgen vanuit het NPO. Als gemeente hebben we de plannen van het onderwijs geanalyseerd en maken we afspraken met het onderwijs om, in aansluiting op hun plannen, maatregelen te nemen. Voor deze maatregelen wordt aansluiting gezocht op bestaande

Onderwijs 41

interventies en programma’s waardoor ze een duurzaam karakter hebben. Hierbij wordt ook de voorschoolse periode meegenomen. Tijdens de diverse (gedeeltelijke) lockdowns en andere maatregelen zijn de activiteiten van de diverse partners, in aangepaste vorm, uitgevoerd. De oudere jeugd (14+) is beter in beeld en met middelen uit het coronamaatregelenpakket, is er een activiteitenprogramma georganiseerd onder de naam “Expeditie Rijswijk”. Streven is om deze doelgroep goed in beeld te houden. Hiervoor wordt samengewerkt tussen Welzijn Rijswijk, Haaglanden Beweegt, Den Bosco, Epic Youth en gemeente.

Wat heeft het gekost? Exploitatie (bedragen x € 1.000) Onderwijs 4010 Huisvesting scholen Saldo 4030 Lokaal onderwijsbeleid Saldo 6500 Kinderopvang Saldo Programmatotalen

3.451 146 -3.305 2.096 136 -1.960 617

Gewijzigde raming 2021 2.905 170 -2.735 3.853 1.926 -1.927 744

-617 6.163 282 -5.882

-744 7.501 2.096 -5.405

Primitief 2021 Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten

Saldo

Realisatie Afwijking 2021 (+ = voordeel) 2.841 64 188 18 -2.653 81 3.559 294 1.973 47 -1.586 341 327 417 -327 6.727 2.161 -4.566

417 775 65 839

Toelichting op de afwijkingen: 4010 Huisvesting scholen Lasten voordeel € 64.000 De lagere lasten worden voornamelijk veroorzaakt doordat IKC Buitenrijck per 1 juli 2021 in plaats van de geplande 1 januari 2021 de lokalen aan de Van Rijnweg in gebruik genomen. 4030 Lokaal onderwijsbeleid Lasten voordeel € 294.000 Vanaf 2021 zijn we overgestapt op nieuwe vervoerscontracten voor zowel leerlingen- als jeugdwetvervoer. Door een begrotingstechnische verschuiving in de kosten van leerlingenvervoer naar jeugdwetvervoer is er een onderbesteding in dit product. Daarnaast is er vanuit het door de raad vastgestelde Coronamaatregelenpakket circa € 190.000 niet uitgegeven in 2021. Deze uitgaven zullen zeer waarschijnlijk in 2022 worden gedaan. Als gevolg hiervan is er ook geen onttrekking gedaan uit de bestemmingsreserve Coronamaatregelenpakket. Op het Gemeentelijk onderwijsachterstandbeleid is een onderschrijding van ongeveer € 46.000. Mede door corona en andere middelen die scholen/voorschoolse voorzieningen hadden (NPO-geld) was er dit jaar geen behoefte aan subsidie/bekostiging hiervoor bij de gemeente 6500 Kinderopvang Lasten voordeel € 417.000 Het voordeel op de lasten van het product Kinderopvang kent de volgende oorzaken:

Onderwijs 42

Kosten peuteropvang: Mede door de coronasluiting van de kinderopvang, hebben minder ouders gebruik gemaakt van de peuteropvang. Daardoor kwamen ook minder mensen in aanmerking voor tegemoetkoming vanuit de gemeente. Het gaat hier om peuters van geen- en éénverdieners, de overige peuters krijgen voor deze peuteropvang de tegemoetkoming vanuit het Rijk (de Kinderopvangtoeslag). In verband met het uitbreiden van het aantal groepen en een leeftijdsverlaging van 2,5 jaar naar 2 jaar is de verwachting dat in 2022 en verder een groter beroep op deze regeling gedaan wordt en het budget meer uitgeput wordt. Overigens betreft het hier ook een open-einderegeling Toezicht en handhaving Wet kinderopvang: De lagere lasten worden voornamelijk veroorzaakt door de afrekening vanuit de GGD over 2020. Dit heeft geresulteerd in een terugbetaling van € 25.000 aan teveel betaalde voorschotten in 2020. Kinderopvang op basis van soc. medische indicatie: Dit betreft een open einde regeliing, waarbij de coronasluiting effect gehad. Daarnaast is er vanuit het beleid sterker gestuurd op de uitvoering van de regeling. Investeringen Investeringen (bedragen x € 1.000) 1e inricht.onderw.leerpakk/ meub.

2e school RB Aankoop grond nieuwbouw IKC montessori Parkrijk Bouw IKC montessori Parkrijk Brede School Rembrandtkwartier Herbouw 4 lokalen Steenvoordeschool na brand Inricht.openb.ruimte rondom BS Rembrandtkwartier Permanente huisvesting basissch.Kronenburgh Realisatie Kindcentrum BuitenRijck Revitalisatie voormalige J.H. Snijdersschool Tijdelijke huisvesting Montessorischool Parkrijk Uitbr. OLP en meub. 12e+13e gr. IKC Buitenrijck Uitbreiding OLP en meub.15e gr.De Piramide Eindtotaal

Begr. Lasten

Werk. Lasten

Saldo lasten

111

105

6

182

-182

5.153

4.945

209

716

127

589

1.142

94

1.047

115

63

52

390

125

265

95

91

4

2.018

14

2.004

365

248

117

30

30

15 10.149

15 6.038

Begr. Baten

Werk. Baten

Saldo baten

4.111

Verklaring afwijking Aankoop grond nieuwbouw IKC montessori Parkrijk De overschrijding van € 181.651 wordtgedekt door de onderschrijding van € 208.523 van het krediet bouw IKC Montessori Parkrijk

Onderwijs 43

Sport, Cultuur en Recreatie Wat wilden we bereiken? Visie op het programma & opgave Cultuur Het gemeentelijk cultuurbeleid is opgenomen in de Cultuurvisie 2016-2030 ‘Rijswijk vrij gedacht’. Cultuur heeft waarde voor Rijswijk en haar inwoners. Het maken of beleven verruimt het gezichtsveld en draagt bij aan ontwikkeling. Wij hechten aan een breed cultureel aanbod in onze gemeente. Naast de waarde van cultuur op zich, gaat het juist ook om de bijdrage van cultuur aan de Rijswijkse samenleving. De ambitie is om kunst en cultuur als een verbindende kracht in te zetten voor de samenleving en economie van Rijswijk. Cultuur biedt inwoners de gelegenheid tot ontmoeting en meedoen. En het zorgt voor binding met de omgeving en elkaar. Omdat het bijdraagt aan het welbevinden willen wij graag dat meer inwoners gebruik (kunnen) maken van culturele voorzieningen. Wij hechten aan een laagdrempelig en toegankelijk aanbod en leggen nadrukkelijker de verbinding met zorg en welzijn. Ten aanzien van cultuur zijn er ook een aantal wetten voor de gemeente van belang. Die hebben verband met het bibliotheekwerk, de lokale omroep en behoud en beheer van cultureel erfgoed. Sport Sport heeft van oudsher een sociaal maatschappelijke functie.

Sport brengt niet alleen plezier en gezondheid, het brengt ook mensen bij elkaar, helpt talenten ontwikkelen, zorgt voor sociale cohesie, biedt een platform voor vrijwilligerswerk en zorgt voor veiligheid in buurten. Deze maatschappelijke functies maken dat sport gewild én kansrijk is voor het realiseren van maatschappelijk verantwoord beleid. De afgelopen jaren zijn de rollen en verantwoordelijkheden van de gemeente in de maatschappelijke ondersteuning, de zorg voor jeugd en de participatie van kwetsbare inwoners, sterk veranderd. De gemeente zet mede met de nota Sport en Bewegen, het lokaal sportakkoord en de uitvoeringsagenda Gezondheid en Sport in op het vergroten van de deelname van kwetsbare mensen aan de samenleving en de bestrijding van eenzaamheid. We leggen hierbij de nadruk op eigen verantwoordelijkheid, het gebruikmaken van het sociale netwerk, op preventie en op zoveel mogelijk voorkomen in plaats van genezen. De uitvoeringsagenda Gezondheid en Sport vormt de basis om de doelstellingen te bereiken. Sport wordt niet gezien als een doel op zich, maar als een middel om maatschappelijke doelen zoals sociale cohesie en een gezonde leefstijl te bereiken. Gekeken wordt of het mogelijk is om met de sportverenigingen te kunnen komen tot buurthuizen van de toekomst. Bijzondere aandacht krijgt de duurzaamheid bij de vervanging van sportvelden en onderhoud van de binnensport accommodaties.