21-061 a. Schetsboek Pasgeld In Potlood (1).pdf

• Basisschool en andere voorzieningen

12. •

Bestaande bebouwing

Deze locaties blijven gehandhaafd: De Drassige Driehoek, woningbouw langs de Vliet, ’t Haantje, monument bij ’t Haantje, Vlietzigt.

13.

Combineren Wat zijn de mogelijkheden voor natuurinclusieve buurten?

Hoe maak je biodiversiteit onderdeel van wonen?

Wordt er ook gedacht aan ondergronds bouwen

Ligt het type woning vast of is dit vrij voor invulling?

Meervoudig woninggebruik en circulair bouwen kan interessant zijn

Pasgeld-West

• Pasgeld-West is een ontwikkelgebied voor woningbouw op basis van het Bestemmingsplan Sion ’t Haantje, tweede herziening en het in de grondexploitatie RijswijkBuiten vastgestelde programma. • 900-1000 woningen in Pasgeld-west, diverse, circa 50% grondgebonden

14.

Pasgeld-Oost

• Pasgeld-Oost wordt ontwikkeld ten behoeve van woningbouw met aandacht voor een landschappelijke en ruimtelijke inrichting. Pasgeld-Oost is aangemerkt als ontwikkellocatie voor woningbouw. In Pasgeld-Oost ligt de opgave om tot een voorstel te komen met sluitende businesscase, waarbij geldt dat sprake moet zijn van een goede landschappelijke en ruimtelijke inpassing. • Overeenkomst uit 1999: realisatie van ca. 194 woningen Pasgeld-oost, grotendeels grondgebonden • Financieel sluitende grondexploitatie

Bij punt 12 Bestaande bebouwing ontbreekt de fraaie villa aan de Lange Kleiweg op de kaart aangeduid als deelgebied 12. Huub

Groene daken en groene muren realiseren om het regenwater tegen te houden

Houd parken, sportvelden en groen zichbaar en benaderbaar. Bouw geen nieuwe blokkades tussen zuid en noord. TNO is er al. Let op met meerlaags bouw. Houd zichtlijnen op groen open vanuit alle woningen

We hebben het een aantal keer over sociale woningen gehad maar word er bijvoorbeeld ook gedacht aan het middenhuursegment of koopwoningen voor starter kopers?

Is het voor de ontwikkelaar van Pasgeld-Oost, ook ok, om in West te bouwen?

Frank had het net over de Stadsvisie, maar wat waardevol zou zijn voor de gemeente is een overkoepelende projectie van de woningvoorraad over alle projecten van de gemeente heen. Aantal woningen 1000 in Wet en 1000 op TNO en slechts 150 op Oost. Voor de nieuwe bewoners en oude bewoners is groen en biodiversiteit heel belangrijk. Dat kan door de 150 woningen voor Oost op een andere lacatie te bouwen. Ik wil af van de 'tegenstelling tussen woningen en natuur. Huub

als thuiswerken 'normaal' blijft / mensen meer gewend zijn aan in hun eigen wijk blijven voor bijna alles => minder mobiliteitsbewegingen => zijn er dan ook meer lokale voorzieningen voorzien? Kleine middenstand bijv. / decentraal winkelstraatje

Er zijn behoorlijk wat schreefwoners in de sociale woningvoorraad. Als je meer woningen beschikbaar maakt voor deze doelgroep (vaak mensen wie tussen wal en schip vallen doordat ze niet in staat zijn te kopen, maar ook niet kunnen huren in de vrije sector doordat het gat tussen koop en sociale huur te groot is) komen er automatisch meer woningen beschikbaar in de sociale sector voor de mensen wie dit echt nodig hebben.

Hoogbouw kan helpen bij de realisatie van veel woningen én behouden van groen.

Betaalbaar wonen wordt in toenemende mate een ding.

reactie op hoogbouw: geeft ook veel parkeerdruk / mensen druk op hele specifieke gebieden. Verder wel een oplossing voor meer groen inderdaad :)

Ik vind dat er ogenschijnlijk weinig aandacht is voor de lintbebouwing langs 't Haantje. Huub Kan er een keer wat meer duiding gegeven worden vwb woningaantallen bestemmingsplan Pasgeld-West? Ik heb teveel evrshcillende getallen gehoord.

De energietransitie Nederland moet in 2030 de uitstoot van broeikasgassen met 49 procent hebben verminderd ten opzichte van 1990 en in 2050 klimaatneutraal zijn. Om deze doelstellingen te halen is er een nationaal klimaatakkoord ondertekend waarin afspraken staan voor de sectoren gebouwde omgeving, landbouw en landgebruik, elektriciteit, industrie en mobiliteit. Vooral de afspraken voor de sectoren gebouwde omgeving en elektriciteit hebben grote impact op onze gemeente. Duurzaamheid vormt van meet af aan het onderscheidende karakter van RijswijkBuiten ten opzichte van andere nieuwbouwwijken in de regio. Vanaf de start van de ontwikkeling zijn er hoge ambities voor energiebesparing en duurzame energieopwekking vastgelegd in het Masterplan Rijswijk-Zuid, met als een van de doelen het realiseren van een CO2-arme wijk. Dit heeft ertoe geleid dat RijswijkBuiten als aardgasvrije wijk is en wordt gerealiseerd. Anno 2021 staan deze ambities onverminderd overeind en liggen er in Pasgeld kansen om de ambities op het gebied van energie en duurzaamheid naar een nog hoger niveau tillen.

Economie & bedrijvigheid Rijswijk ligt zeer centraal in de sterk verstedelijkte zuidvleugel van de Randstad en het economisch kerngebied van de MRDH (Metropoolregio Rotterdam Den Haag). Rijswijk vormt één stedelijk geheel met Den Haag en Delft en ligt ook erg dicht bij Rotterdam, Leiden en het Westland. Een gunstige ligging bij uitstek! De Rijswijkse economie en arbeidsmarkt zijn sterk verbonden met die van omringende gemeenten in de MRDH. Rijswijk heeft bovendien een belangrijke werkgelegenheidsfunctie, wat blijkt uit de positieve pendelcijfers van onze gemeente.

p. 59

2

Tijdens voorgaande workshops en via schetsboekpasgeld.nl zijn de volgende opgaven naar voren gekomen

Gesprekspunten

Vertrekpunten

Als het gaat om mobiliteit staan we voor een urgente en complexe opgave: hoe houden we de stad ondanks de toenemende drukte bereikbaar voor bewoners en ondernemers, dringen we tegelijkertijd de negatieve effecten van mobiliteit terug (verkeersonveiligheid, slechte leefbaarheid, slechte luchtkwaliteit en geluidshinder) en verdelen we de schaarse ruimte op de beste manier? De groei van onze stad en regio, en de mobiliteit, vraagt om een mobiliteitstransitie. Dat betekent dat we het gebruik van fiets, openbaar vervoer en andere vormen van mobiliteit moeten bevorderen om de stad niet volledig dicht te laten slibben. Er zijn maatregelen nodig om de stad bereikbaar, verkeersveilig en leefbaar te houden en om ervoor te zorgen dat inwoners mobiel blijven.

De economische strategie:

Resultaat / opbrengst De resultaten zijn opgenomen in de tabel met de geclusterde resultaten (bijlage b).

Bestaande opgaven Pasgeld

1

De overkoepelende opgaven voor Rijswijk zijn vertaald naar de gespreks- en vertrekpunten die voor de hoofdstructuur en per deelgebied gelden. De participatie vindt plaats binnen deze gestelde kaders. Alle genummerde onderwerpen zijn vertrekpunten voor het Schetsboek Pasgeld, deze zijn gelinkt aan de kaart linksonder op dit werkblad.

Mobiliteitsvisie Rijswijk

Gestelde vragen / werkvorm Aan de hand van de overkoepelende opgaven in Rijswijk, de vertrekpunten voor Pasgeld en de gesprekspunten voor het participatieproces zijn de opgaven besproken met een werkblad in Mural, zie de afbeelding hiernaast. De input uit de eerste bijeenkomst van de Klankbordgroep is hier teruggekomen (als: Geïdentificeerde opgaven) en verder aangescherpt (door de vraag: Wat missen we nog?).

Er is tussen de gemeente en enkele leden van de klankbordgroep een lang gesprek geweest over de vertrek- en gesprekspunten. Enkele leden zijn het niet eens met de gehanteerde uitgangspunten. Hierdoor bleven de kaders van de participatie steeds ter sprake komen en was er geen ruimte om met elkaar in gesprek te gaan over mogelijkheden.

Toch staat Rijswijk voor een aantal uitdagingen. De werkgelegenheid is, ondanks de economische voorspoed, sinds 2015 gedaald , terwijl die in de meeste buurgemeenten juist is gestegen. Ook de profilering van Rijswijk kan sterker. We willen de economisch onderscheidende activiteiten die er zijn beter op de voorgrond zetten en de winkel- en werkgebieden de nodige aandacht geven. Ook zijn er substantiële maatschappelijke opgaven waar we op in moeten spelen om ‘bij de tijd’ te blijven. De economische strategie van Rijswijk moet inspelen op de kansen die Rijswijk biedt, zoals de ligging in het hart van de Haagse en Delftse regio. We willen met de strategie inzetten op het behouden en aantrekken van werkgelegenheid en bedrijvigheid. Zo versterken we het ondernemersklimaat en het vestigingsklimaat van Rijswijk en de regio.

15.

Ontwikkelgebied bedrijventerrein

• Deze locatie betreft een ontwikkelgebied voor een bedrijventerrein op basis van het al vastgestelde Bestemmingsplan Sion ’t Haantje, tweede herziening.

16. •

TNO

De TNO-locatie is een te herontwikkelen woon/werkgebied.

17.

BPRC, bedrijventerrein Heulweg

Voorzieningen Is lokale horeca mogelijk in het gebied?

Houd eventuele bedrijvigheid klein en in de juiste schaal. bouw geen plaspoelpolder mini. Pas in. De winkel op de hoek kan ook een vakman zijn. Geen extra solitaire terreinen maar in de wijk kleinschalig

Zijn er voorzieningen naast industriële bedrijven mogelijk?

De bedrijven aan de Heulweg hebben geen relatie met TNO, maar lijken wel onder hetzelfde gebied te vallen.

TNO is best vervuilde grond. Hoe vervuild is deze grond?

• Hier zijn BPRC en diverse andere bedrijven gevestigd.

18.

Eventplaza

De locatie waar Event Plaza gevestigd is, betreft een bestaande situatie. De gronden zijn in eigendom van de gemeente. Gesprekspunt: wat kan deze locatie voor de wijk Pasgeld betekenen?

Groen • Groene karakter en betekenis als (rustig) uitloopgebied zoveel mogelijk behouden • Versterken aantrekkingskracht, samenhang en toegankelijkheid openbaar groen

Biodiversiteit • Behouden en waar mogelijk versterken natuurwaarden • Specifieke kansen voor water/moeras, park/bos en stadsnatuur

• Voorbereid op meer droogte en piekbuien: spons • Meer robuuster systeem, samenhang tussen deelgebieden • Wateroverlast beperken en waar mogelijk verbeteren (maatwerk langs de randen)

Elsenburgerbos

• Het Elsenburgerbos is een belangrijk onderdeel van het landschap en de parkenzone en blijft behouden. Gesprekspunt: de ontwikkeling van het Elsenburgerbos op diverse aspecten zoals recreatie/natuurontwikkeling etc. á la Wilhelminapark.

8.

Slagenlandschap

• Vertrekpunt is de landschappelijke ecologische en recreatieve ontwikkeling van het slagenlandschap. Ten behoeve van de watercompensatie voor de A4-verbreding op basis van de plannen van Rijkswaterstaat worden er natuurvriendelijke oevers gecreëerd. Daarmee blijft het slagenlandschap voor de toekomst groen. Aan de hand van deze ontwikkeling het slagenlandschap een upgrade geven voor wat betreft recreatieve verbinding en natuurontwikkeling.

9. •

Hoe verbeteren / versteken we de biodiversiteit?

Biodiversiteit is zoveel meer dan extra bloemrijke bermen of vleermuizenkastjes.

Hoe wordt Pasgeld een bufferzone en ecologische verbindingszone?

Wateroverlast, hoe gaan we om met huidig en toekomstig wateroverlast?

Hoe zorgen we ervoor dat het groen niet rommelig wordt, met veel onkruid ipv bloemen?

Martijn sprak over de groene parels in het gebied, maar vergat Pasgeld Oost zelf, met zijn unieke boezemzijarm van de Vliet en de fraaie verlenging daarvan en het rietmoeras hier. Hoe kan je dit behouden? Volgens alle ecologen bevindt zich hier de meest waardevolle biodiversiteit. Huub

Groene verbinding Hoe kunnen groene elementen worden verbonden?

Hoe wordt het huidig groen meer toegankelijk voor mensen?

Tuinvereniging de Schoffel

• Van de tuinvereniging De Schoffel wordt 75% gehandhaafd, 25% wordt toegevoegd aan de ontwikkeling in Pasgeld-West conform het hierover genomen raadsbesluit. De inpassing leidt tot een kleiner complex dat dichter aan het spoor komt te liggen.

• Meer ruimte voor buitenspelen

11. •

Herontwikkeling Sportpark Elsenburg

Het Sportpark Elsenburg wordt herontwikkeld op basis van het hierover genomen raadsbesluit.

Integrale benadering groene toetsingskader (gezien ontwikkelingen in de naastgelegen gebieden). Bij het huidige (groene) kader, zou het hele gebied als openbaar groen ontwikkeld moeten worden.

Is de gemeente wel de juiste partij om het groenbeheer van gebieden met een regionaal karakter te vervullen?

Welke invloed heeft de ecoduct op de luchtomgeving van bestaande wijk(en)?

Verbinding van het water van bijvoorbeeld de vliet en het water in de parken.

Ik ben eigenlijk wel nieuwsgierig of een verhuizing vande Schoffel is overwogen in 2018. Zou dit niet meer flexivbiliteit voor de gebiedsinvullling geven?

Volkstuindersvereniging Lommerrijck

Sport en gezondheid

Verbreed de zijarm van de Vliet in Oost met vispaaiplaatsen, boezemwateropvang, leefgebied bever, plasdras voor weidevogels, helofytenfilters (KRW), drainagelocatie voor Drassige Driehoek. Huub.

Vergeet de Kerstanjewetering niet als water-, recreatieve en ecologische verbinding. Jammer dat 't Haantje als fiets- en wandelverbinding niet meer toegankelijk is. Huub.

De volkstuindersvereniging Lommerrijck blijft behouden.

10.

Gezondheidsfactoren Luchtkwaliteit, fijnstof door o.a. A4 & houtstook

Aantal TNO gebouwen hergebruiken om appartementen in te vestigen & nieuwbouw toevoegen

Eventplaza neemt een groot oppervlak in terwijl het zeer beperkte functie heeft in de tijd. 1 a 2 avonden per week. Laat je hier niet een grote kans liggen om juist hier te bouwen en zo ander groen te kunnen behouden

concentreer bedrijven in Plaspoelpolder, maak daar een Alocatie van, geen snippers elders in het gebied Wat is de toekomst van het bestaande oude superlelijke bedrijfsterreintje ten noorden van TNO? Huub

Houd bij woningbouw op het TNO ook de effecten van bestaande bedrijvigheid voor ogen

Bedrijvigheid zorgt ook voor meer sociale controle in het gebied doordat er geen lege wijk is overdag.

Event plaza is de enige mogelijke verdere uitbreidingsmogelijkheid voor sport en recreatie. Ik zou het gebied daar zeker voor bestemmen naar de toekomst toe.

Wat is de toekomst van het superlelijke Event Plaza? Als er iets verbeterd kan worden is het wel dit asfaltterrein, dat bovendien ook vanaf de A4 een lelijke kolos vormt. Huub

Beheer In dit gebied zitten hazen, vleermuizen, roofvogels etc. Hoe zorgen we ervoor dat juist de bestaande flora en fauna meer ruimte krijgt

Klimaatadaptatie

Klimaat

7.

Biodiversiteit

Creer nu duidelijkheid op toekomst TNO. het oppervlak is dusdanig groot, die kan van grote invloed zijn op mogelijkheden

Hoe houden we rekening met de luchtkwaliteit? ivm verbreden spoor en A4

Geluidsoverlast, door o.a. A4 & recreanten

Sport en recreatie Kunnen we sporten in het groen?

Wandelroutes door het gebied?

Meer speelplekken?

Hoe stimuleren we sport en beweging ter preventie zorgkosten?

Voor welke bewoners zijn er buitenvoorzieningen nodig, zoals spelmogelijkheden voor tieners ipv alleen de kleinste

Uitbreid mogelijkheden voor sportpark i.vm. populatiegroei

onderken de politieke dimensie: kiezen voor het realiseren van woningen gaat niet samen met versterking van biodiversiteit; damage control blijft wel belangrijk

gebruik Pasgeld als experimentele woonwijk waar je natuur en woningen zoveel mogelijk laat samengaan in natuurinclusieve buurtschappen

Hoe groot is de stikstofruimte om te bouwen en wonen voor Rijswijk-Buiten? Kan Rijswijk ook sommige gronden verkopen aan andere overheden of stichtingen om daarmee gelden vrij te spelen voor de business case?

Wanneer het gaat om de behoefte aan volkstuinvoorzieningen, ben ik wel nieuwsgierig naar hoe lang de wachtlijsten zijn voor deze verenigingen?

Is de uitbreiding met 1 veld wel voldoende gezien de verwachte toenname van de Rijswijkse bevolking naar 2030 toe?

Aandacht voor openbare fitnesstoestellen

Verbinding van water voor bijvoorbeeld een sup/ kanoroute

Rommel

32

Zwerfafval

Zwerfboten op het water

Troep op slagenlandschap

Slecht onderhouden paden Wilhelminapark

Ook slecht onderhouden paden in Elsenburgerbos

Historie Hoe wordt de historie meegenomen naar de toekomst?

Zichtlijnen Hoe kunnen lange zichtlijnen worden behouden?

Het 'rijshout' in Oost is de enige nog aanwezige historische locatie die de herkomst van de naam Rijswijk visualiseert. Huub.

Samen schetsen aan Pasgeld

2.8.3 Derde bijeenkomst: hoofdstructuur (17 mei) In de derde online bijeenkomst van de klankbordgroep stond de hoofdstructuur op de agenda. Hiervoor bleek het belangrijk eerst helder te krijgen waar de belangen van de deelnemers elkaar vinden. Grof gezegd zijn er twee groepen met verschillende belangen: •

•

Huidige bewoners van Pasgeld willen het gebied houden zoals het is (met name Pasgeld -Oost). Zij kijken van binnen naar buiten. Andere deelnemers kijken juist van buiten naar binnen: zij willen graag dat het gebied beter wordt verbonden met andere delen van Rijswijk, waardoor het toegankelijk wordt voor iedereen.

Men is het in de klankbordgroep eens over een viertal kernkwaliteiten / kernwaarden: 1. Rust & ruimte behouden 2. Kwaliteit van groen en water versterken 3. Het unieke slagenlandschap behouden 4. Recreatieve bufferfunctie Elsenburgerbos behouden Daarnaast ziet een deel van de klankbordgroep kansen voor kleinschalige duurzame en “dorpse” woonbuurtjes in het groen, rondom gemeenschappelijke functies.

en

Bin

ne

inn rb

nn

aa

aa

nn

rb

ite

uit

Bu

en

Ondanks deze tegengestelde belangen is er wel degelijk overeenstemming over gedeelde waarden. Dat noemen we de ‘gouden driehoek’.

Gemeenschappelijke belangen

Schetsboek in potlood

33

Van binnen naar buiten en van buiten naar binnen Enkele klankbordgroepleden stelden in deze bijeenkomst weer de kaders ter discussie en uitten hierover hun ontevredenheid. Er is veel informatie gedeeld vanuit de klankbordgroep over de inzet van Pasgeld Natuurlijk om het groen van Pasgeld te behouden zoals het nu is. Dit komt naast de nieuwe informatie van de gemeente om het kennisniveau van de gehele klankbordgroep gelijk te trekken. Er is geluisterd naar de zorgen van het betreffende klankbordgroeplid, waardoor er minder tijd en ruimte overblijft om met elkaar te zoeken naar mogelijkheden voor Pasgeld. Andere klankbordgroepleden doen een oproep om met elkaar te kijken naar alternatieven. “Kunnen we kijken naar alternatieven en kunnen we ons niet blindstaren op de vaste punten? En advies geven?”

De stedenbouwkundige gaf dit keer een presentatie over de hoofdstructuur van Pasgeld. Aan de hand van een kaart liet hij zien hoe verschillende gebiedsontwikkelingen in Rijswijk zich tot elkaar verhouden. De belangrijkste opgaven: • Wonen en werken • Groen en water • Mobiliteit Na de presentatie bespraken we met de klankbordgroep de gedeelde belangen en de opgave van de hoofdstructuur. Hierin kaarten klankbordgroepleden verschillende elementen binnen de thema’s aan om naar te kijken zoals gemak versus biodiversiteit omtrent het aantal stenen in (privé) tuinen, natuurinclusief bouwen en inclusief bouwen voor een mix aan mensen met verschillende budgetten.

Advies uit de klankbordgroep: Groen is belangrijk Groen is het thema dat het meest naar voren komt. Niet alleen bewoners van Pasgeld gebruiken het groen in Pasgeld, maar ook andere bewoners in Rijswijk gaan het groen gebruiken. Uit de klankbordgroep komt het advies naar voren om rekening te houden met meer druk, omdat er meer mensen in de buurt van Pasgeld komen wonen. Hier komen ook vragen zoals verkeers- en parkeerdruk bij kijken.

34

"Ik wil geen flats, maar grondgebonden woningen" - Lid klankbordgroep

Samen schetsen aan Pasgeld

2.8.4 Vierde bijeenkomst: hoofdstructuur en deelgebieden (31 mei)

Op 31 mei gingen we – nog steeds online – dieper in op de hoofdstructuur. We bespraken onder andere het natuurwaardenrapport van Tauw en verkenden via Mentimeter met elkaar de identiteit en (gewenste) functies van de Parkenzone (Elsenburgerbos, slagenlandschap en het sportpark). Voor Pasgeld-West en Pasgeld-Oost presenteerde de stedenbouwkundige vier mogelijke ontwerpvarianten, waarop de klankbordgroep via Mentimeter kon stemmen. We peilden ook de voorkeuren voor een locatie voor een nieuwe school en wel of geen fietsbrug. Bekijk in bijlage c hoe de klankbordgroep heeft gestemd over de identiteit van de Parkenzone en Pasgeld.

We sloten de avond af met een tweede sessie over de MKBA. Na een toelichting op de te onderzoeken varianten voor Pasgeld-West (950 woningen), Pasgeld-Oost (0, 100, 150, 200 woningen) en de te analyseren effecten, gingen we hierover in gesprek en werden vragen beantwoord.

In de klankbordgroep komen de volgende aandachtspunten naar voren, sommige daarvan zijn effecten en worden meegenomen in de MKBA: • Hittestress • Parkeerbeleid: hoe wordt parkeeroverlast voorkomen? • Het effect van een fietsbrug naast een woning • Recreëren in het gebied • De grondexploitatie • De natuurwaarden

"Voor woningen in een autoluw gebied is het essentieel dat er wel een goede OV-ontsluiting aanwezig is. Dit gelet op verschillende leeftijdsklassen. Ouderdom en mobiliteit vraagt extra aandacht." - Klinkbordgroeplid

"Wat vooral voorop moet staan is dat de kinderen zelfstandig naar een basisschool kunnen lopen." - Klinkbordgroeplid

Schetsboek in potlood

35

2.8.5 Vijfde bijeenkomst: Pasgeld-West en Pasgeld-Oost (14 juni) De versoepeling van de coronamaatregelen maakte het mogelijk om voor het eerst bij elkaar te komen. Op basis van de Mentimeter-uitkomsten uit de vorige klankbordgroepbijeenkomst is een verdiepingsslag gemaakt voor drie deelgebieden: de Parkenzone, Pasgeld-West en Pasgeld-Oost. Voor deze avond richtten we per deelgebied een tafel in waar de klankbordgroep in deelgroepjes doorschoof. Het doel was de dialoog aan te gaan en de voorzet voor de drie deelgebieden te verrijken met de input van de leden van de klankbordgroep. Zij schreven hun input tijdens deze werksessie op werkbladen, de sneltekenaar heeft een impressie gemaakt met enkele quotes van wat er is gezegd en geschreven tijdens de deelsessies. Deze zijn hieronder te zien.

Een ingevuld werkblad tijdens de vrijfde bijeenkomst

Een deel van de klankbordgroepleden bleef zich in deze bijeenkomst verzetten tegen de vastgestelde gespreks- en vertrekpunten. Uit dit verzet komt de zorg dat Pasgeld wordt volgebouwd sterk naar voren. Tijdens de deelgroepjes vond er wel een open dialoog plaats en konden alle klankbordgroepleden hun mening en ideeën kwijt op de werkbladen. Bekijk deze werkbladen in bijlage c.

p. 75

p. 80

p. 88

Impressie van wat er is gezegd door de klankbordgroep tijdens de vijfde klankbordbijeenkomst over de parkzone

Impressie van wat er is gezegd door de klankbordgroep tijdens de vijfde klankbordbijeenkomst over Pasgeld-West

Impressie van wat er is gezegd door de klankbordgroep tijdens de vijfde klankbordbijeenkomst over Pasgeld-Oost

36

Samen schetsen aan Pasgeld

2.8.6 Zesde bijeenkomst: Schetsboek in Potlood (5 juli) Ook de afsluitende bijeenkomst van de klankbordgroep kon fysiek plaatsvinden. De bijeenkomst stond in het teken van het Schetsboek in Potlood: een terugkoppeling van wat er is gedaan met de opbrengsten van de participatie (klankbordgroep, online platform en Dag van Pasgeld). Na een korte terugblik op het participatieproces door Urban Sync presenteerde de stedenbouwkundige een mogelijke hoofdstructuur en varianten voor Pasgeld-West en Pasgeld-Oost. Dit is nadrukkelijk geen eindplan, maar een verbeelding van de voorlopige conclusies uit de participatie.

Schetsboek in potlood

TwynstraGudde gaf een toelichting over de uitkomsten van de MKBA, de klankbordgroep werd meegenomen in hoe de berekeningen van de MKBA zijn gemaakt en welke effecten tot welke uitkomsten hebben geleid. Tot slot was in deze laatste bijeenkomst tijd ingepland voor een alternatief plan van de werkgroep Pasgeld Natuurlijk / Contactgroep Rijswijk Zuid. Dit plan voor het “Landschapspark Pasgeld” is gepresenteerd door een klankbordgroeplid. Het gaat uit van een integrale benadering van heel Pasgeld. Het plan is opgenomen op de volgende twee pagina’s.

37

"Als mensen privétuinen hebben, worden die dichtgegooid. Ga dan voor collectieve tuinen, zodat je het groen kan borgen in het gebied." - Klinkbordgroeplid

Een ingezonden planvariant via een lid van de klankbordgroep uit de participatie

Pasgeld: de bedreigde Parel van Rijswijk Pasgeld is een belangrijk gebied voor Rijswijk. Het is een groene long, een noodzakelijke buffer, historisch uniek, ecologisch bijzonder. De komende jaren bouwt Rijswijk duizenden huizen voor tienduizenden nieuwe bewoners. De druk op Pasgeld wordt gigantisch. Daarbovenop wil men ook dit gebied zelf dicht verstedelijken. Straks onderscheidt Rijswijk zich in niets meer van haar buurtgemeenten. Juist groen is van toenemend belang voor mens én dier. Laten we niet alles verstenen. Steun Pasgeld!

Houd Pasgeld Open en Groen!

De oplossing: L A N D S C H A P S P A R K P A S G E L D 38

Samen schetsen aan Pasgeld

Een ingezonden planvariant via een lid van de klankbordgroep uit de participatie

L A N D S C H A P S PA R K PA S G E L D

• Met Wilhelminapark één volwaardig aaneengesloten park voor iedereen in Rijswijk. • Voldoet aan eisen vanuit klimaat, biodiversiteit, cultuur, ecologie, historie en recreatie. • Voldoet aan de Rijswijkse Stadvisie en houdt het groen in evenwicht met de enorme toename van het aantal inwoners. • Houdt Rijswijk onderscheidend (letterlijk én figuurlijk). • Vermijdt hoge kosten in de toekomst (klimaat, infrastructuur). • Is financieel haalbaar.

Voor meer informatie: Pasgeldnatuurlijk.com Schetsboek in potlood

39

2.8.7 Extra bijeenkomst: Financiële bijpraatsessie (17 juni) Tijdens de bijeenkomsten van de klankbordgroep bleek dat een deel van de groep veel vragen had over financiële aspecten. Dit paste echter niet in de al volle agenda’s van de zes geplande bijeenkomsten. Daarom organiseerden we een extra online bijeenkomst voor klankbordgroepleden die hierin geïnteresseerd waren. Tijdens deze bijeenkomst heeft de planecononoom van het programmabureau Rijswijk Buiten de financiële en juridische situatie toegelicht. Omdat het om een openbare bijeenkomst ging, zijn er alleen gegevens gedeeld die een openbaar karakter hebben.

De toelichting bestond uit de volgende kernpunten: 1. Hoe zit een grondexploitatie financieel in elkaar? Grondexploitatie is het proces dat start met de aankoop van grond en leidt tot de verkoop van woningbouwkavels. Daartussen vinden civiele werkzaamheden plaats en ook moet planontwikkeling plaatsvinden. Dat alles vertaalt zich in financiële stromen, die in beginsel per saldo een positief resultaat geven. 2. Wat zijn de contractuele verplichtingen tussen de gemeente en de ontwikkelaar met grondeigendom? Gemeente en ontwikkelaar hebben beide grondeigendom en een overeenkomst gesloten op basis waarvan de gemeente een inspanningsverplichting heeft een programma van ca. 200 woningen mogelijk te maken. Die verplichting kan de gemeenten niet zomaar terzijde schuiven.

40

3. Gegeven die verplichting: hoe vertaalt zich een aanpassing van het beoogde woningbouwprogramma financieel voor ontwikkelaar en gemeente? Een kleiner woningbouwprogramma betekent geringere civiele kosten in de grondexploitatie, maar vooral veel lagere opbrengsten uit verkoop van woningbouwkavels. Conclusie: een kleiner woningbouwprogramma geeft per saldo een verliesgevende grondexploitatie voor Pasgeld-Oost en kost de gemeente veel geld, zeker als ze haar verplichting jegens de ontwikkelaar niet nakomt.

Samen schetsen aan Pasgeld

2.9 De Dag van Pasgeld (26 juni) De versoepelde coronamaatregelen lieten het toe om op 26 juni de Dag van Pasgeld te organiseren. Zo’n 60 deelnemers liepen een wandelroute door Pasgeld. We ontmoetten een diversiteit aan deelnemers: omwonenden die nieuwsgierig waren naar de ontwikkelingen waarvan ze al decennia weten dat er iets gaat gebeuren, tegenstanders van ontwikkelingen in het groen, nieuwe bewoners uit RijswijkBuiten die Pasgeld wilden leren kennen, fervente wandelaars die zin hadden in een andere route en mensen die heel graag in Pasgeld willen wonen. Op de wandelroute waren verschillende Pasgeldposten waar we de deelnemers bijpraatten over het desbetreffende gebied. Daarnaast was er ruimte voor vragen en het voeren van een gesprek en om reacties achter te laten, zoals over woonmilieus in Pasgeld-West en Pasgeld-Oost. De wandeling begon bij de Drassige Driehoek, waar het participatietraject en de uitgangspunten werden uitgelegd. Daarna vervolgde de route richting post 2: de Parkenzone. Op deze Pasgeldpost kregen de wandelaars uitleg over de historie, het heden en de toekomst van het slagenlandschap en het Elsenburgerbos. Bij Pasgeldpost 3 presenteerden we verschillende scenario’s voor Pasgeld-West, een stukje verder, bij Pasgeldpost 4, de scenario’s voor Pasgeld-Oost.

De laatste stop, Pasgeldpost 5, was opnieuw de Drassige Driehoek en tevens het eindpunt van de wandelroute. De resultaten zijn opgenomen in de tabel met de geclusterde resultaten (bijlage b).

Schetsboek in potlood

Klik op de de teru afbeelding om gblik va n de Da Pasgeld g online te bekij van ken

Bij de startpost kregen de deelnemers de routekaart en een appel voor onderweg. In de Drassige Driehoek stond de warme thee en koffie klaar.

41

"Het is eye opener dat we in zo’n groen gebied komen te wonen" - Wandelaar die een woning heeft gekocht in Parkijk

Via een routekaart kon men de wandeling maken. Voor de kleine wandelaars was er een bingokaart om onderweg zoet mee te zijn.

Planvariant: Drie landgoederen Tijdens de Dag van Pasgeld is de planvariant drie landgoederen geopperd. Dit is een alternatief voor de planvariant ‘Compact in het groen’. Deze planvariant bestaat uit drie blokken met landgoederen in het open landschap. De drie gebouwen bestaan uit 150 woningen, waarvan een deel sociale huurwoningen zijn. Voor de verkeersafwikkeling gaan auto’s via de Lange Kleiweg naar de Prinses Beatrixlaan. De bewoners worden gestimuleerd om te fietsen en te wandelen, door middel van veilige en goed verbonden fietsen wandelpaden.

Grote informatieborden en posten stonden langs de wandelroute

"We wonen in 1e fase Parkrijk en hopen door te kunnen stromen naar Pasgeld-Oost" - Bewoner uit Rijswijk

We brachten deelnemers op de hoogte en gingen in gesprek

42

Bij iedere post konden deelnemers hun ideeën achterlaten

Samen schetsen aan Pasgeld

2.10 Kinderschetsboek

Kinderen schetsen aan Pasgeld

(voorjaar) Hoe zouden kinderen een nieuwe woonwijk ontwerpen? Wat moeten we in hun ogen zeker niet vergeten? En wat mag wat hen betreft juist verdwijnen? Dat vroegen we in het Kinderschetsboek Pasgeld, dat is uitgedeeld op de twee basisscholen in RijswijkBuiten en te downloaden was vanaf de website. Op de twee scholen is een korte workshop ‘hoe ontwerp je een wijk’ gegeven. De klassen gingen in groepjes aan de slag om hun woonwijk te ontwerpen. Het doel van de lessen was om kinderen mee te nemen met het ontwerp- en bouwproces van een nieuwbouwwijk en ook de wensen en opmerkingen van kinderen mee te nemen in de planvorming. Naast de lessen konden de kinderen ook individueel het kinderschetsboek invullen en inleveren. Compleet met juryrapport werden drie winnaars met de beste ideeën in het zonnetje gezet.

schetsboek

PASGELD w w w.schetsboekpasgeld.nl

Een van de ideeën uit een ingezonden Kinder schetsboek

Kinderen konden kennismaken met gebiedsontwikkeling. Vanuit hun ogen konden zij meedenken over het ontwerp van een nieuwe woonwijk.

Schetsboek in potlood

43

2.11 Online slotbijeenkomst (15 juli) Zo’n 30 mensen (vooral omwonenden) waren aanwezig bij de online slotbijeenkomst op 15 juli. Het doel van deze bijeenkomst was om belangstellenden bij te praten. Dat deden we door een terugkoppeling te geven van het participatieproces en een toelichting op het vervolg (besluitvorming door college en raad en vervolg daarna). De stedenbouwkundige presenteerde ideeën voor de hoofdstructuur en varianten voor Pasgeld-West en Pasgeld-Oost, waarin hij uitlegde hoe de input uit de participatie is verwerkt.

Uiteraard was er gelegenheid tot het stellen van vragen. Wethouder Jeffrey Keus deed wederom de aftrap en blikte aan het eind van de avond terug. Sneltekenaar Olivier Rijcken maakte wederom een beeldverslag. Terugkijken en -lezen De opnamen van de bijeenkomst, PDFs van de presentaties, het verslag en de antwoorden op de gestelde vragen zijn beschikbaar op www.schetsboekpasgeld.nl.

44

Samen schetsen aan Pasgeld

2.12 Wat hebben de participanten ons meegegeven? Op verschillende manieren en momenten hebben we veel informatie gekregen van de deelnemers aan het participatieproces. Vanuit verschillende belangen is meegedacht over de toekomst van Pasgeld. Dit gebeurde vooral op de thema’s groen en water, wonen en mobiliteit. In de paragrafen hierboven bent u al resultaten tegengekomen. De voornaamste meegegeven punten uit het participatietraject zijn: • Als gedeelde waarden en belang van het gebied zijn benoemd: • Rust en ruimte • Versterken van het groen en water • Behouden van het slagenlandschap • Behouden recreatieve bufferzone Elsenburgerbos • Als voorkeur voor de te ontwikkelen woongebieden is meegegeven: • Robuust openbaar groen • Groene oevers • Intieme straatjes • Autovrije erven • Rustige buurt • De bewonerswerkgroep Pasgeld Natuurlijk presenteerde de variant van het “Landschapspark Pasgeld”.

Schetsboek in potlood

Als naslag zijn de reacties op de verschillende vragen en enquêtes voor dit Schetsboek in Potlood als aparte bijlage gebundeld in een tabel (bijlage b). In de hoofdstukken hierna leest u hoe de input is verwerkt in plannen voor de hoofdstructuur en voor varianten voor Pasgeld-West en Pasgeld-Oost.

45

D2

Inhoudelijke uitwerking

46

Samen schetsen aan Pasgeld

Deel 2: De inhoudelijke uitwerking In dit deel staan de historie van het gebied, de inhoudelijke opgaven en de diverse uitkomsten centraal. Uiteindelijk komt dit samen in een aantal varianten op basis waarvan een voorstel wordt voorgelegd aan het college en de gemeenteraad.

Schetsboek in potlood

Deze varianten zijn ook doorgerekend met een maatschappelijke kostenbatenanalyse (MKBA). De conclusies van deze analyse staan ook in deel 2.

47

Tussen deel 1 en dit deel 2 hebben we verwijzingen toegevoegd via link-icoon: p. 10

H3

Pasgeld: bestaande situatie

48

Samen schetsen aan Pasgeld

H3 Pasgeld: bestaande situatie Pasgeld is een rijk gebied, waarvan de ontwikkelingsgeschiedenis nog zichtbaar is op verschillende plekken. Een gebied dat al eeuwen door mensen wordt gebruikt en aangepast aan de vragen van de tijd. Vaak zonder overkoepelend plan, door lokale initiatieven en persoonlijke wensen gedreven. Uit de participatie komt duidelijk naar voren dat Pasgeld uitgegroeid is tot een gebied met vele gezichten en vele kwaliteiten. Kwaliteiten die door bewoners en bezoekers gewaardeerd worden. Maar ook een gebied met actuele opgaven en veel kansen voor de toekomst. Voordat er een volgende stap wordt gemaakt met de ontwikkeling van Pasgeld, moet er een samenhangende visie komen. Deze visie begint met de bestaande situatie en de kwaliteiten en opgaven die er nu zijn.

Schetsboek in potlood

49

3.1 Historie van het gebied Pasgeld wordt al eeuwen door mensen gebruikt en gevormd. Vanaf de 12e eeuw is het gebied door boeren steeds systematischer ontgonnen en gebruikt voor de voedselvoorzieningen van omliggende kernen zoals Rijswijk en Delft. In die tijd is het efficiënte strokenlandschap ontstaan dat vandaag de dag nog te zien is, met name in het slagenlandschap.

Pasgeld ontwikkelt zich echter al snel tot meer dan een rustig landbouwgebied. Het gebied ligt zeer strategisch tussen Den Haag, Delft en Rotterdam en dat is terug te zien in de belangrijke infrastructuur die is ontstaan in en om het gebied. Met eerst de Lange Kleiweg en de Vliet en later het spoor en de snelwegen. De goede bereikbaarheid maakte Pasgeld al vroeg een interessante plek voor mensen uit de stad.

Er ontwikkelen zich hier een buitenplaats, woningen en bedrijvigheid. In eerste instantie vooral langs de Vliet, maar na WOII ontwikkelt het gebied zich snel verder, met de huidige TNOlocatie en het bedrijventerrein, de vuilstort en de doorontwikkeling van het Elsenburgerbos, nieuwe woningen in en om buurtschap Pasgeld, de volkstuinencomplexen, het sportcomplex en de kassen. Het is een gebied waar stad en landschap samenkomen en waar al eeuwen naast elkaar wordt geboerd, gewerkt, gewoond en gerecreëerd.

A4

1924

1985

2009 Masterplan Rijswijk Zuid

Ypenburg

1960

2000

50

2019 Masterplan Rijswijk Zuid

Samen schetsen aan Pasgeld

3.2 Het gebied nu Pasgeld heeft vele gezichten en een grote verscheidenheid aan functies. Het is belangrijk als sport- en recreatiegebied voor Rijswijk en Delft, belangrijk als rustig woongebied en belangrijk als centraal gelegen werkgebied. Een gebied met bovendien interessante historische, landschappelijke en ecologische waarden. Waarden Het slagenlandschap is een waardevol cultuurlandschap en vormt samen met de historische Zweth en het Elsenburgerbos een gewaardeerd groen uitloopgebied voor Rijswijk en Delft. Dat bleek ook nadrukkelijk uit de vele reacties in de participatie. Het is een prominent onderdeel van de Parkenzone; een kralensnoer van parken en natuurgebieden langs de historische Zweth, tussen Midden-Delfland naar de Vlietzone. Samen met de Landgoederenzone is de Parkenzone de groene omlijsting van Rijswijk en vormt het een aantrekkelijk gebied voor ommetjes. Ook de Drassige Driehoek, het buurtpark rondom de historische watertoren bij het buurtschap Pasgeld, is voor veel mensen een waardevolle plek. De speeltuin en kinderboerderij worden hier intensief gebruikt en hoog gewaardeerd. Andere zaken die als waardevol zijn meegegeven zijn de historische laan van de Lange Kleiweg en de drie volkstuincomplexen (Lommerrijck, Volle Grond en De Schoffel).

Schetsboek in potlood

Daarnaast is aangegeven dat de openheid, het groen en de natuurwaarden in Pasgeld-West en Pasgeld-Oost waardevolle elementen zijn. Na het slopen van de kassen in Pasgeld-Oost is een drassig gebied met moerasnatuur ontstaan. Dit groen is niet openbaar toegankelijk, maar functioneert nu als kijkgroen voor wandelaars en bewoners en als ecologische stap-steen. Ook de vele grote bomen en robuuste groenstructuren op de locatie van TNO hebben een grote waarde, maar zijn (buiten de werknemers en bezoekers van TNO) feitelijk alleen beleefbaar van buiten het hek, op een afstandje. Het kleinstedelijk en historisch karakter van het buurtschap en de bebouwing langs de Vliet en Kerstanje zijn ook vaak genoemd als kwaliteit en een belangrijke karakteristiek van het gebied. De blikvangers zijn de watertoren, het gemaal en Vlietzigt. Het bestaande buurtschap is een plek waar het fijn en rustig wonen is rondom het collectieve groen van de Drassige Driehoek en aan het water van de Vliet. Met een hechte gemeenschap van betrokken mensen.

De waarde van Pasgeld hangt voor veel mensen nauw samen met de nabijheid van steden als Rijswijk en Delft. Het is een gebied dat dat op wandel- en fietsafstand ligt vanuit de omliggende steden. Midden in de drukke Randstad hebben mensen in Pasgeld het gevoel even buiten de stad te zijn. Voor de bewoners is de nabijheid van stedelijke voorzieningen een grote waarde, terwijl ze in Pasgeld rustig wonen in het groen. Het gebied is door de snelwegen en nabijgelegen stations van Rijswijk en Delft bovendien ook zeer goed bereikbaar en aangesloten op de rest van de Randstad.

Lommerijck

Elsenburgerbos Slagenlandschap

Uit de klankbordgroep In de klankbordgroep is de huidige situatie besproken. Een deel van de deelnemers geeft aan dat het gebied met rust en enigszins afgezonderd van de drukke stad een kwaliteit is die behouden moet worden. Een ander deel geeft aan dat het afgesloten karakter niet echt een gastvrij gevoel geeft en dat verbindingen met de omgeving juist gewenst zijn zodat omwonenden ook van het gebied kunnen genieten. 51

Bosstroken Schoffel Lange Kleiweg Drassige Driehoek

Volle grond

Uitdagingen De veelkleurigheid van Pasgeld en de grote diversiteit aan gebruikers vormen ook een opgave en aandachtspunt. Zeker nu het agrarische gebruik van het gebied verdwenen is, ontstaan allerlei nieuwe ontwikkelingen. Het gebied is door de ‘organische ontwikkeling’ van de afgelopen decennia versnipperd geraakt en dat geldt ook voor het onderhoud en beheer. Verrommeling van het landschap ligt op de loer en op een aantal plekken rondom bijvoorbeeld het slagenlandschap, PasgeldOost en bij de Kerstanje wordt dit door bewoners en bezoekers al aangemerkt als een probleem. Hier gaan hekken, rommelhoekjes, paardenweitjes, schuren en zwerfvuil steeds meer het beeld bepalen.

Deze versnippering is ook zichtbaar in het watersysteem. Bij iedere kleine en grote ontwikkeling is het watersysteem in Pasgeld aangepast en aangevuld met nieuwe oplossingen. Het systeem is daarmee niet robuust en toekomstbestendig. In het licht van klimaatverandering komt het watersysteem steeds meer onder druk te staan bij piekbuien of extreme droogte. Ook geven veel mensen van buiten Pasgeld aan dat de bereikbaarheid en toegankelijkheid van het openbaar toegankelijke groen (Elsenburgerbos, slagenlandschap, Drassige Driehoek) beter kan. A4, spoor en de Vliet vormen stevige barrières,

waar bovendien op dit moment gewerkt wordt aan verbreding. Deze weg-, water- en railinfrastructuur zorgt ervoor dat het fraaie groen gevoelsmatig wat geïsoleerd ligt voor mensen van buiten Pasgeld. Zeker de ecologische en recreatieve verbindingen tussen Wilhelminapark en Elsenburgerbos/ slagenlandschap zijn nu veel te beperkt en verdienen een impuls. Tegelijkertijd is er overlast van het autoverkeer op de historische Lange Kleiweg. Deze historische verbinding tussen Delft en Rijswijk wordt gebruikt door (sluip)verkeer vanuit Delft van en naar de A4 en met name de kruising met Jaagpad en Wateringseweg wordt als onveilig ervaren. Het

Horeca/evenementen Sport Recreatie-groen Volkstuinen Bedrijven Agrarische graslanden (Voormalige) kassen Wonen

52

Samen schetsen aan Pasgeld

vormt ook nog eens de enige aansluiting voor het gehele Jaagpad, waardoor iedereen in het gebied er regelmatig mee geconfronteerd wordt. Er wordt vaak (te) hard gereden op de lange, rechte Lange Kleiweg. De spoorovergang bij ‘t Haantje is recent afgesloten en de spooronderdoorgang van de Laan van het Haantje verbindt nu de Lange Kleiweg met de Prinses Beatrixlaan. De verwachting is dat dit extra autoverkeer zal betekenen op de Lange Kleiweg. Dit maakt veilig oversteken o.a. ter plaatse van het sportpark niet eenvoudiger. Daarnaast is aangegeven dat op het Jaagpad parkeren voor bewoners en het vele doorgaande fietsverkeer elkaar weleens in de weg zitten en dat de omgeving van het Elsenburgerbos en bedrijventerrein/TNO ‘s avonds als sociaal onveilig wordt ervaren. Lastig voor de sportverenigingen op het sportcomplex.

De Lange Kleiweg

Schetsboek in potlood

Allemaal opgaven die samenhangen met gestage groei van de verstedelijking in dit deel van de zuidelijke Randstad en de toenemende stedelijke druk. Al eeuwen is dit een strategische plek in de invloedsfeer van Delft, Rijswijk en Den Haag en de komende jaren zal de vraag naar ruimte in deze regio alleen maar verder toenemen. Ook in Pasgeld. De centrale opgave voor de toekomst is dan ook hoe in Pasgeld een nieuw en toekomstbestendig evenwicht kan ontstaan tussen stad en landschap; tussen natuur en recreatie aan de ene kant en wonen, werken en bereikbaarheid aan de andere.

Uit de klankbordgroep Er is een eenduidige visie op de verkeersoplossing: stimuleer wandelen en fietsen en beperk het doorgaande autoverkeer in het gebied. De meerderheid van de klankborgroep is voorstander van een fietsbrug over de Vliet.

Sportcomplex

Bouw van de tunnel onder het spoor

53

Ca. 130 ha. Verbreding A4, incl. wateropgave

Herontwikkeling TNO

Sportcomplex ontwikkelen

Veiligheid Lange Kleiweg

Ontsluiting Jaagpad verbeteren?

PGO Zoeklocatie nieuwe halteplaats Nieuwe fietstunnel (2025)

PGW Wonen

Laan van het Haantje (2021)

Groen, ecologie, cultuurhistorie, water en spelen

H9

Verkeersveiligheid/knip

Bestaande woningen ‘t Haantje

54

Samen schetsen aan Pasgeld

H4 Ontwikkelrichting Schetsboek in potlood

55

H4 Ontwikkelrichting Pasgeld staat voor een volgende belangrijke ontwikkelstap. Kassen, veeteelt en bedrijfsgebouwen maken plaats voor wonen, werken, recreatie en natuur. Een goede, integrale toekomstvisie is belangrijk om deze transitie zorgvuldig te kunnen sturen, bestaande waarden zo goed mogelijk te behouden, nieuwe waarden te ontwikkelen en de opgaven in het gebied aan te pakken. De centrale opgave is om de ontwikkeling van wonen en werken in Pasgeld te koppelen aan een kwaliteitsimpuls in groen en water. In dit goed ontsloten en centraal gelegen gebied moet niet alleen ruimte ontstaan voor nieuwe bewoners en ondernemers, maar gelijktijdig de groene en recreatieve waarde van Pasgeld een impuls krijgen.

4.1 Ontwikkelrichting Rijswijk Stadsontwikkeling langs de ‘oude lijn’ De stedelijke druk in de Randstad is hoog en de vraag naar ruimte voor wonen, werken, recreatie, natuur, water en energieopwekking groot. De hoogstedelijke zone tussen Rotterdam en Den Haag is daarbij net als de afgelopen eeuwen de belangrijkste ontwikkelingsas, een gebied waar veel van deze opgaven samenkomen. De ‘oude lijn’, de spoorlijn tussen Dordrecht en Leiden, is door de provincie aangewezen als de kapstok voor de woningbouwopgave in deze regio.

Hier liggen infrastructuur, bestaande openbaar vervoersknopen, werkgelegenheid en voorzieningen en hier is de vraag naar woningen het grootst. Door hier ruimte te bieden aan nieuwe woningen, wordt het gebruik van openbaar vervoer en fietsen gestimuleerd en kunnen de waardevolle landschappen rondom de steden (o.a. Groene Hart en Midden-Delfland) worden gevrijwaard van grootschalige verstedelijking.

NOORDZEE

NP Hollandse duinen

LEIDEN NL Groene Hart

DEN HAAG

GROENE HART

Rijswijk Delft

Midden-Delfland

ROTTERDAM Schiedam

Dordrecht

56

Samen schetsen aan Pasgeld

Stedelijke ontwikkelzones Rijswijk In lijn daarmee komen ook in Rijswijk de grote verstedelijkingsopgaven samen rondom het spoor: • Revitalisering winkelcentrum In de Bogaard, met de transformatie van winkels en kantoren naar een bruisend stedelijk woonmilieu. Vergroten aantrekkingskracht winkelhart Rijswijk en toevoegen van appartementen en stedelijke woonvormen in een bruisend centrummilieu, voor mensen met een stedelijke levensstijl. • Vernieuwing werkgebied Plaspoelpolder. Vernieuwing en verduurzaming bedrijven en kantoren, verminderen leegstand, aantrekken nieuwe bedrijven en aan de randen gedeeltelijke transformatie naar wonen. • Transformatie havengebied naar nieuw stukje waterstad. Herontwikkeling van havengebonden bedrijvigheid naar stedelijk wonen aan het water. • Ontwikkeling woonwijk RijswijkBuiten. Transformatie voormalig kassengebied naar een groenstedelijke woonwijk, met ruimte voor grondgebonden woningen en appartementen in een groene omgeving.

WONEN EN WERKEN: 1.

Bruisend stadscentrum

2.

Levendig werkgebied

3.

Stedelijk woongebied

4.

Groen woongebied 3. Haven

Ca. 2.500 won

GROEN EN WATER: A.

Stadspark

B.

Sportpark

C.

Stadsbos

D.

Cultuurlandschap

2. Plaspoel Ntb

1. Bogaard en station

D. Slagen B. Sport 2. TNO

MOBILITEIT:

A. Wilhelmina

Fietsroutes Bestaand OV-knooppunt

4. Rijswijk Buiten Ca. 4.000 won

Mogelijk nieuwe halte

VOORZIENINGEN Stadscentrum Wijkcentrum Wijkvoorzieningen

Deze stedelijke ontwikkelgebieden vullen elkaar aan en kunnen ook niet los van elkaar gezien worden. Er wordt gelijktijdig een noodzakelijke impuls gegeven aan het voorzieningenniveau, de lokale economie en werkgelegenheid en aan een divers en eigentijds woningaanbod, met verschillende complementaire woonmilieus en woningtypen. Op die manier wordt niet eenzijdig voor bepaalde doelgroepen gebouwd, maar kan iedereen een plekje vinden in Rijswijk.

Schetsboek in potlood

C. Elsenburger

Ca. 2.500 won

57

Groene ontwikkelzones Rijswijk is een groene gemeente en parallel aan de ontwikkeling van de stad wordt ook geïnvesteerd in groen, water, sport en recreatie. Groen in de buurt is belangrijk voor de kwaliteit van leven in het gestaag groeiende Rijswijk. Een zwaartepunt ligt in de Parkenzone, deze vormt immers een schakel tussen de belangrijke ontwikkelzones in Rijswijk. De afgelopen jaren is al een begin gemaakt met de kwaliteitsverbetering van het

Wilhelminapark en de vernieuwing van sportpark Elsenburg. In de komende periode wordt deze lijn doorgetrokken met de aanleg van twee nieuwe ecoducten over de A4 door Rijkswaterstaat, om de samenhang te vergroten. Een kwaliteitsimpuls in het Elsenburgerbos en slagenlandschap en een versterking van de groenblauwe hoofdstructuur in Pasgeld sluiten daar goed op aan.

Uit de klankbordgroep In de klankbordgroep is gesproken over het gewenste karakter van de groene zones. Er is consensus dat deze als natuurlijke, rustige gebieden moeten worden ingevuld. Een deel van de klankbordgroep had begrepen dat het slagenlandschap bebouwd zou worden. Dit is niet correct: het slagenlandschap blijft een open gebied.

Hieronder en rechts: Het slagenlandschap in Pasgeld-Oost

Actiebord behoud het groen bij het slagenlandschap

58

Samen schetsen aan Pasgeld

4.2 Ontwikkelrichting Pasgeld p. 32

Pasgeld neemt binnen de verdere ontwikkeling van Rijswijk een belangrijke positie in, als groen uitloopgebied voor bestaande en nieuwe woon- en werkgebieden, als schakel in de Parkenzone en als laatste fase van RijswijkBuiten. In Pasgeld komen de volgende opgaven samen: • Het afronden van de ontwikkeling van RijswijkBuiten door het realiseren van maximaal 1.200 woningen in Pasgeld-West en Pasgeld-Oost in een onderscheidend groenstedelijk woonmilieu, met bijbehorende voorzieningen (in ieder geval een basisschool, kinderopvang en ruimte voor zorgvoorziening).

•

•

•

Het verbeteren van de kwaliteit en samenhang van het aanwezige groen en water en geven van een impuls aan de biodiversiteit. Het vergroten van de recreatieve waarde van het gebied voor bestaande en nieuwe bewoners in en om Pasgeld, door het verder verhogen van de kwaliteit en toegankelijkheid van het groen. Het ruimte bieden aan nieuwe bedrijven aan de zuidzijde van de Laan van het Haantje. Daarnaast wordt er voorgesorteerd op een mogelijk toekomstige transformatie van de locatie van TNO, naar een werk- en/of woongebied, waarbij het waardevolle groen ook toegankelijk kan worden.

Uit de klankbordgroep Er is discussie over het gewenste karakter van de bedrijvigheid in het gebied. Wellicht kan er een soort campus worden ontwikkeld op het TNO-terrein. De leden van de klankbordgroep geven aan dat er in ieder geval geen standaard bedrijfshallen in het gebied moeten komen.

Schetsboek in potlood

59

•

Het verder verbeteren van de bereikbaarheid van het gebied voor wandelaars, fietsers en openbaar vervoer en het beperken van de overlast van autoverkeer. Daarbij wordt ook ruimte gelaten voor een mogelijk toekomstige halteplaats voor de trein en/of lightrail.

4.3 Identiteit Pasgeld p. 31

Pasgeld is een dynamisch gebied dat zich steeds heeft aanpast aan de tijd. Het staat nu voor een nieuwe ontwikkelingsstap. Vanuit de participatie is nadrukkelijk meegegeven dat een samenhangende visie de basis en leidraad moet vormen voor deze stap. En dat de ontwikkeling van stad en landschap hier hand in hand moeten gaan. Groen als vertrekpunt De kwaliteit van Pasgeld, als groen en natuurlijk uitloopgebied voor de stad is daarbij het vertrekpunt. Groen heeft in Pasgeld altijd de identiteit bepaald en voor samenhang gezorgd en is ook nu nog voor veel mensen van grote waarde.

Het noordelijk deel van Pasgeld blijft daarom ook in de toekomst volledig bestemd voor groen; een plek voor recreatie, natuur, water en cultuurlandschap. Het gaat over een gebied van ongeveer 70 hectare, meer dan de helft van het 130 hectare grote plangebied. Elsenburgerbos, Zweth en slagenlandschap blijven behouden en sportpark Elsenburg wordt opgeknapt verbeterd en uitgebreid. Hier wordt gezocht naar mogelijkheden om de ecologische en recreatieve relaties tussen Elsenburgerbos en Wilhelminapark te verbetzeren, zodat de samenhang in de Parkenzone wordt verbeterd. Op die manier worden de nu losse groene kralen aanééngeregen en ontstaat een samenhangend groen- en recreatiegebied tussen Midden-Delfland en de Vlietzone.

60

Buurtschappen en een ‘groene skyline’ In het zuidelijk deel van Pasgeld wordt al gewoond en gewerkt en stonden tot recent de kassen. Hier komt ruimte voor nieuwe woningen en voorzieningen en ook een aantal bedrijven. Maar ook in dit deel bepalen groen, natuur en water het beeld en geven het gebied in de toekomst een aantrekkelijke eigen uitstraling en identiteit. Een stevig groenblauwe hoofdstructuur vormt de basis. Drassige Driehoek, Volle Grond en het grootste deel van De Schoffel (driekwart) blijven behouden en vormen een onderdeel van dit raamwerk. Binnen het raamwerk liggen compacte buurtschappen, ingebed in en omarmd door groen en water.

Samen schetsen aan Pasgeld

In de participatie noemde iemand dit de ‘groene skyline’; grote bomen en groenstructuren vormen groene kamers, waarbinnen gewoond en gewerkt wordt. Het groenblauwe raamwerk heeft de potentie om in de toekomst nog verder te groeien en rijker te worden. Op de locatie van TNO zijn de afgelopen jaren flink wat bedrijfsgebouwen en dienstenwoningen gesloopt en omgezet naar groen, bijvoorbeeld in de overgang naar de lange Kleiweg en richting Pasgeld-Oost. Bij een mogelijk toekomstig vertrek van TNO kan de locatie een

Schetsboek in potlood

vanzelfsprekend onderdeel van het groenblauwe raamwerk worden en een aantrekkelijk woon-, werken recreatiegebied. Dit biedt een mooie kans om de recreatieve en ecologische verbindingen in Pasgeld verder te versterken en de relaties tussen de Parkenzone aan de noordzijde en het groenblauwe raamwerk aan de zuidzijde van Pasgeld nog meer met elkaar te verweven. Een eigentijdse buitenplaats Inspiratie vormt de buitenplaats, waar wonen, recreëren, werken, natuur en landbouw samen één aantrekkelijk en waardevol gebied vormen.

61

Het voorstel is te onderzoeken hoe in Pasgeld een eigentijdse, meer stedelijke buitenplaats kan ontstaan, waar landschap en stad samen komen. Niet zoals bij de klassieke buitenplaats alleen voor de happy-few, maar voor iedereen die een plekje zoekt om te recreëren, wonen of werken.

Uit de klankbordgroep De klankbordgroep is unaniem van mening dat het rustige en groene karakter van het gebied tussen de Lange Kleiweg en de Vliet moet worden behouden. Er is discussie over het aantal woningen in het gebied. Hiervoor is een besluit van de gemeenteraad nodig.

H5

Het groenblauwe raamwerk

62

Samen schetsen aan Pasgeld

H5 Het groenblauwe raamwerk Het groenblauwe raamwerk van Pasgeld brengt identiteit en samenhang in het gebied. Maar het vergroot ook de recreatieve beleving en de ecologische waarde, vormt de basis voor een meer robuuste waterstructuur en de kapstok voor een goede ontsluitingsstructuur. Binnen het groenblauwe raamwerk krijgen bestaande en nieuwe buurtschappen een vanzelfsprekende plek, genesteld in het groen. Naast het bestaande buurtschap Pasgeld gaat dat over Pasgeld-West, PasgeldOost en mogelijk in de toekomst de locatie van TNO. Ieder buurtschap kan een eigen gezicht en invulling krijgen, het groenblauwe raamwerk houdt alles stevig bij elkaar en geeft Pasgeld een uitgesproken groen karakter. 5.1 Ecologische hoofdstructuur Het groenblauwe raamwerk van Pasgeld heeft meerdere functies. Als basis voor het vormgeven van het raamwerk zijn de natuurwaarden Schetsboek in potlood

gekozen. Natuurinclusief bouwen in Pasgeld is een breed gedragen wens. Dit begint natuurlijk al bij de stedenbouwkundige en landschappelijke hoofdstructuur van het gebied. Door bureau Tauw is onderzoek gedaan naar de bestaande natuurwaarden in Pasgeld en de kansen om deze zo goed mogelijk te behouden en zelfs te versterken). Volgens Tauw kunnen de volgende conclusies worden getrokken: “Pasgeld is als gebied te klein voor hele bijzondere natuurwaarden, daar zijn grotere, aaneengesloten gebieden voor nodig. Maar de natuurwaarden en biodiversiteit die er zijn dienen wel zo veel mogelijk behouden te worden. En er liggen kansen om natuurwaarden te versterken. “ Kerngebieden en deelkerngebieden Er zijn in Pasgeld drie natuurtypen aanwezig die kansrijk zijn: 1. Bos- en parknatuur, met het Elsenburgerbos als kerngebied. Een afwisseling van boomgroepen, heesters en open stukken met natuurlijke graslanden. Interessant voor (icoon)soorten zoals de boomklever, nachtegaal, merel, rosse vleermuis, egel, weidehommel en wilde hyacint. 2. Water- en moerasnatuur, met het slagenlandschap als kerngebied. Dit natuurtype kenmerkt zich door waterlopen en plassen met natuurlijke oevers. Interessant voor (icoon)soorten zoals de blauwe reiger, lepelaar, meervleermuis, waterspitsmuis, bittervoorn, argusvlinder, glassnijder, dotterbloem, groene

63

kikker en kleine watersalamander. 3. Stadsnatuur, in en om de bestaande en nieuwe stedelijke gebieden. Dit natuurtype bevindt zich in tuinen, heggen, plantsoenen en parkjes, muren en daken. Interessant voor (icoon)soorten zoals de gierzwaluw, huismus, dwergvleermuis, egel, metselbij, veldsalie en gewone pad. De locaties De Drassige Driehoek, De Schoffel en Volle Grond zijn deelkerngebieden voor bos- en parknatuur. Het naastgelegen Wilhelminapark is kerngebied voor bos- en parknatuur en voor wateren moerasnatuur. Hoe meer samenhang er tussen de verschillende gebieden is, hoe robuuster en gevarieerder de leefgebieden en hoe beter het is voor de flora en fauna en biodiversiteit.

Verbindingen en stapstenen Het is zaak om goede verbindingen, met tussentijdse rustpunten (zogenaamde stapstenen) te realiseren tussen de verschillende kern- en deelkerngebieden en met het naastgelegen Wilhelminapark. Er komen verbindingen voor bosen parknatuur en water- en moerasnatuur langs de Lange Kleiweg en voor water- en moerasnatuur langs het spoor. Dwars daarop komen nog twee belangrijke verbindingen; via de Zweth en via de zone ten zuiden van de TNO-locatie en De Schoffel. Deze twee verbindingen verknopen beide zijden van de Lange Kleiweg, maar leggen idealiter ook relaties over of onder het spoor met het Wilhelminapark.

Impressiebeelden om de afzonderlijke natuurtypen te duiden

Uit de klankbordgroep Het rapport van Tauw wordt door de meeste leden van de klakbordgroep positief beoordeeld. Ze vinden het een goede objectieve analyse. Er is consensus dat het leggen van groene verbindingen in het gebied een goed idee is.

Ook op het sportpark en de locatie Event Plaza liggen interessante kansen om verbindingen voor bos- en parknatuur te maken. In Pasgeld-West en Pasgeld-Oost wordt voorgesteld om stapstenen voor waternatuur te maken, in de vorm van waterlopen en/of plassen met natuurlijke oevers. Op die manier ontstaat er samenhang tussen de waterrijke natuur van het Wilhelminapark en het slagenlandschap. Door meer natuurlijke oevers te maken in het slagenlandschap kan ook in het kerngebied een impuls aan deze natuurwaarden gegeven worden. Dit wordt gecombineerd met de waterberging voor het verbreden van de A4. Het spoor, de Lange Kleiweg en de locatie van TNO vormen met name voor de water- en moerasnatuur barrières. Bij de uitwerking van het ecologische raamwerk ligt de uitdaging om deze barrières te slechten en de waterverbindingen te verknopen.

64

Samen schetsen aan Pasgeld

5.2 Bosloper en Parkloper Het bestaande waardevolle groen en water in Pasgeld vormt een solide basis voor het groenblauwe raamwerk. In de participatie zijn de grote groengebieden zoals het Elsenburgerbos en het slagenlandschap veel genoemd als belangrijke kernwaarden van het gebied. Deze blijven natuurlijk behouden en krijgen waar mogelijk nog een kwaliteitsimpuls. Ook de kleinere groengebieden zoals de Drassige Driehoek, de volkstuinencomplexen en de ‘spontane natuur’ in Pasgeld-Oost is in de participatie veel genoemd en ook in natuuronderzoek als waardevol onderdeel van het ecologisch raamwerk aangemerkt. Het groenblauwe raamwerk gaat deze groene parels verbinden.

Bosloper De Bosloper loopt vanaf het Elsenburgerbos, langs de Lange Kleiweg tot aan de Drassige Driehoek en bestaat uit een zone van 45-50 meter breed met bosclusters, afgewisseld met open stukken. Tussen de bomen slingert een wandelpad, zodat men vanuit de Drassige Driehoek tussen de bomen en het groen door zo het Elsenburgerbos in kan wandelen.

Het voorstel is om twee robuuste groen- en waterverbindingen in het gebied als basis te nemen. Met de juiste inrichting verbinden deze twee ‘lopers’ alle bestaande waardevolle groene plekken, zowel ecologisch als recreatief.

BOSLOPER •

Wandelen tussen de bomen

Schetsboek in potlood

PARKLOPER • •

Waterrijke parkzone Fietsroute

65

Met de Bosloper wordt het Elsenburgerbos feitelijk Pasgeld verder ingetrokken. De Bosloper wordt aan de ene zijde begrensd door de bomenrijen van de Lange Kleiweg en aan de andere zijde door een brede sloot met natuurlijke oevers. Deze vormt een natuurlijke overgang naar de Drassige Driehoek, Pasgeld-Oost en het bedrijventerrein en verzorgt daarnaast de waterafvoer van deze zijde van de Lange Kleiweg richting de Zweth en het gemaal.