Rekenkamerrapport Ridderkerk Participatie en Omgevingswet.pdf

De gemeente ziet de verschillende vormen van participatie als gelijkwaardig en vindt dat de categorie 'meebeslissen', hoog geplaatst op de participatieladder, de indruk wekt dat dit ook een betere vorm van participatie is. In Ridderkerk is de bestuurlijke opvatting dat het gemeentebestuur de 11 12

Collegeprogramma 2018-2022. Veel kleuren, één palet. Gemeente Ridderkerk. (2014). Leidraad meedenken: Gereedschapskist voor Burgerparticipatie, p.19.

13

uiteindelijke besluiten neemt en niet de inwoners. Door meebeslissen niet als participatievorm in te zetten biedt Ridderkerk haar inwoners beperktere invloed op de uiteindelijke besluitvorming. In de notitie 'Ridderkerk dragen we samen' stelt de gemeente dan ook dat de gemeenteraad of het college van B&W de beslissingen neemt. De leidraad biedt zeven instrumenten om ambtenaren op weg te helpen: / / / / / / /

Omgevingsanalyse Afwegingskader Startnotitie De Route Terugkoppelen De Uitgangspunten voor Participatie Ridderkerk 2013 Werkbladen Omgevingsanalyse

Per instrument wordt ondersteuning geboden, bijvoorbeeld in de vorm van een beslisboom of invulformat.

14

2. Participatie in de praktijk In dit hoofdstuk brengen we in kaart hoe participatieprocessen in de gemeente Ridderkerk in de praktijk verlopen. We brengen in kaart hoe de uitvoering van het beleid loopt en wat de knelpunten zijn. Heeft de gemeente voldoende kennis en instrumenten in huis om initiatieven effectief te kunnen ondersteunen? En hoe heeft de gemeente gecommuniceerd met initiatiefnemers en deelnemers? Eerst brengen de participatieprocessen in kaart aan de hand van drie casussen. Vervolgens schetsen we een aantal algemene bevindingen ten aanzien van participatie. Elk van de casussen behandelen we aan de hand van de thema’s ‘open en effectief proces’, ‘communicatie en transparantie’, 'rollen en verantwoordelijkheden' en ‘politiek-bestuurlijk samenspel’. Deze thema’s zijn gebaseerd op normen die terugkomen in de omgevingswet en zijn uitgebreid toegelicht in het eerste hoofdstuk. De volgende deelvragen komen aan bod: 3. Op welke manier geeft de gemeente uitvoering aan de participatie van burgers in de vormgeving, uitvoering en evaluatie van beleid? 4. In hoeverre worden inhoudelijke en procesdoelen gehaald op het gebied van burgerparticipatie? 5. Wat zijn ervaren knelpunten in de uitvoering van participatieprocessen en wat gaat er goed? 6. Waar staat de gemeente in het voorwerk van de implementatie van de Omgevingswet ten aanzien van participatie?

2.1. Woningbouwontwikkelingen op Rembrandtweg 257 Op 27 januari 2022 heeft de raad een definitieve verklaring van geen bedenkingen verleend om woningbouwontwikkeling mogelijk te maken op de Rembrandtweg 257.13 Het initiatief tot woningbouwontwikkeling aan de Rembrandtweg 257 is afkomstig van AKM Projectontwikkeling BV. AKM Projectontwikkeling is met de huidige eigenaar van het kantoorpand aan de Rembrandtweg 257 overeengekomen de locatie te ontwikkelen naar woningen. Na deze overeenstemming is AKM Projectontwikkeling B.V. met de gemeente in overleg getreden waartoe drie ontwerpen zijn ontwikkeld. De gemeente en AKM hebben de, in hun ogen, beste variant gepresenteerd. Deze ontwerpen betreffen het herontwikkelen van het huidige kantoorpand naar 35 appartementen.14 Van 10 september tot en met 21 oktober 2021 heeft het plan ter inzage gelegen. Zienswijzen konden zowel schriftelijk als mondeling worden ingediend. In deze periode zijn in totaal negen zienswijzen

13

Gemeente Ridderkerk. (27 januari 2022). Besluiten van de raad van 27 en 31 januari 2022. Geraadpleegd op 28-72022 via Besluiten van de raad van 27 en 31 januari 2022, Gemeenteraad Ridderkerk 14 AKM projectontwikkeling BV. (22 november 2021). Ridderkerk – Rembrandtweg 257. Herontwikkeling tot Woonlocatie, p.2.

15

ingediend. Geen van deze zienswijzen is gegrond verklaard en hebben daarom geen reden tot aanpassing van het plan of de omgevingsvergunning gegeven.15 Op 27 januari 2021 heeft AKM projectontwikkeling BV haar ontwerp voor de Rembrandtweg 257 aan omwonenden gepresenteerd.16 Circa zestig omliggende huishoudens zijn uitgenodigd voor deze avond. In totaal waren zeven huishoudens (veertien personen) op de fysieke bijeenkomst aanwezig.17 Twee van deze zeven huishoudens hadden in het najaar van 2021 een zienswijze ingediend. Daarnaast zijn er drie huishoudens digitaal geïnformeerd. De initiatiefnemer, in dit geval AKM Projectontwikkeling BV, begeleidde deze avond. Er was niemand van de gemeente aanwezig. Tussen 11 februari en 25 maart 2022 lagen het plan en de omgevingsvergunning opnieuw ter inzage. Deze konden zowel online worden ingezien als, op afspraak, in het gemeentehuis. Hierop zijn er geen zienswijzen meer ingediend. Rollen en verantwoordelijkheden De gemeente heeft de verantwoordelijkheid voor het participatietraject volledig bij de initiatiefnemer gelegd. In de interviews wordt gesteld dat dit met het oog op de Omgevingswet een bewuste keuze is geweest en dat de projectontwikkelaar in een zeer vroeg stadium hierover geïnformeerd is, nog voordat het college een besluit had genomen over het plan.

Daarnaast wordt toegelicht dat de Omgevingswet een spanningsveld creëert omdat de initiatiefnemer verantwoordelijk is voor participatie, maar deze vaak een commercieel belang heeft. Dit kan leiden tot een andere houding dan gewenst op participatiemomenten. Achteraf bekeken wordt gesteld dat ondersteuning vanuit de gemeente gewenst was. Bij toekomstige participatietrajecten waarbij iemand anders dan de gemeente initiatiefnemer is, is ondersteuning dus wenselijk. Het is niet verplicht, de Omgevingswet laat de mate van ondersteuning die geboden wordt aan de gemeente. Dit kan enkel door kaders, tips en richtlijnen, maar ook door als gemeente aanwezig te zijn op participatiebijeenkomsten. Hierbij moet wel gerealiseerd worden dat dit ook inzet en kosten met zich meebrengt. De gemeente wil een nieuwe leidraad opstellen hoe hiermee om te gaan. Dit dient aan te sluiten op de Omgevingswet. Deze reflecterende houding van de gemeente is het gevolg van onvrede bij omwonenden over de participatie betreffende het project Rembrandtweg 257. De afwezigheid van de gemeente op de informatieavond was een bewuste keus. Ondanks dat er een gemeentelijk contactpersoon was, ervoeren omwonenden dit niet omdat deze persoon afwezig was bij de bijeenkomst. Dit riep bij de omwonenden een machteloos gevoel op.

Ondanks het feit dat de plannen die de projectontwikkelaar op dat moment presenteerde nog niet definitief waren, hadden omwonenden het idee dat ze weinig konden doen tegen de plannen van AKM projectontwikkeling BV.

15

Gemeente Ridderkerk. Nota van beantwoording zienswijzen behorende bij de omgevingsvergunning voor Rembrandtweg 257 te Ridderkerk. 16 AKM projectontwikkeling BV. (15 januari 2021). Uitnodiging informatieavond Rembrandtweg 257. 17 AKM projectontwikkeling BV. Aanmelding Planpresentatie Rembrandtweg.

16

Open en effectief proces In de 'Nota van uitgangspunten' heeft de gemeente gesteld dat de omgeving in een vroeg stadium door de initiatiefnemer betrokken dient te worden. Hierbij worden de volgende opmerkingen gemaakt:18 "Initiatiefnemer nodig de direct omwonenden (schriftelijk) uit, organiseert een inloopmoment en verstrekt informatie en beantwoord vragen over het bouwvoornemen. De volgende vragen dienen beantwoord te worden: 1. Welke informatie en aandachtspunten zijn er opgehaald uit de omgeving? 2. Hoe wordt in het plan omgegaan met aandachtpunten uit de omgeving? Kan hieraan tegemoetgekomen worden. Zo ja, Hoe? Zo niet, waarom niet?). De beantwoording van deze vragen willen we daarom terugzien in de ruimtelijke onderbouwing/toelichting van het bestemmingsplan." Naar aanleiding van de documentanalyse en interviews kan worden gesteld dat de twee vragen die de gemeente hierboven stelt voldoende zijn beantwoord, maar dat de uitwerking ervan summier was.

Zo heeft, blijkend uit de notulen van de planpresentaties op 27 (fysiek) en 29 (digitaal) januari 2021, de projectontwikkelaar via de informatieavond getracht open te staan voor discussie en suggesties van omwonenden om het plan voor hen acceptabel te maken.19 Het doel van de avond was het inlichten van omwonenden en hen een stem geven in het geheel.20 Echter, uit de notulen van deze avonden blijkt ook dat de avonden werden ingestoken met de boodschap dat het plan al in grote lijnen vaststond.21 Uit de interviews blijkt dat omwonenden niet het gevoel hebben gehad dat de ideeën die ze inbrachten gehoord werden. De omwonenden kregen het idee dat de beslissingen al waren genomen en dat ze enkel geïnformeerd werden. De gemeente betreurt het dat het zo ervaren is door omwonenden. De kaders en richtlijnen en wijze van communiceren is door de gemeente onvoldoende voorbesproken met de initiatiefnemer. Over het algemeen kan er gesteld worden dat AKM projectontwikkeling BV in het participatieproces rondom de bebouwing van de Rembrandtweg 257 weinig ruimte heeft gelaten voor een inhoudelijke dialoog. AKM projectontwikkeling BV geeft in de uitnodiging voor de informatieavond aan een planpresentatie te houden22. Dit heeft tot onvrede van de bewoners met name tot informeren en in mindere mate tot inventariseren geleid.

De afwezigheid van de gemeente op de informatieavond kan hierin hebben meegespeeld. De gemeente kreeg achteraf te horen dat de AKM projectontwikkeling BV te weinig rekening hield en meedacht met de bewoners op de informatieavond. In de samenvatting van

18

Gemeente Ridderkerk. (1 december 2020). Nota van uitgangspunten op het principeverzoek ontwikkeling Rembrandtweg 257, p.2. 19 AKM Projectontwikkeling BV. (2 februari 2021). Vragen & antwoorden omwonendenpresentatie Rembrandtweg 257. 20 AKM Projectontwikkeling BV. (2 februari 2021). Vragen & antwoorden omwonendenpresentatie Rembrandtweg 257, p.4. 21 AKM Projectontwikkeling BV. (2 februari 2021). Vragen & antwoorden omwonendenpresentatie Rembrandtweg 257. 22 Uitnodiging informatieavond

17

de planpresentatie staat het volgende: "Middels de presentatie en de daarbij horende vragen en antwoorden wil AKM de omwonenden informeren en kijken in welke mate AKM eventueel tegemoet kan komen aan opmerkingen/aandachtspunten van omwonenden."23 Het beeld dat de interviews schetsen, aangevuld met documenten, is dat de projectontwikkelaar de intentie had om bewoners te informeren en hun input mee te nemen in het plan. Zo organiseerde de initiatiefnemer op verzoek van bewoners ook een online informatieavond en beantwoordde zij 143 vragen die door bewoners waren ingestuurd nadat ze teleurgesteld waren over de beperkte mogelijkheid tot inspraak op de informatieavond. Daarnaast is de projectontwikkelaar tegemoet gekomen aan de wens van bewoners om het appartementencomplex lager te maken en een parkeergarage half verdiept toe te voegen. Ook komt in de interviews naar voren dat AKM projectontwikkeling BV de omwonenden de mogelijkheid heeft geboden gordijnen of een vervanging hiervoor op haar kosten te bestellen om de pijn van hun verminderde uitzicht te verzachten. Ondanks de goede intenties die de projectontwikkelaar lijkt te hebben gehad, heerst er veel onvrede bij de omwonenden. Dit komt met name voort uit een ander beeld van wat participeren bij het project Rembrandtweg 257 inhield. Ze hadden een meer invloedrijke rol verwacht én gewenst.

Een verwijt dat de initiatiefnemer en gemeente gemaakt kan worden is dat de omwonenden niet in een vroeg stadium betrokken zijn, zoals wel in de nota van uitgangspunten stond aangegeven. Omwonenden werden betrokken nadat door de gemeente en projectontwikkelaar al een voorkeur voor één van de drie ontwerpen had. Tevens is er door de gemeente niet gespecificeerd wat 'betrekken' inhoudt. Het niveau van participatie was op voorhand dus niet duidelijk. Uiteindelijk bleek dit met name om informeren te gaan, maar dit is nergens vastgelegd, laat staan beargumenteerd. Wat ook een rol kan hebben gespeeld is de kennis van inwoners over het bestemmingsplan. Het beleid en bestemmingsplan lieten ruimte aan ruimere en hogere bebouwing dan er op dat moment stond. Omwonenden zijn zich hier wellicht niet voldoende bewust van geweest. Informatiepositie en transparantie Op 15 januari 2021 heeft AKM Projectontwikkeling BV een uitnodigingsbrief naar de omwonenden van de Rembrandtweg 257 verzonden waarin zij hen informeert dat ze op woensdagavond 27 januari 2021 haar ontwerp voor de Rembrandtweg 257 presenteert.24 Hierbij maakt ze de kanttekening dat ze, gezien de Covid situatie, maximaal 30 mensen per avond uitnodigt. Wanneer er meer dan 30 aanmeldingen zijn, zal ze meerdere avonden organiseren.

Hoewel de omwonenden relatief kort van tevoren zijn uitgenodigd, zijn daar geen klachten over naar voren gekomen. Mogelijk komt dit door de extra planpresentatie die AKM Projectontwikkeling BV op 29 januari 2021 online organiseerde op verzoek van bewoners die zich niet prettig voelden bij een fysieke presentatie dan wel Covid-gerelateerde klachten hadden.25

23

AKM Projectontwikkeling BV. (2 februari 2021). Vragen & antwoorden omwonendenpresentatie Rembrandtweg 257, p.2. 24 AKM projectontwikkeling BV. (15 januari 2021). Uitnodiging informatieavond Rembrandtweg 257. 25 AKM Projectontwikkeling BV. (2 februari 2021). Vragen & antwoorden omwonendenpresentatie Rembrandtweg 257.

18

Ondanks dat AKM Projectontwikkeling BV het in haar uitnodigingsbrief het enkel heeft over het presenteren van haar plan zijn omwonenden teleurgesteld dat ze geen tot weinig inbreng hadden. Tevens gaven omwonenden aan dat de avond niet tot veel nieuwe kennis leidde, omdat vergelijkbare informatie al eerder in de krant was verschenen. Uit de interviews komt naar voren dat AKM aangaf bepaalde punten/vragen te overleggen met of door te spelen naar de gemeente, maar hier is geen terugkoppeling over gegeven. Hierdoor weten de geïnterviewden niet of overleg heeft plaatsgevonden met de gemeente en wat de status is van deze punten, zoals bijvoorbeeld een veiligere verkeerssituatie. De gemeente geeft aan deze vragen wel aan AKM te hebben beantwoord. Daarnaast zijn vragen van omwonenden beantwoord in de Nota van zienswijzen en/of verwerkt in de ruimtelijke onderbouwing. Naast de vragen die AKM aan de gemeente heeft overgedragen, heeft ze ook veel vragen zelf beantwoord. Zo zijn er op de informatieavonden veel vragen beantwoord en hebben ze reactie gegeven op de 143 vragen die omwonenden hebben ingestuurd. Uit het interview blijkt dat dit niet tot voldoening leidde bij omwonden omdat het voornamelijk uit technische details bestond en het tot weinig aanpassingen leidde.

Ondanks dat de informatiepositie en transparantie in eerste instantie voldoende lijkt, blijkt dus dat dit voor omwonenden niet voldoende was. Hier ligt een rol voor de gemeente weggelegd om projectontwikkelaars in het vervolg te begeleiden bij het opzetten en uitvoeren van participatietrajecten. Het overbruggen van de technische systeemwereld naar de leefwereld van inwoners vraagt om ondersteuning. Politiek-bestuurlijk samenspel In een raadsvoorstel dat op 1 juli 2021 aan de gemeenteraad is aangeboden wordt gesteld dat aan de voorwaarden van participatie die in de nota van uitganspunten staat is voldaan en dat het betrekken van omwonenden heeft geleid tot aanpassing van het aanvankelijke plan.26 Op 27 januari 2022 heeft de raad een definitieve verklaring van geen bedenkingen verleend om woningbouwontwikkeling mogelijk te maken op de Rembrandtweg 257.27 De raad heeft behalve bij de goedkeuring van de plannen geen rol gespeeld in het traject Rembrandtweg 257.

26

Gemeente Ridderkerk. (1 juli 2021). Raadsvoorstel geadviseerd besluit. Gemeente Ridderkerk. (27 januari 2022). Besluiten van de raad van 27 en 31 januari 2022. Geraadpleegd op 28-72022 via Besluiten van de raad van 27 en 31 januari 2022, Gemeenteraad Ridderkerk 27

19

Casus Rembrandtweg 257: de rode draad Open en effectief proces Het participatieproces van de casus Rembrandtweg 257 was beperkt open en beperkt effectief. Er is geen gebruik gemaakt van bestaand participatiebeleid. De projectontwikkelaar heeft alle belanghebbenden, dit betrof de direct omwonenden, schriftelijk geïnformeerd en uitgenodigd voor de informatieavond. De omwonenden zijn betrokken nadat de ontwerpen door AKM zijn gemaakt, maar voordat het college een besluit heeft genomen. Omwonenden hadden het gevoel een kleine stem in het geheel te hebben. Dit leidde tot een gevoel van machteloosheid bij omwonenden. Een plan dient conform de wetgeving (Wro) voorgelegd te worden aan het bevoegd gezag. Daarom heeft de ambtelijk verantwoordelijke ervoor gekozen om de projectontwikkelaar eerst met de gemeente, het bevoegde gezag, te laten praten en daarna pas naar inwoners te treden. Het grootste obstakel is waarschijnlijk de afwezigheid van de gemeente in het participatietraject geweest. Dit versterkte niet alleen het gevoel van onmacht, maar werd ook ervaren als desinteresse van de gemeente voor de belangen en zorgen van haar inwoners. Rollen en verantwoordelijkheden De gemeente heeft de verantwoordelijkheid voor het participatietraject volledig bij de initiatiefnemer gelegd.

In de interviews wordt gesteld dat de projectontwikkelaar in een zeer vroeg stadium hierover geïnformeerd is, nog voordat het college een besluit had genomen over het plan. De gemeente is tekort geschoten in het faciliteren en ondersteunen van de projectontwikkelaar bij het opzetten en uitvoeren van participatie. Dit heeft tot teleurstelling bij omwonenden geleid. Zij hadden meer invloed willen hebben op de ontwerpen. Daarnaast voelden de omwonenden zich in de steek gelaten door de gemeente doordat het contact enkel via de projectontwikkelaar liep. Politiek-bestuurlijk samenspel De raad heeft behalve bij de goedkeuring van de plannen geen rol gespeeld in het traject Rembrandtweg 257. Informatiepositie en transparantie De projectontwikkelaar heeft omwonenden ruim twee weken voor 27 januari 2021 uitgenodigd voor de informatieavond. Ondanks dat ze het in hun uitnodigingsbrief enkel hebben over het presenteren van hun plan zijn omwonenden teleurgesteld dat ze geen tot weinig inbreng hadden. Hierbij is het goed om te vermelden dat de overheid, in dit geval de gemeente, alle maatschappelijke belangen dient af te wegen. Tevens gaven omwonenden aan dat de avond niet tot veel nieuwe kennis leidde, omdat vergelijkbare informatie al eerder in de krant was verschenen. De informatieavond vond plaats in een tijd met coronamaatregelen.

AKM projectontwikkeling BV heeft hier helder over gecommuniceerd. De online bijeenkomst op 29 januari 2021 werd georganiseerd op verzoek van enkele omwonenden. Naast de vragen die tijdens de fysieke en digitale bijeenkomst zijn gesteld, hebben omwonenden een lijst van 143 vragen ingestuurd. De projectontwikkelaar heeft op alle vragen reactie gegeven. Uit het interview

20

blijkt dat dit niet tot voldoening leidde bij omwonden omdat het voornamelijk uit technische details bestond en het tot weinig aanpassingen leidde.

2.2. Gebiedsvisie Rivieroevers De gemeente heeft op 16 december 2021 de gebiedsvisie voor de rivieroevers van Ridderkerk vastgesteld.28 Hierin worden verschillende onderwerpen die in het gebied spelen, zoals: bedrijvigheid, wonen, recreatie, natuur, cultuur en verkeer, opgenomen. Het doel van de visie is: de ruimtelijke kwaliteit, bereikbaarheid en leefbaarheid van de rivier verbeteren. De visie vormt de basis voor de ontwikkelingen die plaatsvinden in het gebied van de rivieroevers. Op 21 november 2019 heeft de gemeenteraad de startnotitie Visie Rivieroevers vastgesteld.29 In het bijbehorende raadsvoorstel is een aparte paragraaf over communicatie en participatie opgenomen. Hierin wordt gesteld dat in het proces voor het opstellen van de visie alle partijen worden betrokken die een eigen belang en/of positie langs de rivieroevers hebben.30 Vanwege de grote verscheidenheid aan projecten binnen de visie heeft de gemeente een uitgebreid participatietraject opgesteld met bewoners, bedrijven, grondeigenaren, initiatiefnemers, omliggende gemeenten en andere belanghebbenden. Vanwege Covid maatregelen zijn voornamelijk digitale participatie georganiseerd. De eerste mogelijkheid tot participeren die voor iedereen was opengesteld was 11 februari 2021. Toen werd een interactieve kaart gelanceerd op het digitale participatieplatform www.ridderkerk.nl/rivieroevers.

Hier is alle informatie met betrekking tot het project te vinden. Via de online kaart kon iedereen die dat wilde locatiegericht (binnen het plangebied voor de gebiedsvisie rivieroevers Ridderkerk) zijn mening geven over verscheidene onderwerpen.31 Deze kaart kon worden ingevuld tot en met 18 maart 2021. Hier zijn ruim 160 reacties op gekomen.32 Deze reacties zijn op drie bijeenkomsten (waarvan twee online) in maart en april 2021, ook wel OpenLabs genoemd, besproken. Ter voorbereiding hierop zijn in december 2020 en januari 2021 twee BuitenLabs (gesprekken met extern belanghebbenden) en één BinnenLab (projectteam en belanghebbenden gemeente) gehouden.33 Na afloop van het participatietraject kon iedereen tussen 9 augustus en 19 september 2021 reageren op de gebiedsvisie en planMER.34

28

Gemeente Ridderkerk. Reactie plaatsen OpenLabs maart 2021. Geraadpleegd op 19-5-2022, via Reactie plaatsen OpenLabs maart 2021 | Participatieplatform Rivieroevers Ridderkerk (ireporting.nl) 29 Gemeente Ridderkerk. (21 november 2019). Raadsbesluit Startnotitie Visie Rivieroevers. 30 Gemeente Ridderkerk. (21 november 2019). Raadsvoorstel Startnotitie Visie Rivieroevers, p.3. 31 Gemeente Ridderkerk. Nieuws. Geraadpleegd op 28-7-2022 via https://rivieroeversridderkerk.ireporting.nl/nieuws 32 Gemeente Ridderkerk. Samenvatting OpenLabs maart & april 2021. Geraadpleegd op 19-5-2022 via https://rivieroeversridderkerk.ireporting.nl/website-1020 33 Gemeente Ridderkerk. Participatie agenda. Geraadpleegd op 28-7-2022 via https://rivieroeversridderkerk.ireporting.nl/participatie-agenda 34 Gemeente Ridderkerk. Participatie agenda. Geraadpleegd op 28-7-2022 via https://rivieroeversridderkerk.ireporting.nl/participatie-agenda

21

Open en effectief proces Het participatietraject uitgevoerd in het kader van de Gebiedsvisie Rivieroevers was relatief open en effectief. Via een startnotitie, vastgesteld door de raad, zijn alle betrokken partijen geïnventariseerd. De betrokkenen zijn ingedeeld in drie groepen: partijen met grondposities of beheer van grondposities, participatieplatforms gemeente en andere overheden en/of organisaties.35 In een actorenanalyse staan de te betrekken partijen specifiek benoemd.36 Bewoners worden geschaard onder de actoren die veel belang, een hoge mate van invloed en een neutrale of positieve houding ten aanzien van het project hebben. Hier wordt nog geen participatievorm aan gekoppeld. Tevens is hierin vastgelegd dat er gebruik gaat worden gemaakt van het Afwegingskader Participatie. Aanvullend hierop wordt gesteld dat de kaders voor participatie duidelijk moeten zijn: waarover kunnen partijen wel/niet participeren? En in hoeverre kunnen ze meedoen of -denken? Om dit te realiseren wordt er een groot scala aan (digitale) communicatiemiddelen ingezet die passen bij de gemeente en aasluiten bij hoe de participatiepartijen communiceren. Ook wordt er één plek ingericht waar alles over het participatietraject terug te vinden is. Hiermee worden in de startnotitie mooie ambities neergezet om een goed participatietraject te bereiken.

De interactieve kaart is door de gemeente als prettig middel ervaren om in een vroeg stadium input van bewoners op te halen. Deze input is in twee online OpenLabs en één fysieke OpenLab besproken. Aan het begin van de online bijeenkomsten werden de doelen als volgt geformuleerd: / / /

Inwoners/geïnteresseerde te horen/betrekken Ruimte te bieden voor hun behoeften/kansen/knelpunten De opgehaalde input levert input aan de kaders en waarden van de gebiedsvisie

Ondanks het vastleggen en communiceren van deze doelen, was de ervaring van inwoners niet dat de gemeente heeft getracht veel van hun input mee te nemen. Daarnaast vonden zij het participatietraject niet participatief genoeg. Er was te weinig ruimte voor een inhoudelijk dialoog. Het fysieke OpenLab bleek, zowel vanuit de gemeente als vanuit inwoners, een goede toevoeging op de online bijeenkomsten, omdat ze beide ervaarden dat het voeren van een inhoudelijk gesprek hier beter tot zijn recht kwam. De online bijeenkomsten werden door bewoners vooral als eenrichtingsverkeer vanuit de gemeente ervaren. Vanwege Covid maatregelen waren fysieke bijeenkomsten eerder niet mogelijk. De communicatie richting inwoners heeft via Facebook, Twitter, het Platform rivieroevers en de plaatselijke krant de Blauwkai plaatsgevonden. Bewoners zijn niet persoonlijk benaderd per brief of mail. De keuze om geen brieven uit te sturen naar bewoners valt slecht, blijkt uit de interviews. Niet alle bewoners hebben de kans gekregen te participeren omdat niet iedereen de Blauwkai leest of actief is op social media. De belangrijkste les die getrokken kan worden met betrekking tot de factor 'open en effectief' is dat het persoonlijk benaderen van bewoners kan zorgen voor een groter gevoel van interesse vanuit de gemeente richting inwoners.

De gemeente besefte dit bij de behandeling van de zienswijzen en heeft aangegeven dit de volgende keer wel te doen.

35 36

Gemeente Ridderkerk. Startnotitie Gebiedsvisie Rivieroevers Nieuwe Maas en Noord, p.3-4. Gemeente Ridderkerk. (8 juli 2020). Bijlage 4 Actorenanalyse Rivieroevers.

22

Rollen en verantwoordelijkheden De gemeente is de initiatiefnemer van het ontwikkelen van de gebiedsvisie rivieroevers en daarmee verantwoordelijk voor participatie. De gemeente heeft deze rol duidelijk opgepakt. Dit blijkt uit de startnotitie die ze door de raad heeft laten vaststellen en het gebruik van het afwegingskader participatie. Tevens is de rol van de raad in de startnotitie beschreven. Informatie en transparantie Op de site www.ridderkerk.nl/rivieroevers is alle informatie over het participatietraject terug te vinden. Hier staat onder andere de participatie agenda, terugkoppelingen van participatiebijeenkomsten, de interactieve kaart en informatie over planMER. Dit uitgebreide platform maakt veel informatie toegankelijk voor inwoners en andere belanghebbenden. Daarentegen blijkt uit de interviews dat bewoners niet tevreden zijn over hun informatiepositie. Inwoners geven aan dat het in eerste instantie met name leek te gaan over vergroening en het behoud van cultureel erfgoed, terwijl later in planMER pas duidelijk werd dat het ook een grote hoeveelheid woningen betrof. Met de komst van planMER, later in het participatietraject, werd pas duidelijk hoe ingrijpend de gebiedsvisie was. Politiek-bestuurlijk samenspel In de startnotitie Visie Rivieroevers is een apart onderdeel opgenomen over de betrokkenheid van de raad.

Er wordt groot belang gehecht aan een betrokken en goed geïnformeerde raad gezien de reikwijdte van het project.37 Hiertoe wordt de startnotitie door de raad vastgesteld en zal de conceptvisie ter consultatie in een reguliere commissievergadering worden behandeld. Het werken via deze startnotitie is door de ambtelijke organisatie als zeer prettig ervaren doordat dit helderheid verschaft in het traject. Dit zorgt voor een heldere omschrijving van de rollen van eenieder en hiermee kan achteraf de startnotitie als onderbouwing worden gebruikt bij het beantwoorden van vragen. Zoals eerder omschreven worden in de startnotitie mooie ambities neergezet om een goed participatietraject te bereiken. De ambities worden niet geconcretiseerd. De raad biedt hiermee ruimte aan de ambtelijke organisatie voor het opzetten en uitvoeren van het traject. Er wordt onder andere het volgende vermeld in de startnotitie: "In een uitgebreide omgevingsanalyse wordt bepaald wat per partij de invloed, de houding en het belang van de visie is. Op basis daarvan wordt de definitieve participatiestrategie bepaald. Bij het bepalen hiervan maken we ook gebruik van het Afwegingskader Participatie". Hiermee geeft de raad wel kaders mee voor het traject, maar gaan ze weinig in op het daadwerkelijke participatietraject.

Dit past bij het bestaande participatiebeleid waarin bewust geen gebruik wordt gemaakt van de participatieladder. Het kan van toegevoegde waarde zijn om bijvoorbeeld wel de vorm van participatie vast te leggen zodat achteraf kan worden bepaald of het participatietraject goed is uitgevoerd. Daarnaast leidt dit tot een verduidelijking bij inwoners.

37

Gemeente Ridderkerk. Startnotitie Gebiedsvisie Rivieroevers Nieuwe Maas en Noord, p.3.

23

Casus Gebiedsvisie Rivieroevers: de rode draad Open en effectief proces Het participatieproces van de casus Rivieroevers was relatief open en effectief. De belanghebbenden zijn aan de voorkant van het traject in kaart gebracht en hebben vroegtijdig in het proces deel kunnen nemen via de interactieve kaart. Door het gebruiken van het 'afwegingskader participatie', onderdeel van het participatiebeleid van de gemeente, heeft het projectteam participatie geborgd binnen het traject. Het belangrijkste knelpunt is het niet per brief uitnodigen van inwoners voor het participatietraject geweest. Hierdoor waren waarschijnlijk niet alle inwoners (tijdig) op de hoogte van de participatiemogelijkheden. De gemeente heeft de impact die het traject op bewoners heeft onderschat. Dit besef kwam al tijdens het traject. In de beantwoording van de zienswijzen heeft de gemeente aangegeven dit de volgende keer wel te doen. Daarnaast had het nog duidelijker communiceren van de participatievorm en het proces tot minder onvrede bij bewoners kunnen leiden. Rollen en verantwoordelijkheden De gemeente is de initiatiefnemer van het ontwikkelen van de gebiedsvisie rivieroevers en daarmee verantwoordelijk voor participatie. De gemeente heeft deze rol duidelijk opgepakt. Politiek-bestuurlijk samenspel De rol van de raad is in de startnotitie vastgesteld.

Dit heeft de raad geholpen in het vervullen van hun kaderstellende en controlerende rol. De raad kan haar controlerende rol nog beter uitvoeren wanneer de kaders die van te voren worden gesteld concreter worden geformuleerd. Informatiepositie en transparantie De informatiepositie en transparantie van het proces is gedeeltelijk goed uitgevoerd. Via het online platform is veel informatie toegankelijk gemaakt. Echter, door het niet persoonlijk uitnodigen van inwoners zijn waarschijnlijk veel inwoners niet (tijdig) bereikt. Daarnaast bleken de verwachtingen die inwoners aan het begin van het traject hadden niet te kloppen. De gebiedsvisie had een grotere impact dan in eerste instantie gepresenteerd door de gemeente. Op het gebied van communicatie en verwachtingsmanagement valt dus nog winst te behalen.

24

2.3. De Omgevingsvisie Op 14 september 2017 is de Omgevingsvisie Ridderkerk 2035 vastgesteld.38 In de Omgevingsvisie wordt het proces van de totstandkoming beschreven. Op drie momenten zijn bewoners om input gevraagd.39 De gesprekken werden gevoerd aan de hand van drie vragen: / / /

Welk beeld roept Ridderkerk op? (deze vraag is gesteld aan de hand van foto's) Welke plekken zijn mooi of vragen juist aandacht? (deze vraag is gesteld aan de hand van een kaart) Welk woord omschrijft Ridderkerk het best?

Op basis van deze input, gesprekken met de kerngroep van de raad, het college en met collega's uit de ambtelijke organisatie zijn drie kernwaarden vastgesteld, die op hun beurt weer vertaald zijn in een visie. Het tussenresultaat is besproken met het college, inwoners, ondernemers en betrokkenen. Op 14 november 2016 is een terugkoppelbijeenkomst voor inwoners, ondernemers en andere betrokkenen georganiseerd. In augustus 2017 is de concept Omgevingsvisie opgesteld. Uit een brief van NSI winkels, verzonden op 7 september 2017, blijkt dat zij pas te laat op de hoogte waren van de concept Omgevingsvisie en de mogelijkheid hierop te reageren. Officieel kon dit tussen 24 april en 5 juni 2017. Winkelhart Ridderkerk heeft op 7 september 2017 ook gereageerd op de Omgevingsvisie. In de publicatietekst wordt gesteld dat de concept Omgevingsvisie tot stand is gekomen door de inbreng van tal van partijen. Deze is tussen 24 april en 5 juni 2017 ter inzage gelegd voor zienswijzen.40 Aanvullend hierop is een bijeenkomst op 16 mei 2017 georganiseerd tussen 17:30 en 20:00 om vragen te stellen over de concept omgevingsvisie.

Open en effectief proces Voorafgaand aan het participatietraject is een communicatieplan opgesteld dat onder andere een strategie voor participatie en een stakeholdersanalyse bevat.41 De strategie luidt als volgt: "Er worden dialoogmomenten gepland met alle partijen die een bijdrage (kunnen) leveren aan deze visie. Het is een open en transparant proces richting de visievorming, waarbij iedereen die dat wil mee kan denken op vooraf vastgestelde momenten. (…) Voor de bekendmaking c.q. verslaglegging wordt gebruik gemaakt van een mix van traditionele en nieuwe media."42 In de stakeholderanalyse is zowel bij de interne als externe stakeholders vastgesteld op welk niveau van participatie ze betrokken worden. Voor inwoners is het participatieniveau 'meeweten' en 'meedenken' bepaalt. In het communicatieplan is nog geen duidelijke rol voor hen weggelegd. In de stakeholderanalyse staat dat de standpunten en belangen van inwoners op dat moment nog abstract

38

Gemeente Ridderkerk. (2017). Omgevingsvisie Ridderkerk 2035. Gemeente Ridderkerk. Omgevingsvisie Ridderkerk 2035, p.11. 40 Publicatietekst ter inzage leggen omgevingsvisie. 41 Gemeente Ridderkerk. (2016). Communicatieplan Omgevingsvisie Ridderkerk 2035. 42 Gemeente Ridderkerk. (2016). Communicatieplan Omgevingsvisie Ridderkerk 2035, p.5. 39

25

zijn.43 Later zijn de standpunten/belangen van alle betrokken partijen nauwkeurig vastgesteld in een omgevingsanalyse. Over inwoners wordt gesteld dat ze er neutraal instaan.44 Daarnaast zijn verschillende maatschappelijke belanghebbenden bepaald, zoals de bibliotheek, ondernemers en Karaat (ouderenwerk). De communicatie voor het participatietraject is via een grote verscheidenheid aan communicatiemiddelen verlopen. In het communicatieplan zijn de volgende kanalen voor het bereiken van inwoners opgenomen: gemeentekrant Blauwkai, huis-aan-huis bladen (persberichten), de gemeentewebsite, Twitter, Facebook, workshop voor wijkoverleggen en meedenkmomenten. Daarnaast wordt in de interviews aangevuld dat er aandacht voor de Omgevingsvisie op Radio Ridderkerk is geweest en dat mensen ook persoonlijk zijn benaderd. In de interviews komt naar voren dat op deze bijeenkomsten een informele sfeer heerste waarin veel ruimte voor input van aanwezigen was. Per bijeenkomst waren ongeveer 40 à 50 aanwezigen. In dit traject bleek het lastig een diverse groep inwoners te bereiken. Op deze drie bijeenkomsten waren vooral de 'usual-suspects' aanwezig. In de interviews wordt toegelicht dat er naast deze bijeenkomsten ook nog gesprekken met belanghebbende groepen zijn gevoerd.

In de omgevingsanalyse zijn groepen vastgesteld waarvan de gemeente vaststelde dat ze bepaalde belangen bij de omgevingsvisie hebben. Vanuit verscheidene ondernemers, winkeliersverenigingen Ridderhof, Jorishof en Koningshof en NSI Winkels BV zijn later reacties gekomen omdat ze zich onvoldoende gehoord voelden. Deze partijen stuurden op 7 september 2017 een brief in waarin ze inhoudelijk reactie geven op de Omgevingsvisie. NSI Winkels BV stelt niet op de hoogte te zijn geweest van de reactietermijn op de concept Omgevingsvisie. Rollen en verantwoordelijkheden De gemeente is initiatiefnemer van het participatietraject omtrent het opstellen van de Omgevingsvisie. De gemeente heeft hierbij duidelijk haar rol gepakt. Dit blijkt uit het communicatieplan dat is opgesteld en de omgevingsanalyse waarin de gemeente alle betrokkenen in kaart heeft gebracht. In het communicatieplan zijn de verantwoordelijkheden van de verschillende intern betrokkenen vastgesteld. Politiek-bestuurlijk samenspel De standpunten en belangen van de raad en portefeuillehouders zijn in het communicatieplan geformuleerd. Tevens zijn de actoren van de andere gemeenten van de BAR-organisatie in beeld gebracht via de omgevingsanalyse. De raad is via een kerngroep betrokken bij het opstellen van de omgevingsvisie. Zij zijn één keer per maand samengekomen om hierover te spreken.

Uit interviews blijkt dat het proces rondom de omgevingsvisie in de ambtelijke organisatie geëvalueerd is. De raad heeft hier geen terugkoppeling over ontvangen. Informatiepositie en transparantie De gemeente heeft getracht via diverse communicatiemiddelen een zo breed mogelijke groep belanghebbenden te bereiken. Bij de bijeenkomsten voor inwoners zijn uiteindelijk voornamelijk de 43 44

Gemeente Ridderkerk. (2016). Communicatieplan Omgevingsvisie Ridderkerk 2035, p.4. Gemeente Ridderkerk. Omgevingsanalyse Omgevingsvisie.

26

'usual-suspects' komen opdagen. Het is niet duidelijk of de andere inwoners niet zijn gekomen doordat ze niet op de hoogte waren van de bijeenkomsten of omdat ze zich niet (voldoende) aangesproken voelden. Na afloop van de drie bijeenkomsten heeft de gemeente een extra bijeenkomst gehouden om de resultaten hiervan aan de inwoners terug te koppelen. De gemeente heeft geen aparte website gemaakt of deel van hun eigen website ingericht om alle informatie te bundelen. Zoals eerder omschreven waren enkele ondernemersverenigingen niet op de hoogte van de inzagetermijn van de concept-Omgevingsvisie. De gemeente is er dus niet in geslaagd alle belanghebbenden tijdig te bereiken.

Casus Omgevingsvisie: de rode draad Open en effectief proces Het communicatieplan en de omgevingsanalyse hebben tot een open en effectief proces voor inwoners van Ridderkerk geleid. Door het vaststellen van hun rol en belangen en het vooraf bepalen van communicatiemiddelen hebben drie prettige en inhoudelijk waardevolle bijeenkomsten plaatsgevonden. Het grootste knelpunt is, ondanks de brede inzet van communicatiemiddelen, dat uiteindelijk vooral de 'usual-suspects' aanwezig waren op de bijeenkomsten. Voor het betrekken van andere extern belanghebbenden dan inwoners is het proces minder open en effectief geweest. In de omgevingsanalyse zijn groepen vastgesteld waarvan de gemeente vond dat ze bepaalde belangen bij de omgevingsvisie hebben. Uit de gehouden interviews blijkt dat er gesprekken met belanghebbende groepen zijn geweest. Echter, de ondernemers van het Winkelhart Ridderkerk (winkeliersverenigingen Ridderhof, Jorishof en Koningshof) en NSI Winkels BV voelden zich niet voldoende gehoord. Beide stuurden op 7 september 2017 een brief in waarin ze inhoudelijk reactie geven op de omgevingsvisie. NSI Winkels BV stelt niet op de hoogte te zijn geweest van de reactietermijn op de concept Omgevingsvisie. Rollen en verantwoordelijkheden De gemeente is de initiatiefnemer van het ontwikkelen van de Omgevingsvisie en daarmee verantwoordelijk voor participatie.

De gemeente heeft deze rol duidelijk opgepakt. Politiek-bestuurlijk samenspel De rol van zowel college als raad zijn in het communicatieplan uitgewerkt. Daarnaast was de raad via de kerngroep betrokken bij de omgevingsvisie. Informatiepositie en transparantie Ondanks de brede inzet van communicatiemiddelen lijkt niet iedereen bereikt te zijn door de gemeente bij het betrekken van extern belanghebbenden voor het opstellen van de Omgevingsvisie. Er was niet één platform waar alle informatie gebundeld te vinden was.

27

2.4. Participatie in de praktijk: algemeen Ridderkerk heeft moeite met het betrekken van de 'unusual suspects' De gemeente Ridderkerk merkt dat de houding en behoefte van inwoners ten opzichte van participatie verandert. Uit de interviews blijkt dat de gemeente mensen als mondiger ervaart; inwoners hebben veel ideeën over hun leefomgeving en willen deze graag delen. Uit de interviews blijkt dat ook dat de invloed van inwoners belangrijk wordt geacht; het wordt waardevol gevonden het perspectief van inwoners mee te nemen. Echter wordt in de interviews aangegeven dat deze veranderende behoefte niet direct leidt tot het meedoen van andere groepen in participatietrajecten. Het blijven vaak dezelfde mensen die participeren. Wel heeft de gemeente een andere houding aangenomen. In plaats van af te wachten tot inwoners naar hen komen, richten zij zich meer tot de inwoner. Inwoners worden actief uitgenodigd om deel te nemen aan planvorming. Met name de 'usual suspects' komen opdagen bij participatiebijeenkomsten, blijkt uit interviews. In voorbereidingsdocumenten, zoals een plan van aanpak of een stakeholdersanalyse, omschrijft de initiatiefnemer alle betrokkenen. Inwoners worden hier als groep over één kam geschoren. Het kan helpen om van te voren stil te staan bij welk 'type inwoner' je wenst te spreken om daar je participatiemiddel op aan te passen.

Bij het traject gebiedsvisie Rivieroevers is een mooie combinatie van online en offline participatietools ingezet. Dit soort combinaties kunnen tot een meer diverse opkomst leiden. Betrokkenen wijten ongewenste uitkomst soms aan kwaliteit participatietraject Betrokkenen geven aan dat inwoners soms andere verwachtingen hebben van de mate waarin zij de uitkomst van participatieprocessen kunnen beïnvloeden, dan dat daadwerkelijk het geval is. Dit is vooral het geval wanneer een uitkomst anders is dan de inwoner wenste. Wanneer inwoners het niet eens zijn met de inhoudelijke uitkomsten van een participatietraject, geven zij regelmatig (achteraf) aan dat het participatietraject niet adequaat was, geven gesprekspartners aan. Dit gebeurt ook wanneer het participatietraject vanuit het perspectief van de gemeente wel zeer goed is verlopen, blijkt uit interviews. Verwachtingsmanagement bij inwoners Bovenstaande hangt samen met het verwachtingsmanagement. Inwoners hebben vaak andere verwachtingen van wat participeren inhoudt dan de initiatiefnemer beoogt. Waar participeren verschillende niveaus kan hebben, zien inwoners participeren vooral als meebeslissen. Wanneer een participatietraject niet de vorm meebeslissen heeft, leidt dit regelmatig tot teleurstelling bij inwoners.

Om teleurstelling bij inwoners te voorkomen, kan het waardevol zijn om vooraf duidelijk te communiceren welke vormen van participatie in het betreffende traject ingezet gaan worden en wat de initiatiefnemer hiermee beoogt. Dit vraagt om heldere kaders vooraf. Inwoners hebben veelal het idee dat plannen al vast staan en ze weinig invloed meer uit kunnen oefenen. Echter, uit gesprekken met gemeenteambtenaren en -raadsleden blijkt dat de intenties waarmee participatietrajecten worden opgezet vaak goed zijn. Om dit gevoel (deels) te voorkomen dient vooraf richting inwoners gecommuniceerd te worden op welke manier ze betrokken worden. Gaat het

28

alleen om informeren? Worden inwoners geraadpleegd? Of mogen ze ook meebeslissen of coproduceren bijvoorbeeld? Een andere mogelijke oorzaak van onvrede die wordt aangedragen in de interviews is het kennisgat tussen inwoners en medewerkers van de gemeente. In de interviews wordt aangegeven dat inwoners vaak ervaren dat er in participatietrajecten iedere keer nieuwe blokkades opdoemen. Dit leidt tot frustratie. Een geïnterviewde geeft aan dat dit verholpen kan worden door inwoners meer mee te nemen in de regelgeving van de gemeentelijke systeemwereld. Dit zorgt voor begrip. Ambtelijke vraagbaken zijn onvoldoende bekend De gemeente Ridderkerk kent twee verantwoordelijken voor participatie, vertellen geïnterviewden. Eén medewerker van de afdeling communicatie en een medewerker van de afdeling ruimtelijke ordening. Deze vraagbaken kunnen waardevolle aanspreekpunten binnen de gemeentelijke organisatie zijn. Dit helpt vaak om binnen de gemeente om lessen uit eerdere participatietrajecten een vervolg te geven. Daarnaast kunnen het beleid en de bijbehorende toolboxen effectiever worden ingezet door hier ondersteuning bij te bieden. Uit interviews blijkt dat de vraagbaken in Ridderkerk onvoldoende bekend zijn binnen de gemeentelijke organisatie. Dit is zonde, want de kennis en ervaring die zij hebben wordt nu niet effectief ingezet.

Voldoende toerusting en ondersteuning voor participatieprocessen Uit de interviews blijkt dat er voldoende toerusting en ondersteuning is voor participatieprocessen. Het verschilt van persoon tot persoon in hoeverre er gebruik gemaakt wordt van de ondersteuning van de gemeente. Dit kan bijvoorbeeld door de leidraad te gebruiken. Een ander voorbeeld dat dit illustreert is de pool van dagvoorzitters; de gemeente kent deze pool zodat medewerkers die verantwoordelijk zijn voor een participatieproces aanspraak kunnen maken op mensen in deze pool voor het begeleiden van bijeenkomsten. Vraag naar ‘klusruimte’ in de gemeente De gemeente Ridderkerk heeft behoefte aan meer ruimte om participatievormen uit te proberen. Dit wordt in één van de interviews ook wel ‘klusruimte’ genoemd: ruimte om te proberen zonder direct daarop afgerekend te worden.

29

3. Rol van de raad In dit hoofdstuk nemen we de rol van de raad in de gemeente Ridderkerk onder de loep, ten aanzien van participatie en de naderende Omgevingswet. We hebben aandacht voor de manier waarop de raad kaders en kwaliteitseisen stelt en de rol die de raad inneemt bij de uitvoering van participatietrajecten. Ten slotte brengen we in kaart wat de naderende Omgevingswet vraagt van de gemeenteraad en welke leerpunten van de raad hiertoe extra aandacht behoeven. De volgende deelvragen komen aan bod: 6. Waar staat de gemeente in het voorwerk van de implementatie van de Omgevingswet ten aanzien van participatie? 7. Hoe vervult de raad zijn rol op dit moment als het gaat om participatie en hoe zou die rol er, mede gezien de komst van de nieuwe Omgevingswet, in de toekomst uit moeten zien? 8. Wat zijn wensen, verwachtingen en ambities voor de toekomst van de gemeente op het gebied van participatie?

3.1. Een Omgevingswet-proof raad De komst van de Omgevingswet heeft invloed op de rol van de raad. Ten aanzien van participatie is de raad verantwoordelijk voor het monitoren en bewaken van participatie bij projecten die onder de Omgevingswet vallen. Daarnaast brengt de Omgevingswet voor de raad mogelijkheden om kaderstellend op te treden. De kaderstellende rol krijgt vorm in de visie en het omgevingsplan. Daarbij heeft de raad ook de rol om de samenhang tussen de visie en het omgevingsplan te bewaken en te signaleren. De rol van de gemeente zal verder verschuiven van uitvoerende partij naar ondersteunend aan initiatieven van inwoners. Voor de raad betekent dit dat hij meer op hoofdlijnen en kaderstellend aan de slag moet, het college neemt meer tijd voor de dialoog met de samenleving. De raad moet nadenken over verschillende vragen: is de huidige vergaderopzet flexibel genoeg om de versnelde procedures in de leefomgeving op te vangen? Welke toetsingscriteria hanteert de raad en waarop zijn deze gebaseerd? De kaders voor participatie zijn idealiter passend bij de organisatie, de samenleving en de ambities vanuit de raad. Daarnaast heeft de raad een bindend adviesrecht bij de vergunningverlening voor activiteiten die afwijken van het omgevingsplan.

De raad kiest hiermee dus aan de voorkant bij welke onderwerpen hij als bindend adviseur kan optreden en waar een participatieplicht voor geldt. Het vooraf kiezen van deze onderwerpen is echter een complexe opgave.

3.2. Rol van de raad: de huidige praktijk In de interviews komt naar voren dat de raad veel belang hecht aan participatie. Dit wordt door raad, college en ambtelijk apparaat breed gedragen. De raad biedt hierin veel ambtelijke vrijheid. Tegelijkertijd laten de onderzochte casussen zien dat de uitvoering van participatie uitdagingen met zich meebrengt. Hier liggen kansen voor de raad.

30

Raad heeft wisselende rol bij participatietrajecten Uit de onderzochte casussen blijkt dat de raad zijn rol bij participatietrajecten verschillend invult. Over het algemeen kan worden gesteld dat de raad geen duidelijke kaders stelt bij participatietrajecten. Dit sluit aan bij de aanbeveling om meer los te laten die de aanjaaggroep van de notitie 'Ridderkerk dragen we samen' in 2016 deed aan de raad: "Laat los en geef vertrouwen. Goed leiderschap kenmerkt zich door los te laten en anderen in hun kracht te zetten of te laten."45 Bij het participatietraject Gebiedsvisie rivieroevers werd met een startnotitie gewerkt. Dit is de ambtelijke organisatie zeer goed bevallen, maar het is geen gebruikelijke praktijk. Ook raadsleden vinden het gebruik van een startnotitie prettig. Wel kan er op een meer regelmatige basis gebruik van worden gemaakt. Overeenstemming over belang participatie, maar niet over wat participeren in Ridderkerk betekent In verschillende interviews komt het belang dat raadsleden aan participatie hechten duidelijk naar voren. Maar er is geen overeenstemming binnen de raad over welke rol inwoners dienen in te nemen in participatietrajecten.

Raadsleden staan sterk in contact met de samenleving en hierdoor is de raad in participatietrajecten, waar het voornamelijk gaat over de kaderstellende, monitorende en controlerende rollen, soms vooral gefocust op zijn representatieve functie. Daartegenover staat de ontwikkeling van het geven van een grotere rol aan inwoners haaks op de representatieve functie van de raad. Het kan lastig voor raadsleden zijn om dingen los te laten en aan inwoners over te dragen. Het kan, voor zowel raad als inwoners, duidelijkheid scheppen als de raad kaders stelt in welke gevallen inwoners betrokken moeten worden en op welke domeinen inwoners zelf het initiatief in handen mogen nemen. Niet alleen de raad, maar de hele gemeentelijke organisatie vindt het moeilijk te bepalen wanneer participatie 'geslaagd' is Wanneer is er voldoende geparticipeerd? En wanneer is deze participatie goed genoeg? Op deze vragen is in Ridderkerk geen duidelijk antwoord. Maar hier is wél behoefte aan. Dit hangt samen met de beperkte kaders die de raad stelt. Wanneer vooraf duidelijke kaders worden gesteld, kan achteraf bepaald worden of en in hoeverre het doorlopen participatietraject aan de kaders voldoet. Dit vraagt om actueler en bekender beleid. Hier ligt een kans voor Ridderkerk. Met de komst van de Omgevingswet kan het huidige beleid worden geupdate zodat het Omgevingswet-proof is.

Zo worden twee vliegen in één klap geslagen. Belangrijk hierbij is dat ook een document als de 'Leidraad meedenken' hierin wordt meegenomen. Dit kan namelijk in de praktische uitvoering van participatie van grote waarde zijn.

45

Notitie Ridderkerk dragen we samen, p.3.

31

Wens voor meer kaders omtrent participatie in Ridderkerk, zowel voor de ambtenaar als de inwoner Er is behoefte aan meer kaders voor participatie. Zowel voor de ambtelijke organisatie als voor initiatiefnemers uit de samenleving. Met de komst van de Omgevingswet komt het initiatief meer bij de inwoner te liggen. Juist wanneer de wetgeving meer ruimte biedt, zoals het geval is bij de Omgevingswet, is het belangrijk om duidelijke kaders te bieden. Dit komt overeen met de beelden die uit de interviews naar voren komen. Zo wordt er gesteld dat inwoners meer ondersteund kunnen worden bij het opzetten van participatietrajecten. De raad ziet voor zichzelf hier een rol weggelegd om inwoners te helpen met waar zij binnen de gemeente de juiste hulp kunnen krijgen.

32

Bijlage 1. Geïnterviewden Achternaam

Functie

Datum

Dhr. Steeman

Bestuursadviseur

30 maart 2022 en 1 juni 2022

Dhr. Japenga

Wethouder

30 maart 2022

Dhr. Oosterwijk

Wethouder

30 maart 2022

Dhr. Amesz

Ambtenaar

1 juni 2022

Mw. Van Mill

Ambtenaar

1 juni 2022

Dhr. Breedveld

Ambtenaar

1 juni 2022

Dhr. Alkema

Raadslid

7 juli 2022

Dhr. Bakker

Burgerlid

7 juli 2022

Mw. Klaver

Raadslid

7 juli 2022

Dhr. Mijnders

Raadslid

7 juli 2022

Mw. Van Nes

Raadslid

7 juli 2022

Mw. Van Nieuwenhuizen

Burgerlid

7 juli 2022

Dhr. Rijsdijk

Raadslid

7 juli 2022

Dhr. Verweij

Raadslid

7 juli 2022

Mw. Van Vliet

Raadslid

7 juli 2022

Dhr. Westbroek

Raadslid

7 juli 2022

Mw. Holleman-Taylor

Extern betrokkene

3 juni 2022

Dhr. Visser

Extern betrokkene

3 juni 2022

Dhr. Boogaart

Extern betrokkene

24 mei 2022

Dhr. Groeneveld

Extern betrokkene

24 mei 2022

Dhr. Adegeest

Extern betrokkene

24 mei 2022

33

Bijlage 2. Voorbeeld participatieschema

Bron: Citisens (zusterbedrijf van Necker)

34

Bijlage 3. Voorbeeld participatieschema

Bron: Rekenkamercommissie Ridderkerk

35