Nota van beantwoording zienswijzen Strategische Agenda MRDH 2023-2026.pdf

We maken naar aanleiding van diverse zienswijzen onderscheid tussen het faciliteren van tafels en inhoudelijk verantwoordelijk zijn voor het realiseren van een groenblauwe leefomgeving. Wat betreft het faciliteren van deze tafels wordt voorgesteld dit te blijven doen en hierop de Strategische Agenda aan te passen. Faciliteren betekent dat de MRDH faciliteiten beschikbaar stelt. De MRDH is daarbij niet verantwoordelijk voor de inhoud van de ontmoetingen. Mocht het leveren van inhoud aan de orde zijn voor bereikbaarheid of economie dan doet de MRDH dit als lid van de tafel. Zoals we in de Strategische Agenda aangeven, geven we daarnaast gevraagd en ongevraagd advies bij onderwerpen die onze kerntaken raken. Toevoegen aan de Strategische Agenda bij ‘Van ambitie naar resultaat’: Faciliteren van bestuurlijke tafels De MRDH faciliteert regionale initiatieven zoals de bestuurlijke tafel groenblauwe leefomgeving en het bestuurlijk netwerk energie. Maar ook andere regionale initiatieven kunnen gefaciliteerd worden. De MRDH is daarbij niet verantwoordelijk voor de inhoud en zal daar ook geen trekker van zijn. Mocht het leveren van inhoud aan de orde zijn dan doet de MRDH dit als lid van of deelnemer aan de tafel.

Wij onderschrijven het belang van de verbetering van het bestaande mobiliteitsnetwerk, zowel ten aanzien van het regionaal fietsnetwerk (zie boven bij actieve vormen van mobiliteit) als ten aanzien van de regionale uitvoeringsagenda verkeersveiligheid. Bij de Regionale Uitvoeringsagenda Verkeersveiligheid verzoeken Pagina 81 van 104

wij u om aandacht te geven aan bredere doelgroepen dan alleen jeugd. Ook bij andere doelgroepen/ouderen is er sprake van middelengebruik in het verkeer of bijvoorbeeld rijden zonder licht. Reacties algemeen bestuur De inzet voor verkeersveiligheid mag zich niet beperken tot jongeren. Ook de kwetsbare doelgroepen zoals fietsers en ouderen verdienen extra aandacht. In de Strategische Agenda maken we dit explicieter en verwijzen naar risicogroepen uit de vastgestelde Regionale Uitvoeringsagenda Verkeersveiligheid MRDH 2025 (RUA). Toevoegen aan de Strategische Agenda bij ‘Versterken van het regionale mobiliteitsnetwerk: Op blz. 50 bij Regionale UitvoeringsAgenda Verkeersveiligheid voegen we de risicogroepen toe. • Scholieren uit het basisonderwijs (0-11 jaar) • Scholieren uit het middelbaar onderwijs (12- 15 jaar) • Jongeren op snor- en bromfiets (16-17 jaar) • Onervaren bestuurders (18-24 jaar) • Kwetsbare senioren op een (elektrische) fiets (60+ jaar)

Als gemeente Voorne aan Zee, gelegen op het eiland Voorne-Putten, hebben we waardering voor de resultaten die we op het gebied van regionale mobiliteit gezamenlijk hebben geboekt. We blijven graag in gesprek over de voorgenomen infrastructurele ingrepen in de komende jaren en de komende openstelling van de Blankenburgverbinding. We kijken er naar uit om deze ontwikkeling samen verder vorm te geven. Reactie algemeen bestuur We zijn blij met uw waardering voor onze inzet om de regionale mobiliteit te versterken en blijven ook in de toekomst graag met u samenwerken. Herstel van het OV-systeem is en blijft een stevige opgave. Wij waarderen de niet-aflatende inzet van MRDH om voor onze inwoners een adequaat OV-systeem te realiseren. Hopelijk levert de stevige lobby bij het Rijk de gewenste resultaten. Graag horen wij tijdig wat de denkrichting en alternatieven zijn als de lobby minder succesvol is dan nu gehoopt. Reactie algemeen bestuur Dank voor de waardering van de inzet van de MRDH voor sterk openbaar vervoer. We blijven ons ervoor inzetten om meer financiële middelen van het Rijk te krijgen zodat we onze gezamenlijke ambities kunnen realiseren. Daarnaast mag u van ons verwachten dat we u tijdig betrekken bij alternatieve oplossingen indien de situatie in het OV en uitblijvende financiering van het Rijk aan de orde is.

De MRDH werkt samen met veel verschillende stakeholders om tot resultaat te komen op het gebied van bereikbaarheid en economisch vestigingsklimaat. Door krachten op de thema’s Duurzaamheid, Agrifood, Landschap & Toerisme en Onderwijs & Arbeidsmarkt te bundelen werken de eilanden Goeree-Overflakkee, Hoeksche Waard en Voorne-Putten inmiddels enkele jaren succesvol samen in de Zuid-Hollandse Delta. Dat doen we voor 300.000 inwoners. Wij kijken uit naar een nauwere samenwerking tussen de MRDH en de Zuid-Hollandse Delta om tot nog meer resultaat te komen. Reactie algemeen bestuur De MRDH is een netwerkorganisatie van 21 gemeenten en we kennen dus de kracht van onderlinge verbondenheid. We blijven ons netwerk uitbreiden en kijken er dan ook naar uit om samen te werken met de Zuid-Hollandse Delta. Pagina 82 van 104

Met inachtneming van bovenstaande aandachtspunten kunnen wij ons vinden in de koers en opdrachten zoals opgenomen in de concept Strategische Agenda MRDH. Wij zijn blij met de hoge mate van concreetheid, en heldere aanpak en rollen. Dat helpt ons als gemeenteraad om onze kaderstellende en controlerende rol binnen deze Gemeenschappelijke Regeling uit te kunnen voeren. Wij wensen u succes bij het afronden van het traject Strategische Agenda MRDH en we kijken uit naar voortzetting van onze samenwerking in de komende jaren. Reactie algemeen bestuur De Strategische Agenda hebben we in deze vorm opgebouwd om gemeenteraden goed in positie te brengen waar het gaat om haar kaderstellende rol binnen de Gemeenschappelijke Regeling. We zijn dan ook blij met uw waardering voor de Strategische Agenda.

Pagina 83 van 104

Wassenaar Voordat we inhoudelijk in willen gaan op de Strategische Agenda willen we onze waardering uiten voor het proces van de totstandkoming van deze agenda. Onze ambtenaren, en ook onze bestuurders, college-, raads- en commissieleden, zijn nadrukkelijk betrokken geweest bij het proces en diverse opmerkingen zijn verwerkt in de agenda. Het gevoel van “een gezamenlijk product” is daarbij ontstaan en de leus “Met elkaar, voor elkaar” is zeker ook van toepassing op het proces. Reactie algemeen bestuur De totstandkoming van de Strategische Agenda was voor ons een gezamenlijk traject met dus ook een gezamenlijk resultaat. Dank voor de complimenten die we graag met u delen want de Strategische Agenda maakten we samen. Wij waarderen ook het verwerken van de gedragsverandering op het gebied van verkeer, zoals op diverse plekken is opgenomen in de agenda; gedragsverandering die kan bijdragen aan de verkeersveiligheid, mobiliteit en duurzaamheid en de ondersteuning die de MRDH aangeeft te bieden aan de verschillende gemeenten wordt dan ook zeer op prijs gesteld. Dit geldt ook voor de aandacht voor het begrip ‘brede welvaart’ en de ambitie om deze verder vorm en inhoud te gaan geven bij de doorontwikkeling van deze Strategische Agenda. Reactie algemeen bestuur De Strategische Agenda gaat in de eerste plaats over de mensen die in onze regio wonen, werken en recreëren.

Voor die mensen willen we het beter maken. Meer welvaart en welzijn voor alle inwoners van de metropoolregio. Dat is de ambitie waar we samen aan werken. Dat is benoemd in de ambitie om ‘brede welvaart’ te realiseren. Dat begrip vraagt om nadere verkenning en invulling en ook daarmee gaan we samen met de gemeente Wassenaar aan de slag. In de agenda wordt het belang van landschap, groen en recreatie voor de economische ontwikkeling en de leefkwaliteit van de inwoners van de MRDH naar voren gebracht en dat ons Wassenaars groen ook gekoesterd wordt binnen de MRDH. Als gemeente, die voor een groot deel bijdraagt aan het groen en de recreatie van de regionale inwoners, waarderen wij dit belang en dragen wij graag bij het versterken van deze waarden. Reactie algemeen bestuur Wassenaar koestert haar groene- en landschappelijke leefomgeving en terecht. Vanuit onze kerntaken draagt de MRDH hier actief aan bij. Wassenaar biedt veel inwoners van de MRDH-mogelijkheden om te recreëren. We onderschrijven daarom het onderzoek en een aanpak voor voldoende ruimte voor en de verbetering van de bereikbaarheid van recreatie- en natuurgebieden in de regio. De druk op de recreatie- en natuurgebieden wordt echter steeds groter, mede door het groeiend aantal inwoners in de regio. Extra woningen in de regio in de komende jaren vraagt ook om extra en toegankelijke recreatiemogelijkheden.

Door intensiever gebruik van de recreatiegebieden ervaren bewoners steeds meer overlast van het autoverkeer naar deze gebieden. We willen daarom bij het onderzoek benadrukt zien dat de focus ligt op duurzame mobiliteit; de actieve en collectie vormen van mobiliteit, zoals in de agenda genoemd, en vervoermiddelen als de fiets en het openbaar vervoer. Deze vormen van vervoer beperken de overlast. Daarnaast willen wij inzetten op spreiding van de bezoekers van de recreatiegebieden; zowel in seizoenen als locaties en verkeersontsluitingen. Dit willen wij graag concreet opgenomen zien bij de uitgangspunten van het onderzoek. Reactie algemeen bestuur In de Strategisch Agenda benoemen we hoe we aan de slag gaan om de bereikbaarheid van en naar recreatiegebieden met fiets en OV te verbeteren. Dat is iets waar ook de gemeente Wassenaar baat bij kan hebben. Uw suggestie voor de spreiding van bezoekers zal worden meegenomen in het onderzoek. De verkenning met voorkeursbeslissing voor de MIRT-verkenning lijn Leiden-Dordrecht kan op onze steun rekenen. Langs het spoortracé Leiden – Dordrecht (de Oude Lijn) worden tot 2030 circa 54.000 woningen ontwikkeld en 80.000 extra werkplekken gerealiseerd. Om extra drukte op de wegen te voorkomen en een milieuvriendelijk alternatief te bieden voor de auto is beter openbaar vervoer noodzakelijk.

De partijen, waaronder ook Leiden, Dordrecht en de Verstedelijkingsalliantie, onderzoeken de komende jaren in een MIRT-verkenning hoe over het spoortracé Leiden-Dordrecht per uur meer intercity's en meer Pagina 84 van 104

sprinters kunnen rijden. Vier bestaande stationsgebieden langs deze lijn worden verbeterd (Leiden Centraal, Den Haag Laan van NOI, Schiedam Centrum en Dordrecht). De verbetering en intensivering van de lijn Leiden-Dordrecht versterkt ook de positie van station Voorschoten als opstapplaats voor hoogwaardig OV en geeft kansen voor Wassenaar om hierop aan te sluiten. Wij vragen van de MRDH bij de knooppuntenontwikkeling met voorstellen te komen tot intensivering en opwaardering van de aansluiting van Wassenaar op dit OV-knooppunt. Reactie algemeen bestuur Wij delen uw enthousiasme over de mogelijkheden die er nu zijn om de lijn Leiden-Dordrecht te versterken. Er is nog veel werk aan de winkel en uw suggestie voor knooppuntontwikkeling nemen we daarin mee. We willen ook benadrukken dat gezien de bereikbaarheidsproblematiek van de N44 goed openbaar vervoer ook op de as Noordwijk-Katwijk-Den Haag als alternatief voor het autoverkeer voor Wassenaar een impuls dient te krijgen met concrete voorstellen. Reactie algemeen bestuur Omdat het hier gaat over een regiogrensoverschrijdende verbinding gaan we met de provincie Zuid-Holland in gesprek om de mogelijkheden tot verbetering van het OV op deze corridor te onderzoeken. Ook Wassenaar moet in 2023 kijken naar de samenwerking tussen bedrijfsleven, overheid en onderwijs op mbo- en hbo-niveau.

Een groot deel van de banen in Wassenaar betreft mbo- en hbo-niveau (detailhandel, horeca, recreatie). Vooral in het toerisme en recreatie liggen de meeste kansen. Omdat er geen mbo- en hbo-instellingen in Wassenaar zijn gelegen, zien wij hier een extra uitdaging om de samenwerking onderwijs, overheid en bedrijfsleven te versterken. Daarnaast zijn onze internationale onderwijsinstellingen, waaronder de American School of The Hague (ASH) en Rijnlands Lyceum International School, van groot belang voor de vestiging van “internationals” in onze regio en de economie van de gehele regio. Deze internationale onderwijsinstellingen zijn tevens grote werkgevers. Reactie algemeen bestuur We denken in het kader van aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt graag mee in de opgave van Wassenaar om de samenwerking tussen bedrijfsleven, overheid en onderwijs op MBO- en HBO niveau te verbeteren. Wassenaar heeft een groot aantal MKB-ers; wij ondersteunen dan ook de blijvende inzet op het versterken van het midden en klein bedrijf (MKB) en mede het stimuleren van innovaties en met name digitalisering. Ook een aantal MKB-ers vergrijzen en dienen met hun (digitale) tijd mee te kunnen gaan. Het is dan ook goed dat de MRDH zich focust op zowel startups en scaleups en het MKB.

Daarnaast wordt er, zoals in de Strategische Agenda is te lezen, gekeken hoe de dienstverlening aan het MKB nog meer kan worden verbeterd. Ook zijn er initiatieven van individuele gemeenten om hun MKB’ers te ondersteunen waar de MRDH financieel aan bijdraagt. Deze initiatieven worden regionaal gedeeld en er zijn mogelijkheden om hierin deel te nemen. Deze en andere vormen van samenwerking onderschrijven wij. Tevens is het voor Wassenaar van belang dat de MRDH benaderbaar en toegankelijk is voor het MKB: een goed accounthouderschap richting het MKB, waarbij vanuit een breed perspectief meegedacht kan worden. Reactie algemeen bestuur De MRDH helpt haar individuele gemeenten om de dienstverlening aan het mkb te verbeteren. Hoe dat zo effectief mogelijk kan is nog een puzzel, die wij graag met o.a. de expertise van de gemeenten, willen gaan leggen. Hierbij geldt dat onze inzet moet bijdragen aan datgene wat in de regio al is en wordt georganiseerd. Door bij te dragen aan de dienstverlening van gemeenten aan het MKB kunnen we steeds gericht inzetten op dat wat nodig is.

Pagina 85 van 104

Wassenaar ligt op fietsafstand van belangrijke bestemmingen als Leiden en Den Haag. De gemeente Wassenaar wil dan ook zich graag inzetten om de fiets en andere alternatieve vormen van mobiliteit stimuleren, om het autogebruik en de negatieve effecten die dit met zich meebrengt, te verminderen. Wij gaan er van uit dat de MRDH met het uitvoeren van de acties, zoals omschreven in opdracht 3, hier ook een bijdrage aan levert. Reactie algemeen bestuur De MRDH blijft zich inzetten voor duurzame mobiliteit en dus ook voor meer en betere mogelijkheden om te fietsen. De activiteiten uit opdracht 3 zijn hiervan een concrete vertaling. Wij ondersteunen het economisch en maatschappelijk belang van winkelgebieden, kantorenlocaties en bedrijventerreinen. Ook de ondernemers en bedrijven in Wassenaar moeten daarbij inspelen op transities, zoals de energietransitie, circulaire transitie en klimaatadaptie (waaronder ruimte voor groenblauwe oplossingen op bedrijventerreinen) en digitalisering. Vanuit Wassenaar is er met de actualisatie bedrijventerreinen ingezet op het behouden van de huidige bedrijventerreinen en niet uitbreiden. Voor de bedrijventerreinen is revitalisering/verduurzaming een belangrijk punt. De ondersteuning van de MRDH, zoals omgeschreven bij opdracht 4, is zeer welkom en we gaan er dan ook vanuit dat de MRDH dit voortvarend oppakt.

Reacties algemeen bestuur De MRDH maakt zich sterk voor revitalisering en verduurzaming van bedrijventerreinen. Dit vraagt om samenwerking met de gemeenten. Zoals u ook benoemd gaan we daar de komende vier jaar enthousiast mee verder. Iedere dag rijden zo'n 60.000 motorvoertuigen over de N44 door de bebouwde kom van Wassenaar. Dit geeft leefbaarheids- en bereikbaarheidsproblemen. Wij willen dat bij het versterken van het regionale mobiliteitsnetwerk hier rekening mee wordt gehouden en maatregelen worden getroffen om hier verbetering in te brengen. Reactie algemeen bestuur De N44 in verlenging op de A44 is een belangrijke lokale en regionale verbinding en tevens calamiteitenroute van de A4. De opening van de Rijnlandroute zal in eerste instantie de N44 iets verlichten. Echter op de langere termijn en met de geplande woningbouwontwikkeling op voormalig Vliegveld Valkenburg blijven de intensiteiten op de N44 hoog. Wij zijn en blijven daarom in gesprek, over wat de functie van de N44 moet worden, met de gemeenten Wassenaar en Den Haag, de Provincie -Zuid-Holland en Rijkswaterstaat (de wegbeheerder van de N44). De gevolgen van de coronamaatregelen op het OV-systeem lijken in Wassenaar mee te vallen. Zo is aangegeven dat EBS in 2024 gelede bussen gaat inzetten.

Goed openbaar vervoer in de regio vinden we uiterst belangrijk, gezien de eerder beschreven bereikbaarheid- en leefbaarheidsproblemen. De inzet en sterke lobby richting het Rijk voor extra middelen voor OV en de inzet op de gedragsverandering om de reizigers aantal weer op niveau te krijgen van voor corona (of zelfs hoger) appreciëren wij dan ook en kijken uit naar de resultaten. Reactie algemeen bestuur Wij danken u voor de waardering die u uitspreekt voor onze inzet voor goed en toekomstvast openbaar vervoer in de regio. In 2024 gaat de MRDH een visie maken op het hele mobiliteitssysteem in onze regio voor 2040 voor zowel auto, fiets als OV (inclusief OV-knooppunten), als tactische uitwerking van de Strategische Agenda. De afgelopen jaren stonden in het teken van herstel van het openbaar vervoer. Nu wil de MRDH zo snel mogelijk gaan werken aan een vernieuwd perspectief voor het openbaar vervoer (inclusief OV-knooppunten), in samenhang met de modaliteiten fiets en auto. Waarbij thema’s zoals deelmobiliteit, Smart mobility, MaaS en hubs worden meegenomen.

Pagina 86 van 104

De opdrachten zijn nu beschreven als 6 losse opgaven. Er zit echter overlap tussen de verschillende onderdelen. Hoewel dit wellicht vanzelfsprekend is, willen wij hier nadrukkelijk aandacht voor vragen bij de verdere uitwerking. De nodige efficiency bij het uitwerken en uitvoeren van de opdrachten dient in ogenschouw te worden genomen. Reactie algemeen bestuur Het klopt dat er overlap is tussen de zes opdrachten. We moeten ze dus in samenhang met elkaar oppakken en dat ziet u dan ook terug in de Strategische Agenda. Tegelijkertijd is de Strategische Agenda expliciet over wat we de komende jaren gaan doen om resultaten te boeken met de zes opdrachten. Door de ligging van de gemeente Wassenaar, aan de noordrand van de MRDH, is bij mobiliteitsvraagstukken en ruimtelijke ontwikkelingen ook altijd van belang wat er in de regio Holland Rijnland zich afspeelt. De weg- spoor- en andere verbindingen houden nu eenmaal niet op bij de rand van de MRDH. Wij willen nadrukkelijk inzet vragen van de MRDH om de ruimtelijke ontwikkelingen te volgen, die in Holland Rijnland plaatsvinden (zoals bijvoorbeeld de ontwikkeling van de nieuwbouwlocatie Valkenhorst) en de mobiliteitsaspecten die daaruit volgen, ook zorgvuldig te bezien en daarop te anticiperen bij de onderzoeken en te treffen maatregelen. Reactie algemeen bestuur In uw zienswijze bepleit u de regionale samenwerking te optimaliseren.

Die wens is er onder andere vanuit de geografische ligging van Wassenaar aan de rand van de Metropoolregio. We herkennen de oproep om met partners buiten de MRDH samen te werken. We doen dat ook. Het gebiedsprogramma MoVe is daar een mooi voorbeeld van en als zich hiervoor andere samenwerkingen voor lenen dan moeten we dat zeker doen. Met onze omliggende regio's en partners gaan we verder verkennen welke mogelijkheden er zijn om de grensoverschrijdende samenwerking te versterken. Graag zien wij uitbreiding van de capaciteit op het gebied van lobby/public affairs en hier een concrete actie aan koppelen. Binnen de MRDH is de keuze gemaakt om groen/blauw geen onderdeel te laten zijn van het takenpakket van de MRDH, maar om hierover het gesprek te voeren met de provincie. Ook voor andere onderwerpen, die raken aan de onderwerpen van de MRDH en niet tot de primaire taken van de MRDH worden gerekend, maar daar wel een sterke relatie mee hebben, is het cruciaal daar wel over te lobbyen bij de provincie en andere instanties en bestuursorganen. Dit is een structurele opgave, niet slechts in het licht van de Statenverkiezingen dit jaar. Indien dit een beperkte uitbreiding van de lobbycapaciteit vraagt, zijn wij hier voorstander van. Reactie algemeen bestuur Eén van de activiteiten uit de Strategische Agenda is het opstellen van een lobbyagenda.

Mocht hieruit blijken dat meer inzet nodig is dan gaan we kijken hoe hier een gevolg aan te geven is.

Pagina 87 van 104

Westland Met interesse hebben wij het concept ontwerp van de Strategische Agenda 2023-2026 'Met elkaar, voor elkaar' gelezen. Het is goed te zien dat met dit document een koers voor de komende jaren wordt uitgestippeld. Geen eenvoudige opdracht, gezien de verschillende gemeenten en diverse grote uitdagingen waar ook onze regio voor staat. Reactie algemeen bestuur De totstandkoming van de Strategische Agenda was voor ons een gezamenlijk traject met dus ook een gezamenlijk resultaat. Dank voor de complimenten die we graag met u delen want de Strategische Agenda maakten we samen. In Westland bevindt zich het grootste teeltareaal (2.500 ha) van heel Nederland. Daaromheen heeft zich door de jaren heen een unieke verzameling van bedrijven gevestigd, die allemaal gelinkt zijn aan de sector. We noemen dit het bredere glastuinbouwcluster, van zaadveredeling en teelt tot verpakkingen, van kassenbouw tot robotbouwers en van softwarebedrijven tot de logistiek. Hier worden elk jaar de nieuwste innovaties en technieken ontwikkeld, die vervolgens over de hele wereld worden verkocht. Het is niet voor niets dat dit cluster jaarlijks goed is voor 6 tot 8 miljard euro omzet. Bovendien zorgt het voor veel werkgelegenheid, lokaal én regionaal. In Westland zijn ruim 72.000 banen, waarvan de helft wordt ingevuld door mensen van buiten Westland.

Daarmee is Westland een belangrijke banenmotor voor de Zuid-Hollandse regio. Kort samengevat is het Nederlandse glastuinbouwcluster, waarvan Westland een aanzienlijk deel uitmaakt, het kloppende hart van de internationale glastuinbouwwereld, de absolute koploper. Dit geldt overigens ook voor de omliggende gemeenten die een flink deel van de Nederlandse glastuinbouw herbergen. Die trots willen we meer door zien klinken in de Strategische Agenda. De huidige omschrijving blijft tot nu toe summier. Reactie algemeen bestuur Terecht dat u aandacht vraagt voor de positie die gemeente Westland in de metropoolregio. We zien die en waarderen die. Het glastuinbouwcluster is essentieel voor de metropoolregio en we herkennen daarin het belang van banen voor onze inwoners. Toevoegen aan de Strategische Agenda bij ‘Koers: We gaan explicieter de sector in de Strategische Agenda benoemen door op pagina 8 de volgende tekst toe te voegen: ‘In de Greenport bevindt zich het grootste teeltareaal van heel Nederland. Daaromheen heeft zich door de jaren heen een unieke verzameling van bedrijven gevestigd, die allemaal gelinkt zijn aan de sector. We noemen dit het bredere glastuinbouwcluster, van zaadveredeling en teelt tot verpakkingen, van kassenbouw tot robotbouwers en van softwarebedrijven tot de logistiek.

Hier worden elk jaar de nieuwste innovaties en technieken ontwikkeld, die vervolgens over de hele wereld worden verkocht. Het is niet voor niets dat dit cluster jaarlijks goed is voor 6 tot 8 miljard euro omzet. Bovendien zorgt het voor veel werkgelegenheid.’ Daarnaast zien we een aantal verbeterpunten die het economisch gebied in Westland helpen. Allereerst de bereikbaarheid. Het glastuinbouwcluster heeft goede verkeersverbindingen nodig. In de Strategische Agenda staat terecht aangegeven dat in het Greenport-gebied de behoefte voor autogebruik zal blijven. Dat geldt ook voor vrachtverkeer. Tegelijkertijd willen we benadrukken dat dit gebied óók goede OV-verbindingen nodig heeft. In Westland horen we regelmatig van onze (grote) bedrijven dat zij op dit moment werknemers mislopen doordat sommige plekken in onze gemeente bijzonder slecht te bereiken zijn met het OV. Daarom willen we in de Strategische Agenda beter benadrukt hebben dat gebieden met een hoge economische waarde, zoals glastuinbouwgemeente Westland, goed verbonden worden met het OV en hier de komende jaren uitvoering aan wordt gegeven. Het is voor bedrijven, met name op de bedrijventerreinen, een uitkomst als er kleinschalig vervoer is dat werknemers bij OV-knooppunten ophaalt.

Bedrijven uit onze Westlandse regio hebben al uitgesproken hier grote meerwaarde van te zien, maar door de schaal en complexiteit gaat het alleen niet lukken. We willen dit graag verankerd zien in de Strategische Agenda en de uitvoering hiervan; te meer omdat dit bij uitstek een vraagstuk is waar de pijlers Economisch Vestigingsklimaat (EV) en Vervoersautoriteit (VA) elkaar ontmoeten. Reactie algemeen bestuur Wij onderschrijven het belang van een goede bereikbaarheid van de werklocaties. De Gebiedsuitwerking Westland en de studie naar HOV in het Westland onderstrepen dat we hier al intensief op samenwerken. Die samenwerking zetten we graag door. Daarnaast is in de Strategische Agenda (opdracht 1) Pagina 88 van 104

opgenomen dat de MRDH de bereikbaarheid van economische locaties onderzoekt en in beeld brengt of verbeteringen noodzakelijk zijn en hoe die kunnen worden gerealiseerd. Het valt ons wel op dat de nadruk lijkt te liggen op het creëren van zoveel mogelijk banen, terwijl we nu zien dat het niet zozeer om het aantal banen gaat, maar dat er veeleer een gebrek is aan voldoende geschoold personeel voor gerichte banen die we nodig hebben om bijvoorbeeld innovatie en duurzaamheid waar te maken. We roepen u op zich met name te richten op het organiseren van voldoende personeel voor de in de regio zo benodigde banen. Reactie algemeen bestuur In de Strategische Agenda is juist het verbeteren van de balans in de arbeidsmarkt een belangrijke ambitie. Voor goed geschoold personeel zetten we in op Leven Lang Ontwikkelen (LLO) en de versterking van de campussen. Daar gaan ook de inwoners van gemeente Westland van profiteren. Onze bijdrage op dit onderwerp ziet u bijvoorbeeld terug in het World Horti Center in Naaldwijk. We missen in de versie van nu de aandacht en concrete doelstellingen op het gebied van innovatie. Er is ons inziens niet veel balans tussen de uitgebreide teksten over onderwijs-arbeidsmarkt en het stimuleren van innovatie We zien die inzet graag gedefinieerd worden.

Reactie algemeen bestuur Innovatie is een middel en geen doel op zich en moet bijdragen aan (nieuwe) werkgelegenheid, meer bedrijvigheid en meer duurzame economische groei. Hier ligt ook het directe verband met de opgaven bij arbeidsmarkt/LLO en werklocaties. Dit vraagt naast de beschreven programmatische inzet (o.a. Region of the Future) ook een verdere versterking van het regionale innovatie-ecosysteem. Wij begrijpen dat dit nu te impliciet is opgenomen in de Strategische Agenda en maken dit scherper. Toevoegen aan de Strategische Agenda bij Toekomstbestendige economie stimuleren: ‘De MRDH zal in samenwerking met de gemeenten werken aan het versterken van het regionale innovatie ecosysteem. Dit doen we door de krachten te bundelen tussen de diverse projecten die nu vanuit de gemeenten worden uitgevoerd. Hierbij kijken we o.a. naar toegang tot talent, toegang tot (inter)nationale markten en toegang tot investeringen.’ Dan een vraag over de pijler Economisch Vestigingsklimaat. We stellen dat de regio en relevante stakeholders in het regionaal economisch landschap onvoldoende weten dat de MRDH ook op de onderwerpen binnen de pijler EV werkt.

De Rotterdamse Rekenkamer laat ook zien in haar onderzoek, dat de procedures op dit vlak vaak onduidelijk zijn en bovenal tijdrovend voor gemeenten (vooral doordat in de huidige procedures de gemeentes als verplicht doorgeefluik fungeren bij regionale projecten). Daarnaast merken we ook in het speelveld dat soms onvoldoende bekend is waar MRDH EV zich onderscheidt van de taken van de regionale ontwikkelingsmaatschappij (ROM) InnovationQuarter (IQ). Reactie algemeen bestuur Het rapport van de Rotterdamse Rekenkamer nemen we ter harte. In de Strategische Agenda maken we daarom ook expliciet wat verwacht mag worden van de regionale samenwerking om het economisch vestigingsklimaat te versterken. Aan die ambities zijn concrete doelen verbonden. Natuurlijk is de MRDH niet de enige die zich inspant voor regionale economische ontwikkeling. Daarom geeft u terecht aan dat de MRDH telkens expliciet moet aangeven hoe zij daaraan bijdraagt. Het speelveld voor het Economisch Vestigingsklimaat is in bijlage 2 in beeld gebracht. Hierin zijn in een visuele weergave de partners met de verschillende thema's terug te zien. Op basis daarvan kan ook telkens de positie van de MRDH worden bepaald.

Waar we bij vlagen zien dat de MRDH naar meer rollen buiten VA en EV kijkt, ziet de gemeente Westland juist in de Strategische Agenda graag helder verwoord hoe de pijler EV dezelfde status als VA kan krijgen. Reactie algemeen bestuur Pagina 89 van 104

Het enige verschil tussen de twee pijlers is dat er binnen de Va wettelijke taken belegd zijn. Voor het overige is de wijze van sturing op inhoud en organisatie gelijk. Verder willen we benadrukken dat het voor Westland van groot belang is dat het verbeteren van het OV de komende jaren hard nodig is. Tot en met 2030 worden er ruim 7000 woningen in Westland gebouwd, zoals vastgelegd in afspraken met private partijen en de provincie 1. Daarmee groeit de bevolking flink. Met deze aankomende groei is het noodzakelijk om zo snel mogelijk een HOV-verbinding te realiseren, om de bereikbaarheid voor onze huidige én nieuwe inwoners fors te verbeteren. Dit dient goed te worden opgenomen in de Strategische Agenda. Een goed OV-netwerk met wijdvertakte en snelle verbindingen is belangrijk voor de economische toekomstbestendigheid van Westland. Meer en meer werknemers van Westlandse bedrijven willen en/of komen met het OV. De OV-lijnen in Westland zijn helaas nog niet voldoende, waardoor bedrijven steeds vaker het broodnodige personeel mislopen. Dit willen we beter verankerd zien in het MRDHbeleid. Reactie algemeen bestuur Een goede bereikbaarheid en goed openbaar vervoer binnen de metropoolregio is van essentieel belang, ook voor de gemeente Westland. De komende jaren onderzoeken we samen welke exacte uitwerking de verbetering van het OV in het Westland krijgt.

De voernaam Strategische Agenda is goed gekozen. Het vraagt tenslotte om een stevige strategie alle doelen uit de Agenda te behalen. Daar hebben wij een kanttekening bij. We merken dat er onderbesteding is. Projecten blijven op de plank liggen en daarmee wordt er geld niet besteed. Daarnaast zien we dat veel mobiliteitsprojecten door de hoge grondstofprijzen on hold staan. Er is een krachtige strategie nodig om dit het hoofd bieden. Niet alleen voor dit moment, maar juist ook voor de toekomst waarin dit nog vaker kan gebeuren. We horen graag hoe u dit ziet en hoe dit in de Strategische Agenda Reactie algemeen bestuur We zien dat gemeenten het moeilijk vinden om aanvragen te doen voor projecten en ze daadwerkelijk (voorzien van cofinanciering) uit te voeren. Dat is de hoofdoorzaak van onderbesteding bij de MRDH. De afgelopen periode hebben we hier intensief ambtelijk en bestuurlijk over gesproken en grotere uitnutting wordt zichtbaar. Belangrijk, want daarmee moet resultaat geboekt. Voor de personele inzet kunnen we vanuit de Metropoolregio gaan bijdragen vanuit de flexpool. Deze flexpool gaat gemeenten helpen om projecten (versneld) te realiseren.

Tot slot willen we middels deze zienswijze benadrukken, conform het eerder genoemde, dat wij van mening zijn dat de MRDH zich behoort te richten op haar kerntaken, zoals het versterken van het economisch vestigingsklimaat en het verbeteren van de bereikbaarheid. De groen-blauwe leefomgeving, zoals het beheer van natuur- en recreatiegebieden bijvoorbeeld, vinden wij geen taak voor de MRDH. Wij gaan er vanuit u hiermee voldoende inzicht te hebben gegeven in onze visie op het ontwerp concept Strategische Agenda en vertrouwen erop dat onze aangedragen punten goed worden verwerkt in de definitieve versie. Reactie algemeen bestuur Sinds de oprichting van de MRDH richten we ons op de kerntaken zoals we die regionaal hebben afgesproken. Dat u daarin een belangrijke partner bent geeft energie om de komende jaren weer samen aan de slag te gaan om de metropoolregio Rotterdam Den Haag te versterken. Dank voor uw inbreng en uw zienswijze. Zoetermeer We hebben waardering voor uw inspanningen ten aanzien van het participatieproces dat is doorlopen om tot deze concept ontwerp Strategische Agenda te komen. Middels de diverse regionale bijeenkomsten waarin de verschillende belangen en ambities van de regiogemeenten zijn opgehaald, is de nieuwe strategische koers zichtbaar verrijkt met lokale inzichten. Pagina 90 van 104

Reactie algemeen bestuur De totstandkoming van de Strategische Agenda was voor ons een gezamenlijk traject met dus ook een gezamenlijk resultaat. Dank voor de complimenten die we graag met u delen want de Strategische Agenda maakten we samen. Als context voor de nieuwe Strategische Agenda schetst u een viertal herkenbare opgaven en zes daaruit volgende opdrachten. Deze worden gekoppeld aan een aanpak en verschillende rollen vanuit de MRDH. Dit geheel geeft naar ons inzicht concrete invulling en richting aan een integrale visie en aanpak. We kunnen ons dan ook goed vinden in deze opzet. Wel vragen we blijvende aandacht voor rol- en koersvastheid. Daarbij vinden we het tevens van belang dat alle publieke partners in onze metropoolregio nog meer in elkaars verlengde gaan werken, ieder vanuit eigen mandaat. Specifiek op het vlak van economisch vestigingsklimaat lijkt er nog ruimte te zijn voor enige optimalisatie qua inzet van publieke middelen op thema’s, projecten en bedrijven door de provincie, metropoolregio en de regionale ontwikkelingsmaatschappij IQ. Inzet op basis van specifiek mandaat en ontdubbeling van publieke geldstromen gelden daarbij naar ons inzicht als voorname uitgangspunten. Reactie algemeen bestuur Fijn dat u de opgaven en opdrachten zoals we die formuleerden in de Strategisch Agenda onderschrijft.

Wat betreft de ambities voor het versterken van het economische vestigingsklimaat geldt dat wij altijd open staan voor suggesties voor optimalisatie, daarover gaan we dan ook graag met u in gesprek. Met het oog op het gericht vernieuwen en bestendigen van het economisch vestigingsklimaat onderschrijven wij de voorgestelde focus op de sectoren IT, energie, techniek, zorg en High Tech Systems & Materials (slimme maakindustrie), als ook de terechte aandacht voor campusontwikkeling, start-ups, scale-ups, MKB en een goede aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt. Het vernieuwen, verduurzamen en circulair maken van de regionale economie vereist ook doorontwikkeling van samenwerking tussen sectoren, onderwijs en ondernemers, en een verbindende en stimulerende rol vanuit publiek partijen. Uw blijvende inspanningen op dit vlak worden door ons zeer gewaardeerd. Sturen op borging van voldoende passende plekken voor economie en banen zien we als belangrijk en zeer noodzakelijk. Temeer gezien de ruimtelijk economische context van met name de Haagse regio waar de ruimte extreem schaars is en de ruimteclaims meervoudig en groeiend. Reactie algemeen bestuur We zijn blij dat de inzet op het vernieuwen van werklocaties en de stimulering van een toekomstbestendige economie wordt gewaardeerd.

We blijven inzetten op campusontwikkeling, start-ups, scale-ups, MKB, onderlinge kennisdeling en een goede aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt. De schaarse ruimte in het Haagse deel van de regio en de daarmee gemoeide opgaven wordt ook door ons herkend. Graag werken we de komende jaren samen met de gemeenten aan een aanpak om werklocaties beter te benutten, zoals het verduurzamen of verdichten van bedrijfsruimte en functiemenging. Net als u zijn we van mening dat de MRDH zich dient te richten op haar oorspronkelijke twee kerntaken. Gericht versterken van economie, verkeer & vervoer impliceert keuzes maken. De keuze om te stoppen met inzet op vrijetijdseconomie en de keuze om het primaat voor het belangrijke onderwerp groen-blauw middels warme overdracht te beleggen bij de provincie - waar dit thema thuishoort-, onderschrijven wij. Het vitaal houden van kernen temidden van een veranderend detailhandelslandschap, duurzame verstedelijking en een groeiende bevolking zie we eveneens als zeer relevant en een voorname regionale opgave voor de MRDH. Reactie algemeen bestuur De MRDH blijft zich vanuit haar rol en taken inzetten voor de metropoolregio. Dat betekent ook vanuit de ambitie met het vernieuwen van de economie en het verbeteren van de bereikbaarheid dat we kunnen bijdragen aan een duurzame verstedelijking, inclusief de ontwikkeling van detailhandel.

In navolging van het rekenkameronderzoek naar de effectiviteit en legitimiteit van de samenwerking in de Metropoolregio op het gebied van versterking van de regionale economie, onderschrijven we de aanbeveling van de rekenkamer om de uitvoerende functie te herzien. Meer specifiek opteren we daarbij om de systematiek van financiële projectbijdragen te herzien en meer gericht te sturen op doelmatigheid. In aanvulling hierop zijn we het ook van harte eens met de Pagina 91 van 104

notie dat de raden nog beter geïnformeerd en betrokken dienen te worden bij zowel besluitvorming als toezicht op voortgang. Dit sluit eveneens aan op de hierboven omschreven opmerking ten aanzien van het besluitvormingstraject van de nieuwe strategische koers. Reactie algemeen bestuur We zien het rapport van de Rotterdamse Rekenkamer om de MRDH te versterken. De conclusies van het rapport pakken we op en dat betekent dat we meer gaan werken op de manier zoals u bepleit. Daarnaast gaan we de komende tijd verder onderzoeken hoe de betrokkenheid van gemeenteraden verder versterkt kan worden. De voorziene groei van de metropoolregio met ongeveer 400.000 nieuwe inwoners in de komende jaren vormt een forse opgave op het gebied van duurzame verstedelijking. Het organiseren van de juiste functies op de juiste plekken, ruimte scheppen voor voldoende nieuwe woningen en banen, het bereikbaar houden van gebieden en clusters, en tegelijkertijd de noodzaak tot verduurzaming van mobiliteit. In de door u geschetste opgaven en opdrachten op het gebied van verkeer en openbaar vervoer wordt goed duidelijk hoe mobiliteit is gepositioneerd als katalysator voor duurzame groei. We onderschrijven daarbij het belang van het noodzakelijke herstel van het OV-systeem na een roerige periode van de COVIDpandemie. Verder gaat het reeds aangehaalde thema groen-blauw ons nauw aan het hart.

We zijn dan ook verheugd met de ambitie om groen-blauwe recreatiegebieden beter te gaan ontsluiten per fiets en OV. Op deze wijze wordt er een waardevolle invulling gegeven aan het thema groen-blauw vanuit de eigen kerntaken van de MRDH. Daarnaast geldt onze suggestie om infrastructuurprojecten die worden geïnitieerd vanuit de MRDH zoveel mogelijk natuurinclusief te laten ontwerpen. Reactie algemeen bestuur In 2024 gaat de MRDH een visie maken op het hele mobiliteitssysteem in onze regio voor 2040 voor zowel auto, fiets als OV (inclusief OV-knooppunten), als tactische uitwerking van de Strategische Agenda. De afgelopen jaren stonden in het teken van herstel van het openbaar vervoer. Nu wil de MRDH zo snel mogelijk gaan werken aan een vernieuwd perspectief voor het openbaar vervoer (inclusief OV-knooppunten), in samenhang met de modaliteiten fiets en auto. Waarbij thema’s zoals deelmobiliteit, Smart mobility, MaaS en hubs worden meegenomen. De samenleving vraagt om versterking van de natuurlijke omgeving. De rol die de MRDH daarin heeft is om te zorgen voor een goede bereikbaarheid van die recreatieve omgeving. En natuurlijk: onze inzet voor duurzame mobiliteit gaat er ook voor zorgen dat onze huidige en toekomstige inwoners kunnen rekenen op een prettige leefomgeving.

De komende tijd komen wij met voorstellen hoe wij, in de gedachte achter de Omgevingswet, natuurinclusief ontwerp een plek kunnen geven in onder andere onze subsidievoorwaarden. Het parallel versterken van het regionale mobiliteitsnetwerk en inzetten op een mobiliteitstransitie van auto naar actief en collectief vervoer onderkennen we als noodzaak en wezenlijke opgave. Bij de verdere uitwerking van het metropolitaan HOV netwerk zien we in de nieuwe Strategische Agenda belangrijke aanknopingspunten voor verdere versterking van HOV-bereikbaarheid van economische clusters, ook van clusters die niet langs de oude lijn liggen. Voor Zoetermeer is daarbij de realisatie van een directe HOV-verbinding met Rotterdam (ZoRo-lijn) van groot belang. Daarnaast maken we ons ook sterk voor hoogwaardig openbaar vervoer op de corridor Leiden-Zoetermeer-Delft om zo belangrijke economische – en kennisclusters te verbinden en daarmee crosssectorale innovatie te versnellen. Reactie algemeen bestuur Voor zowel de directe HOV-verbinding met Rotterdam (ZoRo-lijn) als het verder verbeteren van de corridor Leiden-Zoetermeer-Delft geldt dat hier trajecten voor lopen en dat er voor de snelle busverbinding met Leiden middelen zijn gereserveerd in het BO Mirt. De komende jaren werken we samen aan de verdere uitwerking hiervan passend bij de verstedelijkingsopgave van Zoetermeer en de regio.

De MRDH heeft een betekenisvolle rol om vanuit haar eigen mandaat gericht bij te dragen aan de oplossingen voor de stevige maatschappelijke opgaven waar onze regio voor staat. Duurzame verstedelijking, klimaatadaptatie, energietransitie, herstel van biodiversiteit en ‘brede welvaart’ vergen een integrale blik en Pagina 92 van 104

nauwe samenwerking tussen publieke en private partijen. Hoewel de kerntaken van de MRDH helder zijn gedefinieerd, zijn er diverse raakvlakken met maatschappelijke thema’s die weliswaar buiten het MRDH-mandaat vallen maar zorgvuldige afstemming met andere besluitvormingstafels vergen. Het strekt volgens ons dan ook tot aanbeveling om nadrukkelijk de samenwerking met relevante partners op te blijven zoeken. Dit om gericht en in samenhang te werken aan een sterke, innovatieve en duurzame regio. Reactie algemeen bestuur U dringt aan om het werk vanuit de MRDH te verbinden met de grote maatschappelijke opgaven waar we samen voor staan en daarbij ook nog nadrukkelijker de samenwerking te zoeken met relevante partners. Dat is precies ook wat motiveert om samen aan de slag te gaan met een vernieuwde Strategische Agenda. We graag samen aan het werk om een sterke, innovatie en duurzame regio realiseren. Om volledig recht te doen aan de rol van de raden en legitimatie van besluitvorming hadden wij het passend gevonden als u ten behoeve van besluitvorming niet een technische planning maar een zuivere procesgang had laten prevaleren.

Door vast te houden aan uw procesplanning had de raad van Zoetermeer niet tijdig kennis kunnen nemen van het bestuurlijk standpunt vanuit de MRDH ten aanzien van het rekenkameronderzoek uit Rotterdam, voorafgaand aan het indienen van een zienswijze op de voorgenomen nieuwe strategische koers. Dit terwijl de conclusies en aanbevelingen uit dit rapport mogelijk een substantiële impact kunnen hebben op de te varen nieuwe koers. Vandaar dat er vanuit Zoetermeer is gekozen om wat meer tijd te nemen voor het indienen van de zienswijze. Juist vanwege het belang van een zorgvuldig besluitvormingsproces en duurzaam regionaal draagvlak vragen wij u hier oog en aandacht voor te houden in de komende periode. Reactie algemeen bestuur We waarderen uw zorgvuldigheid en betrokkenheid. We zijn dan ook blij met uw zienswijze, ondanks dat dit door onze planning er toe heeft geleid dat uw reactie later binnenkwam dan gepland. Overigens merken wij op dat het Rekenkameronderzoek op een dusdanig moment is aangeboden dat we het in dit geval niet anders konden organiseren, normaliter is er voor gemeenten altijd ruimschoots de tijd voor het indienen van een zienswijze, zeker nu we deze termijn voor de Strategische Agenda hebben verlengd naar twaalf weken.

Samengevat zien we in de voorliggende Strategische Agenda echter wel een degelijke integrale basis voor de verdere doorontwikkeling van de metropoolregio. Vanuit Zoetermeer bouwen we graag samen met u verder aan het bestendigen van de waardevolle regionale samenwerking. Wij danken u voor de geboden gelegenheid om een zienswijze in te dienen en wachten uw reactie op onze zienswijze af. Reactie algemeen bestuur Dank voor uw positieve instelling en de wil om samen te werken in het versterken van de metropoolregio. We gaan er de vier aankomende jaren weer enthousiast mee aan de slag! Port of Rotterdam In uw brief van 16 december 2022 nodigt u de gemeenteraden uit de Metropoolregio uit om een zienswijze in te dienen over de concept Strategische Agenda Metropoolregio Rotterdam - Den Haag 2023-2026. Het Havenbedrijf Rotterdam NV (HbR) is niet meegenomen door de gemeente Rotterdam in haar zienswijze, maar wil graag reageren op het voorliggende concept. Vanuit uw organisatie is daarom aangegeven dat het HbR ook een zienswijze kan indienen, al zal deze niet in het formele proces van zienswijzen van de gemeenten opgenomen worden en zal de beantwoording ook op een andere manier plaatsvinden. Wij zijn blij met deze flexibiliteit en verzoeken u om onze vier punten, die wij hieronder toelichten, inhoudelijk mee te nemen.

Reactie algemeen bestuur Dank voor uw reactie en we waarderen uw betrokkenheid. Pagina 93 van 104

Het HbR herkent de vier opgaven en de daaruit voortvloeiende zes opdrachten voor het verbeteren van de bereikbaarheid en het versterken van de economie. Wij zien helaas beperkte aandacht voor de specifieke opgaven in de Mainport, om de bereikbaarheid en vitaliteit van het haven industrieel complex te kunnen waarborgen. Reactie algemeen bestuur Binnen opdracht 1 investeren in bereikbaarheid en opdracht 5 versterken van het regionale mobiliteitsnetwerk gaan we in op het verbeteren van de bereikbaarheid van de hele regio. Binnen deze opdrachten is ook de bereikbaarheid van de Mainport, als één van de belangrijkste economische clusters, van belang. Bij de uitvoering van de zes opdrachten hanteren we vier verschillende gebiedstypen waar de Mainport er één van is. Zo geven we aandacht aan de specifieke opgaven in de Mainport. Hoewel aangegeven is dat de auto dominant zal blijven in de Greenports en Mainport om werkplekken te bereiken, willen wij u nadrukkelijk vragen in de agenda ook aandacht te besteden aan dóórontwikkeling van het maatwerkvervoer in de Maasvlakte en Europoort en OV-gebruik in de meer oostelijk daarvan gelegen havengebieden.

Reactie algemeen bestuur We vinden het goed om te horen dat ook het Havenbedrijf inzet wil plegen op vormen van collectief vervoer, bijvoorbeeld in de vorm van de doorontwikkeling van het maatwerkvervoer in de Maasvlakte en Europoort en OV-gebruik in de meer oostelijk daarvan gelegen havengebieden. We gaan graag op korte termijn met u in gesprek om te zien hoe we invulling gaan geven aan deze gedeelde ambitie. Er is een aanzienlijk aantal vacatures bij bedrijven in de haven dat niet vervuld wordt en (on)bereikbaarheid van de werkplek is daar één van de oorzaken van. De Maasvlaktehopper als vorm van maatwerkvervoer werkplekken ontsluit het westelijk deel van de haven voor inwoners zonder auto. In de meer oostelijk gelegen havengebieden is versterking van het busvervoer noodzakelijk om duurzame mobiliteit een impuls te geven. Daarom vragen wij nadrukkelijk aandacht voor een te realiseren busverbinding van Vlaardingen naar Voorne-Putten door de in 2024 te openen Maas-Deltatunnel. Deze verbinding is van groot belang voor de ontsluiting van de bewoners op de noordoever die in de haven willen werken. HbR wil graag in gesprek met de MRDH om hiervoor de benodigde voorzieningen (haltes en hubs) te realiseren. Reactie algemeen bestuur Binnen de gebiedsuitwerking Voorne-Putten en Haven Rotterdam is de busverbinding van Vlaardingen naar Voorne-Putten als optie opgenomen.

Komend jaar zal deze maatregel binnen de gebiedsuitwerking nader worden verkend. Voor de Waal-/Eemhaven is verbetering van het busvervoer gewenst, om het aanbod beter aan te laten sluiten bij de behoefte van werknemers en daarmee een alternatief voor de auto te kunnen worden. Tevens pleiten wij ervoor om in de periode tot 2026 te starten met een verkenning om een nieuwe metrohalte Charloisse poort te realiseren, aan de Groene Kruisweg nabij de RET-remise, om een structurele verbetering van de bereikbaarheid van de Waal-/Eemhaven met het openbaar vervoer te bewerkstelligen. Reactie algemeen bestuur De ontwikkeling is ons bekend. De timing en fasering van deze ontwikkeling is, voor zover wij dat begrijpen van de gemeente Rotterdam, voorzien voor de langere termijn rond 2040. Daarmee lijkt 2026 als ambitie te prematuur. Wij verzoeken u het Havenindustrieel complex toe te voegen aan de lijst van de belangrijke economische toplocaties, zodat de haven goed in beeld is bij investeringen in innovaties en de bereikbaarheid van werkplekken in de haven in uw reguliere beleidsontwikkelingsproces meer meegenomen kan gaan worden. Pagina 94 van 104

Reactie algemeen bestuur Het Havenindustrieel Complex is inderdaad een belangrijke economische locatie. In de aankomende jaren onderzoeken we welke (voorzieningen)locaties naast de voormalige 11 economische toplocaties van belang zijn en of en hoe we de bereikbaarheid naar deze locaties kunnen verbeteren. Het HIC was voorheen geen onderdeel van de 11 toplocaties waardoor deze niet is opgenomen. Binnen het onderzoek nemen we het HIC zeker mee en krijgt het bij de nieuwe samenstelling van locaties een plek. Ten aanzien van de inzet op het vlak van arbeidsmarkt en scholing zijn wij blij dat het MRDH zich onder andere wil richten op het HIC, als sector waar de arbeidsmarkt zeer knelt en het maatschappelijk nut groot is. Wij hopen daarbij op een goede verbinding met de Human Capital Coalitie Energietransitie (HCCE) en het platform LLO in Rotterdam Rijnmond, waarbij de arbeidsmarktcampagne voor het werken in de Rotterdamse haven als onderdeel van HCCE een bijdrage van het MRDH goed zou kunnen gebruiken. In het kader van uw voornemen om 4 campussen per jaar te financieren, zouden wij graag het gesprek aangaan over het opzetten van een energietransitie campus in het HIC Rotterdam (in de vorm van een bundeling van bestaande fieldlabs en campussen tot één grote campus).

Reactie algemeen bestuur Een verbinding met de Human Capital Coalitie Energietransitie (HCCE) en het platform LLO in Rotterdam Rijnmond vinden we van groot belang, daarom nemen we het initiatief om deze verbinding te leggen en te benutten. We bespreken daarnaast ook graag de mogelijkheden van een brede energietransitie campus in het HIC Rotterdam, waarbij ook eerdere initiatieven waarin we hebben geïnvesteerd hebben (zoals het het Energietransitielab op de RDM campus) kunnen worden opgenomen. Ten aanzien van campusvorming lijkt de agenda vooral op kleinschalige initiatieven zoals bijvoorbeeld het Maritiem Onderwijs en Innovatie Centrum (MOIC) te Schiedam te focussen. Als HbR zien wij meer in initiatieven met een grotere impact, met ook medeneming van bestaande opleidingsinstituten, zoals het STC en de Hogeschool locatie RDM. Reactie algemeen bestuur Onder het regionale campusprogramma vallen kleinere- en grote campusinitiatieven. Al deze initiatieven zijn volop in ontwikkeling. In samenwerking met de Hogeschool Rotterdam en het STC is o.a.de Green Technology Campus in Voorne aan Zee (Brielle) opgezet en het Energietransitielab op de RDM campus. Graag gaan we met elkaar in gesprek over een brede energietransitie campus in het HIC Rotterdam.

Wij pleiten er overigens ook voor om inspanningen niet alleen op MBO- en HBO niveau te richten; het Haven Industrieel Complex heeft wel degelijk behoefte aan wetenschappelijk opgeleide medewerkers. Om als haven en regio succesvol te zijn, is het gewenst om meer op het allerhoogste kennisniveau van ICT, energie, techniek en Hightech systems&materials te acteren. Reactie algemeen bestuur Alle vormen van onderwijs zijn onmisbaar voor een goede aansluiting op de arbeidsmarkt, ook universitair opgeleiden mensen zoals u terecht opmerkt. De MRDH focust zich echter specifiek op MBO- en HBO omdat andere partijen (zoals de provincie) zich meer op de universiteiten richten. Overigens zijn de contacten goed met de provincie en de universiteiten en staan we daarmee goed in verbinding. De notie dat een robuust, betrouwbaar, veilig en samenhangend wegennetwerk in de metropoolregio noodzakelijk is en blijft, in het bijzonder voor het vrachtverkeer van de Mainport en de Greenport, onderschrijven wij. 70% van de containerritten van/naar de deep-seaterminals op de Maasvlakte blijft in het MRDH-gebied en creëert op vele bestemmingen in het MRDH-gebied werkgelegenheid, maar is daarbij wel grotendeels afhankelijk van een goede doorstroming op de weg. Wij zijn blij met de nadruk op mobiliteitstransitie, die ruimte voor dit noodzakelijke vervoer kan geven.

Wij willen graag de komende jaren met de Pagina 95 van 104

MRDH en andere partijen samenwerken om tot een palet van transitiemaatregelen te komen die de haven en de bestemmingen in het achterland bereikbaar houden over de weg. Reactie algemeen bestuur Graag pakken we deze uitnodiging met beide handen aan, we nemen daartoe het initiatief. Een mooie uitwerking van het motto van de Strategische Agenda: ‘Met elkaar, voor elkaar’. Door de verstedelijking gaat er veel aandacht uit naar het wegverkeer, terwijl de bedrijvigheid in het MRDH-gebied ook door andere modaliteiten op excellente wijze ontsloten wordt; door binnenvaart, spoor en buisleidingen. Alle modaliteiten dragen op hun wijze bij aan het economisch welvaren van de regio en bieden perspectieven voor groei en transitie. Wij vragen u daarom ook om als MRDH een integrale visie op de (inpassing van) achterlandverbindingen door middel van alle modaliteiten te ontwikkelen. Reactie algemeen bestuur Binnen de logistieke opgave van Gebiedsprogramma MoVe wordt integraal naar deze opgave gekeken. Ook de MRDH draagt bij aan de ontwikkeling van het logistieke programma binnen MoVe. Een integrale visie van de MRDH heeft daarom geen toegevoegde waarde, het gaat vooral om uitvoering om de multimodale bereikbaarheid van het HIC te versterken.

Pagina 96 van 104

Bijlage 1: Reflectie op het concept-ontwerp Strategische Agenda door Adviescommissie EV en Adviescommissie Va

Pagina 97 van 104

Postbus 21012 3001 AA Rotterdam Telefoon 088 5445 100 E-mail: informatie@mrdh.nl Internet: www.mrdh.nl

Aan het algemeen bestuur

KvK nummer: 62288024 Bankrekeningnummer NL96 BNGH 0285 1651 43 contactpersoon Esther Westerbeek e-mail e.westerbeek@mrdh.nl

Datum

29 november 2022 Onderwerp

Reflecties op het concept-ontwerp Strategische Agenda

telefoonnummer 088 5445 225 uw kenmerk ons kenmerk projectnummer

aantal bijlage(n)

Geachte leden van het algemeen bestuur, Aan de adviescommissie EV en adviescommissie Va is gevraagd om te reflecteren op het concept-ontwerp van de Strategische Agenda in de fase waarin u een besluit gaat nemen over het vrijgeven van deze Strategische Agenda voor zienswijzen. We waarderen de betrokkenheid bij de Strategische Agenda voordat het concept-ontwerp de zienswijzeprocedure ingaat. Na de zienswijzeperiode voor de gemeenteraden zullen de adviescommissies op 19 april 2023 formeel adviseren op de concept-Strategische Agenda. Aanpak reflectie De bespreking over de concept-ontwerp Strategische Agenda was een gezamenlijke bespreking, waarin de adviescommissies in vier groepen hebben gereflecteerd op het proces, de koers en de vier opgaven, de zes opdrachten en de werkwijze/uitvoeringskracht van de Strategische Agenda. Vervolgens is plenair een terugkoppeling gegeven van de hoofdlijnen van deze vier besprekingen, deze reflecties zijn samengevoegd tot dit advies. Ook zijn er individuele reflecties ingebracht door enkele commissieleden van de adviescommissies. Deze reflecties zijn toegevoegd als bijlage bij dit advies zodat deze gebruikt kunnen worden bij de latere zienswijzen en de advisering van de adviescommissies op 19 april 2023 wanneer de adviescommissies formeel advies geven over de Strategische Agenda.

De adviescommissies geven de volgende reflecties mee aan het algemeen bestuur: Proces Het doorlopen proces om te komen tot een vernieuwde Strategische Agenda tot nu toe is als prettig en constructief ervaren. Gemeenteraadsleden zijn uitgebreid betrokken op verschillende momenten en in de vorm komt tot uitdrukking dat de ambitie van de MRDH is om het een praktisch, concreet document te maken dat stuurbaar en navolgbaar is. Hiertoe is ook de verdere uitwerking naar inhoudelijke (beleids-)programma’s, projecten en de begroting van belang. Als aandachtspunten voor het vervolg geven we u mee:

Albrandswaard, Barendrecht, Brielle, Capelle aan den IJssel, Delft, Den Haag, Hellevoetsluis, Krimpen aan den IJssel, Lansingerland, Leidschendam-Voorburg, Maassluis, Midden-Delfland, Nissewaard, Pijnacker-Nootdorp, Ridderkerk, Rijswijk, Rotterdam, Schiedam, Vlaardingen, Wassenaar, Westland, Westvoorne, Zoetermeer

-

Een terugkoppeling te geven over hoe opgehaalde input, zoals bij de regionale bijeenkomsten in september, wordt meegenomen in het proces. De omliggende gemeenten en regio’s te blijven betrekken bij de opgaven van de MRDH. Belangrijk is om ook het gesprek te voeren over het ‘hoe’. Hoe kunnen we de samenwerking binnen de MRDH – met de organisatie en elkaar – steeds verder verbeteren? Daarbij geven de adviescommissies aan dat de betrokkenheid van inwoners en raadsleden – ook buiten de adviescommissies - punten zijn om hierbij te betrekken. Transparantie is belangrijk in het proces. Zorg voor transparante en gestructureerde monitoring en evaluatie van activiteiten in de Strategische Agenda om beter zicht te houden op de gerealiseerde doelen en of de beleidsdoelen behaald worden.

De koers en de vier opgaven De leden van de adviescommissies herkennen de koers en de opgaven uit het conceptontwerp Strategische Agenda. Er is een goede balans tussen de opgaven. Aanvullend willen we meegeven: - Blijf de inhoudelijke visie – zoals deze aan de oorsprong van MRDH ten grondslag ligt – toetsen, verrijken en zo nodig bijstellen, zodat nu al kan worden gewerkt aan de opgaven van de komende decennia. - De basis van de MRDH, zoals aangeven in het OESO-rapport, geldt nog steeds voor de regio, maar daarbij is het belangrijk om dit frequent tegen het licht te houden en te kijken naar de actuele thema’s, zoals ‘brede welvaart’ en energietransitie. De zes opdrachten De leden van de adviescommissies herkennen de zes opdrachten en geven daarbij aan dat de kwaliteit en het herstel van de regio, opdracht 4, vernieuwen werklocaties, opdracht 5, het versterken van het regionale mobiliteitsnetwerk, en opdracht 6, herstellen van het ovsysteem, de belangrijkste opdrachten voor nu zijn. Daarbij geven de adviescommissies mee dat de kwaliteit van de huidige werklocaties en het mobiliteitsnetwerk op orde moet zijn en dat het belangrijk is om deze te versterken in de aankomende vier jaar. Dit is nodig voor verdere ontwikkeling van de regio. Het sturen op basis van indicatoren kan hierbij helpen.

De aangekondigde te maken match tussen de Strategische Agenda en begroting is daartoe een mooie gelegenheid. Aanvullende reflecties van de leden zijn: - Kijk breder naar bereikbaarheid binnen en buiten de regio en qua invulling. Binnen de regio is het belangrijk om breder te kijken dan de 11 economische toplocaties. Daarnaast zijn verbindingen met gemeenten en regio’s buiten de MRDH van belang. Ook is het belangrijk om vernieuwend en innovatief te zijn in mobiliteit. De adviescommissies vragen aandacht voor de fijnmazigheid in het netwerk. - De inzet van MRDH is gericht op duurzame vormen van mobiliteit boven minder duurzame vormen. Dat wordt onderschreven. Daarnaast wordt de oproep gedaan hier de komende periode ook nadrukkelijk op te blijven acteren en dit expliciet te maken in programma’s, projecten en communicatie. - De bereikbaarheid van Groenblauwe gebieden is een taak voor de MRDH. Een goede aansluiting tussen de agenda van de provincie Zuid-Holland en de MRDH is daarbij belangrijk (ieder vanuit zijn eigen rol).

De werkwijze/uitvoeringkracht