INRetail rapport De maatschappelijke waarde van retail.pdf
Tekst van het document
De afgelopen jaren - en versterkt door corona - zijn de huurprijzen in de winkelvastgoedmarkt stevig gedaald. Ook op A1 locaties in grotere steden staan huurprijzen flink onder druk. De winkelvastgoedmarkt ontwikkelt zich naar een huurdersmarkt. Vanuit retailperspectief een op het eerste oog mooie ontwikkeling. Ook niet onlogisch aangezien het huuraandeel in de exploitatie ook wel fors is gegroeid in de afgelopen jaren. Huurkosten in % van de omzet lag in 1993 voor non-food op 5%. In 2020 was dit gegroeid naar ca. 10%, waarbij een huur van 12-13% zeker geen uitzondering was. Dus een correctie leek op zijn plaats, zeker ook omdat retailers steeds meer kosten moeten maken om online ook omzet te realiseren. Maar we moeten ook realistisch zijn. Ook voor verhuurders moet een gezonde exploitatie mogelijk blijven en ook ruimte om in winkelpanden te investeren. In vele rapporten opgesteld door winkelvastgoedbeleggers wordt gewezen op de transformatie-opgave die in dit verband perspectief biedt. Dat zien we ook steeds meer in de praktijk. In vele plaatsen ontstaat steeds meer belangstelling voor wonen boven winkels en lijkt het verdienmodel van panden te verschuiven naar de bovenverdieping. Waardoor de huurprijs op de begane grond voor winkels kan dalen en er juist voor (startende) mkb-ers kansen ontstaan.
Opvallend daarbij is dat deze transformatie van panden vooral ingevuld lijkt te worden door lokale beleggers, vanuit een grotere lokale betrokkenheid en een schijnbaar ander businessmodel. “We zien in vele plaatsen in onze regio dat transformatie van winkelpanden nu echt op gang komt. Daarbij is het wel noodzakelijk dat gemeentelijk beleid voldoende snel meebeweegt om andere functies mogelijk te maken, denk aan wonen boven en achter winkels en allerlei vormen van commerciële dienstverlening en ook wonen in complete panden in voorheen winkelstraten.” Martijn Muller Muller Bedrijfs Onroerend Goed, Zwolle 17
De grotere lokale betrokkenheid van kleinere beleggers lijkt goed nieuws, nu we ook zien dat het vormgeven
3.8 De retailsector zelf aan zet:
van de publieke waarde steeds meer lokaal plaats moet
maatschappelijk verantwoord
gaan vinden en eigenaarschap een belangrijke rol speelt.
ondernemen
Het goede nieuws is dan ook dat uit onderzoek van het Kadaster blijkt dat het overgrote deel van de beleggers in
De maatschappij accepteert steeds minder bedrijven
winkelvastgoed uit lokale spelers bestaat. Voor de grote
die alleen naar winstmaximalisatie streven en daarbij
transformatie-opgave in binnensteden zal dan ook vooral
zorg voor planeet en mens veronachtzamen37. Winkeliers
geschakeld moeten worden met lokale, kleine particuliere
spelen al jaren steeds succesvoller in op deze publieke
beleggers. Ruim 70 procent van de vastgoedeigenaren
waarde van MVO waarin een gezond evenwicht wordt
woont binnen een straal van 15 kilometer van zijn
gezocht tussen het belang van planet, people en profit.
vastgoed36.
Profit “Onze betrokkenheid als vastgoedpartij bij
Onderstaande passage geeft weer hoe genuanceerd
Delft is groot, we denken actief mee binnen het
winkeliers tegen het thema profit aankijken, waar het
centrummanagement. Maken plannen waarbij
grootste deel van de winkeliers voor staat en van waaruit
we niet altijd op de gemeente wachten, maar ze
hun bijdrage aan de publieke waarde voortkomt38:
uitdagen om met ons mee te doen. Daarnaast helpen we indien gewenst, of nodig, startende retailers en horecabedrijven met deelfinanciering als ze er met de bank niet uit komen.” Kees Koreneef Kobe Vastgoed, Delft
“We zouden liegen als we zouden zeggen dat omzetgroei er niet toe doet. We zijn net zo enthousiast als iedereen bij het vooruitzicht om geld te verdienen met de bedrijven die we hebben gebouwd - bedrijven waarvan we hopen dat ze zullen groeien en bloeien. Maar groei is meer dan cijfers. Groei is impact. Groei betekent het verbeteren van onze lokale gemeenschappen; het geluk van onze
Samenwerking wordt de komende jaren steeds
medewerkers bevorderen; het werven van betalende,
belangrijker. De gezamenlijke opgave van retailvastgoed
loyale klanten; gebruikers helpen slagen; het maken en
en retailers is om met de veranderende rol van een fysieke winkel te komen tot nieuwe verdienmodellen die zowel voor retailers als vastgoed interessant zijn. Ook zal in nauwe samenwerking gewerkt moeten worden aan verduurzaming van winkelpanden, waarmee een belangrijke maatschappelijke taak wordt ingevuld.
meten van verbeteringen in het leven van mensen; een bijdrage leveren aan verduurzaming van de maatschappij en het stimuleren van culturele verandering. Dit is een meer genuanceerde kijk op groei, maar wel een waarin kwantiteit beslist niet allesoverheersend is.” Deze visie sluit aan bij de trend dat consumenten, zeker
“In Dokkum ontwikkelen we op vele plekken. Met
na de intrede van de coronacrisis, de voorkeur geven
een groepje lokale investeerders nemen we het
aan lokale diensten en producten. Vele ‘Koop Lokaal
voortouw en knappen we panden op. Mooi dat
initiatieven’ spelen in op dat gevoel. Maar een koppeling
de gemeente met een gevelfonds en beschikbaar stellen van leningen pandeigenaren helpt om panden volgens beeldkwaliteitsplan te renoveren. Dokkum wordt steeds aantrekkelijker door investeringen van actieve ondernemers met grote betrokkenheid bij de stad.” Jan Michiel van der Gang Van der Gang Mode en Hotel Dokkum
met online blijft belangrijk, omdat de consument ook nadrukkelijk voor dit kanaal heeft gekozen. Hybride verdienmodellen kunnen de lokale economie versterken, maar dan zal er wel meer nagedacht moeten worden over functies die voor de klant waardevol zijn en alleen geboden kunnen worden omdat er een fysieke versie van een winkel is met echte, ervaren en klantgerichte werknemers. Het inzetten op versterking van de lokale winkeliers en via samenwerking bouwen aan lokale internet platformen biedt kansen voor de lokale winkeliers, maar kan ook een belangrijke bijdrage leveren aan verduurzaming als gevolg van minder milieubelastende kilometers.
18
De sector kan haar bijdrage aan de publieke waarden
het aantal kletskassa’s uit. Bij deze kassa’s hebben
veel steviger laten zien. In deze notitie kwamen
klanten de mogelijkheid om wat uitgebreider een
al veel ondernemers langs, maar er zijn heel veel
praatje te maken met de caissière. Het initiatief moet
meer voorbeelden van de grote maatschappelijke
eenzaamheid bestrijden. “We breiden uit omdat
betrokkenheid van winkeliers.
we veel positieve reacties hebben gehad en ook van andere winkels horen dat ze zo’n kassa willen
People
•
hebben. Een eenzaamheid is echt een probleem
Dirck Slabbekoorn, weliswaar geen retailer, maar
in Nederland. Onze winkels zijn niet alleen een
manager van Jumbo in Bospolder-Tussendijken/
plek om boodschappen te doen, maar ook een
Rotterdam. Hij introduceerde het concept van de
ontmoetingsplek”.
‘mens-investeringszone’ (MIZ), dat waarde van
•
Phood Kitchen, Eindhoven. Groenten telen in de stad
mensen als basis heeft: “De vraag van ondernemers
met de nieuwste technologie, een aquaponic farm,
moet volgens dit model zijn: wat kunnen we
waar groenten groeien op water met behulp van
bijdragen in het leven van onze consumenten?
levende vissen. Dagelijks worden groenten geoogst,
Welke problemen lossen we voor ze op? Als we
die direct op het bord van de klant belanden. Er
de ‘mens’ als uitgangspunt voor de businesscase
wordt gewerkt met jongeren met een afstand tot de
nemen komen we verder. Bospolder-Tussendijken
arbeidsmarkt. De consument investeert mee in het
is een van de armste wijken van Nederland en als
bedrijf waardoor grote betrokkenheid ontstaat.
de bewoners, ofwel onze klanten zich goed voelen is dat ook goed voor de winkels en onze omzet. We kunnen door onze betrokkenheid bij de wijk werknemers uit de directe omgeving aan te trekken
Daarin gaat een brede coalitie van bedrijven en
en vaak mensen een tweede kans te geven.” Dirk
andere organisaties aan de slag om misstanden
heeft een programma opgezet om mensen met
zoals uitbuiting, dierenleed of milieuschade te
weinig kansen of zelfs licht crimineel gedrag als
voorkomen. G-Star RAW formuleert het als volgt: “Our
medewerker aan te nemen vanuit het uitgangspunt
ambition is to improve the social and environmental
‘iedereen verdient een kans’. Hij werkt hierin samen
impact of our products and give back to the
met de politie en maatschappelijk werk. “Als je wilt
communities in countries where we produce. We
zijn er mogelijkheden en als je niet wilt zie je alleen
collaborate with expert partners to accelerate
maar hindernissen. Dit inzicht dat de consument
change and develop sustainable solutions for the
vooral ook een consumens is, is belangrijk om
future of fashion.
•
Swap Shop, de kleding ruilwinkel. Gaat ervan uit dat
sociale meerwaarde.’’
kleding ruilen de wereld een betere plek maakt.
Koeckebakkers staat voor een samenleving waarin
Door de levensduur van de kleding te verlengen
niemand op voorhand wordt buitengesloten
werken ze aan een schonere wereld. Een wereld
en iedereen de kans krijgt om mee te doen.
zonder overconsumptie, vervuiling en afval dat
Ze bieden mensen die in een langdurige
wordt verbrand. De droom van Swap Shop is een
uitkeringssituatie zitten, een traject van 12 maanden
permanente kleding ruilwinkel te openen in alle
waarin een betaalde baan gecombineerd wordt
Nederlandse steden.
•
Mud Jeans kent een holistische benadering als
reflectiebijeenkomsten. De ambitie is om aan te
het gaat om zorgdragen. Ze geven om het milieu,
tonen dat stevig investeren in óngekend talent’
mensen én dieren. Het is hun missie om de
leidt tot een inclusieve arbeidsmarkt en een
vervuilende mode-industrie te veranderen door te
kostenbesparing voor de samenleving.
beginnen met de spijkerbroek. Elke MUD-Jeans
Project ‘Trots op je werk’ van vakbond De Unie samen
wordt na gebruik gerecycled en in 2013 hebben ze
met INretail. Sterke bedrijven hebben een sterke,
het Lease a Jeans-model op de markt gebracht. “Wij
onderscheidende identiteit, en weten welke rol ze
willen dat toekomstige generaties net zoveel van
willen spelen in de maatschappij. In dit project wordt onderzocht hoe medewerkers daar een grotere
•
Veel fashion retailers hebben de afgelopen jaren het Convenant duurzame kleding en textiel omarmd.
met coaching, sport, workshops, trainingen en
•
•
zonder de afdeling recruitment snel schakelen om
daadwerkelijk invulling te geven aan het begrip
•
Planet
•
deze planeet kunnen genieten als wij.” Een aantal grote spelers in de matrassenmarkt
bijdrage aan kunnen leveren, meer kunnen worden
(IKEA, Beter Bed, Swiss Sense, Eastborn,
betrokken. Omdat tevreden, trotse medewerkers
Pullman en Auping) nemen het voortouw in het
uiteindelijk het meest winstgevend zijn.
dossier van de matrassenrecycling. Een zeer
Jumbo Supermarkt breidt na een eerste experiment
lastig te recyclen product waar de sector nu 19
het voortouw neemt om werk te maken van zijn
•
productenverantwoordelijkheid. Hulaaloop. Kinderkleding wordt kort gedragen en is perfect voor hergebruik. Bij Hulaaloop hebben klanten een abonnement op kleding, de klanten ontvangen kleding en wisselen deze om voor nieuwe kleding in een maat groter. Zo helpen klanten mee
•
aan een duurzame toekomst. Lekker slapen als een service. Diverse bedden aanbieders de mogelijkheid om een bed te leasen, zoals Beter Bed (Lezzzy) en Auping en spelen daarmee in op de trend ‘van bezit naar gebruik’.
4. Conclusies De retailsector zal de komende jaren haar belangrijke maatschappelijke, publieke functie opnieuw uit moeten vinden, verder versterken en duidelijker laten zien. Er liggen volop kansen voor de retailsector omdat de maatschappij verandert naar een inclusieve en duurzame wereld die naast economische waarden, vooral gericht op
ons eigen belang. Als retailsector moeten we de burgers
groei, ook aandacht heeft voor sociale, maatschappelijke
(onze klanten) opzoeken om tot oplossingen te komen
en ecologische waarden. Van too big to fail, naar
en het voortouw nemen in samenwerking lokaal en in
trager, kleiner en menselijker. Dit betekent aandacht
de keten. Dat vergt moed, durf en doorzettingsvermogen.
voor en waar mogelijk sturing op lokale, decentrale
Het kost tijd voor oude waarden en normen, denk- en
ontwikkelingen die bottom-up gedragen worden en
gedragspatronen en wetgeving om zich aan te passen
tegelijkertijd breed georiënteerde samenwerking om
aan de nieuwe realiteit.
stedelijk, regionaal en landelijk de ruimtelijke ordening,
De retailsector denkt actief mee en wil een aanjager zijn
digitaliseringsvoorwaarden en financieringsprocessen te
van de transformatie die binnensteden, winkelcentra,
bewaken.
wijken en dorpen doormaken. De te eenzijdige focus op winkels en daarmee economische functie moet
Rode draad in deze opgave zijn thema’s als
verschuiven naar de brede publieke functie die onze
eigenaarschap – lokaal – community – regie – sociale
centra eeuwenlang kenmerkten. We hebben daarvoor in
meerwaarde.
de binnensteden een brede programma-ontwikkeling nodig, die verder gaat dan alleen de transformatie van
Zowel in de fysieke ruimte als in de digitale ruimte kan
panden.
de retailsector met betrokken stakeholders, gesteund vanuit het maatschappelijk belang, grip terug pakken
We kunnen daarnaast gezamenlijk een alternatief
op ontwikkelingen die zijn ontstaan door een te sterke
ontwikkelen voor de extractieve big tech platformen.
economische focus: overmatige financialisering,
Van web 2.0 waarbij sterk centraal georganiseerde en
dominante private digitale infrastructuur, door big tech
internationaal opererende platformen waarde afromen
overheerste platformisering en vastgoedgedreven
naar web 3.0 waarbij decentraal georganiseerde, lokale
overbewinkeling. Dat gaat lukken als we daarbij primair
internet platformen toegevoegde waarde en welvaart
redeneren vanuit publieke waarden in plaats van
naar de bron terugbrengen door online vraag en lokaal
economische waarden. Een bottom-up en decentraal
aanbod beter op elkaar te laten aansluiten en daarmee
georganiseerde netwerksamenleving kan hiervoor
de lokale economie versterken.
zorgen. Decentralisatie kan de macht teruggeven aan burgerinitiatieven en coöperaties van mensen (burgers,
Belangrijke voorwaarde om deze lokale platformen te
winkeliers, medewerkers) die samen slagkracht creëren.
realiseren is dat gemeenten serieus werk gaan maken van het ontwikkelen van een digitale strategie en dat er
Maar we moeten dan wel loskomen van de traditionele
meer geld beschikbaar komt voor een goede digitale
structuren en systemen en minder voorrang geven aan
infrastructuur, naast de fysieke infrastructuur. 20
Er dient nadrukkelijker na te worden gedacht over de
Winkeliers spelen al jaren steeds succesvoller in op
financiering van de sector in de toekomst. We moeten
de publieke waarde van maatschappelijk verantwoord
actief op zoek naar manieren om meer risicodragend
ondernemen en zoeken een gezond evenwicht tussen het
kapitaal voor de retailsector beschikbaar te krijgen.
belang van planet, people en profit. Maar de uitdagingen
Crowdfunding vanuit de lokale gemeenschap biedt
zijn groot, net als op het gebied van digitalisering.
bijvoorbeeld kansen. Daarbij zullen overigens banken wel een actieve rol moeten spelen om stapelfinanciering
Het kennisniveau en de mentaliteit van ondernemers
mogelijk te maken en op een vernieuwde manier hun
schiet nog tekort. Veel ondernemers nemen een
maatschappelijke functie vormgeven. We moeten
afwachtende houding aan en zien geen mogelijkheden
antwoord vinden op de vraag: hoe de publieke rol van de
om digitale wegen te bewandelen. De consument kiest
retailsector te kapitaliseren?
steeds meer voor gemak (grote online spelers) en heeft niet door welke publieke waarden op het spel staan als
De samenwerking van retailers met beleggers in retail
de lokaal gevestigde winkelier (groot en klein) wordt
vastgoed wordt de komende jaren belangrijker. De
gepasseerd. Maar er is een kentering gaande. Het
gezamenlijk opgave is om met de veranderende rol van
bewustzijn groeit dat we met zijn allen andere keuzes
een fysieke winkel te komen tot nieuwe verdienmodellen
kunnen maken en stapje voor stapje controle over ons
die zowel voor retailers als vastgoed interessant zijn.
leven terug kunnen winnen.
21
Eindnoot 1
Zie o.a.: ‘Retail 2030’, INretail; Onderzoek Kantar, S. Wester, 5 oktober 2020 “Terug naar het oude normaal? Nee, bedankt!” Marketingfacts.
2
De big techleiders zien dat inmiddels ook en beloven beterschap maar de wijzigingen die zij tot nu toe hebben doorgevoerd zijn vooral cosmetisch.
3
We moeten het kapitalisme redden van haar neoliberale uitwassen, aldus Stiglitz, Sandel, Piketty, Raworth en vele anderen. Exemplarisch is het
donuteconomie model van Raworth dat economische welvaart meet door te kijken naar de realisatie van een sociaal fundament zonder het overschrijden van ecologische plafonds. De befaamde filosoof Michael Sandel zegt in zijn boek ‘Niet alles is te koop, de morele grensen van marktwerking’, p. 201: “Het tijdperk van de triomf van
4
de markt is samengevallen met een tijd waarin het openbare debat grotendeel verstoken bleef van morele en spirituele inhoud.” Net als vele andere economen, zoals: Paul Collier (2018, ‘The future of capitalism, facing the new anxieties’): “Het kapitalisme heeft een grote potentie
5
om als geen ander systeem voor welvaart te zorgen, maar het systeem is moreel gezien bankroet en wordt steeds meer een tragedie”. Djaïz (2019, ‘Slow Democraty): “De financiële crisis van 2008 was een keerpunt, maar dringt nog niet echt door. 2008 was een culminatiepunt van veertig jaar deregulering, samenhangend met de liberale globalisering”. Stiglitz (2019, ‘Winst voor iedereen’), diagnose: overmatige financialisering, niet goed aangepakte globalisering en groeiende macht van (enkele) marktpartijen. 6
Ook Bert de Vries in zijn boek “Ontspoord Kapitalisme” heeft het over de grote gevaren van een financiële economie die de reële economie overvleugeld.
7
De manier waarop economen naar de wereld kijken is steeds dominanter geworden, zelfs als het gaat om de taal waarin over de maatschappij wordt
gesproken. In een dergelijk systeem, schrijft Solnit, “heeft wat kan worden gemeten bijna altijd voorrang op wat niet kan: particuliere winst boven publiek goed; snelheid en efficiëntie boven plezier en kwaliteit.” 8
Jeremy Rifkin; “The Zero Marginal Cost Society”, 2014
9
Don Tapscott; “The Digital Economy. Rethinking Promise and Peril in the age of Networked Intelligence, 2015.
10
Richard Sennett, heeft in zijn studie ‘De metropool van de toekomst’ het samenspel tussen de fysieke inrichting (la ville) en menselijk gedrag en gebruik
van de fysieke ruimte (la cité) samenhangend en fundamenteel geanalyseerd. 11
Wim Derksen, essay “De stad, de markt en de wereld”, in Binnenlands Bestuur week 21 2019
12
O.a. Joost Schrijnen, Jeroen Lokerse, Cees-Jan Pen
13
Zie ook Richard Sennett in ‘Stadsleven’: “De steden waarin we nu leven zijn op vergelijkbare manier gesloten als de wereld van de techniek. Grote
urbaniserende, exploderende steden worden gestandaardiseerd door grote financiële instellingen en bouwbedrijven”. 14
Rapport “Herstel van binnensteden” in opdracht van themagroep Vitale Binnensteden van G40 i.s.m. VNG door Platform 31
15
In de toonaangevende publicatie “Rethinking the smart city” van Morozov en Bria wordt gesteld dat de smart city agenda ook vooral gedefinieerd wordt
vanuit een neoliberale agenda. 16
Platform O, een online platform dat een brug slaat tussen de praktijk van het openbaar bestuur en de wetenschap: “Online platformen zoals Facebook,
Google, AirBnB en Uber veranderen langzaam de manier waarop de samenleving is ingericht. Publieke waarden staan hierdoor onder grote druk.” 17
Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid
18
“De online wereld.nl”. DenkWerk is een onafhankelijke denktank die met krachtige ideeën bij wil dragen aan een welvarend, inclusief en vooruitstrevend
Nederland. Hiervoor brengt DenkWerk Nederlanders bij elkaar die hun rijke kennis, ervaring en creativiteit willen inzetten om richting te geven aan brede maatschappelijke vraagstukken. Zij delen hun denkwerk in het publieke domein. We putten in dit document uit twee interessante publicaties: “De online wereld.nl” en “De datagedreven toekomst.nl”. 19
De negatieve kanten van dataficatie beschrijft Mirjam Rasch in haar boek Frictie, ethiek in tijden van dataïsme, Bezige Bij 2020
20
De platformisering van de samenleving en effecten op de retailsector zijn uitgebreid beschreven in een verkennende studie “Platformen in de
detailhandel: parasitair of constructief?”. Dat is de basis voor dit hoofdstuk. 21
‘Zijn we vrij of niet?’ door Anke Griffioen in GROEN themanummer over KI, 2021
22
Gary Kasparov, ‘Deep Thinking’, 2018: “There is plenty of room between the utopian and dystopian visions of the fully automated and artificially intelligent
future we are heading into at rapidly increasing speed. Each of us has a choice to make: to embrace these new challenges, or resist them. Will we help shape the future and set the terms of our relationship with new technology or will we let others force the terms on us?” 23
INretail / Hogenboom & Griffioen, “Studie Platformen – parasitair of constructief?”, 2020
24
Klantwaarde is de specifieke aantrekkingskracht van een winkel waardoor een klant juist voor die winkel kiest. Dat kan zijn vanwege het bijzondere
aanbod van producten, de bijzondere service en sfeer – mogelijk zelfs een soort ‘clubgevoel’ of marktbeleving, de prijs of het gemak waarmee producten gekocht kunnen worden. De retailmatrix is een goed instrument om klantwaarde te analyseren en te versterken. 25
Rapport “Herstel van binnensteden” in opdracht van themagroep Vitale Binnensteden van G40 i.s.m. VNG door Platform 31
26
“De samenleving verandert, maar de retail blijft hetzelfde, dat moet anders”. Tracey Metz van het John Adams Institute in NRC 20 maart 2021 ‘Weg met de
winkelstraat/ We zijn wel uitgecappuccinood’. 27
Zie bijvoorbeeld het INretail Stuurwiel waarmee ondernemers gestimuleerd worden na te denken over hun toegevoegde waarde en in beweging
te komen. Via het Coach Café wordt deze discussie ook gestimuleerd op winkelstraatniveau om zo vanuit krachtige winkeliers ook te werken aan ontwikkelingen in de winkelstraat of winkelcentra. 28
Tracey Metz in NRC 20 maart 2021
29
Emma Briggs tijdens webinar Retailagenda 15 maart
30
Zie voorbeeld Jumbo Schiedamseweg in hoofdstuk 4.
31
Ontwikkeld door Waag binnen onderzoeksproject Online European Public Spaces. Public Stack: het alternatieve internet. Een alternatief internet dat
vertrouwd wordt en mag worden, vanuit publieke waarden ontwikkeld. 32
Cor Molenaar
33
Vier partijen - WAAG, Zupr, INretail/HG, gemeente Amterdam - zijn vanuit het thema Publieke Waarde met elkaar in gesprek om de mogelijkheid van lokale
online platformen die buiten het verdienmodel van big tech om de lokale detailhandel en gemeenschap steunen, te onderzoeken. 34
Rapportage “Werk aan de Winkel, De toekomst van winkelvastgoed in Nederland”. CBRE, 2019.
35
Rapportage “Beleggen in Retailvastgoed. Het perspectief na Covid-19”. Syntrus Achmea Real Estate & Finance, mei 2021.
36
De ‘lokaliteit’ van de vastgoedeigenaren neemt toe naarmate het winkelgebied kleiner is. Gesorteerd naar grote, middelgrote en kleine winkelgebieden
is het aandeel eigenaren binnen een straal van 15 kilometer respectievelijk 68 procent, 70 procent en 77 procent. Daarnaast valt verder op dat 62% van de winkelvastgoed eigenaren natuurlijke personen zijn. 37
CEO DSM in uitzendig 23 maart: “Bedrijven die in hun verdienmodel zorg voor milieu, mens en medewerkers niet meenemen zijn gedoemd uit te sterven.”
38
Geïnspireerd door #Zebra Unite
22
Colofon Deze rapportage is opgesteld door Marcel Evers (INretail), Anke Griffioen en Jeanne Hogenboom (H&G Advies). In het afgelopen jaar hebben ze daarvoor met vele ondernemers en relevante stakeholders gesproken, individueel of in groepssessies.
• • • •
Diverse sessies met ondernemers in Rotterdam over innovatie, rapportage “Rethinking Retail Rotterdam”, september 2020-januari 2021 Online werksessie met Zef Hemel, 30 maart 2021 Vier uitzendingen van online platform De Nieuwe Wereld, april-juni 2021 Drie werksessies bij INretail op 4, 6 en 11 oktober 2021
Onderstaand alle deelnemers:
• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •
ABN AMRO, Eelco Gelauff ABN AMRO, Henk Hofstede Babypark Kesteren, Henk Timmer Berden Mode & Wonen, Jan Berden Blueschool, Raymond van Uffelen Bokaal, Ron de Jong Booij Kaasmakers, Marijke Booij Café Floor, Karel Martens Caland/schoen, Anke Griffioen Centrummanagement Utrecht, Jeroen Roose - van Leijden Centrummanager Schiebroek, Gemma Visser Chainels, Erwin Buckers Chateautjes, Simone van den Berg Cultuurman, Reinier Weers Cushman & Wakefield, Jeroen Lokerse De Nieuwe Wereld, Ad Verbrugge Dille en Kamille, Hans Geels DNWS, Hester Bunnik Donner, Eelco Zuidervaart Donner, Leo van de Wetering EkoPlaza, Rina van der Stok Fietshandel vd Berg & zn, Ben van den Berg Fontys Hogeschool, Cees Jan Pen Forza, Ton Kelders Funkie House, Wilco van der Werf Gemeente Eindhoven, Emma Briggs Gemeente Hengelo, Gerard Gerrits Gemeente Hengelo, Joop Nijenhuis Geonovum, Jan Bruijn Hema Bergse Dorpstraat en Peppelweg, Marc den Hartog Het Pakhuis Hattem, Hetty Scholtens Hogeschool van Amsterdam, Jesse Weltevreden ING Bank, Marieke Blom INretail, Frank van der Heide INretail, Jan Meerman INretail, Jeroen van Dijken
• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •
Kobe Vastgoed, Kees Koreneef Koffiehandel Pretoria, Mario Banda Koffiehandel Pretoria, Steve van Lawick Ladies Fortune, Annemiek Donkersloot Liems Dresses, Jamila Boudaamach Marked Events, Mark Pastoor Mecanoo, Francine Houben Muller Bedrijfs Onroerend Goed, Martijn Müller NBTC, Thijs de Groot NOC-NSF, Roel Boekel NRW en Retailagenda, Brigit Gerritse Omoda, Jan Baan Pizza Hut, Rakesh Sewnarain Q-Park, Mariëlle Velthoven Q-Park, Martin Kruijdenberg Retail Raad en Daad - Deventer, Peter Brouwer Rob van Gijzel RSI, Maurits Haagman Senior concept strateeg, Rupert Parker Brady Stedenbouwkundige, Joost Schrijnen SuperBra, Floor van der Pavert The Urban Agency Rotterdam, Rinske Brand Thuiswinkel.org, Marlene ten Ham Tilburg University, Harald Benink Tom Kikkert Universiteit Groningen/ AS Watson, Corine Noordhoff UVA, Zef Hemel Van der Gang Herenkleding, Jan Michiel van der Gang Van der Linden Lingerie, Ron Kieftenbeld Van Tilburg Mode & Sport, Paul van Tilburg Van Waay Interieurs, Corné van Waay Waag, Robert Goené Wagenaar Mode, Ilse van Kleef WE Fashion, Joris Aperghis Winkelcentrum Hoogvliet, Ed van de Peppel Winkels Kleiweg, Angelique de Wolf Zupr, Michiel Vos
Joline Jolink damesmode JUMBO, Dirck Slabbekoorn Kleine Kapitein, Daniel Albering 23
INretail | Maakt ondernemen makkelijker Arnhemse Bovenweg 100 | 3708 AG Zeist | Postbus 762 | 3700 AT Zeist 088 973 06 00 | info@inretail.nl | www.inretail.nl Marcel Evers | mevers@inretail.nl
24