Cultuurhistorische waardenkaart centrum Ridderkerk.pdf

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

DEFINITIEF 29 JUNI 2016

Vereniging tot bevordering, ondersteuningen instandhouding van landschappelijk en stedelijk schoon

2

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

DORP, STAD & LAND

COLOFON

Cultuurhistorische Waardenkaart Centrum Ridderkerk In opdracht van: Gemeente Ridderkerk Uitgevoerd door: Stichting Dorp, Stad en Land Adviseurs ruimtelijke kwaliteit Groothandelsgebouw Stationsplein 45 3001 GC Rotterdam 010 280 9445 www.dorpstadenland.nl info@dorpstadenland.nl Projectteam: Peter Sikma Suzanne Loen Vincent Voorhoeve Datum: 29 juni 2016 Teksten, foto’s en kaarten zijn gemaakt door Dorp, Stad en Land, tenzij anders vermeld.

DORP, STAD & LAND

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

INHOUD

Inleiding 5 Werkwijze 5 Bewonersavond 6 Bronnen 6 Achtergrond 9 Ontstaansgeschiedenis 9 Typering onderzoeksgebied 11 Inventarisatie en waardering 17 Zeer hoog gewaardeerde structuren 18 Hoog gewaardeerde structuren 24 Redelijk hoog gewaardeerde structuren 29 Zeer hoog gewaardeerde panden 31 Hoog gewaardeerde panden 36 Redelijk hoog gewaardeerde panden 48 Conclusies en aanbevelingen 55 Conclusies 55 Aanbevelingen 55

BIJLAGEN

Waarderingstabel Cultuurhistorische Waardenkaart Centrum Ridderkerk (pdf) Cultuurhistorische Waardenkaart Centrum Ridderkerk (GIS-shapefile’s)

3

4

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

DORP, STAD & LAND

DORP, STAD & LAND

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

1. INLEIDING Ridderkerk beschikt met de Kerksingel, de dijkprofielen, de Kerkweg en de restanten van het voormalig agrarisch landschap over een cultuurhistorisch waardevolle kern waar de historische ontwikkeling van het gebied goed afleesbaar is. In opdracht van de gemeente heeft Dorp, Stad en Land een Cultuurhistorische Waardenkaart voor het centrum van Ridderkerk opgesteld. Deze waardenkaart is een uitwerking van het Erfgoedbeleid Ridderkerk 2013 en vormt de basis voor de vertaling van dit beleid naar het bestemmingsplan. In dit hoofdstuk wordt de gehanteerde werkwijze toegelicht en is een overzicht van de gebruikte bronnen opgenomen. WERKWIJZE

De betreffende panden en structuren zijn in 2015 vanaf de openbare weg gefotografeerd. Daarnaast is voor nadere beoordeling gebruik gemaakt van openbare bronnen zoals Google Streetview, Bing Maps en WatWasWaar. Op basis van bovengenoemd beeldmateriaal zijn de panden en elementen van een cultuurhistorische waardering voorzien. De waardering van cultuurhistorische elementen is gebaseerd op de criteria die genoemd zijn in het document “Rekening houden met cultuurhistorische waarden” (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, juni 2012). Deze criteria zijn: zichtbaarheid, relatie met historische gebeurtenissen, gaafheid, conservering, zeldzaamheid, samenhang en context, betekenis voor de kennis over het verleden, representativiteit. De criteria zijn door DSL gerangschikt op volgorde van belangrijkheid en voorzien van toelichting ten behoeve van de toepassing en transparantie van de waardering van de elementen: 1. Ontstaansgeschiedenis: herkomst, relatie met historische gebeurtenissen, betekenis voor de kennis over het verleden. 2. Samenhang en context: ensemblewaarde, relatie met omgeving zowel fysiek als functioneel.

5

6

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

3. 4. 5. 6. 7.

DORP, STAD & LAND

Zichtbaarheid: beleefbaarheid en invloed op de ruimtelijke kwaliteit van de omgeving. Zeldzaamheid: hoe uniek is het: lokaal, regionaal, nationaal. Representativiteit: is het een voorbeeldig exemplaar van een type? Conservering: technische kwaliteit, staat van onderhoud. Gaafheid: oorspronkelijkheid, mate van verminking.

De totaalwaardering van elk element resulteert in de waarde ‘redelijk hoog’, ‘hoog’ of ‘zeer hoog’. In de bijlage is een tabel opgenomen waarin is aangegeven welke criteria op de verschillende cultuurhistorische elementen van toepassing zijn. Bij 5, 6 of 7 toepasselijke criteria heeft het elementen zeer hoge cultuurhistorische waarde, bij 3 of 4 criteria hoge cultuurhistorische waarde en bij 1 of 2 critera redelijk hoge cultuurhistorische waarde. Tot slot zijn de cultuurhistorisch waardevolle panden en structuren van een beschrijving voorzien. De beschrijving bestaan uit enkele feitelijke gegevens (o.a. locatieaanduiding, ouderdom, functie, etc.), een beschrijving van de kenmerken van het pand of de structuur, een waardering, de relevante waarderingscriteria en een toelichting op de waardering. Bij het bepalen van de ouderdom en het adres is gebruik gemaakt van gegevens uit de BAG.

BEWONERSAVOND

Op woensdag 3 februari 2016 is de werkwijze en een conceptversie van de waardenkaart aan bewoners gepresenteerd. Voor deze bijeenkomst waren alle bewoners uit het onderzoeksgebied door de gemeente uitgenodigd. Er waren ruim 30 bewoners bij de avond aanwezig. De bewoners kregen tijdens deze bijeenkomst de mogelijkheid om te reageren op de inventarisatie en waardering. Waar nodig is de waardering en zijn de beschrijvingen in dit rapport naar aanleiding van deze reacties aangepast.

BRONNEN Afbakening van het onderzoeksgebied, zoals aangeleverd door de gemeente Ridderkerk.

Bij het opstellen van de cultuurhistorische waardenkaart zijn van de volgende bronnen gebruik gemaakt. Documenten: • Erfgoedbeleid Ridderkerk (2013)

DORP, STAD & LAND

• • • • •

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

Cultuurhistorie Molensteeg 34, 36 en omgeving: Inventarisatie en waardering (Dorp, Stad en Land, 2014) Cultuurhistorische objecten: IJsselmonde en Eiland van Dordrecht (Landschapsbeheer Zuid-Holland, 2011) Groen Kaart (Gemeente Ridderkerk, 2013) Jongere bouwkunst en stedebouw 1800-1945: Ridderkerk (Provinciaal Bestuur van Zuid-Holland, 1995) Rekening houden met cultuurhistorische waarden (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, 2012)

Websites: • bagviewer.kadaster.nl • www.eilandijsselmonde.nl • www.geschiedenisvanzuidholland.nl • www.watwaswaar.nl

7

8

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

DORP, STAD & LAND

“Nadat de Riederwaard in 1373 werd overspoeld werd de loop van de Donkersloot naar het oosten verlegd en kreeg de naam ‘Merwede’.”

Manuscriptkaart vervaardigd door Jan Potter, 1584 (www.geschiedenisvanzuidholland.nl)

DORP, STAD & LAND

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

2. ACHTERGROND De geïnventariseerde cultuurhistorisch waardevolle panden en elementen staan niet op zichzelf. Het zijn sporen van de ontwikkelingsgeschiedenis van Ridderkerk die teruggaat tot de negende eeuw na Christus. Een cultuurhistorische waardering is daarom alleen mogelijk als kennis wordt genomen van en rekening wordt gehouden met deze geschiedenis. Aan de hand van historisch kaartmateriaal en verschillende documenten zoals het Erfgoedbeleid Ridderkerk 2013 is een korte beschrijving van de ontstaansgeschiedenis en een typering van het onderzoeksgebied opgesteld.

ONTSTAANSGESCHIEDENIS

Eerste bewoning (800 - 1373 n.Chr.) Ridderkerk is ontstaan op veengrond die vanaf de negende en tiende eeuw werd bewoond. Vanaf die tijd werd begonnen met de ontginning van het gebied waardoor het veen drastisch inklonk. Om het gebied tegen het buitenwater te beschermen legde men in de elfde en twaalfde eeuw dijken en kaden aan. Zo ontstonden het eiland Rhoon, de Zwijndrechtse Waard en de Riederwaard (samen: IJsselmonde). Het water vormde echter niet alleen een bedreiging voor de bewoners van IJsselmonde, zij was met de visserij ook een belangrijke inkomstenbron. In de Riederwaard werd Riede, voorloper van het huidige Ridderkerk, gesticht. De naam van dit plaatsje wordt voor het eerst in historische bronnen uit 1105 genoemd. Overstroming en inpoldering (1373 - 1448 n.Chr.) De Riederwaard werd middels een getijdenkreek, de Donkersloot, van de naastgelegen Alblasserwaard gescheiden. Nadat de Riederwaard in 1373 werd overspoeld werd de loop van de Donkersloot naar het oosten verlegd en kreeg zij de naam ‘Merwede’ (nu: de Noord). De tussengelegen gorzen werden halverwege de zeventiende eeuw bedijkt. Zo ontstonden de polders Donkersloot, Woude, Het Zand en de Kerkepolder. Deze polders liggen hoger dan de oudere Reijerwaardse polders, aangezien dit gebied langere tijd is opgeslibd.

9

10

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

“Tot aan de twintigste eeuw breidde Ridderkerk zich langs de Ringdijk, de Molendijk, de Lagendijk en de Havenkade uit.”

Topografische militaire kaart 1881 (www.watwaswaar.nl)

DORP, STAD & LAND

DORP, STAD & LAND

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

Nadat de Riederwaard in de veertiende eeuw voor de vierde keer was overstroomd werd de waard opnieuw ingepolderd. In 1404 kwam Oud Reijerwaard gereed, in 1441 Nieuw Reijerwaard. De polders liepen in 1421 met de Sint Elisabethsvloed nog eenmaal onder water. In 1424 werd zij defintief bedijkt. Oud en Nieuw Reijerwaard waren aanvankelijk twee afzonderlijke polders. Zij werden gescheiden bemalen, eerst met behulp van windmolens, later met behulp van stoomgemalen en electrische gemalen. Beide polders werden in lange stroken, haaks op de dijken verkaveld. De boerderijen werden aan de uiteinden van de stroken, langs de dijken gebouwd. De percelen werden ingezet voor akkerbouw danwel veeteelt. Vanaf de negentiende eeuw kreeg de tuinbouw een groter aandeel in de Reijerwaard. Van Riede tot Ridderkerk (1448 n.Chr. - heden) Met het opnieuw inpolder van de Riederwaard werd ook het dorp Riede opnieuw opgebouwd. Vanaf dan heet Riede Ridderkerk. Op de plek van een 11e eeuwse voorganger werd in 1448 de huidige Singelkerk gebouwd. De kerk bevond zich in de polder Nieuw Reijerwaard op de plek waar de Lagendijk, Molendijk en Ringdijk bij elkaar kwamen. Rond de kerk verschenen woningen en boerderijen. Ten oosten van de kerk werd de Voorstraat aangelegd (Sint Jorisstraat) waar de notabelen woonden.

Tot aan de twintigste eeuw breidde Ridderkerk zich uit langs de Ringdijk, de Molendijk, de Lagendijk en de Havenkade uit. Vanaf de twintigste eeuw werden de polders rond het historische centrum bebouwd. De eerste uitbreidingen vinden plaats langs de Kerkweg en tussen de Hovystraat, de Talmastraat, de Doctor Kuyperstraat en de Blaak. Na de oorlog steeg het aantal inwoners dat in Rotterdam werkte, waardoor de vraag naar woningen toenam en Ridderkerk verder werd uitgebereid. Tot 1931 liep de Ridderkerkse haven tot aan de Ringdijk, ter hoogte van de huidige Havenstraat. Gezien het verzanden van de haven is het deel tussen de polder Donkersloot en de Ringdijk gedempt. Het resterende gedeelte van de haven werd uitgebreid. In de jaren ’60 verloor ook dit deel van de haven haar functie.

TYPERING ONDERZOEKSGEBIED

In het onderzoeksgebied komen een aantal historische (landschappelijke en stedenbouwkundige) lijnen bij elkaar: de Lagendijk, de Ringdijk, de Westmolendijk, de Blaak en de Kerkweg. Een groot deel van de cultuurhistorisch waardevolle elementen bevinden zich langs één van deze lijnen.

11

12

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

“Vanaf de twintigste eeuw werden de polders rond het historische centrum bebouwd.”

Topografische kaart 1936 (www.watwaswaar.nl)

DORP, STAD & LAND

DORP, STAD & LAND

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

De ringdijk (Ringdijk en Westmolendijk) De ringdijk beschermde het oosten van de polders Oud- en Nieuw Reijerwaard en vormde aanvankelijk de scheiding tussen de Riederwaard en de Alblasserwaard. Op het punt waar de Lagendijk op de ringdijk aansluit is de oude kern van Ridderkerk gebouwd. Van hieruit is Ridderkerk langs de ringdijk uitgebreid. De ringdijk is met de naastgelegen Benedenrijweg en Molensteeg daarmee een van de tastbare herinneringen aan de inpolderingsgeschiedenis van Ridderkerk. De Lagendijk De Lagendijk vormt de scheiding tussen de polders Oud Reijerwaard en Nieuw Reijerwaard. In het centrum van Ridderkerk is deze dijk niet langer herkenbaar. Ten westen van de begraafplaats en als de Sint-Jorisstraat is deze dijk wel zichtbaar. De Blaak De Blaak, voorheen een kreek, loopt licht slingerend door het voormalige polderlandschap en is duidelijk herkenbaar op het historische kaartmateriaal (zie de afbeeldingen op pagina 12 en 14). Twee restanten van de kreek zijn als plantsoen in het naoorlogs stedelijk gebied opgenomen. De Kerkweg De Kerkweg was de verbinding van Ridderkerk met Rijsoord. Tussen 1900 en 1934 werd langs de Kerkweg gebouwd en is daarmee de eerste vooroorlogse uitbreiding van Ridderkerk. De Kerksingel Hoewel de Kerksingel geen lijn in het landschap is kan zij hier niet onbenoemd blijven. Alle bovengenoemde lijnen komen bij de Kerksingel samen.

Daarmee is zij het hart van de historische kern van Ridderkerk. De Kerk-singel telt 13 Rijksmonumenten en één gemeentelijk monument, waarmee de cultuurhistorische waarde van de singel buiten kijf staat. Alle bovenstaande lange lijnen zijn als cultuurhistorisch waardevolle structuur nader beschreven en van een waardering voorzien in hoofstuk 3.

13

14

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

“Na de oorlog steeg het aantal inwoners dat in Rotterdam werkte, waardoor de vraag naar woningen toenam en Ridderkerk verder werd uitgebereid.”

Topografische kaart 1989 (www.watwaswaar.nl)

DORP, STAD & LAND

DORP, STAD & LAND

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

15

16

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

DORP, STAD & LAND

Historische geografie

Historische bouwkunst

Zeer hoge waarde

Rijksmonument

Hoge waarde

Gemeentelijk Monument

Redelijk hoge waarde

Zeer hoge waarde Hoge waarde Redelijk hoge waarde

B

G

F A L

H E

C J

D K I

Waardenkaart: historische geografie

Waardenkaart: historische bouwkunst

DORP, STAD & LAND

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

3. INVENTARISATIE EN WAARDERING Uit de inventarisatie blijkt dat 12 structuren en 46 panden cultuurhistorische waarden hebben. Nadat deze van een waardering zijn voorzien (zie hoofdstuk 1 voor de waarderingssystematiek en de bijlage voor de bijbehorende tabel) zijn de panden en structuren beschreven. De beschrijvingen en een overzicht van de inventarisatie zijn in dit hoofdstuk opgenomen. Het bovenstaande heeft geresulteerd in een cultuurhistorische waardenkaart die als bijlage bij dit rapport is gevoegd. Hiernaast is de cultuurhistorische waardenkaart uitgesplitst in twee waardenkaarten, één met historische geografie en één met historische bouwkunst. Bij historische geografie gaat het om landschappelijke, groene en stedenbouwkundige structuren. Bomen, beplanting, trappen en andere objecten die van belang zijn voor de historisch geografische structuren zijn in de beschrijving van de structuur benoemd en niet apart op de waardenkaart weergegeven. Bij historische bouwkunst gaat het om panden en andere bouwwerken zoals tuinmuren. De paarse vlakken betreffen Rijksmonumenten, de blauwe vlakken gemeentelijke monumenten. De rode vlakken betreffen zeer hoog gewaardeerde panden en structuren, de oranje vlakken betreffen hoog gewaardeerde panden en structuren en de gele vlakken redelijk hoog gewaarde panden en structuren.

De landschappelijke en stedenbouwkundige structuren zijn met een letter op de kaart weergegeven. Deze letter correspondeert met de letter bovenaan de beschrijvingen van de structuren. De Rijks- en gemeentelijke monumenten worden in dit onderzoek niet opnieuw beschreven. Voor een beschrijving en waardering wordt verwezen naar de monumentenlijst.

17

18

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

DORP, STAD & LAND

Oorspronkelijke/huidige functie: Kerkhof en kerktuin Elementen: Singel, kerktuin, bruggen Beplanting: Rode beuken, leilinden, struiken, groene oever, monumentale tuinbeplanting Periode: 15e eeuw (singel en omringende bebouwing)

bouwing bestaat uit individuele eenlaagse panden met een kapverdieping. Nokrichtingen zijn zowel in langsals in dwarsrichting georiënteerd. De gevelwand verspringt zo nu en dan licht zodat een privestoep ontstaat waarvan op enkele plaatsen leilinden zijn geplaatst. Tussen de Schoutstraat, Benedenrijweg en de Blaak bevindt zich historische bebouwing met een agrarisch karakter. De bebouwing kent een meer open karakter van (voormalige) boerderijen, bijgebouwen en erven. Rooilijnen verspringen en de losse bebouwing, deels omzoomd met groene erven, is afwisselend dwars of langs georiënteerd. Tussen Benedenrijweg 9 en Kerksingel ontstaat door de gemetselde tuinmuren tussen de panden, een meer aaneengesloten gevelwand. In de tuin van Benedenrijweg nr. 7 bevindt zich een monumentale plataan, in de Kerksteeg bevindt zich een rij leilinden.

ZEER HOOG GEWAARDEERDE STRUCTUREN A. KERKSINGEL

Beschrijving: Op de plek van de 11de eeuwse voorganger werd in 1448 de huidige Singelkerk gebouwd. Rond de kerk verschenen woningen en boerderijen. De Kerksingel met kerktuin omgeven door historische bebouwing vormt een monumentaal ensemble. Een smalle singel scheidt de kerk met de kerktuin van de omringende bebouwing. De singel heeft aan de kerkzijde een groene beschoeide oever met rode beuken (welke gelijk van vorm en afmeting zijn) en aan de pleinzijde een harde gemetselde kade. Hardstenen goten voeren water van het wegdek naar de singel af. De kerktuin wordt op de koppen ontsloten door twee gemetselde bruggen met gietijzeren balustrade en hekwerken. Kade, bruggen en wegdek bestaan uit rood-bruin genuanceerde klinkers en vormen een samenhangend geheel.

Motivering: Ontstaansgeschiedenis, samenhang en context, zeldzaamheid, zichtbaarheid, representativiteit, conservering, gaafheid. Van zeer hoge waarde door de relatie met de ontstaansgeschiedenis van Ridderkerk; door de samenhang tussen het ensemble van De omringende bebouwing bestaat uit een min of meer Kerksingel en omringende (agrarische) historische begesloten gevelwand met pandsgewijze invulling die bouwing; zeldzaam en uniek exemplaar voor Ridderregelmatig wordt onderbroken door stegen en paden kerk en omgeving; door de zichtbare gaafheid en staat tussen de huizen waar de eenduidige klinkerbestrating van conservering van het ensemble met de eenduidige wordt doorgezet. Tussen Kerksingel nr. 9 en nr. 11 materialisering van de singel; door de invloed op de bevindt zich een tuin met monumentale bomen. De be- ruimtelijke kwaliteit.

DORP, STAD & LAND

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

19

Oorspronkelijke functie: Voormalige zeedijk / waterkering Huidige functie: Geen waterkerende functie meer Elementen: Dijklint, polderweg, dijktrappen Beplanting: Ringdijk: Linde, Esdoorn (Acer pseudoplatanus), linde, leilinden, groene dijktaluds; Benedenrijweg: Hollandse iep (Wredei) Periode: ca. 1100 – ca. 1500

ontstaan. Hierdoor is er vrij zicht over de Blaak en de historische bebouwing aan de Benedenrijweg. De resten van de windaangedreven stellingmolen De Korenaar (nr. 64) staan op deze zichtlijn. Twee trappen geven vanaf de Benedenrijweg toegang tot de kruin van de dijk. Vanaf de nr. 17 t/m nr. 27 kent het dijklint weer een tweedzijdige bebouwing. Tussen nr. 27 en nr. 29 bevindt zich wederom een kleine opening met een stenen dijktrap. In de privetuin op het talud van nr. 27 bevindt zich een monumentale prunus.

B. DIJKLINT RINGDIJK EN BENEDENRIJWEG

Beschrijving: De Ringdijk is van oorsprong een voormalige hoge zeedijk. Het deel van deze dijk in de oude kern van Ridderkerk heeft geen verzwaard profiel omdat het geen waterkerende functie meer heeft. Het profiel komt het dichtst bij het oorspronkelijke profiel maar is in de loop der jaren ook steeds aangepast. De bebouwingsstructuur aan de westelijke zijde van het dijklint is in loop der tijd aangetast waardoor een grote opening is ontstaan tussen Ringdijk nr. 15 en nr. 17. De dijk heeft een smalle weg op de kruin en steile taluds. Binnendijkse taluds zijn steiler dan de buitendijkse, de binnendijkse gronden zijn lager gelegen dan de buitendijkse. Binnendijks aan de voet van de dijk op polderniveau bevindt zich de Benedenrijweg. Drie stenen dijktrappen verbinden het dijk- en polderniveau met elkaar. Het groene grastalud is beplant met esdoorn en leilinden. De kruising van de Sint Jorisstraat met de Ringdijk wordt ter hoogte van Ringdijk nr. 1 gemarkeerd door een monumentale linde. Van Ringdijk nr. 1 t/m nr. 15 is het lint aan twee zijden bebouwd. Tussen nr. 15 t/m nr. 17 is aan de westelijke zijde van het lint een grote opening in de bebouwing

De bebouwing aan de Ringdijk kent een verscheidenheid aan vormen. De min of meer gesloten gevelwanden zijn afwisselend aaneen gebouwd dan wel met kleine openingen, doorgangen en/of stenen trappen tussen de panden. De typische dijkbebouwing van overwegend eenlaagse of tweelaagse individuele panden met kap is gebouwd op en aan de dijk, en tweelaags met kap onderaan de dijk. Kaprichtingen zijn overwegend in langsrichting georiënteerd, een enkele keer ook in dwarsrichting. Typerend zijn de ongelijkvloerse overgangen tussen dijk en woningen die zijn ontstaan door inklinking en ophoging van het dijkprofiel. De overgangen worden op verschillende manieren gemaakt. De overgang naar het niveau van de dijkkruin wordt middels een verdiepte voorstoep met treden gemaakt of middels een gelijkvloerse voorstoep. Bij de gelijkvloerse voorstoep verdwijnt een deel van de voorgevel onder de aanaarding. Tussen de Ringdijk en de Benedenrijweg , vanaf

20

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

DORP, STAD & LAND

C. DIJKLINT WESTMOLENDIJK EN MOLENSTEEG

Benedenrijweg nr. 8 t/m Ringdijk nr. 29, bevindt zich aan de zijde van Ringdijk typische tweezijdig ontsloten dijkbebouwing. Aan de Benedenrijweg zijn enkele eenlaagse panden met kap rug-aan-rug gebouwd met panden aan de achterliggende dijk. De westelijke zijde van de straat, tussen Benedenrijweg nr. 43 t/m nr. 63, is een rij met iepen aangeplant. Aan deze westelijke zijde van de straat staan enkele individuele, woningen en rijwoningen met voortuinen. Gedeeltelijk zijn de lage gemetselde tuinmuren nog intact. De bomen en voortuinen verschaffen de straat een groen karakter. De bebouwing is overwegend tweelaags, een enkele eenlaags, met kap. Kaprichtingen zijn overwegend in de langsrichting, een enkele in dwarsrichting georiënteerd. Vanaf de kruising met de Blaak tot aan de Kerksingel kent de bebouwing een meer open karakter van historische bebouwing van (voormalige) boerderijen, bijgebouwen en erven. Rooilijnen verspringen en de losse bebouwing, deels omzoomd met groene erven, zijn afwisselend dwars of langs georiënteerd. Richting de Kerksingel krijgt de structuur door gemetselde tuinmuren tussen de panden een meer aaneengesloten karakter. Motivering: Ontstaansgeschiedenis, samenhang en context, zichtbaarheid, representativiteit, gaafheid.

Van zeer hoge waarde door de relatie met de waterstaatkundige en ontginningsgeschiedenis van Ridderkerk; door de samenhang tussen dijk en de dijkbebouwing; door de zichtbaarheid en beleefbaarheid van de structuur; door het relatief gave dijkprofiel.

Oorspronkelijke functie: Voormalige zeedijk / waterkering Huidige functie: Geen waterkerende functie meer Elementen: Dijklint, polderweg, poldersloot, dijktrap Beplanting: Westmolendijk: grastalud, Linden en Prunus (in tuinen), Esdoorn (Acer pseudoplatinus), Essen, Populier Periode: ca. 1100 – ca. 1500 Beschrijving: De Westmolendijk maakt onderdeel uit van de voormalige hoge zeedijk de Ringdijk. Het gedeelte van deze dijk in Ridderkerk heeft geen verzwaard profiel omdat het geen waterkerende functie meer heeft. Het profiel komt het dichtst bij het oorspronkelijke profiel maar is in de loop der jaren ook steeds aangepast. Vanaf Molensteeg nr. 34 tot de kruising met de Donkerslootweg bevindt zich aan de voet van de dijk resten van een watergang die ‘De Kulk’ wordt genoemd. De naam kulk kan verwijzen naar kil of kreek. Op historische kaarten is te zien dat deze watergang hoger gelegen was dan het polderniveau en waarschijnlijk deel uitmaakte van het boezemsysteem. De dijk heeft een smalle weg op de kruin en steile taluds. Binnendijkse taluds zijn steiler dan de buitendijkse, de binnendijkse gronden zijn lager gelegen dan de buitendijkse. Binnendijks bevindt zich de Molensteeg. Aan de zuidgevel van Westmolendijk 14 bevindt zich een stenen dijktrap. De bebouwing bestaat uit individuele pandsgewijze invulling. Bij de entree van het lint op de hoek met de Havenstraat bevindt zich

een open groene ruimte op de hoek met de Havenstraat welke het groene en dorpse karakter én zicht op de historische kern versterkt. Vanaf de kruising met de Sint Joristraat heeft de dijkbebouwing een open karakter, dit is in de loop der tijd ontstaan. Van nr. 4 t/m nr. 14 heeft het lint een meer aaneengesloten gevelwand. Tussen nr. 6 en nr. 8 bevindt zich een gemetselde tuinmuur. Monumentale tuinbeplanting en het zicht op het achterliggende plantsoen verschaft de dijk hier een dorps en groen karakter. Tussen nr. 14 en nr. 16 is de bebouwingsstructuur meer gefragmenteerd. Hier is in de loop der tijd aan de westelijke zijde een opening in de bebouwing ontstaan met zicht op het Trelleborg terrein (Verlengde Kerkweg nr. 15). Het open grastalud is beplant met esdoorn en essen. Ook aan de oostelijke zijde van de dijk wordt de straatwand onderbroken waar de (niet historische) bebouwing van nr. 41 die onderaan de dijk is gesitueerd. Tussen nr. 81 en nr. 97 is vanaf de dijk zicht op tuinen en erven onderaan de dijk met resten van de slotenverkaveling en een agrarisch karakter. Richting de Donkerslootweg is de dijk afgegraven. Een dubbele dijkwoning (nr. 16 en nr. 18), een solitaire dijkwoning (nr. 97) aan resp. de binnenzijde en buitenzijde van de dijk en een hoge populier markeren het einde van dit dijklint in de oude kern van Ridderkerk.

De bebouwing aan de Westmolendijk bestaat uit typische dijkbebouwing met een verscheidenheid aan vormen. De bebouwing is afwisselend aaneen gebouwd met openingen tussen de bebouwing. Deze sparingen

DORP, STAD & LAND

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

in de straatwand bieden zicht op tuinen, erven en bebouwing onderaan de dijk. Overwegend eenlaagse individuele panden met kap, gebouwd op en aan de dijk, en tweelaags met kap onderaan de dijk. Kaprichtingen zijn overwegend in langsrichting georiënteerd, een enkele keer ook in dwarsrichting. Typerend zijn de ongelijkvloerse overgangen tussen dijk en woningen die zijn ontstaan door inklinking en ophoging van het dijkprofiel. De overgangen worden op verschillende manieren gemaakt. De overgang naar het niveau van de dijkkruin wordt middels een verdiepte voorstoep met treden gemaakt of middels een gelijkvloerse voorstoep. Bij de gelijkvloerse voorstoep verdwijnt een deel van de voorgevel onder de aanaarding. Dit is o.a. het geval bij het pand van nr. 37 - 39. De Molensteeg kent aan de zijde van de Westmolendijk typische twee-zijdig ontsloten dijkbebouwing afwisselend aaneen gebouwd dan wel met doorgangen en openingen tussen de bebouwing. De pandsgewijze bebouwing bestaat uit eenlaagse en tweelaagse panden met kap en rug-aan-rug gebouwde panden aan bebouwing van de achterliggende dijk. Aan de westelijke zijde van de Molensteeg wordt de historische bebouwing gekenmerkt door afwisselende een- en tweelaagse bebouwing met kap. De bebouwing en kappen zijn in de Molensteeg afwisselend langs- en dwars georiënteerd.

De rooilijn verspringt licht en biedt aan beide zijden van de straat ruimte aan erven en (kleine voor-) tuinen die, tezamen met enkele monumentale bomen in de tuinen tussen nr. 16 en nr. 18 en het doorzicht

21

naar het achterliggende plantsoen, de straat een groen karakter verschaffen. Motivering: Ontstaansgeschiedenis, samenhang en context, zichtbaarheid, representativiteit, conservering. Van zeer hoge waarde door de relatie met de ontginnings - en waterstaatkundige geschiedenis van Ridderkerk en de samenhang tussen dijk en de dijkbebouwing; door het relatief gave dijkprofiel; door de zichtbaarheid en beleefbaarheid van de structuur en het landelijke en groene karakter.

22

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

DORP, STAD & LAND

Oorspronkelijke functie: Polderdijk en waterkering Huidige functie: Geen waterkerende functie meer Elementtype: Dijklint, erven en sloot Beplanting: Linden, monumentale bomen, begraafplaats, groene erven/boerentuin Periode: ca. 1400

dijk. De oriëntatie van gevels en kappen individuele panden is afwisselend langs en dwars georiënteerd. De lange gevel van een voormalige stal Lagendijk nr. 103 vormt een groot deel van de meer dichte straatwand. Zowel aan de west- als oostzijde van de Lagendijk bepalen de open groene erven met hagen, tuinen, weiden en bomen de kruising met de Frans Halsstraat.

D. DIJKLINT LAGENDIJK

Beschrijving: De polderdijk Lagendijk verdeelt de Riederwaard in de twee gescheiden polders Oud en Nieuw Reijerwaard met beiden een eigen kavelrichting. Door inklinking is het dijkniveau naar beneden gezakt en het hoogteverschil tussen dijk en polderniveau gereduceerd. De Lagendijk liep door tot aan de Sint Jorisstraat maar is ter plaatse van het stadscentrum door transformatie grotendeels verdwenen. Aan de noordzijde, zijde polder Nieuw Reijerwaard, staat de agrarische bebouwing op de poldervloer. Deze zijde van de Lagendijk heeft een groen, historisch en landelijk karakter. Op de hoek van de Riederhof en de Lagendijk bevindt zich de historische begraafplaats met monumentale bomen die de entree van de Lagendijk markeert. Een bermsloot met groene oevers (gedeeltelijk overkluisd) scheidt de dijk van de erven van de (voormalige) boerderijen van Lagendijk nr. 52 en nr. 60. Toegang tot het erf geschiedt via de overkluising. De historische agrarische bebouwing staat op enige afstand tot de dijk en sloot in een groene setting van grasweide en boerentuin. Aan zuidzijde, zijde polder Oud Reijerwaard, ligt de bebouwing op/aan de dijk met de verkavelingsrichting evenwijdig aan de Lagen-

Motivering: Ontstaansgeschiedenis, samenhang en context, zichtbaarheid, representativiteit, conservering. Van zeer hoge waarde door de relatie met de ontginnings - en waterstaatkundige geschiedenis van Ridderkerk en de relatie met de groenstructuur en de voormalige agrarische bebouwing en door de zichtbaarheid en beleefbaarheid daarvan.

DORP, STAD & LAND

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

23

E. BEGRAAFPLAATS RUSTHOF

Oorspronkelijke functie: Begraafplaats met oorlogsgraf Huidige functie: Begraafplaats met oorlogsgraf Element: Begraafplaats, oorlogsgraf Beplanting: Linde, esdoorn, treurbeuk, rode beuk, cypres, beuken- en taxushagen Periode: ca. 1930

grafvelden van voor naar achter. In het voorste eerste klasse zijn de is fraaier aangelegd en de graven zijn groter en ruimer dan de verder gelegen grafvelden van lagere klassen.

Motivering: Ontstaansgeschiedenis, samenhang en context, zichtbaarheid, conservering, gaafheid. Van hoge waarde door de relatie met de sociale geschiedeBeschrijving: De begraafplaats uit ca. 1930 is aangenis van Ridderkerk; door de ensemble waarde van de legd na de brand van de Singelkerk in 1920. Deze kerk begraafplaats zelf en in samenhang met de omgeving; had een kerkhof welke na de brand verloren is gegaan. door de zichtbaarheid en beleefbaarheid van de strucOp historisch kaartmateriaal toont het perceel, voor het tuur; de goede technische staat en gaafheid van delen werd ingericht als begraafplaats, kenmerken van een van het ensemble. hof of tuin. Nader onderzoek zou hier duidelijkheid over kunnen scheppen. De begraafplaats is aangelegd in gemengde stijl met kenmerken van de landschapsstijl en geometrische stijl. De hoofdopzet is geometrisch met lange grindpaden in de richting van de onderliggende slotenstructuur. Een monumentale middenas wordt gevormd door een laan van treurbeuken welke de hoofdtoegang met de aula verbindt. De aula is een gemeentelijk monument. Aan weerszijden van de paden bevinden zich de grafvelden. Deze zijn ruim van opzet en groen. Lage beukenhagen, kleine cypressen en sierbomen markeren de paden en grafvelden. De begraafplaats wordt omzoomd door hoge hagen en monumentale bomen als linden, esdoorn en cypres.

Rechts van de ingang bevindt zich een monumentaal oorlogsgraf. Begraafplaatsen kenden meestal 3 verschillende klassen

24

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

DORP, STAD & LAND

HOOG GEWAARDEERDE STRUCTUREN F. DE BLAAK (VAN KONINGINNEWEG TOT BURGERMEESTER DE ZEEUWSTRAAT)

Oorspronkelijke functie: Kreek en poldersloot Huidige functie: Stadswater, parksingel Elementtype: Watergang Beplanting: Plataan, Cypres wilg, treurwilg, gemengd bosplantsoen (op eilandjes) groene oevers met grasweide en rietkragen. Periode: ca. 1400 (inpoldering polder Nieuw Reijerwaard) Beschrijving: De waterloop De Blaak, die loopt van Zwaantje naar Ridderkerk, was van oorsprong een kreek in het waddengebied dat aan de inpoldering voorafging. De Blaak is bij de inpoldering als poldersloot in het waterstelsel opgenomen. Ter hoogte van het Koningsplein is De Blaak onderbroken en verdwenen. Ten oosten van het centrum is de waterloop weer zichtbaar. Dit deel van De Blaak langs de Rembrandtweg is vormgegeven als een parksingel. De parksingel heeft kenmerken van landschapsstijl door de slingerende paden, watergang en eilandjes en kenmerken van de rationele na-oorlogse tuinstadstijl. De licht slingerende waterloop omzoomd door zachte groene oevers met rietkragen en wilgen en treurwilgen is ontworpen in landschapsstijl. Cypressen en platanen zijn als laanbomen geplant aan respectievelijk de Rembrandtzijde en de Jonkheer van Karnebeekwegzijde. Deze passen in de na-oorlogse tuinstadstijl.

Motivering: Ontstaansgeschiedenis, samenhang en context, zeldzaamheid, zichtbaarheid. Van hoge waarde door de relatie met het oorspronkelijke dynamische krekenlandschap en de ontginnings - en waterstaatkundige geschiedenis van Ridderkerk; door de samenhang tussen water en polderstructuur; door de zeldzaamheid van zichtbare kreekrestanten; door de positieve invloed van de water-groenstructuur op de ruimtelijke kwaliteit.

DORP, STAD & LAND

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

25

G. DE BLAAK (VAN WILLEM DREESSTRAAT TOT BENEDENRIJWEG)

Oorspronkelijke functie: Kreek en poldersloot Huidige functie: Stadswater, parksingel Element: Watergang Beplanting: Wilg, treurwilg, italiaanse populier, groene oevers met grasweide en rietkragen, Periode: ca. 1400 (inpoldering polder Nieuw Reijerwaard) Beschrijving: De waterloop De Blaak, die loopt van het Zwaantje naar Ridderkerk, was van oorsprong een kreek in het waddengebied dat aan de inpoldering voorafging. De Blaak is bij de inpoldering als poldersloot in het waterstelsel opgenomen. Door transformatie van het gebied is de structuur van de parksingel is op dit tracé aangetast. De waterloop wordt opgenomen in de planontwikkeling. Ter hoogte van het nieuwe stadscentrum is De Blaak onderbroken en verdwenen. Ten oosten van het centrum is de waterloop weer zichtbaar. Dit traject van De Blaak langs de Blaak is vormgegeven als een parksingel. De parksingel, met de licht slingerende waterloop omzoomd door zachte groene oevers met rietkragen, wilgen en grote treurwilgen, heeft kenmerken van de landschapsstijl. De waterloop maakt ter hoogte van de Ringdijk een bocht en vormt daarbij een deel van de erfbegrenzing van de voormalige schoolmeesterwoning aan de Dr. Kuyperstraat nr. 1. Motivering: Ontstaansgeschiedenis, samenhang en context, zeldzaamheid. Van hoge waarde door de

relatie met het oorspronkelijke dynamische krekenlandschap en de ontginnings - en waterstaatkundige geschiedenis van Ridderkerk; door de samenhang tussen water en polderstructuur, door de zeldzaamheid van zichtbare kreekrestanten; door de positieve invloed van de water-groenstructuur op de ruimtelijke kwaliteit.

26

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

DORP, STAD & LAND

H. HISTORISCHE GROENSTRUCTUUR VERLENGDE KERKWEG/SINT JORISSTRAAT/MOLENSTEEG

Oorspronkelijke functie: Erven Huidige functie: Plantsoen, tuinen en erven Elementen: Plantsoen, erven, tuinen, watergang, brug Beplanting: Linden, esdoorn, treurwilg, fruitbomen, gemengd bosplantsoen, sierbeplanting Periode: ca. 1960 (plantsoen) Beschrijving: Op de hoek van de Verlengde Kerkweg, Sint Jorisstraat en Molensteeg bevindt zich een historische groenstructuur van tuinen, erven en een plantsoen bebouwd met individuele historische bebouwing. In deze groenstructuur bevindt zich een fragment van een oude sloot die aan de voet van de Westmolendijk langs de Molensteeg lag. Deze watergang wordt de Kulk genoemd en maakte vermoedelijk deel uit van het polder-boezemsysteem. Vanaf het terrein van de Firma Trelleborg (Verlengde Kerkweg nr. 15) is de watergang nu deels verdwenen en waarschijnlijk overkluisd. De sloot vormt nu de grens tussen de privetuinen, erven en het plantsoen. Het plantsoen is via een pad vanaf de Sint Jorisstraat middels een brug, met gietijzeren sierbalusters, over de watergang bereikbaar. Het pad wordt aan weerszijden gemarkeerd door drie hoge linden. Het plantsoen, ontstaan uit voormalige boerenerven, heeft kenmerken van de landschapsstijl door de meanderende waterpartij en de sierlijke toegangsbrug met lindenlaantje.

De beplanting bestaat uit enkele fruitbomen (waaronder een rode sterappel), mogelijk aangeplant als erf/ boerentuin beplanting, en gemend bosplantsoen. De

omringende tuinen van de woningen aan de Molensteeg worden door de watergang gescheiden van het plantsoen maar vormen met hun tuinbeplanting en monumentale bomen een samenhangende groenstructuur. Aan de Verlengde Kerkweg manifesteert de groenstructuur zich via tuinen met sierbeplanting van enkele historische woningen. Motivering: Ontstaansgeschiedenis, samenhang en context, zichtbaarheid. Van hoge waarde door de relatie met de agrarische geschiedenis van Ridderkerk; door de samenhang van de groenstructuren met de historische bebouwing; door het behoud en de versterking van de landelijke en dorpse karakter van Ridderkerk; door de positieve invloed van de groenstructuur op de ruimtelijke kwaliteit die ook vanaf de Westmolendijk beleefbaar is.

DORP, STAD & LAND

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

27

I. ERVEN AAN DE MOLENSTEEG

Oorspronkelijke functie: Erven en agrarische bebouwing Huidige functie: Tuinen, erven en woningen Element: Watergang, erven, brug Beplanting: Linde, treurwilg, lariks, , wilg, gemengde sierbeplanting, groene slootoevers, rietkragen Periode: ca 1400 - 1900 Beschrijving: De historische (agrarische) bebouwing onderaan de Westmolendijk aan de Molensteeg wordt begrensd door een sloot. De sloot gelegen aan de voet van Westmolendijk en de bocht van de Vondellaan is een restant van een oude poldersloot. Deze watergang wordt de Kulk genoemd en maakte vermoedelijk deel uit van het polder-boezemsysteem. Ter hoogte van het terrein van de Firma Trelleborg is deze sloot nu deels verdwenen. Ten noorden van het terrein komt de sloot weer tevoorschijn. Via een brug over de sloot, met zachte groene oevers worden de erven met historische bebouwing ontsloten. Enkele grote solitaire bomen als Lariks, Treurwilg en Linde markeren de erven en de bocht van de Vondellaan en Molensteeg. De sloot, beplanting, erftoegang en erfinrichting heeft het ensemble een landelijk karakter behouden. Motivering: Ontstaansgeschiedenis, samenhang en context, zichtbaarheid. Van hoge waarde door behoud van landelijke karakter/agrarische geschiedenis van

Ridderkerk; door behoud van historische waterstructuur; door samenhang tussen bebouwing en water- en groenstructuur; door de positieve invloed van de water- en groenstructuur op de ruimtelijke kwaliteit.

28

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

J. RESTANT SLAGENLANDSCHAP WESTMOLENDIJK/DONKERSLOOTWEG

Oorspronkelijke functie: Erven, agrarische bebouwing, slotenpatroon Huidige functie: Tuinen, erven en woningen Elementtype: Verkavelingsstructuur Beplanting: Linde, Treurwilg, Acer, Els, kraak- en schietwilg, populier en gemengde sierbeplanting, groene slootoevers met rietkragen Periode: ca 1400 - 1900 Beschrijving: Restant van de oude verkavelingsstructuur van erven met historische (agrarische) bebouwing en nog zichtbaar slotenpatroon. De bebouwing kenmerkt zich door solitaire of aaneengebouwde eenlaagse bebouwing met kap op of aan de dijk met erven en bijgebouwen onderaan de dijk. Tussen de percelen bevinden zich nog enkele sloten, resten van het oorspronkelijke slotenpatroon, dwars op de dijk. De sloten met zachte grasoevers worden omzoomd door rietkragen en schiet- en/of kraakwilg. Motivering: Ontstaansgeschiedenis, samenhang en context, zichtbaarheid, zeldzaamheid. Van hoge waarde door zichtbaarheid van de agrarische geschiedenis van Ridderkerk; de samenhang tussen bebouwing op dijkniveau en sloten op polderniveau; door nog aanwezige ontginnings- en slotenpatroon; door de positieve invloed van de water- en groenstructuur op de ruimtelijke kwaliteit.

DORP, STAD & LAND

DORP, STAD & LAND

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

29

REDELIJK HOOG GEWAARDEERDE STRUCTUREN K. POLDERWEG KERKWEG/VERLENGDE KERKWEG

Oorspronkelijke functie: Polderweg Huidige functie: Straat Elementtype: Polderweg Beplanting: Enkele leilinden in voortuinen Periode: polderweg ca 1400; bebouwing overwegend ca. 1900 Beschrijving: De Kerkweg is een oude plattelandsweg of landpad die, aansluitend aan de Verlengde Kerkweg, vroeger Rijsoord met Ridderkerk verbond. Op historisch kaartmateriaal is te zien hoe de Verlengde Kerkweg geflankeerd werd door twee sloten. Nader onderzoek zou uit kunnen wijzen of dit ook het geval was met de Kerkweg zelf. Dit zou het huidige relatief brede profiel van de Kerkweg kunnen verklaren. De Kerkweg is aan weerszijden bebouwd met hoofdzakelijk vroeg 20e-eeuwse eenlaagse woonbebouwing met kap. De bebouwing vormt een nagenoeg gesloten gevelwand met onderbrekingen voor smalle paden tussen de bebouwing naar de achterliggende tuinen en erven. Aan beide zijden heeft de Kerkweg een doorgaande rooilijn, op enkele verspringingen na. Tussen de gevelwand en de stoep bevindt zich een ondiepe zone, de privestoep of voortuin, die in een enkel geval beplant is. Deze ruimte voor de woning wordt met lage hekwerken begrensd. De bebouwing bestaat overwegend uit samenhangende korte rijtjes, twee-ondereen-kapwoningen en een enkele vrijstaande woning.

Kappen zijn in de langsrichting georiënteerd. De Verlengde Kerkweg kent aan oostelijke zijde losse bebouwing met ruime voortuinen. De groene setting van de historische bebouwing (zoals Verlengde Kerkweg 13 en 21), in samenhang met de historische groenstructuur van het aanpalende plantsoen geven het geheel een voornaam dorps karakter. Motivering: Ontstaansgeschiedenis, zichtbaarheid. Van redelijk hoge waarde door de relatie met de (ontginnings-) geschiedenis van Ridderkerk; door de zichtbaarheid en beleefbaarheid van de structuur; door de samenhang tussen straat en bebouwing en de positieve invloed ervan op de ruimtelijke kwaliteit en dorpse groene karakter van Ridderkerk.

30

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

DORP, STAD & LAND

Oorspronkelijke functie: Havenkade en bekken Huidige functie: Plantsoen Elementtype: Plantsoen Beplanting: Grasveld, Acacia Periode: ca. 1400 - 1935

voormalige haven hierin en door de samenhang tussen de historische kern, het zichtbare dijkprofiel en de openheid van de buitendijks gelegen voormalige gedempte haven.

L. PLANTSOEN HAVENSTRAAT

Beschrijving: Op historische kaarten is te zien dat op de locatie van het huidige plantsoen onderaan de dijk een haven was gesitueerd die, via een geul of kreek, tussen de buitendijkse zandplaten en op- en aanwassen, de kern van Ridderkerk directe verbinding gaf tot de rivier De Noord. Vanaf 1850 zijn op de historische kaarten duidelijk havenbekkens met kaden te zien. De buitendijkse platen en gronden worden ingepolderd waardoor de loop van de watergang tussen haven en rivier, die de Ridderkerksche haven wordt genoemd, vast wordt gelegd. Vanaf 1935 is te zien dat de haven wordt gedempt en verder van de kern een grotere haven met kortere verbinding naar de rivier is aangelegd Gezien vanaf de Havenstraat, biedt het open plantsoen een blik op de anders verborgen historische kern en het dijkprofiel van Ridderkerk. Hierdoor ontstaat een uitnodigende entree tot de historische kern die echter door het aanpalende parkeerterrein en bebouwing aan de noordzijde van de Havenstraat wordt ontsierd (foto onderaan: Google streetview). Motivering: Ontstaansgeschiedenis, samenhang en context. Van redelijk hoge waarde door de relatie met ontstaansgeschiedenis en de rol van en relatie tot de

DORP, STAD & LAND

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

31

ZEER HOOG GEWAARDEERDE PANDEN BEDENRIJWEG 43-45 (ONEVEN)

Oorspronkelijke functie: Postkantoor Huidige functie: Woning Bouwjaar: 1942 Beschrijving: Hoekwoning op samengestelde plattegrond. Baksteentraditionalisme met invloed van het Nieuwe Bouwen. Serre met balkon aan achterzijde, erker aan zijgevel, erker met entreeportiek aan voorzijde. Tweelaags met kap, nok parallel aan de Benedenrijweg. Geel metselwerk (trasraam boerengrauw), halfsteensverband. Kunststeen lateien boven gevelopeningen en als sierband. Samengestelde kozijnen met glas-in-lood bovenlichten, originele voordeur.

Overstekend zadeldak met blauwgesmoorde tuile du nordpannen Gemetselde nokschoorsteen. Overstekende, omlopende brede bakgoten. Rondom een originele gemetselde tuinmuur met buisreling (foto: Google streetview). Bijzonder kenmerk: Originele tuinmuur. Motivering: Ontstaansgeschiedenis, samenhang en context, zichtbaarheid, representativiteit, conservering. Van zeer hoge waarde door de markante verschijningsvorm (hoekpositie, ensemble met nr. 45), door de tamelijk unieke architectuur met originele elementen en door de historie als voormalig postkantoor.

DOCTER KUYPERSTRAAT 1

Oorspronkelijke functie: Schoolwoning Huidige functie: Woning Bouwjaar: ca. 1920 Beschrijving: Vrijstaande woning op samengestelde plattegrond, deels onderkelderd. (Vrijstaande garage zonder cultuurhistorische waarde.) Interbellumarchitectuur: baksteentraditionalisme met art déco-invloed. Eenlaags met kapverdieping en gevelverhoging aan voorzijde, achterzijde twee lagen. Links een aanbouw waarboven balkon met open siermetselwerk. Rood metselwerk, sierwerk rondom gevelopeningen en in kopgevel, sporen van oorspronkelijke buitenluiken.

Vereenvoudigde kozijnen en vensters. Samengesteld omlopend dak met rode dakpannen. Brede, geprofileerde witte bakgoten. Bijzonder kenmerk: Originele tuinmuur met art décopenanten. Motivering: Ontstaansgeschiedenis, zichtbaarheid, representativiteit, conservering, gaafheid. Van zeer hoge waarde door de cultuurhistorische relatie met de gesloopte (links) naastgelegen Dr. Kuyperschool; door de vrije ligging en het markante samengestelde volume en door de sobere baksteenarchitectuur met passende ornamenten.

32

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

DORP, STAD & LAND

Oorspronkelijke functie: Woongedeelte boerderij Huidige functie: Woning Bouwjaar: 1927 (bouwtekening)

Grotendeels origineel interieur. Aangebouwde stal/ schuur gesloopt. Smeedijzeren entreehekken (ca. 1900) op brug (tongewelf, landhoofden gele ijsselsteen). Bijzonder kenmerk: Gevels in sierlijk metselwerk

MOLENSTEEG 34

Beschrijving: Vrijstaand eenlaags samengesteld volume met kapverdieping, deels onderkelderd. Baksteentraditionalisme met moderne invloeden. Meeontworpen terras, waarboven klein balkon. Entreeluifel met bordes en bloembakken. Origineel voegwerk. Siermetselwerk in trasraam, bij kozijnen, entree en in geveltop. Grotendeels originele kozijnpartijen met (boven)lichten waarin glas-in-lood. Luiken. Zadeldak met rode keramische pannen. Originele dakkapellen. Gemetselde schoorsteen. Omlopende brede bakgoten.

Motivering: Ontstaansgeschiedenis, samenhang en context, zichtbaarheid, conservering, gaafheid. Van zeer hoge waarde door de cultuurhistorie van de agrarische geschiedenis; als onderdeel van boerderijcomplex aan een historische watergang en vanwege de unieke bouwstijl met origineel interieur.

MOLENSTEEG 36

Oorspronkelijke functie: Zomerhuis bij boerderij Huidige functie: Woning Bouwjaar: 1783 (gevelsteen), linkerdeel 1900 Beschrijving: Vrijstaand eenlaags samengesteld volume onder zadeldaken. Rechts aankapping (mogelijk voormalig karnhuisje). Traditioneel-ambachtelijke bouwstijl. Tuitgevel pleisterwerk met geprofileerde schouderstukken. Natuursteen gevelsteen. Muurankers. Linker volume: gele ijsselsteen, origineel voegwerk. Siermetselwerk boven kozijnen. Cementplint. In linker volume originele kozijnen en schuifvensters. Gebakken pan. Gemetselde schoorsteen. Lijstgoot. Bijzonder kenmerk: Gevelsteen.

Motivering: Ontstaansgeschiedenis, samenhang en context, zichtbaarheid, representativiteit, conservering. Van zeer hoge waarde vanwege de cultuurhistorie: de agrarische geschiedenis en de ouderdom, vanwege de stedenbouwkundige waarde als onderdeel van boerderijensemble aan historische watergang, vanwege de traditioneel-ambachtelijke bouwstijl incl. originele details.

DORP, STAD & LAND

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

33

RINGDIJK 14

Oorspronkelijke functie: Woning Huidige functie: Woning Bouwjaar: ca. 1900 Beschrijving: Dijkwoning, links vrijstaand. Eenlaags samengesteld volume met kapverdieping. Traditioneel-ambachtelijke bouwstijl. Lijstgevel met in- en uitzwenkingen. Rode baksteen. Siermetselwerk boven kozijnen en als gevelbeëindiging. Kunststenen waterslagen. Gepleisterde plint. Zijgevel van gele ijsselsteen met muurankers. Originele kozijnen met luiken. Schuifvensters met glas in lood bovenlichten, op etage kruiskozijnen met luiksponning en vensters met roedenverdeling. Afgewolfd zadeldak met blauw-

gesmoorde pannen. Gemetselde schoorstenen. Rijk geprofileerde kroonlijst. Bijzonder kenmerk: Gemetselde keermuren met siersmeedwerk bij beëindiging privéstoep. Motivering: Samenhang en context, zichtbaarheid, representativiteit, conservering, gaafheid. Van zeer hoge waarde als gaaf dijkhuis met originele details en markante kozijnen. Van historische waarde door (originele) verdiepte ligging t.o.v. de (verhoogde) dijk.

SINT JORISSTRAAT 3, 5

Oorspronkelijke functie: Winkels met bovenwoningen Huidige functie: Bedrijfsruimte met bovenwoningen Bouwjaar: ca. 1875 Beschrijving: Twee geschakelde woningen, links vrijstaand. Nr. 3 eenlaags volume, nr. 5 tweelaags. Kappen. Centraal ligt een entreenis. Gepleisterde voorgevel (lijstgevels) met neoclassicistische invloed. Sierstucwerk rond gevelopeningen en lijsten. Gepleisterde plint in blokverband. Zijgevel van ijsselsteen met passende vernieuwde kozijnen en ramen. Nr. 5 origineel dubbel schuifraamkozijn met getoogde bovendorpels onder gedecoreerde boog, beneden een eenvoudig etalagekozijn met houten rolluikkast. Nr. 3 afgewolfd

zadeldak. Passende dakkapellen. Getimmerde bakgoot. Nr. 5: dakschild aan voorzijde. Blauwgesmoorde pannen. Bijzonder kenmerk: Sierstucwerk. Motivering: Ontstaansgeschiedenis, samenhang en context, zichtbaarheid, representativiteit, conservering, gaafheid. Van zeer hoge waarde als markant ensemble in historische straatwand. Zeldzame gepleisterde gedecoreerde voorgevels getuigen van voormalige winkelnering.

34

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

DORP, STAD & LAND

Oorspronkelijke functie: Bedrijfsruimte met bovenwoning Huidige functie: Bedrijfsruimte met bovenwoning Bouwjaar: ca. 1915, kerndatum mogelijk ouder

Motivering: Ontstaansgeschiedenis, samenhang en context, zichtbaarheid, conservering, gaafheid.. Van zeer hoge waarde als onderdeel van markant ensemble in historische straatwand. Rijk gedecoreerde gevel als getuige van voormalig bedrijfspand.

SINT JORISSTRAAT 4

Beschrijving: Tweelaags met vliering. Neorenaissance. Tuit/trapgevel met hoek’torentjes’. Zie bouwkundige samenhang met Benedenrijweg 1/Sint Jorisstraat 2. Rode baksteen met contrasterend siermetselwerk. Natuursteen gevel beëindiging en ornamenten. Sierankers. Passend vernieuwde ramen, ijzeren roosvenster. Zadeldak met blauwgesmoorde kruispannen. Bijzonder kenmerk: Kleurig siermetselwerk.

SINT JORISSTRAAT 15

Oorspronkelijke functie: Woning Huidige functie: Woning Bouwjaar: 1913 Beschrijving: Vrijstaande woning, tweelaags op samengestelde plattegrond. (Links aangebouwde garage met overstek zonder cultuurhistorische waarde.) Baksteenarchitectuur met invloeden neorenaissance en Jugendstil. Rood metselwerk, grotendeels origineel voegwerk. Linker helft voorgevel en achterdeel rechter zijgevel voorzien van gevelbeëindiging met gestucte geprofileerde lijst. Siermetselwerk en boogvulling boven gevelopeningen. Natuursteen waterslagen. Trapeziumvormige erker met balkon, balkonhek in originele

uitvoering. Originele (dubbele) kozijnen. Schuiframen met glas-in-lood. Entreeluifel met bordes en bloembakken. Afgeplat omlopend schilddak met blauwgesmoorde pannen. Zinken (geprofileerde) randen. Geprofileerde bakgoot op consoles. Hoog opgaand groen. Bijzonder kenmerk: Originele erker- en balkonpartij. Motivering: Ontstaansgeschiedenis, samenhang en context, zichtbaarheid, representativiteit, conservering, gaafheid. Van zeer hoge waarde door de vrije ligging en het markante samengestelde volume, het sierlijke metselwerk met originele details.

DORP, STAD & LAND

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

35

VERLENGDE KERKWEG 13

Oorspronkelijke functie: Woning met bijgebouwen Huidige functie: (Bedrijfs)woning met bijgebouwen Bouwjaar: ca. 1930 Beschrijving: Vrijstaande woning, deels tweelaags op samengestelde plattegrond, deels onderkelderd. (Carport zonder cultuurhistorische waarde.) Achterzijde eenlaagse aanbouw met balkon. Links een klein en daarachter een fors vrijstaand origineel bijgebouw met pannenkap. Invloeden chaletstijl en Jugendstil. Rood metselwerk. Siermetselwerk als fries onder dakgoot. Kunststeen lateien en waterslagen. Trapeziumvormige erker met balkon, balkonhek in originele detaillering. Natuurstenen bordes (twee treden) met originele voor-

deur waarboven glas in lood spleetvensters. Samengesteld overstekend dak, blauwgesmoorde pannen, windveren. Originele dakkapellen. Gemetselde schoorsteen. Geprofileerde bakgoot op consoles. Tuinmuur van origineel metselwerk waartussen smeedwerk. Monumentale bomen. Bijzonder kenmerk: Originele tuinmuur. Motivering: Ontstaansgeschiedenis, zichtbaarheid, representativiteit, conservering, gaafheid. Van zeer hoge waarde door de vrije, kenmerkende ligging en de bijgebouwen, door het markante samengestelde volume, door de gevelversieringen en originele details.

VERLENGDE KERKWEG 15 (LINKS VAN MOLENSTEEG 20)

Oorspronkelijke functie: Bedrijfsgebouw Huidige functie: Bedrijfsgebouw (Trelleborg) Bouwjaar: ca. 1950 Beschrijving: Wederopbouwarchitectuur met moderne invloeden. Rechthoekig bouwwerk (links één travee in dezelfde stijl aangebouwd). Nok parallel aan Molensteeg. Tweelaags op verhoging/kelder. Bordes waarop uitgebouwde glazen entreepartij met betonnen steekkap. Grauwrode baksteen, (kettingverband, origineel voegwerk). Terracotta gevelplastiek. Deels originele kozijnpartijen (hout met staal), etagekozijnen langsgevel rondom afgebiesd met beton/pleisterwerk. Overstekend flauw hellend zadeldak met keramische

pannen. Blinde dakkapel, gemetselde nokschoorsteen. Bakgoten op consoles met sierbeugel en stang. Bijzonder kenmerk: Sint Joris en de draak (terracotta plastiek). Motivering: Ontstaansgeschiedenis, zichtbaarheid, zeldzaamheid, conservering, gaafheid. Van zeer hoge waarde door de unieke architectuur en de grote gaafheid van het exterieur, incl. gevelplastiek. Blikvanger vanaf Westmolendijk en Molensteeg.

36

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

DORP, STAD & LAND

Oorspronkelijke functie: Complex van winkel(s) en woning(en) Huidige functie: Bedrijfsruimte (horeca) en woning Bouwjaar: ca. 1915/1920

bakgoot. Bijzonder kenmerk: Gesneden ‘hangwerk’ bij kopgevel.

HOOG GEWAARDEERDE PANDEN BENEDENRIJWEG 1/SINT JORISSTRAAT 2

Beschrijving: Complex op samengestelde plattegrond. Zie bouwkundige samenhang met Sint Jorisstraat 4. Eenlaags met kapverdieping. Op de hoeken een gevelverhoging en een kopgevel. Neoclassicisme met chaletinvloeden. Rood-oranje metselwerk, sierwerk rondom gevelopeningen en in speklagen. Aangepaste kozijnpartijen. Overstekend samengesteld mansardedak met blauwgesmoorde dakpannen en geprofileerde

Motivering: Ontstaansgeschiedenis, samenhang en context, zichtbaarheid, conservering. Van hoge waarde door de markante ligging op de hoek van zowel de Sint Jorisstraat als de Kerkring, door de het gevarieerde samengestelde volume en door de markante architectuur met passende ornamenten.

BENEDENRIJWEG 15-17 (ONEVEN)

Oorspronkelijke functie: Reeks woningen en klompen- op geprofileerde klossen. Dakkapellen. makerij Bijzonder kenmerk: Mogelijk eertijds meerdere ‘eenHuidige functie: Woningen en bedrijfsruimte kamer’woningen. Bouwjaar: ca. 1815 Motivering: Samenhang en context, zichtbaarheid, Beschrijving: Vrijstaand complex, links begrensd door conservering. Van hoge waarde door de deels vrijtuin. Samengestelde plattegrond. Entree(kop)gevel nr. staande ligging, samenhang met ensemble van histori15 haaks op de straat, entree nr. 17 (langsgevel) idem. sche (agrarische)bebouwing en het markante silhouet, Eenlaags met kapverdieping. Ambachtelijk traditiona- door het samengestelde volume en het ambachtelijk lisme. Geel metselwerk, sierwerk boven enkele gevel- metselwerk. openingen. Muurankers. Deels uitgebroken en aangepaste kozijnpartijen. Deels overstekende zadeldaken, blauwgesmoorde dakpannen en getimmerde bakgoot

DORP, STAD & LAND

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

37

BENEDENRIJWEG 53-59 (ONEVEN)

Oorspronkelijke functie: Woningen Huidige functie: Woningen Bouwjaar: 1939-1942 Beschrijving: Vier geschakelde woningen. Gespiegeld rond getoogde onderdoorgang naar achtertuinen. Tweelaags met kap. Nok parallel aan de straat. Baksteentraditionalisme met enige invloed modernisme. Trapeziumvormige erkers geflankeerd door meeontworpen bloembakken. Erkerdaken lopen door als entreeluifel. Voorgevel felrode baksteen in halfsteensverband, trasraam roodbruin. Originele voordeuren (nr. 53 en 55). Glas-in-lood bovenlicht boven entreeluifels Overstekend schilddak met rode opnieuw verbeterde

holle pannen. Gemetselde schoorstenen. Uitgetimmerde, iets omlopende bakgoot. Originele gemetseld tuinmuurtjes met buisreling (nr. 53 bezit erfafscheiding van gebogen buis in arabeskenmotief, ca. 1950) (foto: Google streetview). Bijzonder kenmerk: Glas-in-lood bovenlichten. Motivering: Samenhang en context, zeldzaamheid, conservering. Van hoge waarde door de originele bouwstijl en als tamelijk zeldzaam woningtype voor die periode.

BENEDENRIJWEG 61-63 (ONEVEN)

Oorspronkelijke functie: Woningen Huidige functie: Woningen Bouwjaar: ca. 1935 Beschrijving: Twee-onder-een-kapwoningen. Baksteentraditionalisme met enige invloed Delftse school. Gespiegeld. Tweelaags met kap. Nok hoofddak parallel aan de straat. Tuitgevels met schouderstukken boven entrees. Aanbouw achterzijde onder lessenaarsdak. Felrode baksteen in halfsteensverband. Nr. 63 origineel voegwerk. Getoogde portieken met siermetselwerk en originele blankhouten voordeur. Rechthoekige erker aan linker zijgevel. Rechterzijde: vensters met glas-in-lood. Zadeldak en steekkappen (voor en achter)

met rode opnieuw verbeterde holle pannen. Gemetselde centrale nokschoorsteen. Lijstgoot op consoles. Originele gemetselde tuinmuurtjes, deels met buisreling (nr. 61) (foto: Google streetview). Bijzonder kenmerk: Getoogde portieken met keramische accenten. Motivering: Samenhang en context, zichtbaarheid, conservering, gaafheid. Van hoge waarde door de originele bouwstijl en als tamelijk zeldzaam woningtype voor die periode.

38

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART CENTRUM RIDDERKERK

DORP, STAD & LAND

Oorspronkelijke functie: Twee stallingen Huidige functie: Twee bedrijfsruimten Bouwjaar: ca. 1915

Motivering: Samenhang en context, zichtbaarheid, conservering. Van hoge waarde als markante voormalige stallingen aan een steeg, waardevol door de klassieke bescheiden volumes en de ambachtelijke architectuur.

BIJ BENEDENRIJWEG 7 EN 9

Beschrijving: Complex van 2 langwerpige deels vrijstaande lage gebouwen in straatwand. Eenlaags met zolder. Gevels rood metselwerk. Muurankers. Per pand garagedeur(en), vlieringluik, zadeldak met rode keramische holle pannen. Linker volume dakoverstek met windveer en bakgoot, rechter volume asymmetrische tuitgevel. Bijzonder kenmerk: Gezwenkte gevelbeëindiging van asymmetrische gevel.