Cultuurhistorisch onderzoek Loods Y6 Smit Slikkerveer.pdf

25

Grindbakken in Gent hergebruikt als tentoonstellings- en ontmoetingscentrum, door Rotor.

Jardin des fonderies in een voormlaige fabriekshal in NantesFrankrijk dat is opgenomen in een park [foto Hervé Abbadie].

Sport in een van de voormalige fabriekshallen in Parco Dora in Turijn-Italië, door Latz und Partner.

Streetmekka in Viborg is een loods dat als cultureelhuis voor straatsporten, straatcultuur en straatkunst is hergebruikt. Ontwerp door EFFEKT [foto Rasmus Hjortshoj].

Speelinstallatie in een voormalig industrieel hal in Madrid, door Berrant Architecture [foto Lukasz Michalak].

Doos-in-doos constructies in de hallen van het voormalige abattoir in Madrid, door Langarita Navarro [foto uit A+T Reclaim].

26

Loods Y6 - Smit Slikkerveer

D. Kansen vanuit cultuurhistorie In dit hoofdstuk worden de kansen vanuit cultuurhistorie geschetst voor behoud en ontwikkeling van (delen) van de loods. Op basis van enkele voorbeelden worden verschillende mogelijkheden vanuit cultuurhistorisch perspectief weergegeven.

Behoud en bescherm de loods als plaats van herinnering Loods Y6 is een plaats van herinnering, het enige overblijfsel van de N.V. Electrotechnische Industrie in Slikkerveer. Als bedrijf had Smit Slikkerveer een enorme invloed en is het van betekenis geweest niet alleen voor Ridderkerk maar ook in binnen- en buitenland. De loods is daarom van grote betekenis als laatste restant van het verdwenen ensemble van Smit Slikkerveer. De waarden van Loods Y6 zitten in het narratief, de ligging aan het water en in de industriële architectuur. De aanbeveling is om de loods aan te wijzen als gemeentelijk monument vanwege de zeldzaamheid, de gaafheid en de cultuurhistorische waarde. Als zeldzame restant van het narratief van Smit Slikkerveer, is het van belang om de loods te behouden (of delen ervan) en deze een plek te geven in de uitwerking van de gebiedsvisie Rivieroevers.

Koester en benut het narratief Vanwege de bijzondere geschiedenis van de fabriek en het terrein is het van belang de loods te transformeren met een narratief dat hierbij aansluit. De loods diende in het verleden als schilderswerkplaats, hout- en isolatiestoffenbewerking en bedrijfsschool. Voor de gebruikers van het gebouw was het een plek voor onderwijs, praktijkonderzoek en creativiteit. Electrotechniek was aan het begin van de twintigste eeuw nieuw en inspirerend. De industrie stond daarom voor veel mensen symbool voor innovatie, modernisering en vooruitgang. Een transformatie zou kunnen voortbouwen op dit narratief. Dit zou direct kunnen door het gebouw een onderwijskundige, technische of culturele functie te geven. Een indirecte manier zou kunnen liggen in vormgeving waarin creativiteit, onderzoeken en leren centraal staan. Op deze manier zou de loods weer bij kunnen dragen aan Slikkerveer en de rivieroevers als levensader van het gebied. Van belang is ook dat de nieuwe functie een relatie aangaat met de buitenruimte en het groen. De nieuwe verbindingsroute kan er langs of erin. Hiernaast (op pagina 26) zijn enkele voorbeelden weergegeven ter inspiratie van hergebruik met behoud van het narratief en in relatie tot de buitenruimte.

Onderzoek de mogelijkheden om het verhaal van Willem Smit en Smit Slikkerveer een plek te geven (in de vorm van een tentoonstelling of een beleving) nu de ambitie is om de rivieroever openbaar toegankelijk te maken. Zoek hiervoor samenwerkingen op bijvoorbeeld met de stichting Willem Smit Historie Nijmegen die de bedrijfsgeschiedenis digitaal toont.

Versterk de relatie met de rivier, de zichtbaarheid en de toegankelijkheid De ligging van de loods parallel aan de rivier biedt kansen voor een versterking van de relatie tussen oever en water. Door deze oriëntatie kan de loods uitstekend worden geïntegreerd in de groene oeververbinding zoals geambieerd in de gebiedsvisie Rivieroevers. De loods kan fungeren als een oriënterend en verbindend element in de groene wandelroute langs de rivier. De loods ligt ver verwijderd van de Ringdijk en zal niet meer zichtbaar zijn als het distributiecentrum is gebouwd. Zorg dat het voor bezoekers makkelijk bij de loods kunnen komen. Op dit moment ligt de loods verscholen achter overwoekerend groen en valt het niet op vanaf de veerpont. Versterk en verbeter het groene wandelpad tussen de loods en de rivier. Zorg hierbij dat de route naar de loods via de groene lopers verbonden is met de dijk en dat de loods zichtbaar is vanaf de halte van de waterbus bij de Schans en de haven. De waardevolle zichtlijnen zoals op de waarderingskaart op pagina 24 zijn afgebeeld kunnen hierbij worden ingezet. Benut ook de oude steiger van het terrein aan de rivier, deze steiger ligt vlakbij Loods Y6. Gebruik de steiger opnieuw als aanlegplaats voor bijvoorbeeld watertaxi’s, ander waterverkeer of als uitzichtpunt in de route langs het water.

Creëer een aangename groene overgang tussen de rivier, de loods en het distributiecentrum. Voorkom harde overgangen met alleen hekken. Verder is het ook van belang dat de inrichting van de buitenruimte rondom de loods een relatie heeft met het industriële karakter van het voormalig fabrieksterrein en de loods. Een groene inrichting met plek voor natuur prevaleert boven een versteende kade.

Loods Y6 - Smit Slikkerveer

27

De relatie met de rivier en de buitenruimte versterken. Een groene inrichting met plek voor natuur prevaleert boven een versteende kade.

Stel de gevel aan de rivier en de kopgevels centraal bij de transformatie. Probeer in de gevel aan het water de relatie met de rivier te creëren.

Ga bij herbestemming en transformatie uit van de oorspronkelijke onderdelen van de loods zoals: de hoofdvorm, de staalskeletconstructie, de metselwerkinvullingen en de langwerpige vensters met stalenkozijnen. Deze geven karakter aan het gebouw en het gebied. 28

Loods Y6 - Smit Slikkerveer

De westgevel als ‘scherm’ naar het distributiecentrum benutten.

Zorg voor een aangename overgang tussen de groene oeververbinding, de loods en het distributiecentrum. Een groene inrichting passend bij het industriële karakter prevaleert boven een harde en versteende inrichting met hekken.

Ontdoe de loods van de onderdelen die de ruimtelijkheid en uitstraling aantasten en een rommelig karakter veroorzaken (zoals de platen voor de vensters, schoorstenen ventilatiesysteem, verlaagde plafonds).

Bouw voort op het karakter van de loods Door de tijd heen is er het een en ander gesleuteld aan de loods. Desalniettemin straalt de loods grotendeels het industriële karakter uit van de jaren 50. Ga bij herbestemming en transformatie uit van de oorspronkelijke onderdelen van de loods: de hoofdvorm, de staalskeletconstructie, de metselwerkinvullingen en de langwerpige vensters met stalenkozijnen. De structuur en de gevels verkeren in prima conditie. De draagstructuur is gemaakt voor industrieel gebruik en kan veel hebben. Ontdoe de loods van de onderdelen die de ruimtelijkheid en uitstraling aantasten en een rommelig karakter veroorzaken (zoals de platen voor de vensters, schoorstenen ventilatiesysteem, verlaagde plafonds). Het is denkbaar dat delen van de metselwerk invullingen in de gevels worden opengemaakt of dat er alleen delen van de constructie worden gebruikt. De keuze is sterk afhankelijk van de herbestemming.

Stel de kopgevels en de oostgevel met een oriëntatie aan de rivier de Noord centraal in de transformatie. De westelijke gevel van de loods was van oudsher het minst zichtbaar naar buiten. Op de plek waar loods Y5/Y9 stonden komt nu opnieuw een gesloten wand door het distributiecentrum. Het is denkbaar dat delen van de noordgevel worden opengemaakt voor een betere toegankelijkheid en relatie met het water. De zuidgevel kan als ‘scherm’ dienen richting het distributiecentrum. De twee ingangen aan de kopse gevels waren ruim zodat machines en goederen gemakkelijk de loods in- en uit konden worden getransporteerd. De locatie van deze ingangen was kenmerkend voor de gebruiksgeschiedenis van de loods. In een transformatie zou de locatie van de ingangen behouden kunnen worden. De garagedeuren zijn latere toevoegingen en zijn niet waardevol.

Aan de indeling van het interieur is door de tijd heen een aantal keer gesleuteld. Elke aanpassing kan gezien worden als een nieuwe tijdslaag die een deel van het verhaal vertelt. Oorspronkelijk was de loods een grote open ruimte met losstaand meubilair. Later werd er een tussenmuur gemaakt die de loods in twee functionele zones opdeelde. Bij een transformatie kan worden gekozen om terug te gaan naar één of meerdere van deze tijdslagen. Er zijn verschillende smaken mogelijk: bijvoorbeeld de tussenmuur laten staan (voor de akoestiek beter, multifunctioneel inzetbaar) of de tussenmuur weghalen waardoor de loods een ruimte wordt passend bij de grootschaligheid van de omgeving in het verleden en toekomst. De constructie en de ruimte lenen zich goed om eventueel meerdere ruimtes binnen te kunnen maken. Een doos-in-doos optie is ook eventueel toe te passen wanneer meer geïsoleerde ruimtes nodig zijn.

Loods Y6 - Smit Slikkerveer

29

Noten 1 2 3 4

5 6 7 8 9

10 11 12 13 14

15

16 17 18 19

30

https//:www.genealogieonline.nl / https//:www.ssrp.nl/netwerk/werven/joh-smit-slikkerveer https//:www.ssrp.nl/netwerk/werven/joh-smit-slikkerveer Canon van Nederland‘ ,De watertochtjes van Fop Smit : De hoogtijdagen van het stoomtijdperk ,’)1900 - 1800( https//:www. canonvannederland.nl/nl/zuid-holland/alblasserwaard-en-vijfheerenlanden/de-watertochtjes 132925732https//:www.cultuurfonds.nl/erfgoed/mobiel-erfgoed Hoek ,J ,.Honderd Energieke jaren : Smit Slikkeveer1882-1982 .9 )1982( https//:anderetijden.nl/aflevering/174/De-Koninklijke-Schelde https//:nl.wikipedia.org/wiki/Breeuwen Hoek ,J ,.Honderd Energieke jaren : Smit Slikkerveer1882-1982 .7 )1982(Geboorteakte Willem Benjamin Smit te vinden in Stadsarchief Rotterdam ,Archief Archieven van de ambachten en gemeenten Ridderkerk ,Rijsoord en Strevelshoek ,)1270( registratienummer ,2432 aktenummer.161 Hoek ,J ,.Honderd Energieke jaren : Smit Slikkerveer1882-1982 .13 )1982( https//:www.willemsmithistorie.nl/biografie-44/willem-benjamin-smit https//:www.willemsmithistorie.nl/biografie-44/willem-benjamin-smit https//:www.willemsmithistorie.nl/biografie-44/willem-benjamin-smit Lintsen ,H ,.Geschiedenis van de techniek in Nederland .De wording van een moderne samenleving .1800-1890 Deel III)1993( ,140 Stichting Dorp ,Stad en Land ,Het oudste electrotechnisch bedrijf van Nederland :Smit Slikkerveer : sloopopname en inspiratiedocument

ringdijk390 B.5 )2021( Hoek ,J ,.Honderd Energieke jaren : Smit Slikkerveer1882-1982 .7 )1982( Hoek ,J ,.Honderd Energieke jaren : Smit Slikkerveer1882-1982 .7 )1982( https//:www.willemsmithistorie.nl/biografie-44/willem-benjamin-smit https//:www.willemsmithistorie.nl/biografie-44/willem-benjamin-smit Loods Y6 - Smit Slikkerveer

20 21

22 23

24 25 26 27

28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38

Hoek ,J ,.Honderd Energieke jaren : Smit Slikkerveer1882-1982 .13 )1982( Stichting Dorp ,Stad en Land ,Het oudste electrotechnisch bedrijf van Nederland :Smit Slikkerveer : sloopopname en inspiratiedocument ringdijk390 B.6 )2021( ‘ Aanbestedingen ,’Rotterdamsch nieuwsblad 26 ,april.1898 Stichting Dorp ,Stad en Land ,Het oudste electrotechnisch bedrijf van Nederland :Smit Slikkerveer : sloopopname en inspiratiedocument ringdijk390 B.7 )2021( https//:www.willemsmithistorie.nl/biografie-44/willem-benjamin-smit Knap ,G ,.Mens en bedrijf 75 : jaar electrotechniek 75 jaar Smit-Slikkerveer.31 )1958( Hoek ,J ,.Honderd Energieke jaren : Smit Slikkeveer1882-1982 .8 )1982( Lintsen ,H ,.Geschiedenis van de techniek in Nederland .De wording van een moderne samenleving .1800-1890 Deel III)1993( .142 Knap ,G ,.Mens en bedrijf 75 : jaar electrotechniek 75 jaar Smit-Slikkerveer.64 )1958( Knap ,G ,.Mens en bedrijf 75 : jaar electrotechniek 75 jaar Smit-Slikkerveer.46 )1958( Hoek ,J ,.Honderd Energieke jaren : Smit Slikkeveer1882-1982 .15 )1982( Hoek ,J ,.Honderd Energieke jaren : Smit Slikkeveer1882-1982 .14 )1982( Hoek ,J ,.Honderd Energieke jaren : Smit Slikkeveer1882-1982 .14 )1982( Hoek ,J ,.Honderd Energieke jaren : Smit Slikkerveer1882-1982 .15 )1982( https//:www.willemsmithistorie.nl/biografie-44/willem-benjamin-smit Hoek ,J ,.Honderd Energieke jaren : Smit Slikkeveer1882-1982 .222

)1982( Hoek ,J ,.Honderd Energieke jaren : Smit Slikkeveer1882-1982 .84 )1982( Hoek ,J ,.Honderd Energieke jaren : Smit Slikkeveer1882-1982 .84 )1982( https//:www.willemsmithistorie.nl/biografie-44/willem-benja-

39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52

53 54 55 56 57

min-smit Hoek ,J ,.Honderd Energieke jaren : Smit Slikkeveer1882-1982 .49 )1982( https//:www.willemsmithistorie.nl/biografie-44/willem-benjamin-smit Hoek ,J ,.Honderd Energieke jaren : Smit Slikkeveer1882-1982 .49 )1982( https//:www.willemsmithistorie.nl/biografie-44/willem-benjamin-smit https//:www.willemsmithistorie.nl/biografie-44/willem-benjamin-smit Hoek ,J ,.Honderd Energieke jaren : Smit Slikkerveer1882-1982 .32 )1982( Hoek ,J ,.Honderd Energieke jaren : Smit Slikkerveer1882-1982 .59 )1982( https//:www.willemsmithistorie.nl/biografie-44/willem-benjamin-smit Hoek ,J ,.Honderd Energieke jaren : Smit Slikkeveer1882-1982 .84 )1982( Hoek ,J ,.Honderd Energieke jaren : Smit Slikkeveer1882-1982 .84 )1982( Hoek ,J ,.Honderd Energieke jaren : Smit Slikkeveer1882-1982 .50 )1982( Hoek ,J ,.Honderd Energieke jaren : Smit Slikkeveer1882-1982 .84 )1982( Hoek ,J ,.Honderd Energieke jaren : Smit Slikkeveer1882-1982 .150 )1982( Heel ,van L ,.Algemeen Dagblad‘ ,Generatorenfabriek dicht166 , man eruit ,01-02-2018 ,’https//:www.ad.nl/rotterdam/generatorenfabriek-dicht-166-man-eruit~a00a8e64 / Stichting Dorp ,Stad en Land ,Cultuurhistorische waardenkaart buitengebied Ridderkerk.201 )2022( Knap ,G ,.Mens en bedrijf 75 : jaar electrotechniek 75 jaar Smit-Slikkerveer.33 )1958( Stichting Dorp ,Stad en Land ,Cultuurhistorische waardenkaart buitengebied Ridderkerk.201 )2022( Foto via Stichting

Oud Ridderkerk ,nr.1014.100.027 . Stichting Dorp ,Stad en Land ,Het oudste electrotechnisch bedrijf van Nederland :Smit Slikkerveer : sloopopname en inspiratiedocu-

58

59

60 61 62 63

64

65

66

ment ringdijk390 B.10 )2021( Stichting Dorp ,Stad en Land ,Het oudste electrotechnisch bedrijf van Nederland :Smit Slikkerveer : sloopopname en inspiratiedocument ringdijk390 B.10 )2021( Stichting Dorp ,Stad en Land ,Het oudste electrotechnisch bedrijf van Nederland :Smit Slikkerveer : sloopopname en inspiratiedocument ringdijk390 B.9 )2021( https//:www.fundainbusiness.nl/bedrijfshal/ridderkerk/object-87653066-ringdijk /390https//:panattonieurope.com/nl-nl/nieuws/panattoni-nederland-start-met-de-ontwikkeling-van Royal Haskoning DHV ,Gebiedsvisie Rivieroevers Ridderkerk (december .)2021 Niet gearchiveerde bron ,bedrijfsarchief van Smit Slikkerveer aangetroffen in loods Y6 op ,20-07-2022 kaart door Holec Machines &Apparaten B.V ,.kaart‘ ,818280 Ontwerp voor experimenteel windmolenpark op het terrein van Smit Slikkerveer( HOLEC b.v,).

(getekend op 25-01-1983 door SLF ;)Niet gearchiveerde bron, bedrijfsarchief van Smit Slikkeveer aangetroffen in loods Y6 op ,20-07-2022kaart door Holec Machines & Apparaten B.V ,.kaart ‘ -918198Totaal Overzicht van Terreinbegrenzingen Holec-Slikkerveer( ’getekend op 30-11-1982 door SLF ;)Niet gearchiveerde bron, bedrijfsarchief van Smit Slikkeveer aangetroffen in loods Y6 op ,20-07-2022kaart door Holec Machines & Apparaten B.V ,.kaart ‘ ,824900Terrein Holec( ,’getekend op 26-10-1995 door K.I.K.) Stadsarchief Rotterdam ,Archief van de Bouwdossier van de Gemeente Ridderkerk ,)1279( invr.nr ,6608 .notitie :BUF005833, kaart door Smit Slikkeveer‘ ,Plan gebouw Y6 met situatie t.d.v. andere gebouwen ,’tekeningnummer ,334888 datum 2 :januari .1953 Stadsarchief Rotterdam ,Archief van de Bouwdossier van de Gemeente Ridderkerk ,)1279( invr.nr ,6608 .notitie :BUF005833, kaart door Smit Slikkeveer‘ ,Plan gebouw Y6 met situatie t.d.v. andere gebouwen ,’tekeningnummer ,334888 datum 2 :januari .1953 Niet gearchiveerde bron ,bedrijfsarchief van Smit Slikkerveer aangetroffen in loods Y6 op ,20-07-2022 kaart door Holec Machines &Apparaten B.V ,.kaart‘ ,818280 Ontwerp voor experimenteel windmolenpark op het terrein van Smit Slikkerveer( HOLEC b.v,).

67

68

69

70

71

72

(getekend op 25-01-1983 door SLF ;)Niet gearchiveerde bron, bedrijfsarchief van Smit Slikkeveer aangetroffen in loods Y6 op ,20-07-2022kaart door Holec Machines & Apparaten B.V ,.kaart ‘ -918198Totaal Overzicht van Terreinbegrenzingen Holec-Slikkerveer( ’getekend op 30-11-1982 door SLF ;)Niet gearchiveerde bron, bedrijfsarchief van Smit Slikkeveer aangetroffen in loods Y6 op ,20-07-2022kaart door Holec Machines & Apparaten B.V ,.kaart ‘ ,824900Terrein Holec( ,’getekend op 26-10-1995 door K.I.K.) Niet gearchiveerde bron ,bedrijfsarchief van Smit Slikkerveer aangetroffen in loods Y6 op ,20-07-2022 kaart door Holec Machines &Apparaten B.V ,.kaart‘ ,818353 Plattegrond Y6( ,’getekend door S.T.S op .)04-05-1983 Niet gearchiveerde bron ,bedrijfsarchief van Smit Slikkerveer aangetroffen in loods Y6 op ,20-07-2022 kaart door Holec Machines &Apparaten B.V ,.kaart‘ 824904 Plattegrond gebouw Y4/Y6’ (getekend op.)26-10-1995 Niet gearchiveerde bron ,bedrijfsarchief van Smit Slikkerveer aangetroffen in loods Y6 op ,20-07-2022 kaart door Holec Machines &Apparaten B.V ,.kaart‘ ,822688 Banknummers Y4/Y6( ,’getekend op 13-04-1994 door K.I.K ,met markers en pen bijgewerkt in.)1998 Niet gearchiveerde bron ,bedrijfsarchief van Smit Slikkerveer aangetroffen in loods Y6 op ,20-07-2022 kaart door Holec Machines &Apparaten B.V ,.kaart‘ ,818280 Ontwerp voor experimenteel windmolenpark op het terrein van

Smit Slikkerveer( HOLEC b.v,). (getekend op 25-01-1983 door SLF ;)Niet gearchiveerde bron, bedrijfsarchief van Smit Slikkeveer aangetroffen in loods Y6 op ,20-07-2022kaart door Holec Machines & Apparaten B.V ,.kaart ‘ -918198Totaal Overzicht van Terreinbegrenzingen Holec-Slikkerveer( ’getekend op 30-11-1982 door SLF ;)Niet gearchiveerde bron, bedrijfsarchief van Smit Slikkeveer aangetroffen in loods Y6 op ,20-07-2022kaart door Holec Machines & Apparaten B.V ,.kaart ‘ ,824900Terrein Holec( ,’getekend op 26-10-1995 door K.I.K.) Niet gearchiveerde bron ,bedrijfsarchief van Smit Slikkerveer aangetroffen in loods Y6 op ,20-07-2022 kaart door Holec Machines &Apparaten B.V ,.kaart‘ ,822688 Banknummers Y4/Y6( ,’getekend op 13-04-1994 door K.I.K ,met markers en pen bijgewerkt in.)1998 Niet gearchiveerde bron ,bedrijfsarchief van Smit Slikkerveer aangetroffen in loods Y6 op ,20-07-2022 kaart door Holec Machines &Apparaten B.V ,.kaart‘ ,818280 Ontwerp voor experimenteel

windmolenpark op het terrein van Smit Slikkerveer( HOLEC b.v,). (getekend op 25-01-1983 door SLF ;)Niet gearchiveerde bron, bedrijfsarchief van Smit Slikkeveer aangetroffen in loods Y6 op ,20-07-2022kaart door Holec Machines & Apparaten B.V ,.kaart ‘ -918198Totaal Overzicht van Terreinbegrenzingen Holec-Slikkerveer( ’getekend op 30-11-1982 door SLF ;)Niet gearchiveerde bron, bedrijfsarchief van Smit Slikkeveer aangetroffen in loods Y6 op ,20-07-2022kaart door Holec Machines & Apparaten B.V ,.kaart ‘ ,824900Terrein Holec( ,’getekend op 26-10-1995 door K.I.K.) 73 Niet gearchiveerde bron ,bedrijfsarchief van Smit Slikkeveer aangetroffen in loods Y6 op ,20-07-2022 kaart door Holec Machines &Apparaten B.V ,.kaart‘ 824904 Plattegrond gebouw Y4/Y6’ ;)26-10-1995(Niet gearchiveerde bron ,bedrijfsarchief van Smit Slikkeveer aangetroffen in loods Y6 op ,20-07-2022 kaart door Holec Machines & Apparaten B.V ,.kaart‘ 824904 Plattegrond Y4, basistekening( ’datum ,?19.4 getekend door PLS/PIS.) 74 Niet gearchiveerde bron ,bedrijfsarchief van Smit Slikkerveer aangetroffen in loods Y6 op ,20-07-2022 kaart door Holec Machines &Apparaten B.V ,.kaart‘ ,818353 Plattegrond Y6( ,’getekend op 04-05-1983door S.T.S .).

75 Niet gearchiveerde bron ,bedrijfsarchief van Smit Slikkerveer aangetroffen in loods Y6 op ,20-07-2022 kaart door Holec Machines &Apparaten B.V ,.kaart‘ ,822688 Banknummers Y4/Y6( ,’getekend op 13-04-1994 door K.I.K ,met markers en pen bijgewerkt in.)1998

Loods Y6 - Smit Slikkerveer

31

Bronnen Websites

Archieven

www.atlasleefomgeving.nl bouwjarenkaart www.bagviewer.nl Canon van Nederland, ‘De watertochtjes van Fop Smit : De hoogtijdagen van het stoomtijdperk (1800 - 1900)’, https://www.canonvannederland.nl/nl/zuid-holland/ alblasserwaard-en-vijfheerenlanden/de-watertochtjes-132925732 Facebook groep oud werknemers: https://www.facebook.com/ groups/735427673917407/posts/978156959644476/ https://anderetijden.nl/aflevering/174/De-Koninklijke-Schelde https://nl.pinterest.com/pin/596023331909276963/ https://nl.wikipedia.org/wiki/Breeuwen https://panattonieurope.com/nl-nl/nieuws/panattoni-nederlandstart-met-de-ontwikkeling-van https://www.cultuurfonds.nl/erfgoed/mobiel-erfgoed https://www.fundainbusiness.nl/bedrijfshal/ridderkerk/object87653066-ringdijk-390/ https://www.genealogieonline.nl/ https://www.oudridderkerk.nl/ https://www.roval.nl/projecten/ridderkerk-tourmalijn https://www.royalihc.com/news/royal-ihc-strengthens-positionmaritime-sector-heads-agreement-acquisition-and-refinancing https://www.ssrp.nl/netwerk/werven/joh-smit-slikkerveer www.topotijdreis.nl https://www.willemsmithistorie.nl/index.php/smitslikkerveer Youtube Video Bert Mellaart, ‘Brush Ridderkerk van 2017 2021 met sloop, drone 4K’, video geplaatst op 15 oktober 2021, https://www.youtube.com/watch?v=RjqDnOIc-ZY

Stadsarchief Rotterdam • Archief van de Bouwdossier van de Gemeente Ridderkerk (1279), invr.nr. 6608, notitie: BUF005833, kaart door Smit Slikkeveer, ‘Plan gebouw Y6 met situatie t.d.v. andere gebouwen’, tekeningnummer 334888, datum: 2 januari 1953.

32

Loods Y6 - Smit Slikkerveer

Niet gearchiveerde bronnen uit het bedrijfsarchief van Smit Slikkerveer aangetroffen in loods Y6 op 20-07-2022: • Kaart door Holec Machines & Apparaten B.V., kaart 816776-0 ‘Schetsplan Personeelskantine’ (datum onbekend). • Kaart door Holec Machines & Apparaten B.V., kaart 818280, ‘Ontwerp voor experimenteel windmolenpark op het terrein van Smit Slikkerveer (HOLEC b.v.), (getekend op 25-011983 door SLF • Kaart door Holec Machines & Apparaten B.V., kaart 818353, ‘Plattegrond Y6’, getekend door S.T.S. (04-05-1983). • Kaart door Holec Machines & Apparaten B.V., kaart 822179, ‘Plattegrond – Veerweg GAS leidingen’, (datum onbekend). • Kaart door Holec Machines & Apparaten B.V., kaart 822688, ‘Banknummers Y4/Y6’, (getekend op 13-04-1994 door K.I.K, met markers en pen bijgewerkt in 1998). • Kaart door Holec Machines & Apparaten B.V., kaart 824900, ‘Terrein Holec’, (getekend op 26-10-1995 door K.I.K). • Kaart door Holec Machines & Apparaten B.V., kaart 824904 ‘Plattegrond gebouw Y4/Y6’ (26-10-1995). • Kaart door Holec Machines & Apparaten B.V., kaart 824904 ‘Plattegrond Y6, maatvoering’, datum: 22-06-1995, getekend door PIS/PIL. • Kaart door Holec Machines & Apparaten B.V., kaart 824904 ‘Plattegrond Y4, basistekening’ (datum 19.4?, getekend door PLS/PIS).

• Kaart door Holec Machines & Apparaten B.V., kaart 824904 ‘Plattegrond terrein Smit Slikkerveer’ (datum onbekend). • Kaart door Holec Machines & Apparaten B.V., kaart 918198- ‘Totaal Overzicht van Terreinbegrenzingen HolecSlikkerveer’ (getekend op 30-11-1982 door SLF). Regionaal Archief Dordrecht, Beeldbank • Collectie Firma Kloos, invr.nr. 1204_1003, ‘Bouw van Electro Gebouw Y in Slikkerveer’ (1940). • Collectie Firma Kloos, invr.nr. 1204_1103, ‘Bouw van verenigingsgebouw Electrozaal van N.V. Electro in Slikkerveer’ (1937). • Collectie Firma Kloos, invr.nr. 1204_1263, ´Bouw van N.V. Klinknagelfabriek Joh.’s Smit in Slikkerveer´ (1939). • Collectie P.J. de Ruiter-Lolkus, invr.nr. 1241_1904, ‘J. & K. Smit’s Scheepswerven N.V. in Kinderdijk’ (1930-1939). • Collectie P.J. de Ruiter-Lolkus, invr.nr. 1241_2400, Machinefabriek en sleephelling van Leen Smit en Zn. in Kinderdijk. • Collectie P.J. de Ruiter-Lolkus, invr.nr. 1241_3905, ‘Affiche met de zomerdienstregeling van de watertochtjes van rederij Fop Smit’ (1907). • Collectie P.J. de Ruiter-Lolkus, invr.nr., 1241_1858, ‘Stoomraderboot van rederij Fop Smit op de Noord bij de West Kinderdijk in Alblasserdam. Links is de scheepswerf van Leen Smit’ (1910-1919). • Collectie W. Meijers, invr.nr. 555_31036, ‘Afgemeerde stoomraderboot van rederij Fop Smit aan het Bolwerk/ Merwekade’ (1925-1934).

Beeldbank Zeeland • Beeldbank Zeeland, Recordnummer 89006, ‘Scheepsbouwloods 1’ (1912).

Colofon Literatuur ‘Aanbestedingen’, Rotterdamsch nieuwsblad, 26 april 1898. Heel, van L., Algemeen Dagblad, ‘Generatorenfabriek dicht, 166 man eruit’, 01-02-2018, https://www.ad.nl/rotterdam/generatorenfabriek-dicht-166-maneruit~a00a8e64/ Hoek, J., Honderd Energieke jaren : Smit Slikkeveer 1882-1982 (1982). Knap, G., Mens en bedrijf : 75 jaar electrotechniek 75 jaar SmitSlikkerveer (1958). Lintsen, H., Geschiedenis van de techniek in Nederland. De wording van een moderne samenleving 1800-1890. Deel III (1993). Overbeeke, Peter van, Elektriciteitsvoorziening (1996), onderzoeksverslag van het Projectbureau Industrieel Erfgoed.

Dit onderzoek is opgesteld in opdracht van de gemeente Ridderkerk (Lisette Ooms). Onderzoekers: Johanna van Doorn en Cathelijne van Andel Johanna van Doorn cultuurhistorie | ruimtelijke kwaliteit www.johannavandoorn.nl Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/ of openbaar gemaakt zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de opstellers en opdrachtgever. Wij hebben ons best gedaan om alle rechthebbenden met betrekking tot het beeldmateriaal in dit rapport te achterhalen. Als u denkt dat uw materiaal zonder voorafgaande toestemming is gebruikt, neem dan contact met ons op. © Johanna van Doorn en Cathelijne van Andel, oktober 2022.

Royal Haskoning DHV, Gebiedsvisie Rivieroevers Ridderkerk (december 2021). Stichting Dorp, Stad en Land, Cultuurhistorische waardenkaart buitengebied Ridderkerk (2022). Stichting Dorp, Stad en Land, Het oudste electrotechnisch bedrijf van Nederland: Smit Slikkerveer : sloopopname en inspiratiedocument ringdijk 390B (2021).

Loods Y6 - Smit Slikkerveer

33