Document · PDF

Conceptnota Gezondheidsbeleid Ridderkerk 2021-2025.pdf

Commissie Samen leven RK 9 juni 2021, gemeente RidderkerkBij agendapunt: 5: Conceptnota Gezondheidsbeleid Ridderkerk10.435 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Conceptnota Gezondheidsbeleid Ridderkerk 2021-2025

Inhoud 1.

Inleiding ........................................................................................................................................... 3 1.1.

Aanleiding ................................................................................................................................ 3

1.2.

Trends en ontwikkelingen ....................................................................................................... 4

1.2.1.

Bronnen ........................................................................................................................... 4

1.2.2.

Beleving algehele gezondheid ......................................................................................... 4

1.3. 2.

Opzet Nota .............................................................................................................................. 5

Onze aanpak .................................................................................................................................... 6 2.1.

Effectief beleid......................................................................................................................... 6

2.2.

Inclusief beleid......................................................................................................................... 6

2.3.

Positieve gezondheid en eigenkracht inwoners ...................................................................... 6

2.4.

Inzetten op preventie .............................................................................................................. 6

2.5.

Participatiekaders .................................................................................................................... 6

2.6.

De rol van de gemeente .......................................................................................................... 7

2.7.

Lokaal gezondheidsbeleid i.r.t. landelijke wet en regelgeving ................................................ 7

Wettelijke taken .............................................................................................................................. 9 3.1. Wettelijke taken van op het gebied van gezondheidsbescherming, gezondheidsbevordering en ziektepreventie ............................................................................................................................... 9 3.2.

Wettelijke taken op het gebied van de Jeugdgezondheidszorg.............................................. 9

Verkleinen gezondheidsachterstanden ......................................................................................... 11 4.1.

Inleiding ................................................................................................................................. 11

4.2.

Waar zetten we op in? .......................................................................................................... 13

Vitaal & Gezond ............................................................................................................................. 16 5.1.

Inleiding ................................................................................................................................. 16

5.2.

Waar zetten we op in? .......................................................................................................... 21

Gezondheid in de fysieke en sociale omgeving ............................................................................. 28 6.1.

Inleiding ................................................................................................................................. 28

6.2.

Waar zetten we op in? .......................................................................................................... 29

Budget ........................................................................................................................................... 33

Monitoring effectiviteit van het Gezondheidsbeleid en evaluatie................................................ 34

Bijlagen .......................................................................................................................................... 35

1. Inleiding 1.1.

Aanleiding

In het collegeprogramma 2018-2022 staat beschreven dat het belangrijk is om alle Ridderkerkers gezond op te laten groeien. Het streven is om de gezondheidsverschillen terug te dringen. Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) heeft op 25 mei 2020 de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020-2024 bekend gemaakt. Vervolgens heeft de Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD) regio Rotterdam-Rijnmond, in samenwerking met de gemeenten, het ‘Actieplan Samenwerken aan Preventie’ ontwikkeld. Het Regionaal ‘Actieplan Samenwerken aan Preventie’ is in oktober 2020 vastgesteld. De gemeenten zijn wettelijk verplicht het lokaal gezondheidsbeleid vast te stellen en de landelijke prioriteiten te vertalen naar de lokale situatie. Alle landelijke prioriteiten op het gebied van publieke gezondheid, zoals benoemd in de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020-2024, zijn al opgenomen in de Nota Integraal Beleid Sociaal Domein 2021 (IBSD). In de Nota Gezondheidsbeleid wordt beschreven hoe de wettelijk basistaken van de gemeente op het gebied van Publieke Gezondheid worden uitgevoerd. Verder gaat de Nota Gezondheidsbeleid Ridderkerk 2021-2025 (hierna: Nota Gezondheidsbeleid) dieper in op de volgende drie gezondheidsthema's: -

Verkleinen gezondheidsachterstanden. Vitaal & Gezond. Gezondheid in de fysieke en sociale leefomgeving.

Naast deze Nota Gezondheidsbeleid wordt een Nota Gezonde Leefstijl ontwikkeld. De Nota Gezondheidsbeleid en Nota Gezonde Leefstijl sluiten goed op elkaar aan. In de Nota Gezonde Leefstijl wordt aandacht besteed aan o.a. gezonde voeding, sport, bewegen en roken. Verder heeft de Nota Gezondheidsbeleid veel raakvlakken met andere beleidsterreinen van het Sociaal Domein en de Omgevingsvisie Ridderkerk 2035. Deze zijn als volgt: -

Nationaal preventieakkoord en Regionaal Actieplan ‘Samenwerken aan Preventie’; Nota IBSD; Sportakkoord Ridderkerk; Project Vet Gezond; Ridderkerkse kadernota Sport en Bewegen 2015-2020 "Bewegend Verbinden"; Aanpak eenzaamheid Ridderkerk; Huidige beleidsplannen over gezondheid in de fysieke en sociale leefomgeving en de Omgevingsvisie Ridderkerk 2035.

Deze Nota Gezondheidsbeleid wordt verbonden aan de gezondheidsthema’s in de bovenstaande documenten. In deze Nota Gezondheidsbeleid wordt beschreven hoe we integraal willen werken met onze partners om de gezondheidsverschillen in Ridderkerk terug te dringen. Verder wordt per gezondheidsthema aangeven welke geïntegreerde interventies worden gedaan, hierbij gaat het om: -

voorlichting en educatie; signalering;

advies en ondersteuning; fysieke en sociale omgeving; regelgeving en handhaving.

1.2.

Trends en ontwikkelingen

1.2.1. Bronnen In de Nota Gezondheidsbeleid zijn kwantitatieve gegevens opgenomen over o.a. de gezondheid van de Ridderkerkse inwoners. Deze gegevens zijn gebaseerd op onder meer: -

burgerpeiling Ridderkerk 2020 (hyperlink naar Burgerpeiling Ridderkerk 2020); gezondheidsmonitor kinderen 2019 Ridderkerk van de GGD Rotterdam-Rijnmond (bijlage 1); tabellenboek Gezondheid in kaart GGD-RR (bijlage 2);1 beleidsadviesnota Ridderkerk van het CJG Rijnmond Gamen, slapen en eenzaamheid onder jongeren 2018 (bijlage 3); Gemeentescan 2020 (bijlage 4); input die we van de partners in de online bijeenkomsten 11 maart hebben ontvangen (bijlage 5).

1.2.2. Beleving algehele gezondheid De beleving van de algehele gezondheid is in Ridderkerk goed. Inwoners van de gemeente Ridderkerk geven in 2020 voor hun gezondheid gemiddeld het rapportcijfer 7,70 (bij een score 1-10). Dit cijfer ligt hoger dan in gemeenten met een vergelijkbaar welzijnsprofiel.2

Figuur 1-Beleving algeheel gezondheid 2020 (Bron: waarstaatjegemeente.nl)

De cijfers voor de categorie ‘ervaren gezondheid’ per leeftijdscategorieën is weergegeven in figuur 2. De cijfers voor alle leeftijdscategorieën liggen iets hoger dan het gemiddelde van de regio.

We gebruiken in deze Nota Gezondheidsbeleid de meest recente Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2016. “Gezondheidsmeter Volwassenen en Ouderen GGD-RR 2020” is nog in ontwikkeling. 2 Bron: Burgerpeiling 2020

Figuur 2- Ervaren gezondheid in de gemeente Ridderkerk t.o.v. de het gemiddelde van de regio Rotterdam-Rijnmond en Nederland (bron: tabellenboek Gezondheid in kaart GGD- RR)

In 2020 is Nederland en dus ook onze gemeente getroffen door het coronavirus, hierdoor is er veel aandacht gekomen voor volksgezondheid en voor de impact die deze crisis heeft op de gezondheid van mensen, zoals: -

de verslechterde mentale gezondheid (meer angst, somberheid, stress, eenzaamheid); ervaring van meer stress bij jongeren en volwassenen; er bestaat risico voor toename van overgewicht door minder beweging.

Op 11 maart 2021 is een online bijeenkomst georganiseerd met de partners om van gedachten te wisselen over o.a. de gevolgen van corona op de publieke gezondheid (bijlage 5). Deze input van de partners is verwerkt in de Nota Gezondheidsbeleid.

1.3.

Opzet Nota

Deze Nota is als volgt opgebouwd: in hoofdstuk 2 brengen we naar voren hoe we het gezondheidsbeleid gaan aanpakken en wat de participatiekaders zijn met betrekking tot het ontwikkelen en uitvoeren van de Nota. In hoofdstuk 3 worden de wettelijk basistaken van de gemeente op het gebied van publieke gezondheid beschreven. In hoofdstuk 4, 5 en 6 wordt ingegaan op de drie speerpunten in deze Nota: -

hoofdstuk 4 - verkleinen gezondheidsachterstanden: Hoe de achterliggende gezondheidsproblematiek zoals ongelijke kansen in de eerste leven fase, ongezonde voeding, schulden, laaggeletterdheid etc. voor mensen met een lage sociaal economische status (SES) te verkleinen. hoofdstuk 5 - vitaal & gezond: hoe de druk op het dagelijks leven bij jeugd en volwassenen te verkleinen. hoofdstuk 6 - gezondheid in de fysieke en sociale omgeving: de belangrijke omgevingsfactoren die invloed hebben op gezond opgroeien en gezond leven.

Via een participatietraject hebben de partners hierop input kunnen leveren (bijlage 5). Op basis hiervan is in deze hoofdstukken een inventarisatie gemaakt van onze aandachtpunten om onze doelstellingen te realiseren. Voor alle 3 speerpunten / thema’s wordt aangegeven hoe het gezondheidsbeleid zich tot (bestaande) lokale beleidsplannen en projecten verhoudt. Mocht er iets ontbreken, dan wordt dit aangevuld in de Nota Gezondheidsbeleid. Tot slot wordt in hoofdstuk 7 en 8 ingegaan op de financiële aspecten, de monitoring en evaluatie van de Nota Gezondheidsbeleid.

2. Onze aanpak 2.1.

Effectief beleid

Mensen zijn in beginsel zelf verantwoordelijk voor een gezond en vitaal leven. Toch is het voor een deel van de mensen niet mogelijk om hier zelf voor te zorgen en om dagelijkse verleidingen te weerstaan. Hoewel zij de juiste kennis hebben leidt dit niet automatisch tot de juiste daden.3Om deze reden moeten we in ons beleid zoveel mogelijk rekening houden met de verschillen tussen mensen op het gebied van mentaal- en doenvermogen. In het beleid staan de mensen centraal voor wie het minder vanzelfsprekend is om gezond en vitaal te leven en waar we gezondheidswinst kunnen boeken. Er wordt bijvoorbeeld gefocust op het versterken van de mentale gezondheid en een afname van het gevoel van stress. Dit zijn namelijk belangrijke randvoorwaarden om mensen te stimuleren om gezond te leven. Dit geldt niet alleen voor kwetsbare doelgroepen, maar voor iedereen. Ook mensen met een hoge sociaal economische status (SES) kunnen in situaties terecht komen waarin hun zelfredzaamheid ontoereikend is en zij mentale problemen ervaren. Het heeft dus niet alleen te maken met voldoende intelligentie of kennis, maar ook met het vermogen om te kunnen gaan met tegenslagen.4

2.2.

Inclusief beleid

Er wordt aandacht besteed aan toegankelijke gezondheidszorg. In alle beleidsplannen wordt rekening gehouden met aspecten die voor mensen met een sociale, psychische of fysieke beperkingen van belang zijn. Dit is verbonden aan de (concept) lokale inclusie agenda Ridderkerk.

2.3.

Positieve gezondheid en eigenkracht inwoners

Het is van belang om integraal te kijken naar de gezondheidsproblematieken van inwoners. Hierbij gaat het vooral om de mogelijkheid te blijven functioneren. Uitgangspunt van het beleid is om het vermogen van mensen te versterken om zich aan te passen en sturing te blijven houden over het eigen leven, ondanks ziekten of beperkingen. In onze aanpak willen we de kwetsbare mensen niet meteen behandelen als ‘zorgconsument’, maar wordt juist gekeken wat de kwetsbare mensen zelf kunnen doen ter bevordering van positieve gezondheid in hun leven en hun leefomgeving / wijk.

2.4.

Inzetten op preventie

De hulp en zorg moet toegankelijk en open zijn voor alle inwoners. Zij moeten op een snelle manier hulp kunnen vinden en daarom is het belangrijk om de zorg zoveel mogelijk wijkgericht te organiseren. Op deze manier hebben de inwoners het gevoel dat de hulp en zorg dichtbij hen staat. Verder willen we meer inzetten op preventie en goedkopere hulp. De aandacht gaat daarbij ook naar zaken die een grote ziektelast en sterfte veroorzaken: ongezonde voeding en leefstijl, verslavingen, schulden, armoede, laaggeletterdheid en ongezond milieu etc. Het meeste effect is te verwachten van interventies tijdens de eerste levensfasen (bv. kansrijke start) en preventieve integrale interventies.

2.5.

Participatiekaders

In de Nota Gezondheidsbeleid worden de inwoners centraal gesteld.

3 4

Weten is nog geen doen. Een realistisch perspectief op redzaamheid, WRR, 2017 Bron: Weten is nog geen doen. Een realistisch perspectief op redzaamheid, WRR, 2017

Om de inwoners onderdeel te laten zijn van de Nota gezondheidsbeleid zijn belangrijke ontwikkelingen / thema’s uit volgende bronnen gebruikt: -

burgerpeiling Ridderkerk 2020 (hyperlink naar Burgerpeiling Ridderkerk 2020); gezondheidsmonitor kinderen 2019 Ridderkerk van de GGD Rotterdam-Rijnmond (bijlage 1); tabellenboek Gezondheid in kaart GGD-RR (bijlage 2);5 beleidsadviesnota Ridderkerk van het CJG Rijnmond Gamen, slapen en eenzaamheid onder jongeren 2018 (bijlage 3); Gemeentescan 2020 (bijlage 4); input die we van de partners in de online bijeenkomsten 11 maart hebben ontvangen (bijlage 5).

Verder wordt de raad op belangrijke momenten gedurende het proces betrokken, zodat zij input kan gegeven met betrekking tot de Nota Gezondheidsbeleid. De Nota Gezondheidsbeleid is in samenwerking met een breed palet van onze maatschappelijke partners ontwikkeld. Op 11 maart 2021 is een online bijeenkomsten georganiseerd om input op te halen bij de maatschappelijke partners rondom de drie gezondheidsthema’s. De leden van Het Maatschappelijk Burgerplatform Ridderkerk (MBR) hebben ook deelgenomen aan de online bijeenkomst. Vervolgens zal tijdens de inspraaktermijn het verslag van de online bijeenkomst en de conceptversie van de Nota Gezondheidsbeleid voorgelegd worden aan de deelnemers van de online bijeenkomst, maar ook aan de regionaal opererende organisaties waaronder Pharos, zorgpartijen, de zorgverzekeraar (bv. CZ, Zilveren Kruis, Menzis Zorgverzekering), de stichting CJG Rijnmond en de GGD regio Rotterdam-Rijnmond.

2.6.

De rol van de gemeente

De gemeente bepaalt samen met de partners de lokale speerpunten / gezondheidsthema’s. Vervolgens vervult de gemeente de rol van regisseur en zorgt ervoor dat acties van het gezondheidsbeleid worden uitgevoerd. De gemeente bevordert samenwerking tussen maatschappelijke partners op het gebied van publieke gezondheid. Het uitvoeren van het gezondheidsbeleid vraagt om maatwerk. We werken samen met verschillende domeinen om gezondheidsproblemen gezamenlijk aan te pakken. Sommige acties van de Nota Gezondheidsbeleid worden geïntegreerd in de bestaande opdrachten / prestatieafspraken van de samenwerkingspartners. De Nota Gezondheidsbeleid is een aanvulling op de Nota IBSD. Er worden nu voorbereidingen getroffen om de opgaventafels Sociaal Domein uit te werken. Het idee is om verbonden aan de vijf maatschappelijke opgaven/thema’s/effecten in de Nota IBSD ook ‘opgavetafels’ te organiseren. De gemeente zorgt ervoor dat uitvoeren van de Nota Gezondheidsbeleid wordt geïntegreerd in de opgavetafels Sociaal Domein. Er wordt in de Nota gezondheidsbeleid geïnventariseerd welke inzet van de partners nodig is om onze doelstellingen te bereiken.

2.7.

Lokaal gezondheidsbeleid i.r.t. landelijke wet en regelgeving

De gemeente is afhankelijk van een paar randvoorwaarden vanuit het Rijk om onze doelstellingen op het gebied van de publieke gezondheid te bereiken. Denk aan investeren in Jeugdhulp, onderwijs, het toeslagensysteem in Nederland, vergroten kansengelijkheid, het minimumloon.

We gebruiken in deze Nota Gezondheidsbeleid de meest recente Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2016. “Gezondheidsmeter Volwassenen en Ouderen GGD-RR 2020” is nog in ontwikkeling.

De gemeente Ridderkerk sluit zich aan bij de propositie van Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) om samen met het Rijk het Sociaal Domein ‘gereed te maken’ voor de toekomst vanuit de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor onze samenleving. Achterliggend doel is om samenhang aan te brengen in de drie belangrijkste maatschappelijke opgaven die we momenteel voor ons zien: bestaanszekerheid herstellen, kansengelijkheid vergroten en gezond leven makkelijker maken.6 Andere voorbeelden zijn: het goedkoper maken van groente en fruit en het beperken van aantal snackbars om bij te dragen aan de publieke gezondheid. Deze aspecten worden ook beschreven door de Raad voor de Volksgezondheid & Samenleving (RVS) in haar rapport “Een eerlijke kans op gezond leven”. Dit adviesorgaan wil dat het tegengaan van 'gezondheidsachterstanden' in de samenleving wettelijk wordt vastgelegd. Om dit te bereiken in onze gemeente, hebben we naast de wettelijk basis, een lokaal akkoord nodig van verschillende partijen, zoals supermarkten. Een andere factor waar rekening mee moet worden gehouden in de uitvoering van het gezondheidsbeleid is de huidige wetgeving (AVG), waardoor het (on)mogelijk is om bepaalde informatie te delen. Deze wetgeving zorgt ervoor dat de gemeente en partners beperkt zijn in de uitwisseling van gegevens tussen de uitvoering van de verschillende wettelijke kaders.

Op het punt van gegevensuitwisseling volgt de gemeente de landelijke ontwikkelingen op de voet. Door middel van de Wet aanpak meervoudige problematiek Sociaal Domein (Wams) kan de uitwisseling van persoonsgegevens binnen het Sociaal Domein geregeld en gefaciliteerd worden op een integrale manier. Deze wet voorziet in een uitgebreide aanpassing van de WMO 2015, en een korte verwijzing naar de Jeugdwet, de Participatiewet en de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. Deze wet zal naar verwachting in 2021 in werking treden.7

6 7

Bron: Een propositie van gemeenten aan het nieuwe Kabinet: “De winst van het sociaal domein”, VNG. Bron: Nota IBSD

3. Wettelijke taken 3.1.

Wettelijke taken van op het gebied van gezondheidsbescherming, gezondheidsbevordering en ziektepreventie

Volgens de Wet publieke gezondheid hebben gemeenten verschillende wettelijke taken op het gebied van volksgezondheid. De belangrijkste doelstellingen zijn: het bieden van een evenwichtig productenaanbod gericht op lokale problematiek en het verbeteren van de volksgezondheid van de bevolking. Om uitvoering te geven aan deze wettelijke taken dragen de colleges van burgemeester en wethouders via een gemeenschappelijke regeling zorg voor de instelling en instandhouding van een regionale gezondheidsdienst in die regio. De afkorting GGD staat dan ook voor Gemeentelijke Gezondheidsdienst. GGD Rotterdam-Rijnmond (GGD-RR) is een van de grootste GGD’s van Nederland. De GGD-RR richt zich op alle Rotterdammers en de inwoners van veertien omliggende gemeenten. Het werkgebied bestaat uit de gemeenten: Albrandswaard, Barendrecht, Brielle, Capelle aan den IJssel, GoereeOverflakkee, Hellevoetsluis, Krimpen aan den IJssel, Lansingerland, Maassluis, Nissewaard, Ridderkerk, Rotterdam, Schiedam, Vlaardingen en Westvoorne. De GGD-RR staat onder leiding van een directeur publieke gezondheid, die wordt benoemd door het algemeen bestuur van de gemeentelijke gezondheidsdienst in overeenstemming met het bestuur van de veiligheidsregio. De wethouder volksgezondheid van elke regiogemeente maakt deel uit van het algemeen bestuur van de GGD-RR.

Ook op ambtelijk niveau is maandelijks overleg met de regiogemeenten, GGD en Pharos. In deze overleggen wordt kennis uitgewisseld en ervaringen gedeeld. Eén van de basistaken van de GGD is het voorkomen van ziektes en andere problemen door de bestrijding van infectieziekten, het (laten) doen van onderzoek naar de gezondheidssituatie van de inwoners, het bevorderen van psychosociale hulp bij rampen, het bevorderen van preventieprogramma's en het uitvoeren van de inspectie kindercentra. De GGD’s stonden in 2020 voornamelijk in de belangstelling door hun rol in de bestrijding en het opsporen van het coronavirus, wat ook onder de taak infectieziektebestrijding valt. In samenwerking met de GGD-RR zet de gemeente in op verschillende onderwerpen die bijdragen aan het verbeteren van de volksgezondheid in onze gemeente, zoals: -

Preventie Impuls Rookvrij Samenwerking Zorgverzekeraars Seksuele gezondheid

In de komende jaren wordt een nieuwe meerjarenbegroting voor het basistakenpakket voor de GGDRR opgesteld. De GGD-RR is inmiddels gestart met het visietraject GGD 3.0 ter voorbereiding op de meerjarenbegroting vanaf 2023. In dit traject wordt de koers van de GGD-RR voor de toekomst bepaald.

3.2.

Wettelijke taken op het gebied van de Jeugdgezondheidszorg

Sinds 2011 worden de wettelijk vastgelegde basistaken op het gebied van de Jeugdgezondheidszorg uitgevoerd door Stichting Centrum Jeugd en Gezin (CJG) Rijnmond. Sturing op deze organisatie gebeurt via de Raad voor het Publiek Belang waarin ook de wethouder Volksgezondheid en Jeugdzorg zit.

CJG Rijnmond is verantwoordelijk voor de uitvoering van de jeugdgezondheidszorg tot 18 jaar, volgt de ontwikkeling van het kind en onderzoekt hoe het gaat met de gezondheid. Ook voeren ze het Rijksvaccinatieprogramma uit. Het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) is dé plek waar ouders, verzorgers, kinderen en jongeren terecht kunnen met vragen over gezondheid, opvoeden, opgroeien en verzorging. Preventie is de basis van de dienstverlening. Ze bevorderen dat kinderen gezond en veilig kunnen opgroeien. Ze sluiten daarbij zoveel mogelijk aan op de leefwereld van kinderen en hun ouders/verzorgers. In de bijeenkomst gezondheidsbeleid is aangegeven dat mentale druk op het dagelijkse leven van jongeren toeneemt. Het CJG signaleert veel stress en somberheid bij kinderen en jongeren. Kinderen in een stabiele thuissituatie doen het vrij goed, maar in een minder stabiele omgeving ontstaan meer problemen. Het CJG verzorgt regelmatig overbruggingszorg als gevolg van wachtlijsten bij de wijkteams. Het CJG geeft ouders / gezinnen advies hoe om te gaan met deze problematieken. Verder is het CJG een belangrijke samenwerkingspartner voor de gemeente en de scholen om Ridderkerkse jongeren vitaal en gezond te laten opgroeien.

4. Verkleinen gezondheidsachterstanden 4.1.

Inleiding

Wie een hogere opleiding en/of inkomen heeft leeft gemiddeld langer en in betere gezondheid. "Gezondheidsachterstanden hangen samen met langdurige en complexe sociale problemen, zoals werkloosheid, een laag inkomen, schulden of een ongezonde leefomgeving", schrijft de Raad voor de Volksgezondheid & Samenleving (RVS) in haar rapport. 8 Virus en ziektes raken de gezondheid van mensen met een lage SES harder. Een goed voorbeeld is dat mensen met een lage SES vaker besmet werden met Covid-19 virus.9 Welke cijfers beschikken we over gezondheidsverschillen en gezondheidsachterstanden in Ridderkerk? In de gezondheidsmonitor van de GGD- RR uit 2016 is een aantal kenmerken per buurt in Ridderkerk uiteen gezet. 10Dit biedt het volgende beeld (figuur 3):

Figuur 3- gezondheidsmonitor van de GGD- RR uit 2016

De grootste groep personen met een niet-goed ervaren gezondheid in Ridderkerk wonen in de wijken West, Bolnes en Centrum. Het zijn ook de wijken met het hoogst percentage mensen die moeite hebben met rondkomen, mensen met een hoog risico op angststoornissen of depressie en mensen die onvoldoende regie over het eigen leven ervaren. 11

Rapport “Een eerlijke kans op gezond leven”. Volgens hoogleraar Anton Kunst arme Nederlander heeft een twee keer grotere kans om door Covid-19 te overlijden dan een rijke Nederlander met dezelfde leeftijd, geslacht en regionale afkomst. Dit zegt Kunst na de publicatie van nieuw onderzoek door het Centraal Bureau voor de Statistiek en het Amsterdam UMC, waar Kunst werkt. 10 We gebruiken in deze Nota Gezondheidsbeleid de meest recente Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2016. “Gezondheidsmeter volwassenen en ouderen GGD-RR 2020” is nog in ontwikkeling. 11 Bron: Nota IBSD 9

Het betreft een vicieuze cirkel. Dit houdt in dat laaggeletterdheid, armoede, werkloosheid, schulden, depressie en eenzaamheid gezondheidsproblematieken vergroten. Tegelijkertijd veroorzaken die gezondheidsproblematieken weer andere problematieken zoals armoede. Bijvoorbeeld in de bijeenkomst gezondheidsbeleid werd aangegeven dat mensen met schuldenproblematiek niet voldoende financiële middelen hebben om gezond te eten. Ook een bijstandsmoeder met twee kinderen heeft waarschijnlijk beperkte middelen om een gezonde leefstijl te creëren. Dit vergroot de problematiek op het gebied van gezondheid. Deze mensen worden niet altijd goed gewezen op de landelijke / regionale regelingen. Om mensen met een lage SES eigen regie te kunnen voeren over het eigen leven, hebben ze o.a. gelijke kansen in hun leven en basisvaardigheden nodig. Gelijke kansen in de eerste leven fase Jongeren uit gezinnen die moeilijk rondkomen of geen goede relatie met hun ouders hebben, beoordelen hun gezondheid minder vaak goed.12 Het meeste effect is te verwachten van interventies tijdens de eerste levensfasen. Vroeg signalering en interventies voor het kind en voor het gezin dragen bij aan het voorkomen van ernstiger problemen en gezondheidsachterstanden op latere leeftijd.

Gezondheidsachterstanden voor mensen met een handicap verkleinen De komende jaren wil de gemeente samen met partners en inwoners verder bouwen aan een krachtige, inclusieve samenleving.13 De volgende kaders zijn in de Nota IBSD vastgesteld: -

Passend Onderwijs Implementatie VN verdrag voor rechten personen met handicap14: Het VN-verdrag inzake rechten van personen met een handicap verplicht iedere gemeente een Lokale Inclusie Agenda op te stellen, zodat mensen met een beperking volledig kunnen deelnemen aan de samenleving. De toegankelijkheid van het openbaar vervoer, openbare gebouwen en sportmogelijkheden moet voor mensen met een beperking verbeteren. Daartoe wordt een inventarisatie gemaakt.

Basisvaardigheden In 201315 was 11 tot 13% van de inwoners van Ridderkerk laaggeletterd. Laaggeletterden maken minder gebruik van zorg vooraf en nazorg dan niet-laaggeletterden. Het leidt soms tot meer gebruik van zorg van een huisarts en ziekenhuis. Meerdere factoren kunnen laaggeletterdheid veroorzaken: - opgroeien in een ‘taalarme’ omgeving - Weinig of onvoldoende opleiding 12

Bron: gezondheidsmonitor Jeugd 2019 Bron: Nota IBSD 14 Artikel 25 van VN verdrag gaat over toegankelijke gezondheidszorg. Mensen met een handicap hebben het mensenrecht op toegankelijke zorg. 15 Bron: gemeentebegroting, Dit zijn de meest recente beschikbare gegevens. Naar verwachting volgt in 2021 een nieuwe peiling. 13

algemene leer- en gedragsproblemen

Zonder goede beheersing van basisvaardigheden is het niet mogelijk dat mensen zich zelf ontwikkelen en volledig kunnen participeren in de samenleving.

4.2.

Waar zetten we op in?

Deze paragraaf geeft weer waar de gemeente in samenwerking met partners de komende jaren op wil inzetten. Het betreft aanvullende of aangescherpte inzet. Op sommige aandachtsgebieden vindt al inzet plaats. Deze acties zetten we voort. 1. Kansrijke Start Ridderkerk Waarom inzet op een kansrijke start? De eerste 1000 dagen van een kinderleven – van de conceptie tot circa 2 jaar oud – zijn cruciaal voor een goede start. Helaas heeft 14% van de kinderen geen goede start bij de geboorte. Veel kinderen tot 2 jaar zijn kwetsbaar door risicofactoren die hun ontwikkeling negatief kunnen beïnvloeden. Zij hebben minder kansen om zich optimaal te ontwikkelen, waardoor zij hun leven beginnen met een achterstand. De lokale coalitie Kansrijke Start heeft daarom als ambitie een kansrijke start aan elk kind in Ridderkerk te geven; met bijzondere aandacht voor kwetsbaren. Lokale coalitie Kansrijke Start is gestart. Dinsdag 23 maart 2021 is het officiële startmoment geweest van de lokale coalitie Kansrijke Start Ridderkerk. Alle kinderen verdienen het om gezond ter wereld te komen en een goede start te hebben, zodat zij de kans krijgen zich optimaal te ontwikkelen. Om die reden is in Ridderkerk een lokale coalitie Kansrijke Start opgericht in 2021. De gemeente Ridderkerk is projectleider.

Deelnemers aan deze coalitie zijn Verloskundigenpraktijk Nieuw Leven, Verloskundigenpraktijk Ridderkerk, Kraamzorg Rotterdam, Kraamzorg de Eilanden, CJG Rijnmond en de gemeente Ridderkerk (o.a. de wijkteams). Wat gaan we concreet doen? Signaleren is de eerste belangrijke stap, bijvoorbeeld met behulp van een signaleringsinstrument. Daarnaast is het belangrijk dat professionals elkaar weten te vinden. Er is in kaart gebracht wat er allemaal al gedaan wordt in Ridderkerk en er komt een contactpersoon Geboortezorg die verbindingen kan leggen en professionals kan helpen als zij niet weten naar wie ze (potentiële) ouders kunnen verwijzen. Zo wordt de samenwerking geoptimaliseerd. We ondersteunen en begeleiden daarnaast (aanstaande) ouders zoveel mogelijk in hun rol als ouder, in het bijzonder kwetsbare zwangere vrouwen en ouders die grote onzekerheid ervaren in hun ouderschap. Bijvoorbeeld door het bieden van extra huisbezoeken, voorlichting of individuele Shantala babymassage. 2. Project Vet Gezond Via Vet Gezond maken we de plekken waar kinderen veel komen, zoals thuis, op school of op hun sportvereniging gezonder en stimuleren we ze om meer te bewegen en gezonder te eten. Zo maken we gezond opgroeien de normaalste zaak van de wereld. Samen met Stichting Facet Ridderkerk rollen we het programma verder uit en hebben daarbij ook aandacht voor volwassen

en minima. We informeren ouders over gezond leven om zo binnen gezinnen een gedragsverandering mogelijk te maken.16 3. We blijven inwoners begeleiden om hun weg naar hulp beter te weten vinden De gemeente heeft diverse inkomensregelingen en meedoen- regelingen tot de beschikking om financiële belemmeringen voor inwoners met een kleine beurs zoveel mogelijk weg te nemen. Binnen het minimabeleid wordt meer ingezet op vroeg signalering en preventie. Speciale aandacht is er voor laaggeletterden, verstandelijk beperkten, werkende armen en kleine zelfstandigen. Van belang is het om samenwerking tussen organisaties te intensiveren zodat laaggeletterdheid steeds meer wordt gesignaleerd en de signalen worden opgevolgd. Onze cliënten die moeite hebben met rondkomen worden steeds beter gewezen op de landelijke / regionale regelingen. Bij de aanvraag van de uitkering worden de inwoners gewezen op de regelingen. Ook wordt er getoetst of de inwoner de voorzieningen ontvangt waar hij/ zij recht op heeft. Sociaal-juridische en financieel- juridische dienstverlening door Bureau Sociaal Raadlieden (BSR) levert hierin al een belangrijke bijdrage. Er is een effectenmeting in Ridderkerk gestart. Met deze meting wordt bijgehouden welke ‘voorzieningen’ de doelgroep van BSR misloopt. Door dit te signaleren kunnen problematische schulden worden voorkomen of verminderd. 4.

Aanpak Schuldhulpverlening Voorkomen, opsporen en omgaan met schulden: op blz. 57 en 58 van de Nota IBSD is een plan van aanpak beschreven. De gemeente onderzoekt of een pilot ‘opkopen schulden van jongeren’ gestart kan worden. Dit wordt voorgesteld als extra inzet ter voorkoming van problematieke schulden. 5. Arbeidsmarkt / samenwerking tussen zorg en werk domein Er werd in de bijeenkomst gezondheidsbeleid aangegeven dat het goed is om de samenwerking tussen zorg- en werk-domeinen te blijven faciliteren zodat meer mensen kunnen aansluiten of participeren in de maatschappij. Met de juiste begeleiding kunnen deze mensen geactiveerd worden om weer deel te nemen aan de arbeidsmarkt. In de Nota IBSD zijn de kaders m.b.t. dit onderwerp vastgesteld. We blijven binnen deze kaders. 6. Statushouders en inburgering Nieuwkomers zijn soms niet in staat om genoeg aandacht te besteden aan hun gezondheid, omdat zij nog te maken hebben met effecten van negatieve gebeurtenissen in hun land van herkomst. Door deze mensen te begeleiden naar meer zelfredzaamheid en meer gezondheid, wordt er minder de nadruk op het ‘moeten’ gelegd. Er wordt juist meer aandacht besteed aan de motivering en de randvoorwaarden om bijvoorbeeld basisvaardigheden te ontwikkelen en het verkleinen van mentale druk / stress bij deze mensen.

In de bijeenkomst gezondheidsbeleid werd aangegeven dat belangrijke informatie in de eigen taal van de statushouder moet worden verstrekt. We adviseren organisaties, die met statushouders werken, “rolmodellen” te zoeken die succesvol zijn geïntegreerd in de Nederlandse samenleving. Deze mensen kennen de cultuur en de taal van de nieuwkomers beter. Ze kunnen de nieuwkomers makkelijker wegwijs maken in het inburgerings-en participatietraject. 16

Bron: Nota IBSD

De nieuwe Wet inburgering treedt definitief per 1 januari 2022 in werking. De gemeente zal verantwoordelijk zijn voor de implementatie nieuwe wet Inburgering. Er wordt gekeken of er meer aandacht kan worden besteed aan de basisvaardigheden in het inburgeringtraject. 7. Aanpak basisvaardigheden Bibliotheek Aanzet Het bevorderen van basisvaardigheden wordt op de agenda gezet om met elkaar in gesprek te gaan over een gezamenlijke aanpak rondom basisvaardigheden. Dit zorgt ervoor dat we de inwoners goed kunnen bereiken die ondersteuning nodig hebben en dat het aanbod goed aansluit op de vraag om de basisvaardigheden te bevorderen. Bibliotheek AanZet heeft de maatschappelijke partners uitgenodigd om samen een Taalhuis/Ontwikkelplein te ontwikkelen. Het doel is om de krachten en aanbod te bundelen en goed naar elkaar door te verwijzen. Het ontwikkelplein is het startpunt voor persoonlijke ontwikkeling en zelfredzaamheid. Eén centrale plek in de stad; veilig en laagdrempelig. Hier kunnen mensen terecht voor informatie en advies, praktische hulp, trainingen en workshops op het gebied van taal, digitaal, financiën, werk, gezondheid en vrije tijd. Daarnaast hebben ze toegang tot faciliteiten zoals studieplekken en lees-, leer- en oefenmaterialen om zelfstandig mee aan de slag te gaan.

Het primaire doel van het Ontwikkelplein is mensen met een taal- en/of reken, digitale achterstand te vinden en ze vervolgens verder te helpen bij het vergroten van hun basisvaardigheden en daarmee met het vergroten van hun zelfredzaamheid. Basisvaardigheden (zowel taal, rekenen als digitale vaardigheden) zijn van groot belang voor een goede gezondheid. Om deze reden moet er ook meer aandacht besteed worden aan gezondheidsvaardigheden in de gezamenlijke aanpak basisvaardigheden. Van belang is het daarom om in samenwerking met het Taalpunt/Bibliotheek AanZet goed te schakelen met de klantmanagers, zodat zij deze problemen signaleren bij de bewoners van Ridderkerk en ze ook beter kunnen doorverwijzen. Om dit op een goede manier aan te pakken moet er met veel partijen worden samengewerkt. De Bibliotheek AanZet heeft de volgende partners uitgenodigd voor het netwerkoverleg Basisvaardigheden: Stichting Facet Ridderkerk, Schuldhulpmaatjes, VluchtelingenWerk, NL Educatie, Sagenn, Gilde, RIBA, Foodcompany, Leger des Heils, Stichting Sir, werkgroep Vluchteling.

5. Vitaal & Gezond 5.1.

Inleiding

“Druk op het dagelijks leven bij jeugd en volwassenen” is een van de vier thema’s in de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid. In hoofdstuk 6 en 7 van de Nota IBSD zijn de trends, ontwikkelingen en de kaders geschetst voor dit thema in het gezondheidsbeleid. De Nota gezondheidsbeleid is een aanvulling op de Nota IBSD, Aanpak Eenzaamheid Ridderkerk, project Vet Gezond enz. en gaat dieper in op de volgende onderdelen:17 a) mentale gezondheid (verhoogd risico op psychosociale problemen, pesten) b) verslavingen a. inzet op alcohol & drugspreventie; b. verslavingen (o.a. gamen en social media) en gokverslaving c) gehoorschade De belangrijkste ontwikkelingen per thema zijn weergegeven in onderstaande tabellen.

Wat betreft “seksuele gezondheid”, wordt dit thema opgenomen in hoofdstuk 3.

Mentale gezondheid Het ervaren psychisch welzijn per leeftijdscategorieën is weergegeven in figuur 4. In Ridderkerk is het percentage jeugdigen met psychosociale problemen aanzienlijk. Dit cijfer ligt voor alle leeftijdscategorieën (behalve jongeren tussen 4 t/m 11 jaar) iets hoger dan het gemiddelde van de regio.

Figuur 4- het ervaren psychisch welzijn in de gemeente Ridderkerk t.o.v. de het gemiddelde van de regio RR en Nederland (bron: tabellenboek Gezondheid in kaart GGD-RR)

Door de toenemende complexiteit van de samenleving kan een groeiende groep mensen niet meedoen in de samenleving. Dit heeft tot gevolg dat meer mensen lijden aan eenzaamheid en/of psychische problemen.18 In het participatietraject zijn de volgende ontwikkelingen rondom deze thema’s geïnventariseerd: -

Het aantal mensen (jongeren en volwassenen) met angst, depressie, somberheidsklachten is toegenomen. Eenzaamheid neemt toe onder inwoners. Dit geldt voor ouderen, volwassenen en studenten. Wachtlijsten in de jeugd- Geestelijke gezondheidszorg (GGZ) zijn toegenomen, waardoor de problematiek erger wordt. In sommige gevallen worden jongeren op de wachtlijst alvast doorverwezen naar organisaties zoals Stichting Facet Ridderkerk voor coaching. Stichting Facet Ridderkerk constateert echter dat de problematiek vaak ernstiger is dan gedacht, waardoor zij de jongeren niet kunnen helpen. Zij geven aan dat deze ontwikkeling (jongeren waar het niet goed mee gaat) al begon voor corona en dat ze, zowel bij jongeren als volwassenen, steeds zwaardere casussen zien.

Bron: Nota IBSD

Veel psychosociale problemen worden veroorzaakt door stress en mentale druk die een mens ervaart als gevolg van levensomstandigheden, levensgebeurtenissen, leefomgeving, sociaal isolement of de veeleisende (digitale) samenleving. Dit hangt samen met schuldenproblematiek, gebrek aan woningen voor jongeren, onvoldoende bijbaantjes etc. - Voor de coronatijd werden gastlessen op middelbare scholen gegeven door Stichting Chris en Voorkom, maar door corona konden veel gastlessen niet doorgaan het afgelopen jaar. Eenzaamheid en sociale participatie a. Eenzaamheid De beschikbare cijfers over eenzaamheid in Ridderkerk lopen uiteen. Uit de burgerpeiling in 2020 blijkt dat 13% van de inwoners zich soms eenzaam voelt.

Figuur 5- Sociale eenzaamheid (%), 2020 (Bron: waarstaatjegemeente.nl)

Het percentage uit de gezondheidsmonitor GGD-RR van 2016 is beduidend hoger; 40% van de inwoners van Ridderkerk tussen de 19 t/m 64 jaar en 45% van de inwoners van Ridderkerk van 65 jaar en ouder voelt zich matige tot ernstig eenzaam.

Figuur 6- ervaren eenzaamheid in de gemeente Ridderkerk t.o.v. de het gemiddelde van de regio Rotterdam-Rijnmond en Nederland (bron: tabellenboek Gezondheid in kaart GGD-RR)

b. Deelname aan het verenigingsleven 50% van de inwoners van Ridderkerk is de afgelopen 12 maanden actief (geweest) in het verenigingsleven. 19

Bron: burgerpeiling 2020. Een indicator voor sociale participatie is de mate waarin mensen deelnemen aan activiteiten in het kader van het verenigingsleven. Participatie aan het verenigingsleven speelt een belangrijke rol in het verbreden en verdiepen van de sociale relaties.

Figuur 7- Deelname aan het verenigingsleven (% actieve deelname, afgelopen 12 maanden), 2020 (Bron: waarstaatjegemeente.nl)

Schermgebruik, gamen en social media Uit de beschikbare gegevens blijkt dat 12,2% van de derdejaars leerlingen in Ridderkerk in het schooljaar 2017/2018 een verhoogd risico op gameverslaving heeft. 27,2% van deze groep heeft een verhoogd risico op slaapproblemen en 5,4% op eenzaamheid.20 In het participatietraject zijn de volgende ontwikkelingen rondom deze thema’s geïnventariseerd: -

Mensen zitten langer en meer thuis. Er is meer vrije tijd voor kinderen en jongeren en volwassenen. Ze zitten daardoor veel op de smartphone, sociale media en gamen veel. Overmatig schermgebruik leidt soms tot gezondheidsproblemen zoals slaapstoornis, omgedraaid dag- en nachtritme, depressie etc. Er wordt gemerkt dat kinderen boos reageren als ze niet mogen gamen. Ouders weten vaak niet hoe om te gaan met het schermgebruik van kinderen/jongeren. Ook scholen hebben behoefte aan meer advies hierover. Hyperfocus van kinderen en jongeren met ADHD en Autisme op gamen / social media is ook een zorgpunt. Jongeren lezen minder boeken. Waarschijnlijk omdat zij meer aandacht hebben voor social media / gamen. Het is een grote uitdaging om het leesplezier te vergroten. Bibliotheek AanZet kan hier een belangrijke rol in spelen.

Alcohol en drugsgebruik Hieronder een overzicht van het alcohol- en drugsmisbruik onder jongeren in Ridderkerk (2019):21 Binge-drinken

klas 2 voortgezet onderwijs 7% klas 4 voortgezet onderwijs 25%

Dronken of aangeschoten

Geen beschikbare gegevens

Wietgebruik

Klas 2 voortgezet onderwijs 2,7% klas 4 voortgezet onderwijs 2,5%

In het participatietraject zijn de volgende ontwikkelingen rondom deze thema’s geïnventariseerd: -

20 21

sommige ouderen drinken meer als gevolg van de coronamaatregelen, omdat zij vaker thuis moeten blijven. Tevens valt op dat volwassenen meer overdag drinken, omdat ze meer thuiswerken; verder werd in de bijeenkomst gezondheidsbeleid aangegeven dat sommige jongeren onder invloed van groepsdruk gebruik maken van alcohol en drugs. Het is zorgelijk dat jongeren steeds jonger beginnen met drugsgebruik (12-13 jaar); verder is lachgas nog steeds een groot probleem en wordt nog veel gebruikt. Sommige drugs kan helaas ook via de post besteld worden.

Bron: beleidsadviesnota Ridderkerk van het CJG Rijnmond Gamen, slapen en eenzaamheid onder jongeren Bron: Gezondheidsmonitor Jeugd Ridderkerk 2019

Gehoorschade 24 % van de jongeren in Ridderkerk heeft (soms/vaak) gehoorproblemen na het luisteren van muziek met oortjes of koptelefoon. Eén op de 5 jongeren gebruikt weleens gehoorbescherming op een plek met harde muziek.22

5.2.

Waar zetten we op in?

Bron: Gezondheidsmonitor Jeugd Ridderkerk 2019

Mentale gezondheid 1. Ontmoeten en participeren 1. We bevorderen ontmoeting en participatie van de inwoners. Er wordt veel gedaan in onze gemeente om ontmoeten en participeren te bevorderen en eenzaamheid te verkleinen: o De kerken dragen bij aan de sociale buurt. o De Bibliotheek AanZet organiseert taalpunten die bijdragen aan connectie en ontmoeting tussen inwoners. o Stichting Facet Ridderkerk helpt de (meest) kwetsbare inwoners waaronder jongeren, mantelzorgers en ouderen. Dit doen zij bijvoorbeeld door mensen die ondersteuning nodig hebben te koppelen aan vrijwilligers via het Meldpunt Samen, de ambulante inzet van het jongerenwerk, informeren en aanbieden van onlineactiviteiten voor jongeren en het ondersteunen van jongeren door wekelijkse contactmomenten in De Loods. o Gedurende de lockdown was/is er een aangepaste inloop bij Wijkvoorzieningencentrum (WVC) Bolnes en Wijkcentrum West. Deze is bedoeld voor inwoners die extra behoefte hebben aan een beetje aanspraak en dient als vangnet tegen eenzaamheid. o Stichting integratie Ridderkerk heeft een buddyproject voor vluchtelingen/ asielzoekers. (Wanneer mogelijk) wordt meertalige informatie gegeven aan inwoners van Ridderkerk. o In het kader van de Notitie Sociaal Beheer Ridderkerk 2019 hebben we het beheer van drie wijkvoorzieningencentra zoveel mogelijk overgelaten aan de ‘kracht van de wijk’.

Ondanks corona hebben Wijkvoorzieningencentrum Slikkerveer (Stichting Wijkactiviteiten Slikkerveer), Trefpunt Oost (WAVO) en WVC De Fuik (wijkvereniging Drievliet ’t Zand) de eerste stappen gezet in het beheren en exploiteren van de wijkvoorzieningencentra op basis van de inhoudelijke beleidsdoelen gemeente. 2. Aanpak Eenzaamheid Ridderkerk - De gemeente Ridderkerk heeft zich aangesloten bij het landelijk Actieprogramma Eén tegen eenzaamheid. Door dit programma kunnen we: eenzaamheid eerder signaleren en bespreekbaar maken. Een duurzame aanpak zorgt voor het terugdringen van de eenzaamheidscijfers in Ridderkerk. Alle Ridderkerkse organisaties en inwoners zijn mede-eigenaar van de Aanpak Eenzaamheid Ridderkerk. Deze aanpak wordt ondersteund door: de gemeente, de jongerenraad, Stichting Facet Ridderkerk, Maatschappelijk Burgerplatform Ridderkerk, Aafje, Riederborgh, Interkerkelijk Diaconaal Beraad, Stichting Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) Rijnmond, PCOB afdeling Ridderkerk, Wooncompas, De Bibliotheek AanZet en scholen. Deze partners maken gezamenlijk plannen om het gevoel van eenzaamheid te verkleinen. Door de krachten te bundelen en gezamenlijk op te trekken, staat dit initiatief dichtbij de bewoners. Immers: de gemeente is een van de deelnemers aan deze coalitie, maar niet de partij die beslist wat er nodig is en hoe dat moet.

De aanpak eenzaamheid streeft naar een samenleving waarbij meer inwoners bijdragen aan het signaleren, het voorkomen én het tegengaan van eenzaamheid.

Er wordt samen met de partners plannen gemaakt voor onder andere implementatie Signaalpunt eenzaamheid, eenzaamheid onder volwassenen en ouderen, eenzaamheid onder jongeren, communicatiestrategie en een campagne over eenzaamheid. -

WieWatWaar Ridderkerk is een digitale sociale kaart. Deze kaart biedt een compleet overzicht van alle maatschappelijke organisaties binnen de gemeente op het gebied van welzijn, wonen, sport, zorg en andere maatschappelijke dienstverlening. Er wordt toegewerkt naar een platform waar iedereen elkaar kan vinden; een platform waar vraag en aanbod bij elkaar komen. Er wordt onderzocht hoe de sociale kaart meer body kan krijgen. De volgende fase gaat het meer om het opleiden van buurtverbinders. Zij gaan verbindingen maken in de wijken en organiseren verschillende activiteiten.

3. Inzet wijkteams Ridderkerk In de bijeenkomst gezondheidsbeleid is een vraag gesteld in hoeverre de wijkteams meer taken kunnen overnemen. In de Nota IBSD zijn de kaders voor de inzet van de wijkteams vastgesteld. Ons standpunt is dat zij binnen deze kaders blijven. 4. Samenwerking JGZ, huisarts en wijkteam In het collegeprogramma 2018-2022 is aangegeven dat we het belangrijk vinden om de samenwerking tussen de wijkteams en onze samenwerkingspartners, waaronder de huisartsen en de jeugdgezondheidszorg, te versterken. In drie huisartsenpraktijken zijn we om deze reden in 2019 gestart met de pilot “Eén contactpersoon JGZ en wijkteam”. Dit betekent dat een jeugdverpleegkundige uit het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) en een wijkteamprofessional consultatie geven aan de huisarts bij vragen rondom het bieden van hulp en ondersteuning vanuit de wijkteams, het wijknetwerk en/of vanuit de jeugdgezondheidszorg (JGZ). De samenwerking tussen de wijkteams, huisartsen en de jeugdgezondheidszorg verloopt goed. Tot nu toe zijn er binnen de pilots de volgende resultaten bereikt: -

er is betere communicatie tussen de huisarts, de JGZ en de wijkteams; de wegwijzerfunctie is verbeterd; mensen vinden beter hun weg om hulp te vragen; een aantal casussen zijn gezamenlijk besproken waarvan een aantal verwezen zijn naar de wijkteams en een aantal is doorverwezen naar de JGZ en de scholen. De andere casussen zijn meer gericht doorverwezen naar specialistische jeugdhulp; de huisarts heeft de mogelijkheden rondom jeugdhulpverlening beter in beeld. Ouders en jeugdigen zijn tevreden over de hulp en ondersteuning die zij ontvangen vanuit de wijkteams, de JGZ en de huisarts; naast het bespreken van casussen willen de wijkteamprofessionals ook graag meer inzetten op preventie en het signaleren van trends (bijvoorbeeld t.a.v. overgewicht bij kinderen, blowgedrag onder jongeren etc.). Zo willen ze de integrale aanpak in gezamenlijkheid gaan realiseren.

Op basis van ervaringen van de pilots worden de volgende vervolgkeuzes gemaakt. 5. Bevorderen van de geestelijke gezondheid door te experimenteren met inzet van laagdrempelige, lichte GGZ om het beroep op zwaardere GGZ te voorkomen We vinden het van belang dat psychische problemen zo vroeg mogelijk gesignaleerd worden en willen de inzet van lichte GGZ-Jeugd bevorderen om escalatie van problemen en een beroep op zware GGZ-Jeugd te voorkomen. Veel verwijzingen binnen de jeugdhulp worden verricht door 23

huisartsen. Bij deze directe doorverwijzingen vindt geen integrale toetsing van de bredere context bij deze hulpvragen plaats. Tevens is het de vraag of jeugdigen en gezinnen verwezen worden naar de best passende hulp en ondersteuning dichtbij huis. We experimenteren daarom met de inzet van praktijkondersteuners GGZ-Jeugd bij huisartsen. In januari 2020 is gestart met een pilot “Praktijkondersteuner Huisarts (POH) GGZ-Jeugd” in huisartsenpraktijk het Doktershuis. De pilot “POH GGZ-Jeugd” heeft als doel de samenwerking tussen de huisartsen, de wijkteams en de jeugdgezondheidszorg te verbeteren, het bieden van lichtere, snelle en gerichte jeugdhulp dichtbij en het gerichter doorverwijzen naar specialistische jeugdhulp. Dit wordt gedaan door middel van de inzet van 2 psychologen die kennis en expertise hebben op het gebied van jeugdhulp. De pilot “POH GGZ-Jeugd” duurt tot eind 2021. In het vierde kwartaal 2021 wordt de eindevaluatie van de pilot gedaan. Er wordt een besluit genomen over het vervolg pilot “POH GGZ-Jeugd”. 6. Pilot Welzijn op Recept ‘Welzijn op Recept’ is een voorbeeld van hoe de integrale samenwerking tussen huisartsen en welzijn vorm kan krijgen.

Met pilot ‘Welzijn op Recept’ willen wij inzetten op het verminderen van de behoefte aan medische en/of psychologische behandeling / zorg waarbij wij streven naar het verbeteren van de gezondheid en het welzijn van de inwoners in Ridderkerk. Wat willen we bereiken? - Meer aandacht voor de veerkracht, eigen regie en het aanpassingsvermogen van de mens en niet op de beperkingen, ziekte of hulpvraag zelf (Positieve Gezondheid). - Mensen met psychosociale problematiek helpen door deel te nemen aan welzijnsactiviteiten in plaats van het verwijzen naar de zwaardere / medische zorg. - Sociale netwerkversterking en/of zingeving voor de mensen met relatief weinig sociale steun en daardoor eenzaamheid te verminderen. - Versterking van de samenwerking tussen huisartsen en Stichting Facet Ridderkerk. In 2021 wordt het concept pilot ‘Welzijn op Recept’ met onze maatschappelijke partners uitgewerkt.

Integrale Aanpak Verslavingen23 Aanpak Verslavingen vervangt het huidige “Actieplan voorkomen en bestrijden alcohol/drugsgebruik 2016-2019” die al twee keer verlengd is. Gamen en social media worden geïntegreerd in de Aanpak Verslavingen. We kijken integraal naar deze gezondheidsproblematieken. Veel mensen weten al dat alcohol en drugsgebruik en verslaving op social media niet goed zijn maar “weten is nog geen doen”. Verslavingen worden soms veroorzaakt door andere problematieken zoals druk op het dagelijkse leven, depressie, eenzaamheid enz.

Met het Actieplan voorkomen en bestrijden alcohol-/drugsgebruik 2016-2019 is / wordt ingezet op “Preventie, bewustwording en signalering” en “Regelgeving en handhaving”. Interventies op het gebied van “Regelgeving en handhaving” zijn al goed geborgd in het gemeentelijk beleid. Bijvoorbeeld in de handhavingsarrangement Horeca zijn de acties, regels en eventuele sancties beschreven. Er wordt ingezet op leeftijdscontroles, controle schenken onder de 18 etc.

We willen dat problematisch alcoholgebruik onder volwassenen en dat alcoholgebruik onder de 18 jaar verkleind wordt. We hanteren Positieve Gezondheid in onze aanpak. Dit houdt in dat we kijken wat mensen belangrijk vinden bij gezondheid en wat de mensen zelf kunnen. Er wordt daarnaast hulp / begeleiding geboden aan diegene die dat nodig hebben door in te zetten op bewustzijnsverhoging, gezonde keuzes en het doenvermogen van de mensen. 1. Alcohol en drugspreventie: -

Er worden al gastlessen over alcohol- en drugspreventie verzorgd op alle middelbare scholen in Ridderkerk door stichting Chris en Voorkom. Bij deze gastlessen wordt een ervaringsdeskundige ingezet. Alle scholen hebben aangegeven zeer tevreden te zijn over deze gastlessen en gaan hier graag mee door. We vinden het belangrijk dat alle leerlingen de juiste informatie krijgen over alcohol-en drugsverslavingen. Zoals in de bijeenkomst werd aangegeven, wordt er meer afstemming gezocht met de lokale partijen om het aanbod te versteken. Verder wordt ingezet op doorontwikkeling van hybride onderwijs, zodat jongeren ook in een online omgeving lessen kunnen volgen in de coronatijd.

Op het Farelcollege is een pilot Gezondheidscoach gestart. In deze pilot is een gezondheidscoach tot de zomervakantie 2021 aanwezig op school voor gemiddeld drie uur per week. Dan wordt de pilot geëvalueerd. Met deze pilot wordt ingezet op onder andere: a) vragen beantwoorden van leerlingen over alcohol, roken, drugs, gamen (deze leerlingen behoeven geen hulpverlening); b) vragen beantwoorden van docenten over alcohol, roken, drugs en gamen; c) hulpverleningstrajecten met jongeren uitvoeren; d) op aanvraag aansluiten bij het zorgadviesteam (ZAT).

In de bestaande interventies wordt meer aandacht besteed aan educatie / voorlichting voor jongeren hoe om te gaan met groepsdruk en het bieden van weerstand aan verleidingen. We richten ons tevens op educatie / voorlichtingen voor ouders en de leefomgeving om te leren hoe preventief om te gaan met gebruik van alcohol en drugs, social media en sexting. Hierdoor krijgen ouders / opvoeders kennis en inzicht over de (be)leefwereld van de jongeren. Ouders zijn een belangrijke rolmodel en voorbeeld voor hun kinderen. ‘Zien drinken, doet drinken’. Er wordt op laagdrempelige wijze voorlichting gegeven aan volwassenen over hulp bij het stoppen of minderen met gebruik van alcohol of drugs, door bijvoorbeeld interviews / artikels in de Schakel of een (tijdelijke) speciale button op de gemeentelijke website. Inzet ambulant hulp op straat over deze thema’s wordt voorgezet door Stichting Facet Ridderkerk. Er zijn positieve ervaringen met een pilot van Stichting Facet Ridderkerk waarin jongeren met VR-bril kunnen ervaren hoe het is om dronken te zijn. Ze zien dan dat je vaak niet veel meer kan en kwetsbaar bent. Deze inzet wordt voorgezet. Verslavingen, mentale druk en sport gaan niet samen. In de (nog ontwikkelen) Nota Gezonde Leefstijl wordt daaraan aandacht besteed. Interventies op het gebied van “Regelgeving en handhaving” zijn al goed geborgd in het gemeentelijk beleid.

Bijvoorbeeld in de handhavingsarrangement Horeca zijn de acties,

regels en eventuele sancties beschreven. Er wordt ingezet op leeftijdscontroles, controle schenken onder de 18. 2. Gamen, social media en schermgebruik -

Over het algemeen is er al veel aanbod voor kinderen en jongeren in Ridderkerk om problematisch gamen, social media en schermgebruik te verkleinen. Er wordt bijvoorbeeld ingezet op talentontwikkeling (sport en cultuur) door Stichting Facet Ridderkerk. Ook worden er “mediawijsheid” en educatieve workshops gericht op gamen georganiseerd door stichting Chris en Voorkom. De Bibliotheek AanZet organiseert activiteiten voor kinderen en jongeren zoals Hip hop in je bieb de Maakplaats Ridderkerk waar jongeren creatief kunnen zijn met hun handen en activiteiten rondom het voeren van debat in verkiezingstijd. Volgens het CJG vinden jongeren en kinderen Geocaching een leuk spel om buiten te doen en stimuleert het ze om naar buiten te gaan. Het streven is om dit meer onder de aandacht te brengen bij jongeren in de buitenspeelcampagne die VET GEZOND en Buurtlab in 2020 zijn gestart. Nu richten ze zich voornamelijk op kinderen, maar dit wordt uitgebreid naar de doelgroep jongeren. In de bijeenkomst 11 maart is aangegeven dat ouders niet altijd in de gelegenheid zijn om kinderen naar buitenschoolse activiteiten te brengen. Denk aan: gebrek aan vervoer, druk leven, groot gezin. Brede school kan hierin helpen, door de activiteiten aansluitend aan school te organiseren. Stichting Facet Ridderkerk faciliteert dit, voor zover mogelijk is, door vervoer te organiseren.

Een goed voorbeeld is het project ANWB AutoMaatje. Er wordt onderzocht of in de gastlessen op scholen er ook aandacht kan komen voor verslaving op social media, gamen en schermgebruik. Ook wordt gekeken of de Gezondheidscoach hier meer aandacht aan kan besteden. Ondanks dat social media verslavend kan werken voor jongeren, is het ook een goed medium om jongeren te bereiken. Daarom gebruiken sommige organisaties, zoals Stichting Facet Ridderkerk, social media juist in om meer aandacht te krijgen voor de verschillende activiteiten om jongeren te activeren om mee te doen. In aansluiting op het bovenstaande kan de school een belangrijke rol spelen. Zij kunnen voor- en nadelen van social media beter onder de aandacht brengen. Advies is om vooral in te zetten op voorlichting hoe jongeren om kunnen gaan met social media, de zogenaamde positieve bejegening. Tevens zijn er kansen om jongeren zelf hierbij te betrekken om de aanpak tegen verslavingen (gamen, social media en schermgebruik) te versterken. Er wordt meer voorlichting gegeven aan ouders over hoe om te gaan met deze problematiek bij hun kinderen. Ouders zijn zelf een belangrijk rolmodel voor hun kinderen. ‘Zien gamen, op smartphone zitten, doet gamen, op smartphone zitten’. Scholen, Stichting Facet Ridderkerk en het CJG zijn belangrijke partners om deze voorlichting te geven aan gezinnen.

We streven ernaar om zo snel mogelijk reguliere activiteiten te organiseren voor kinderen/jongeren wanneer de lockdown en de coronacrisis voorbij is en mensen elkaar weer kunnen ontmoeten in een groep.

3. Aanbod op landelijk en regionaal niveau Binnen de regio zijn specialistische instellingen voor verslavingszorg aanwezig, zoals Antes (voorheen onder meer Bouman GGZ) en De Hoop GGZ. Deze instellingen bieden onder andere ambulante en klinische zorg, lotgenotencontact, inloophuizen en zelfhulpgroepen voor mensen

met alcohol en/of drugsverslavingen, gokverslavingen, gamen verslavingen seksverslavingen, roken etc. Alcohol verslaafden kunnen voor lotgenotencontact ook terecht bij de Anonieme Alcoholisten. Daarnaast neemt het aantal fora en online behandelingen toe. Ook zelfhulpprogramma’s op internet zijn steeds succesvoller.

Gehoorschade Er wordt ingezet op het voorkomen van gehoorproblemen door bewustwording te creëren onder jongeren. We sterven ernaar het aantal jongeren met gehoorproblemen te verlagen. - We gaan via een campagne bewustwording creëren onder onze inwoners. Deze campagne is specifiek gericht op jongeren. - We stimuleren het veilig omgaan met geluid in het uitgaansleven door bijvoorbeeld gratis partypluggen uit te delen onder jongeren.

6. Gezondheid in de fysieke en sociale omgeving 6.1.

Inleiding

Het is belangrijk is om alle Ridderkerkers gezond op te laten groeien. Omgevingsfactoren hebben invloed op de gezondheid, zowel de fysieke als sociale leefomgeving. De gemeente draagt via het ruimtelijk beleid bij aan o.a. het verbeteren van lucht- en geluidkwaliteit, afvalbeheer en stimuleren fietsgebruik. Ook heeft de gemeente oog voor het belang van voldoende groen en mogelijkheden tot bewegen in de openbare ruimte. In de volgende tabellen wordt de relatie weergegeven met andere (bestaande) beleidsnota’s in het fysieke domein. Gezondheid een vast onderdeel van de belangenafweging in ruimtelijk beleid. Omgevingswet24 De Omgevingswet staat voor een goede balans tussen het gebruiken en beschermen van de fysieke leefomgeving. We hebben in Nederland 26 wetten die te maken hebben met die leefomgeving. Dit maakt het niet overzichtelijk. Het Rijk heeft daarom besloten de regelgeving terug te brengen naar 1 wet: de Omgevingswet. De Omgevingswet gaat naar verwachting in 2022 in werking. In de Omgevingswet wordt aandacht besteed aan hoe we zo veilig en gezond de omgeving kunnen gebruiken. Voor meer informatie over deze ontwikkelingen kunt u de gemeentewebsite bezoeken. https://www.ridderkerk.nl/omgevingswet Omgevingsvisie Ridderkerk 2035 De gemeente is al begonnen met de voorbereidingen van de invoering van de Omgevingswet. In 2018 is een Omgevingsvisie opgesteld.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://raad.ridderkerk.nl/api/v1/meetings/764/documents/29045