Bijlage 9 - RIGO Rapport juni 2024 (30982612.1).pdf

Tenslotte versterkt het actuele aanbod het beeld van schaarste op de koopwoningmarkt, met name in de betaalbare prijsklassen is er weinig aanbod. Slechts circa 10 procent van de woningen heeft een vraagprijs heeft van € 250.000 of minder. Ruim 60 procent van het actuele aanbod is bovendien buiten bereik van de hoogste middeninkomens.

Rapport Schaarste in Ridderkerk

36

6

Vitale beroepen

In dit hoofdstuk onderzoeken we in welke mate er sprake is van schaarste aan inwoners met vitale beroepen en woningen voor deze beroepsgroepen in de regio Rotterdam. Voor de gemeente Ridderkerk onderzoeken we de schaarste aan personeel in het Onderwijs, de Zorg en bij Politie en in Veiligheid, zoals defensie. Vitale beroepen Bij de wijziging in de Huisvestingswet 2014 is er ruimte gekomen extra voorrang te geven aan woningzoekenden met vitale beroepen. Wat deze beroepen zijn, mag de gemeente zelf bepalen, mits er een onderbouwing van de schaarste aan (woningen voor) deze beroepen is. Vitale beroepsgroepen worden afgebakend bij woningzoekenden met vitale beroepen die een woning zoeken in het betaalbare segment. In andere woorden we gaan er bijvoorbeeld vanuit dat artsen hun weg op de woningmarkt zelf kunnen vinden. Daarom maken we een selectie van vitale beroepen in de sectoren Onderwijs, Zorg en Openbaar bestuur en veiligheid aan de hand van beroepsniveaus (ISCO) en op basis van een inschatting van het startsalaris van verschillende beroepsklassen. Een deel van de gespecialiseerde (ISCO4) beroepen sluiten we om deze reden uit. Daarnaast hanteren we een inschatting van het startsalaris om een uiteindelijke selectie van beroepsklassen te maken. In bijlage 3 is een uitgebreide toelichting opgenomen. We analyseren de schaarste van de volgende selectie van beroepsklassen: 1. a. b.

c. d. e. 2. a. b. c. d. 3. a. b. c. d. e. f. g. h. i.

Pedagogische beroepen Docenten beroepsgerichte vakken Secundair onderwijs Docenten algemene vakken Secundair onderwijs Docenten Basisonderwijs Leidsters kinderopvang Onderwijsassistenten. Openbaar bestuur, veiligheid en justitie Beveiligingspersoneel (BOA) Politie Brandweer Militaire beroepen (ISCO 1/2/3). Zorg en welzijn beroepen Verpleegkundigen Medisch praktijkassistenten Verzorgenden Apothekerassistenten Laboranten Sociaal werkers, woonbegeleiders Fysiotherapeuten Maatschappelijk werkers Gespecialiseerde verpleegkundigen

We gaan in dit hoofdstuk in op verschillende bronnen om een zo ’n compleet mogelijk beeld van de mate van krapte in de aangewezen sectore n in de regio Rotterdam te krijgen. Allereerst verzamelen we informatie over het landelijke personeelstekort. Vervolgens gaan we in op de situatie op de regionale arbeidsmarkt. De gemeente

Rapport Schaarste in Ridderkerk

37

Ridderkerk behoort tot de arbeidsmarktregio Rijnmond 10. Op gemeenteniveau zijn weinig gegevens over de arbeidsmarkt beschikbaar. De arbeidsmarkt functioneert in grote mate regionaal. Waar mogelijk schetsen we een beeld van de situatie op gemeenteniveau.

6.1

Landelijk tekort

Sinds de Coronapandemie, eind 2021, zijn de personeel stekorten geregeld in het nieuws. Het vierde kwartaal van 2021 markeert het punt waarop de spanning op de arbeidsmarkt zichtbaar werd: er waren voor het eerst sinds jaren meer vacatures dan werklozen 11.

Figuur 6-1 Spanningsindicator arbeidsmarkt. Bron: CBS, 2024

Het aantal openstaande vacatures is een goede graadmeter van krapte. Dit zijn de vacatures die open zijn blijven staan in een periode na aftrek van de gevulde vacatures. Dit aantal nam jaarlijks steeds verder toe in alle sectoren. In de periode 2020 en de eerste helft van 2021 is sprake van een dip in het aantal openstaande vacatures. Daarna nam dit aantal in Nederland wederom enorm toe. Een piek volgde in het eerste kwartaal van 2022.

6.2

Vitale beroepen

Deze toegenomen krapte doet zich in alle sectoren op de arbeidsmarkt voor. In een aantal sectoren is het personeelstekort in Nederland het grootst, zoals in de horeca, de zakelijke dienstverlening en in transport. Maar ook bij vitale beroepsgroepen,

10 Tot deze regio behoren, in aanvulling op de gemeenten uit regio Rotterdam de gemeenten

Goeree-Overflakkee, Hoeksche Waard en Zuidplas, terwijl Lansingerland er juist buiten valt (die hoort bij arbeidsmarktregio Zuid-Holland centraal). 11 CBS (2024) Spanning op de arbeidsmarkt blijft even hoog.

Rapport Schaarste in Ridderkerk

38

zoals in de zorg, het onderwijs en bij de politie leiden personeelstekorten tot problemen. Figuur 6-2 Personeelstekort in het nieuws tussen 2022 en 2024. Bron: NOS; RTL Nieuws

Bij de politie is vooral in de grote steden sprake van onderbezetting en personeelstekort: 5,7 procent onderbezetting in Amsterdam en 5,1 procent onderbezetting in Rotterdam ten opzichte van de totale werkgelegenheid en tekorten van 383 agenten in Den Haag en 250 agenten in Utrecht. In het onderwijs is sprake van grotere krapte. Volgens de Onderwijsraad was er in 2022 voor leraren in het primair onderwijs een tekort van bijna 10.000 fte ( ongeveer 9,5 procent van de totale werkgelegenheid 12). In het voortgezet onderwijs is bijna twee derde van de vacatures moeilijk vervulbaar en is er een tekort van 3.800 fte. Daarbinnen is er veel sprake van verborgen tekorten: gaten worden opgevuld met onbevoegde of ingehuurd krachten, maar het tekort wordt niet structureel opgelost. In de steden Rotterdam, Amsterdam, Den Haag, Utrecht en Almere zijn de tekorten het grootst. In de G5 is het totale tekort in het primair onderwijs 15,2 procent van de werkgelegenheid, in de rest van Nederland is dit 8,5 procent. In de gebieden rond de grote steden is het tekort ook hoger dan gemiddeld. Ook in de zorg zijn de openstaande vacatures alleen maar toegenomen en in sommige beroepsgroepen zelfs bijna verdubbeld sinds 2018. De krapte is het grootst in de verpleging, verzorging en thuiszorg. Naar verwachting is er in 2032 een tekort van 137.000 zorgmedewerkers.

Ook speelt met name in de zorg en het onderwijs de uitstroom van personeel een rol in de toenemende tekorten, bijvoorbeeld vanwege de hoge werkdruk 13. Van de nieuwe zorgmedewerkers heeft 40 procent de zorg na twee jaar alweer verlaten. Andere groepen die kampen met grote tekorten zijn in de kinderopvang en bij de brandweer. Vanwege een dreigend tekort aan brandweerlieden, is de Veiligheidsregio

12 Onderwijsraad (2023) Schaarste schuurt 13 Een Vandaag (2023) Waar is iedereen gebleven? En andere vragen over blijvende

personeelstekorten beantwoord. Rapport Schaarste in Ridderkerk

39

Rotterdam een campagne gestart om vrijwilligers te zoeken. Het zou g aan om tientallen brandweerlieden die het korps moeten versterken. 14 Kijken we wederom naar de trend van het aantal openstaande vacatures in de sectoren onderwijs en kinderopvang, gemeentelijke overheid (waaronder veiligheid) en politie, en in verschillende delen van de zorg in Nederland (Figuur 6-3 en Figuur 6-4) dan zien we in alle gevallen een stijgende trend sinds 2018. Met name in het onderwijs, waar eind 2022 ruim 13.000 vacatures openstonden, en in verpleging, verzorging en thuiszorg, waar het om ruim 18.000 openstaande vacatures ging. Figuur 6-3 Openstaande vacatures in Nederland in Onderwijs en Veiligheid. Bron: CBS, 2024; bewerking RIGO.

Figuur 6-4 Openstaande vacatures in Nederland in Zorg en Welzijn. Bron: CBS, 2024; bewerking RIGO.

14 Rijnmond (2021) Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid zoekt opnieuw vrijwilligers voor

brandweer, maar eisen zijn hoog Rapport Schaarste in Ridderkerk

40

6.3

Lokale arbeidsmarkt

Lokaal en regionaal zijn er wel verschillen in de situatie op de arbeidsmarkt en de mate van krapte. In deze paragraaf zoomen we in op de arbeidsmarkt in de Provincie Zuid-Holland, Arbeidsmarktregio en waar mogelijk de gemeente. In Zuid-Holland is het aantal openstaande vacatures al jaren het hoogst in vergelijking met andere provincies. Dat betekent dat er sprake is van een gespannen arbeidsmarkt. In het vierde kwartaal van 2023 is er sprake v an 104 vacatures per 100 werkelozen 15. In de arbeidsmarktregio Rijnmond is het aantal openstaande vacatures tevens toegenomen sinds begin 2021. Aan het einde van het vierde kwartaal van 2023 waren er circa 28.050 openstaande vacatures. Na de arbeidsmarktregio’s GrootAmsterdam en Midden-Utrecht, is het de regio met de meeste openstaande vacatures. De gemiddelde spanningswaarde is 3,01 in het vierde kwartaal van 2023. De arbeidsmarkt is iets minder krap dan een jaar eerder. De krapte in Rijnmon d ligt ook iets lager dan het gemiddelde in Nederland. Toch wordt de arbeidsmarkt in de regio als ‘krap’ getypeerd door het UWV 16. De meeste vacatures in de arbeidsmarktregio Rijnmond staan open in de sectoren detailhandel, welzijn, groothandel en zakelijke dienstverlening 17.

Het aantal vacatures is sterk gestegen in de sectoren: specialistische zakelijke dienstverlening (+28%), energie (+25%), onderwijs (ondersteunend +20%), bouw (+20%) en metaalindustrie (+16%). Het aantal openstaande vacatures in de detail handel, horeca, dienstverlening, voedingsmiddelenindustrie en ICT zijn juist meer dan 10 procent gedaald. In de volgende paragraaf onderzoeken we in op de spanning in de verschillende vitale sectoren en beroepsgroepen in de arbeidsmarktregio Rijnmond.

6.4

Vitale beroepen in de regio

Om een beeld te krijgen van de mate van krapte bij de vitale beroepen in de arbeidsmarktregio Rijnmond bekijken we twee indicatoren van het UWV per beroepsklasse. De eerder beschreven spanningsindicator en de openstaande vacatures voor verschillende beroepsgroepen. In het kader hieronder worden deze indicatoren nader toegelicht. Waar mogelijk worden deze aangevuld met verdiepende gegevens over een beroepsgroep of sector.

UWV Krapte indicatoren Om specifieker naar de krapte op de arbeidsmarkt te kijken gebruiken we gegevens van het UWV18. Specifiek kijken we naar twee indicatoren, namelijk de spanningsindicator en naar het aantal vacatures. Spanningsindicator

15 CBS (2024) Dashboard Arbeidsmarkt 16 UWV (2024) Dashboard Spanningsindicator 17 Rijnmond InZicht (2024) Monitor Rijnmond Werkt Door 18 UWV (2024) Arbeidsmarktdashboards: Vacaturemarkt; Spanningsindicator.

Rapport Schaarste in Ridderkerk

41

De spanningsindicator laat zien hoe groot de druk is op de arbeidsmarkt. Hoe hoger het getal, hoe hoger de spanning op de arbeidsmarkt voor werkgevers. De volgende typeringen gelden:     

zeer ruim: 0,06 tot 0,25; ruim: 0,25 tot 0,67; gemiddeld: 0,67 tot 1,50; krap: 1,50 tot 4,00; zeer krap: 4,00 tot en met 16,00.

Vacatures  Openstaande vacatures: het totaal aantal geschatte vacatures dat open staat aan het eind van een kwartaal (afgerond op 50-tallen).

Onderwijs In de arbeidsregio Rijnmond (minus Rotterdam) wordt gesproken van een tekort aan leraren in het voortgezet onderwijs en schoolleiders van 6,9 procent ten opzichte van de werkgelegenheid. In het basisonderwijs gaat het zelfs om 13,6 procent ten opzichte van de werkgelegenheid.

Voor docenten in het voortgezet onderwijs, in het basisonderwijs en in de kinderopvang is het aantal openstaande vacatures toegenomen ten opzichte van het derde kwartaal van 2021. In de beroepsgroepen in de kinderopvang en onderwijsassistenten is het aantal openstaande vacatures het hoogst (zie Figuur 6-5 ). Figuur 6-5 Aantal openstaande vacatures per kwartaal naar beroepsgroep. Bron: UWV, 2024; bewerking RIGO.

Samengevat, is in het onderwijs de arbeidsmarkt in de arbeidsregio Rijnmond met name zeer krap voor docenten in het basisonderwijs en (in iets mindere mate) voor docenten in het voortgezet onderwijs die algemene vakken geven. Wanneer de spanningsindicator boven 1,5 uitkomt, is er s prake van een krappe arbeidsmarkt, dus ook voor de andere twee beroepsgroepen is de arbeidsmarkt krap te noemen ( Figuur 6-6).

Rapport Schaarste in Ridderkerk

42

Figuur 6-6 Spanningsindicator UWV voor pedagogische beroepen. Bron: UWV, 2024; bewerking RIGO.

Politie en veiligheid Bij de politie worden andere regionale eenheden gehanteerd, die ook effect hebben op de arbeidsmarkt in de regio Rijnmond. De gemeente Ridderkerk valt in de regionale eenheid Rotterdam 19. In de politieregio Rotterdam geldt een tekort van 304 fte, waarvan 84 fte bij de regionale recherche en 220 fte bij de basisteams en districtsrecherche 20. Op basis van gegevens van het UWV is geen goed zicht te krijgen op de situatie bij defensie. Wel blijkt er ook in grote mate sprake te zijn van tekorten aan beveiligingspersoneel en in mindere mate bij politie en de brandweer ( Figuur 6-7 en Figuur 6-8). Al blijven het aantal openstaande vacatures min of meer gelijk in de beveiliging en bij de politie en brandweer in de regio Rijnmond, de arbeidsmarkt wordt voor deze beroepsgroepen als ‘krap’ getypeerd.

19 Alblasserdam, Albrandswaard, Barendrecht, Capelle aan den IJssel, Dordrecht, Goeree-

Overflakkee, Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam, Hendrik-Ido-Ambacht, Hoeksche Waard, Krimpen aan den IJssel, Lansingerland, Maassluis, Molenlanden, Nissewaard, Papendrecht, Ridderkerk, Rotterdam, Schiedam, Sliedrecht, Vijfheerenlanden, Vlaardingen, Voorne aan Zee, Zwijndrecht. 20 NOS (2023) Tekorten bij politie houden nog jaren langer aan dan gedacht.

Rapport Schaarste in Ridderkerk

43

Figuur 6-7 Aantal openstaande vacatures per kwartaal naar beroepsgroep politie en veiligheid. Bron: UWV, 2024; bewerking RIGO.

Figuur 6-8 Spanningsindicator UWV voor politie en veiligheid. Bron: UWV, 2024; bewerking RIGO.

Zorg In het eerste kwartaal van 2023 werkten 91.200 medewerkers in zorg en welzijn in regio Rotterdam-Rijnmond, dit is een toename van 2 procent ten opzichte van 2022. Toch is sprake van een tekort in deze sector in de regio Rijnmond volgens het prognosetabel arbeidstekort in de zorg en welzijn sector ( Tabel 6-1). Met name in de branches verpleging en verzorging en de gehandicaptenzorg zijn er grote personeelstekorten in de regio Rijnmond

Rapport Schaarste in Ridderkerk

44

Tabel 6-1 Arbeidsmarkttekort naar sector in Rijnmond. Bron: Prognosemodel Zorg en Welzijn. Bron: ABF, 2023.

Werkplek Universitair medische centra Ziekenhuizen en overige medisch specialistische zorg Geestelijke gezondheidszorg Huisartsen en gezondheidscentra Verpleging en verzorging Thuiszorg Gehandicaptenzorg Jeugdzorg Sociaal werk Kinderopvang Overige zorg en welzijn

Personen tekort in 2023 200 200 300 100 700 200 400 100 200 400 300

Wanneer we specifiek inzoomen op de gedefinieerde vitale beroepsgroepen in de zorg, dan is er veel vraag naar verzorgenden en sociaal werkers en woonbegeleiders. Het aantal openstaande vacatures per kwartaal zijn het hoogst voor verzorgenden, sociaal werkers en woonbegeleiders en gespecialiseerd verpleegkundigen. Voor apotheekassistenten en laboranten zijn er weinig openstaande vacatures in de regio Rijnmond ( Figuur 6-9). Figuur 6-9 Aantal openstaande vacatures per kwartaal voor zorg en welzijn beroepen. Bron: UWV, 2024; bewerking RIGO.

De bestaande tekorten zijn vooral bij een aantal beroepsgroepen te vinden. Van de beroepsgroepen in Figuur 6-10 zijn alleen verzorgenden, apotheekassistenten, sociaal werkers en woonbegeleiders en maatschappelijk werkers krap. De rest van de beroepen zijn zeer krap. Enkel voor verpleegkundigen en Laboranten is de krapte afgenomen de afgelopen jaren. Gespecialiseerd verpleegkundigen zijn alle jaren aan de bovengrens van de krapte (16). Rapport Schaarste in Ridderkerk

45

Figuur 6-10 Spanningsindicator UWV voor zorg en welzijn beroepen. Bron: UWV, 2024; bewerking RIGO.

Gemeente Op gemeenteniveau biedt het platform Arbeidsmarkt In Zicht, een samenwerking tussen Provincies en regio’s, cijfers over het aantal online vacatures naar beroepsklasse en -niveau. In de gemeente Ridderkerk is in het vierde kwartaal van 2023 de meeste vraag naar personeel in de technische, bedrijfseconomische en administratieve en commerciële beroepen. Op ISCO 1 en 2-niveau valt voornamelijk de dienstverlenende sector op. In de zorg gaat het om ongeveer 80 vacatures, waarvan ruim de helft gericht op beroepsniveaus 2 en 3.

Figuur 6-11 Online openstaande vacatures naar beroepsklasse en -niveau in Q42023 in de gemeente Ridderkerk. Bron: ArbeidsmarktInZicht, 2024

Rapport Schaarste in Ridderkerk

46

6.5

Schaarste aan woningen voor vitale beroepsgroepen

In deze paragraaf maken we een koppeling met de woningmarkt in de gemeen te Ridderkerk. Hoeveel kunnen de vitale beroepsgroepen betalen voor een woning? Daarvoor gebruiken we een indicatie voor het (fulltime) bruto maandsalaris van een startende en een ervaren professional in de geselecteerde beroepsgroepen. Een tabel en toelichting is opgenomen in bijlage 3. Op basis van deze indicatie kan een inschatting worden gemaakt of zij in aanmerking komen voor een sociale huurwoningen, een particuliere huurwoning potentieel betaal is en/of een koopwoning financieel bereikbaar is. Een kanttekening is dat de mogelijkheden van personen werkzaam in een vitale beroepsgroep sterk samenhangen met de huishoudenssamenstelling (eenverdiener of tweeverdieners), hoeveel werkervaring zij hebben, of zij fulltime of parttime werken, in welke regio ze werken en, specifiek in de koopsector, hoeveel eigen spaargeld zij mee kunnen brengen. De zorgsector staat er bijvoorbeeld om bekend dat er veel parttime wordt gewerkt. Deze (fulltime) inkomensindicaties zouden dus een overschatting kunnen zijn van de mogelijkheden voor deze beroepsgroepen in de praktijk. Onderwijs In het onderwijs zijn met name medewerkers van de kinderopvang, onderwijsassistenten en startende leraren in het basis en voorgezet onderwijs afhankelijk van de sociale huursector.

Met de indicat ieve inkomens komen zij niet in aanmerking voor middenhuur. Daarnaast zijn hun mogelijkheden in de koopsector zeer gering. Voor meer ervaren docenten zijn er meer mogelijkheden in de vrije huur en koopsector.

Figuur 6-12 Toegankelijkheid sociale huursector beroepsgroepen onderwijs.

Rapport Schaarste in Ridderkerk

47

Figuur 6-13 Toegankelijkheid particuliere/vrije huursector beroepsgroepen onderwijs.

Figuur 6-14 Toegankelijkheid koopsector beroepsgroepen onderwijs.

Politie en veiligheid Voor beroepsgroepen bij politie en in veiligheid is tevens een groot deel op de sociale huursector aangewezen. Dat geldt voor zowel startende en ervaren beveiligers, brandweerlieden en agenten. De vrije huursector en koopsector zijn met de indicatieve inkomens moeilijk toegankelijk. Voor militairen geldt dat de inkomens zeer uiteenlopen, dus voor deze beroepsgroep is het lastig een inschatting te maken van hun mogelijkheden op de woningmarkt.

Rapport Schaarste in Ridderkerk

48

Figuur 6-15 Toegankelijkheid sociale huursector beroepsgroepen openbaar bestuur en veiligheid.

Figuur 6-16 Toegankelijkheid particuliere/vrije huursector beroepsgroepen openbaar bestuur en veiligheid.

Figuur 6-17 Toegankelijkheid koopsector beroepsgroepen openbaar bestuur en veiligheid

Rapport Schaarste in Ridderkerk

49

Zorg en welzijn Tenslotte hebben we de tekorten van negen beroepsgroepen onderzocht in de sector zorg en welzijn. Een groot deel van hen valt binnen de primaire en secundaire doelgroepen. Dat geldt met name voor startende professionals in de zorg en ook de meer ervaren apothekersassistenten, medisch praktijkassistenten, sociaal werkers en woonbegeleiders en verzorgenden. Ervaren fysiotherapeuten, laboranten, maatschappelijk werkers en verpleegkundigen hebben meer mogelijkheden in de vrije huursector. Echter, de koopsector is ook voor eenverdieners met deze vitale beroepen beperkt toegankelijk. Figuur 6-18 Toegankelijkheid sociale huursector beroepsgroepen zorg en welzijn.

Figuur 6-19 Toegankelijkheid particuliere/vrije huursector beroepsgroepen zorg en welzijn.

Rapport Schaarste in Ridderkerk

50

Figuur 6-20 Toegankelijkheid koopsector beroepsgroepen zorg en welzijn.

6.6

Samenvattend

Er is duidelijk sprake van schaarste in het onderwijs en in de zorg. Regionaal is er een ‘zeer krappe’ arbeidsmarkt in het basisonderwijs, en in de zorg in de vraag naar (gespecialiseerd) verpleegkundigen, laboranten, fysiotherapeuten en praktijkassistenten. Er is minder zicht op person eelstekorten en krapte bij de politie, brandweer en defensie. Dat heeft zeer waarschijnlijk ook te maken met het sterke regionale karakter van deze sectoren. Wanneer je kijkt naar de toegankelijkheid van de woningmarkt voor verschillende beroepsgroepen in het onderwijs en in de zorg, dan zijn vooral startende (eenverdieners) het meest gebaat bij voorrangverlening in de sociale huursector, zoals startende onderwijzers en verpleegkundigen, want voor de vrije huursector en koopsector zullen de mogelijkheden zeer gering zijn. Hetzelfde geldt voor startende en ervaren professionals in de kinderopvang, praktijk en apotheekassistenten, sociaal werkers en verzorgenden. Voor deze beroepsgroepen is de arbeidsmarkt ook ‘krap’ getypeerd. Voor meer ervaren onderwijzers en, in mindere mate, verpleegkundigen is de koopsector potentieel beter financieel bereikbaar. Zij zouden dus eventueel geholpen zijn met voorrangverlening in de betaalbare koopsector.

Rapport Schaarste in Ridderkerk

51

7

Verhuizingen binnen de gemeente

Een tekort aan woningen kan het zoekgedrag van woningzoekenden beïnvloeden. Woningzoekenden zoeken vaak lokaal, maar mogelijk kijken meer woningzoekenden verder dan de eigen gemeente om hun kansen te verhogen. In dit hoofdstuk nemen we de mutaties in de sociale huursector en de koopsector onder de loep en onderzoeken de mate waarin nieuwe inwoners vanuit de eigen gemeente verhuizen of van elders uit de regio of van buiten de regio komen.

7.1

Sociale huursector

In onderstaande tabel (Tabel 7-1Fout! Verwijzingsbron niet gevonden.) zijn de verhuisbewegingen binnen de sociale corporatiehuur in de regio Rotterdam te zien voor het jaar 2022. De verhuisbewegingen van binnen naar buiten de regio Rotterdam zijn niet in de tabel weergegeven. Tabel 7-1 Aantal verhuizingen naar gemeente van vestiging en vertrek in 2022. Bron: Monitor woonruimtebemiddeling regio Rotterdam 2022.

In 2022 werd 47 procent van alle aangeboden woningen in Ridderkerk verhuurd aan een woningzoekende die al in deze gemeente woonde. Nieuwe huurders van buiten de eigen gemeente komen het vaakst uit Rotterdam (31 procent) of van buiten de regio (9 procent).

7.2

Koopsector

Eenzelfde beeld voor de koopsector kunnen we schetsen aan de hand van cijfers van het Kadaster (Figuur 7-1). In 2021 kwam 48 procent van de woningkopers uit Ridderkerk en nog eens 36 procent uit de regio Rotterdam. 16 procent kwam van buiten de regio Rotterdam. In 2022 en 2023 nam het aandeel woningkopers uit de eigen gemeente af tot 45 procent en kwam een groter deel van de woningkopers van buiten de regio Rotterdam (19 procent). Het aandeel woningkopers uit de regio bleef gelijk met 36 procent.

Rapport Schaarste in Ridderkerk

52

Figuur 7-1 Herkomst woningkopers in de periode 2021-2023 Bron: Kadaster, 2023; bewerking RIGO.

In Figuur 7-2 wordt onderscheid gemaakt tussen transacties tot en boven de middeldure koopprijsgrens 21 (€355.000, prijspeil 2022). Er is weinig verschil in de herkomst van de kopers tussen de prijscategorieën. Het percentage kopers van een woningen tot de middeldure koopgrens uit de eigen gemeente daalt licht tussen 2021 en 2023, maar is in de hele periode vergelijkbaar met het aandeel in de prijscategorie vanaf €355.000. Woningkopers van buiten de regio Rotterdam kopen relatief gezien vaker een woning met een prijsklasse boven deze middeldure koopprijsgrens.

Figuur 7-2: Herkomst woningkopers in de periode 2021-2023 naar prijsklasse. Bron: Kadaster, 2023; bewerking RIGO.

21 Middeldure koopprijsgrens. In 2024 is deze bijgesteld naar €390.000.

Rapport Schaarste in Ridderkerk

53

In totaal betrof ongeveer 60 procent van de transacties woningen tot de middeldure koopprijsgrens. Van de overige 40 procent lag de transactiepr ijs boven de middeldure koopprijsgrens.

Rapport Schaarste in Ridderkerk

54

7.3

Samenvattend

In de sociale huursector komt bijna de helft van de nieuwe huurders (47 procent) uit Ridderkerk. Het overige grote deel komt uit de regio Rotterdam, met name uit de gemeente Rotterdam. Ongeveer 10 procent komt van buiten de regio. In de koopsector komt een vergelijkbaar aandeel van de kopers uit de regio Rotterdam en tevens 47 procent uit de gemeente Ridderkerk zelf. Er is een lichte afname te zien in het aandeel kopers uit de eigen gemeente. Er zijn geen grote verschillen waarneembaar in de herkomst van kopers in de prijscategorieën tot en vanaf de middeldure koopprijsgrens.

Rapport Schaarste in Ridderkerk

55

8

Conclusie

In deze rapportage hebben we onderzocht in welk deel van de woningvoorraad in de gemeente Ridderkerk sprake is van schaarste. Het onderzoek naar schaarste dient als onderbouwing van de huisvestingsverordening die sturing mogelijk maakt in woonruimteverdeling. Op basis van dit onderzoek kan geconcludeerd worden dat een aanzienlijk deel van de woningvoorraad in de gemeente Ridderkerk als schaars kan worden bestempeld. Allereerst is er krapte in de sociale huursector. Het aanbod in het middenhuursegment is bijna niet aanwezig. Bovendien zorgen hoge prijzen in de koopsector ervoor dat huishoudens met een lager- of middeninkomen slechts een beperkt deel van de koopwoningen potentieel kunnen betalen. Er is daarmee sprake van schaarste van betaalbare koopwoningen en negatieve verdringingseffecten, waarbij lagere inkomens te maken hebben met concurrentie van hoger e inkomens en starters te maken hebben met de concurrentie van doorstromers. Woningtekort en spanning op de woningmarkt De gemeente Ridderkerk heeft, net als een groot deel van Nederland, te maken met een woningtekort en de krapte is zichtbaar in alle dele n van de woningmarkt. Het woningtekort voor de woningmarktregio Rotterdam is voor 2022 door de Primosprognose van ABF Research geschat op ruim 36.500 woningen, wat neerkomt op 5,3 procent van de woningvoorraad.

Daarmee kampt deze woningmarktregio met het grootste woningtekort in Nederland. Er is een aanzienlijke behoefte aan meer woningen. Een analyse van vraag en aanbod op basis van Woononderzoek Nederland (WoON2021) laat een grote krapte zien voor zowel huur- als koopeengezinswoningen in de gemeente Ridderkerk. Er is vooral een grote krapte in de vrije huursector tot de middenhuurgrens en in de koopsector van. De krapte is tevens groot in de koopsector – vooral bij de koopwoningen tot de middeldure koopgrens. Op basis van actuele gegevens hebben we de verschillende marktsegmenten nader onderzocht. Sociale huursector De sociale huursector (verhuurd door woningcorporaties) is voor een deel van de woningzoekenden niet toegankelijk door de maximale -inkomensgrens. De afgelopen jaren (2019 tot en met 2022) is het aantal actief woningzoekenden in de sociale huursector hoog: ruim 19.896 woningzoekenden die jaarlijks reageren op aangeboden woningen in de gemeente en dit nam tot ruim 32.839 actief woningzoekenden in 2022. Ook het gemiddeld aantal reacties per gead verteerde woning nam in deze periode toe. In 2022 ging het om gemiddeld 572 reacties per advertentie. De mediane inschrijftijd van de nieuwe huurders is na een daling in 2020 in de jaren daarop gestegen tot 7,2 jaar. Dit is aanzienlijk langer dan het gemid delde van de hele regio Rotterdam.

Het aantal verhuurde woningen bleef ongeveer gelijk in de onderzochte periode. Desondanks zijn de slaagkansen in de sociale huursector afgenomen.

Rapport Schaarste in Ridderkerk

56

Een woning vinden in de sociale huursector is daarmee voor slechts een kle ine groep woningzoekenden bereikbaar. Veel middeninkomens hebben op basis van hun inkomen geen toegang tot de sector. Daarnaast zorgt de grote vraag en het beperkte aanbod voor grote concurrentie waar die vooral voor jongere huishoudens tot gevolg heeft dat de kansen beperkt zijn. De slaagkansen laten zien dat de krapte het grootst is voor de jongere leeftijdsgroepen (<23 en 23-34 jaar). Dat komt omdat deze huishoudens een relatief lage inschrijfduur hebben en daardoor minder kans maken op woningen die op basis van inschrijfduur toegewezen worden. Particuliere huursector De particuliere huursector vormt het kleinste segment van de woningvoorraad. Er was ook bijna geen aanbod beschikbaar via platform s Pararius en Funda, een platform voor de particuliere huurmarkt. Dit is echter niet de volledige huurmarkt. Een deel van de particuliere huurwoningen wordt mogelijk onderhands verhuurd, waardoor daar moeilijk zicht op te krijgen is. Wel is er enigszins inzicht te verkrijgen in d e huurprijzen in de particuliere huursector in de provincie Zuid-Holland. Deze zijn hoog: sinds 2016 is de huurprijs per vierkante meter van €13 in het eerste kwartaal van 2016 naar meer dan €18 in het derde kwartaal van 2023.

De particuliere huursector is, gezien het geringe aanbod, in zeer beperkte mate een alternatief voor middeninkomens. Daaruit kan geconcludeerd worden dat het middenhuursegment in de particuliere huursector zeer schaars is. Koopsector Tenslotte hebben we de schaarste in de koopsector onderzocht. Een indicator van schaarste op de koopwoningmarkt is de algemene prijsstijging in de sector. Wel lijkt het erop dat er een piek is bereikt en dat deze ontwikkeling stagneert sinds het begin van 2023 in woningmarktregio Groot Rijnmond. De mediane transactieprijs liet een daling zien voor het eerst in de onderzochte vijf jaar. Het aantal aangeboden woningen is ook gestaag toegenomen in 2023 – een indicatie dat het aanbod iets ruimer wordt. De NVM krapte-indicator geeft deze ontwikkeling ook weer. Al met al lijkt het er op dat de koopmarkt in de regio Groot Rijnmond iets meer ontspant in vergelijking met de afgelopen vijf jaren. Het is nog onduidelijk of deze trend zich voortzet. In het huidige koopaanbod in de gemeente Ridderkerk is er nog niet veel te merken van deze ontspanning in de ontwikkeling. De gemiddelde koopsom nam elk kwartaal toe. De WOZ-waardenontwikkeling in de gemeente Ridderkerk is met meer dan 45 procent toegenomen tussen 2019 en 2023.

Ook versterkt het actuele aanbod het beeld van schaarste op de koopwoningmarkt, met name in de betaalbare prijsklassen is er weinig aanbod. Slechts circa 10 procent van de woningen een vraagprijs heeft van € 250.000 of minder. Ook onderzochten we de effecten van schaarste in de koo psector door middel van de toegankelijkheid van het aanbod aan koopwoningen. De toegankelijkheid van de koopsector voor lage en middeninkomens weerspiegelt de schaarste. Voor huishoudens met lage en lagere middeninkomens is er vrijwel niets aan aanbod waar zij voor in aanmerking komen. Ook voor huishoudens met een bruto jaarinkomen van €60.000 (1,5 keer modaal) is ongeveer 10 procent van de koopvoorraad toegankelijk. Deze inkomensgroepen hebben daarbij ook te maken met concurrentie huishoudens met een hoger inkomen. Voor hogere middeninkomens tot €80.000, die potentieel een woning van €386.000 kunnen financieren, is ongeveer 40 procent van

Rapport Schaarste in Ridderkerk

57

het aanbod in Ridderkerk betaalbaar. Voor 60 procent van de woningen komt ook deze groep, zonder eigen spaargeld, niet in aanmerking. Net zoals in de sociale huursector, komen naar verwachting met name jongeren en starters, zonder eigen spaargeld, hierdoor in de verdringing. Een groot deel van hen zal in de doelgroep lage (midden)inkomens vallen. Bijvoorbeeld ook grotere huishoudens, zoals gezinnen, hebben potentieel meer last van schaarste en verdringing. Doorstromers kunnen mogelijk makkelijker een stap maken op de koopwoningmarkt door overwaarde van hun woning en/of eigen geld. Er zijn uiteraard uitzonderingen. Er zijn ook starters met veel eigen geld of doorstromers die geen stap kunnen maken naar een woning passend bij hun levensfase. Lokale binding Tot slot is in het kader van lokale binding onderzocht of er sprake is van tekorten aan vitale beroepsgroepen in de regio en in de gemeente Ridderkerk en in hoeverre zij de effecten van de schaarste aan woningen ervaren. In de context van schaarste is ook onderzocht hoeveel inwoners binnen de eigen gemeente verhuizen en in welke mate nieuwe inwoners uit de regio Rotterdam of van buiten de regio komen. Er is op de regionale arbeidsmarkt sprake van een tekort aan de vitale beroepsgroepen in het onderwijs en in de zorg.

Met name startende werkenden in het onderwijs en de zorg kunnen de effecten van schaarste aan woningen in de sociale huursector in Ridderkerk ervaren. Ook de ervaren professionals in het onderwijs en de zorg, zoals onderwijzers en verpleegkundigen , kunnen belemmeringen ervaren door de schaarste in de sociale koopsector, wanneer zij een koopwoning zoeken. Ook hebben we onderzocht in welke mate inwoners binnen de eigen gemeente verhuizen en hoeveel nieuwe inwoners uit de regio of van buiten de regio naar Ridderkerk verhuizen. Daarin is gekeken naar mutaties in de sociale huursector, in de koopsector tot de middeldure koopprijsgrens en de koopsector vanaf de middeldure koopprijsgrens. In zowel de sociale huursector als de koopsector komt bijna de helft van de nieuwe inwoners uit de gemeente Ridderkerk. In de koopsector is er nagenoeg geen verschil tussen de herkomst van kopers in beide koopprijscategorieën is. Ongeveer de helft van de woningen in het middeldure koopsegment wordt door inwoners uit de gemeente zelf betrokken.

Rapport Schaarste in Ridderkerk

58

Bijlagen Bijlage 1: Gedefinieerde prijsgrenzen regio Rotterdam 2018-2023

Huur Koop

Sociale huur Midden huur Sociale koop Middeldure koop (NHG)

2018 2019 2020 2021 2022 2023 € 711 € 720 € 737 € 752 € 763 € 808 € 1.000 € 1.015 € 1.040 € 1.060 € 1.075 €1.075 € 140.000 € 174.000 € 174.000 € 181.000 € 210.000 €202.000 € 265.000

€ 290.000

€ 310.000

€ 325.000

€ 355.000

€ 355.000

Bijlage 2: Indicatieve inkomensgroepen

Indicatieve middeninkomens

Laag middeninkomen 1: €40.000 (1 keer modaal inkomen); Laag middeninkomen 2: € 44.035 (bovengrens secundaire doelgroep sociale huur alleenstaanden); Middeninkomen 1: € 48.625 (bovengrens secundaire doelgroep sociale huur meerpersoonshuishoudens); Middeninkomen 2: 60.000 (1,5 keer modaal); Hoog middeninkomen 1: €70.000 (1,75 keer modaal); Hoog middeninkomen 2: €80.000 (2 keer modaal).

Bijlage 3: Vitale beroepen

We maken een selectie van vitale beroepen in de sectoren Onderwijs, Zorg en Openbaar bestuur en veiligheid aan de hand van beroepsniveaus (ISCO) en op basis van een inschatting van het startsalaris van verschillende beroepsklassen. Er worden in de landelijke registraties, zoals CBS, vier beroepsniveaus onderscheiden:    

ISCO1: Eenvoudige routinematige taken; elementair of lager onderwijsniveau vereist. ISCO2: Weinig tot middelmatig complexe taken; lager of middelbaar onderwijsniveau vereist. ISCO3: Complexe taken; middelbaar of hoger onderwijsniveau vereist. ISCO4: Zeer complexe gespecialiseerde taken; hoger of wetenschappelijk onderwijsniveau vereist.

Daarnaast gebruiken we een indicatie voor het (fulltime) bruto maandsalaris van een startende en een ervaren professional in de beroepsklassen in de geselecteerde sectoren Op basis van deze indicatie kan een inschatting worden gemaakt op zij in aanmerking komen voor een sociale huurwoningen en/of een particuliere huurwoning of koopwoning financieel bereikbaar is. Het gaat hier om een indicatieve inschatting per beroepsgroep op basis van de Nationale beroepengids.

Rapport Schaarste in Ridderkerk

59

Tabel 0-1 Indicatieve inkomens per beroepsgroep. Bron: Nationale beroepengids, peildatum maart 2024; bewerking RIGO.

Beroepsklasse

Verzorgenden Apothekerassistenten Laboranten Medisch praktijkassistenten Medisch vakspecialisten Sociaal werkers, woonbegeleiders Verpleegkundigen (MBO) Artsen Fysiotherapeuten Gespecialiseerd verpleegkundigen Maatschappelijk werkers Psychologen en sociologen Leidsters kinderopvang Onderwijsassistent Docenten algemene vakken secundair onderwijs Docenten beroepsgerichte vakken secundair onderwijs Docenten hoger onderwijs en hoogleraren Leerkrachten basisonderwijs Onderwijskundigen Militair Beveiligingspersoneel (BOA) Brandweer Politie Overheidsambtenaren Politie-inspecteurs Juristen Overheidsbestuurders

ISCO

2 3 3 3

Starter Maandsalaris (bruto) € 1.950 € 1.900 € 2.600 € 2.000

Senior Maandsalaris (bruto) € 3.500 € 3.000 € 4.000 € 3.200

Starter Jaarsalaris (bruto) € 23.400 € 22.800 € 31.200 € 24.000

Senior Jaarsalaris (bruto) € 42.000 € 36.000 € 48.000 € 38.400

3

-

-

-

-

3

€ 2.100

€ 3.200

€ 25.200

€ 38.400

3

€ 2.500

€ 4.400

€ 30.000

€ 52.800

4 4 4

€ 2.500 -

€ 4.200 -

€ 30.000 -

€ 50.400 -

4

€ 3.000

€ 4.800

€ 36.000

€ 57.600

4

-

-

-

-

2

€ 1.900

€ 2.600

€ 22.800

€ 31.200

2 4

€ 1.900 € 2.900

€ 3.000 € 6.000

€ 22.800 € 34.800

€ 36.000 € 72.000

4

€ 2.900

€ 6.000

€ 34.800

€ 72.000

4

-

-

-

-

4

€ 3.000

€ 6.000

€ 36.000

€ 72.000

4 1/2/3/4 2

€ 1.000 € 2.300

€ 5.000 € 3.000

€ 12.000 € 27.600

€ 60.000 € 36.000

2

€ 1.400 € 1.450 -

€ 2.500 € 3.400 -

€ 16.800 € 17.400 -

€ 30.000 € 40.800 -

Rapport Schaarste in Ridderkerk

3 3 4 4

60