Bijlage 5 - Omgevingseffectrapport.pdf
Tekst van het document
Ridderkerkse kernwaarden
Beoordelingsthema’s
Aspecten
Beoordeling
water, bodem en klimaat(adaptatie)
bodem
redelijk
waterkwaliteit en duurzame watervoorziening
slecht
microklimaat
redelijk
wateroverlast en droogte
redelijk
energie
slecht
materiaal
slecht
duurzaamheid
2.2
Opgaven per wijk
Verder komen er vanuit de woonvisie van Ridderkerk (Gemeente Ridderkerk, 2021b) en vanuit de Staat van Ridderkerk (17 juli 2024) nog een aantal opgaven per wijk naar voren, waarin verschillende thema’s, ambities, en beleidsdoelen zijn vertaald naar de woonopgaven per wijk. In afbeelding 2.1 is de wijkindeling van Ridderkerk getoond en in deze paragraaf worden de belangrijkste opgaven per wijk uitgelicht.
Afbeelding 2.1 Wijkindeling Ridderkerk (Gemeente Ridderkerk, 2021b)
26 | 140 Witteveen+Bos | 141592/25-011.353 | Definitief 04
Centrum Naast de centrum functie, met voorzieningen heeft het centrum een woonfunctie met overwegend appartementen. Belangrijke opgaven voor de wijk zijn: - de centrumfunctie moet versterkt worden; - meer woningen om het draagvlak voor de voorzieningen te vergroten; - meer differentiatie in de woningvoorraad (met name rond de Koninginneweg) waarmee ouderen, jongeren en hogere inkomens aangetrokken kunnen worden, op dit moment is de SES-WOA score1 een van de laagste in de gemeente; - herstructurering van de sociale huurvoorraad; - verduurzaming van de wijk (vanuit de warmtevisie), waarbij extra aandacht moet worden gegeven aan de monumentale panden die kwetsbaar zijn voor droogte door hun houten fundering; - Het terugdringen van het aantal geluidbelaste woningen door het uitvoeren van maatregelen uit het Programma Geluid & Lucht (o.a. door het aanleggen van stil asfalt of het verlenen van subsidie). Zie bijlage I, afbeelding 5.7 tot 5.9. Drievliet en Het Zand Drievliet en Het Zand zijn beiden woongebieden. Drievliet is een ‘bloemkoolwijk’ uit de jaren ’70 en ’80 en Het Zand een wijk die nog steeds in ontwikkeling is. De meeste voorzieningen voor de wijken zijn voornamelijk rondom het winkels en voorzieningen rondom het Vlietplein. Op dit moment verjongen de wijken en daalt de sociaal- economische positie van de inwoners van beide wijken.
Met betrekking tot duurzaamheid is Het Zand al gedeeltelijk aardgasvrij maar zijn er in Drievliet nog grote opgaven voor verduurzaming. De grootste opgaven voor de wijken zijn: - wijkaanpak Drievliet: focus op het verbeteren van de kwaliteit (meer groen in openbare ruimtes), duurzaamheid (isolatie) en aandacht voor fysieke ingrepen en sociale samenhang; - betrouwbare en schone energievoorziening: Zorgen voor betaalbare, veilige en schone energie; - ouderenhuisvesting: creëren van mogelijkheden voor ouderen om door te stromen naar gelijkvloerse woningen nabij voorzieningen, inclusief nieuwe woonvormen voor ouderen; - zorgbalans: goede balans tussen zorgbehoevende- en niet-zorgbehoevende inwoners van de wijk, met een gelijkmatige spreiding van zorgaanbod over Ridderkerk; - groen en leefbaarheid: vergroening van de wijk met oog voor klimaatadaptatie en verminderde parkeerdruk. Op dit moment is er een relatief grote kans voor een overstroming langs de rivier de Nieuwe Maas bij een dijkdoorbraak (Rijkswaterstaat, 2022) en in Drievliet zijn er clusters van gebouwen met een bijeenkomst- of onderwijsfunctie die kwetsbaar zijn voor hittestress; - het terugdringen van het aantal geluidbelaste woningen door het uitvoeren van maatregelen uit het Programma Geluid & Lucht (o.a. door het aanleggen van stil asfalt of het verlenen van subsidie). Zie bijlage I, afbeelding 5.7 t/m 5.9.
Oost In Oost verandert de samenstelling van de bevolking en neemt de sociale cohesie van de buurt af. Ook is er sprake van vergrijzing en sluit de woonvoorraad hier niet op aan. De grootste opgaven voor de wijk zijn: - verbeteren van de leefbaarheid in de wijk; - meer opties voor ontmoetingen organiseren tussen inwoners en nieuwe bewoners; - de SES-WOA score is op dit moment negatief met een hoge spreiding, wat betekent dat de sociaaleconomische positie van de inwoners relatief laag is; - meer focus op woonopties voor ouderen in de wijk; - vergroenen en klimaat adaptief maken van de wijk, onder andere omdat er op dit moment een relatief grote kans is op overstromingen langs de rivier de Nieuwe Maas bij een dijkdoorbraak (Rijkswaterstaat, 2022); 1
Definitie SES-WOA score: Welvaart, opleidingsniveau en arbeidsmarktdeelname (WOA) zijn belangrijke factoren in de bestaanszekerheid, kansengelijkheid en gezondheid van mensen. Deze factoren tezamen bepalen de sociaaleconomische status (SES) van mensen. Als een gemeente of wijk een hoge score heeft, betekent dit dat de inwoners welvarender en/of hoger opgeleid en/of langduriger aan het werk zijn dan in andere gemeenten of wijken. Naast verschillen tussen gemeenten, buurten en wijken, heeft het CBS (2022a) ook uitgerekend hoeveel spreiding er binnen gemeenten, wijken en buurten bestaat qua SESWOA-scores. Hoe hoger deze score, hoe meer spreiding. Dit houdt in dat inwoners sterker van elkaar verschillen qua welvaart en/of opleidingsniveau en/of arbeidsmarktdeelname. (CBS, 2022a)
27 | 140 Witteveen+Bos | 141592/25-011.353 | Definitief 04
-
het terugdringen van het aantal geluidbelaste woningen door het uitvoeren van maatregelen uit het Programma Geluid & Lucht (o.a. door het aanleggen van stil asfalt of het verlenen van subsidie). Zie bijlage Staat van Leefomgeving, afbeelding 5.7 t/m 5.9.
Oostendam Oostendam kent een hechte gemeenschap met een sterke sociale cohesie. Hoewel er een groot ruimtegebrek is voor nieuwbouw, zijn er wel mogelijkheden om nieuwe woonvormen te creëren. De grootste opgaven voor Oostendam zijn: - handhaven van de aantrekkelijkheid van het dorp, vooral door de afstand naar de supermarkt te verkleinen en de beweegvriendelijkheid te verbeteren; - behouden en versterken van de sociale cohesie; - meer focus op het zelfstandig wonen van ouderen met ondersteuning aan huis; - creëren van nieuwe woonvormen met een combinatie van ouderen en jongeren; - verduurzamen van sociale huurwoningen doorzetten en verduurzaming van particuliere woningen stimuleren. Bolnes Bolnes, grenzend aan Rotterdam aan de Beverwaard (Rotterdam) en gescheiden van Slikkerveer door het Donckse Bos, heeft een diverse woningvoorraad, van oude flats tot dure koopwoningen. De wijk heeft deels verouderde woningen die renovatie nodig hebben. Met een nieuw nog te maken warmteprogramma (wijkplan) en herstructurering worden kansen gecreëerd voor integrale wijkontwikkeling, woningdiversificatie en behoud van groen en sportvoorzieningen. De grootste opgaven voor Bolnes zijn: - herstructurering van de wijk: integrale aanpak met verduurzaming, woningvoorraad herstructureren, nieuwbouw op strategische locaties en leefbaarheidsinvesteringen.
Met name hittestress en wateroverlast is erg hoog in de buurt en daarnaast staan er veel panden langs de dijken die gevoelig zijn voor bodemdaling in het noordwestelijke gedeelte van de wijk; - Rivieroevers: strategische locaties voor wijkvernieuwing en herstructurering van sociale huurwoningen; - het behoud van de cultuurhistorische arbeiderswoningen uit de negentiende en twintigste eeuw en het terugbrengen van de herkenbaarheid en beleefbaarheid van het scheeps- en machinebouw verleden van de wijk; - het verbeteren van de lage SES-WOA score, waarbij er een lage spreiding is; - het terugdringen van het aantal geluidbelaste woningen door het uitvoeren van maatregelen uit het Programma Geluid & Lucht (o.a. door het aanleggen van stil asfalt of het verlenen van subsidie). Rijsoord Rijsoord, ontstaan in de 14e eeuw, bestaat vooral uit koopwoningen en heeft een hechte gemeenschap met een rijk verenigingsleven. Inwoners zijn tevreden, maar een deel wil doorstromen binnen de wijk. De wijk vergrijst en ontgroent. Er is behoefte aan betaalbare woningen voor starters, toegankelijke woningen voor ouderen en ontmoetingsplekken.
De grootste opgaven voor Rijsoord zijn: - creëren van opties voor mensen die binnen de wijk willen verhuizen; - voorbereiden op de aankomende vergrijzing en ontgroening; - inspelen op doorstroming, zodat er een hogere beschikbaarheid komt binnen de bestaande woonvoorraad; - het verduurzamen van de wijk, waarbij extra aandacht wordt besteed aan het verbeteren van de hittestress, de bodemdaling en de kwetsbaarheid van panden bij extreme neerslag; - het toevoegen van het aanbod en de nabijheid van voorzieningen, met name een supermarkt op kleinere afstand; - het verbeteren van groen en beweegvriendelijkheid: hoewel het Waalbos in de wijk ligt, is de hoeveelheid openbaar groen en de beweegvriendelijkheid in de wijk relatief laag; - het terugdringen van het aantal geluidbelaste woningen door het uitvoeren van maatregelen uit het Programma Geluid & Lucht (o.a. door het aanleggen van stil asfalt of het verlenen van subsidie).
28 | 140 Witteveen+Bos | 141592/25-011.353 | Definitief 04
Slikkerveer Slikkerveer heeft diverse woningen en goede voorzieningen. De wijk waardeert haar dorpse karakter en leefbaarheid. Er is behoefte aan levensloopbestendige woningen. Doorstroming en nieuwbouw, inclusief dure woningen, zijn nodig. Verouderde portiekwoningen worden gesloopt en vervangen door nieuwe sociale huurwoningen. De grootste opgaven voor Slikkerveer zijn: - het behoud van het dorpse karakter en leefbaarheid; - het creëren van een levensloopbestendige wijk en het vernieuwen van verouderde portiekwoningen; - betaalbare en duurdere koopwoningen toevoegen met mogelijkheden voor doorstroming van ouderen en starters; - het herstructureren van de Hollandsestraat en omgeving; - het implementeren van het wijkplan voor verduurzaming en de Warmtevisie. Bij de verduurzaming moet voornamelijk aandacht worden besteed aan de bodemdaling, hittestress en de knelpunten voor wateroverlast; - het behouden van de cultuurhistorische arbeiderswoningen uit de 19e en 20e eeuw; - het terugdringen van het aantal geluidbelaste woningen door het uitvoeren van maatregelen uit het Programma Geluid & Lucht (o.a. door het aanleggen van stil asfalt of het verlenen van subsidie). West West ligt tussen het centrum en de belangrijkste verkeersaders. De wijk heeft veel appartementen en een groot aantal alleenstaanden, vooral ouderen.
Er is een toenemende instroom van jonge gezinnen, wat culturele diversiteit brengt. Er is behoefte aan een wijkcentrum met meer gevarieerde activiteiten voor de wijk en diverse woonvormen voor ouderen. Verduurzaming en herstructurering zijn toekomstige aandachtspunten. De grootste opgaven voor West zijn: - het versterken van sociale verbanden en ontmoetingen; - het creëren van passende woonvormen voor ouderen, inclusief dementie, en betaalbare woningen voor starters om doorstroming te bevorderen; - het verduurzamen van de wijk; - het verbeteren van de sociaaleconomische positie van de bewoners; - behoud van de leefbaarheid; - het terugdringen van het aantal geluidbelaste woningen door het uitvoeren van maatregelen uit het Programma Geluid & Lucht (o.a. door het aanleggen van stil asfalt of het verlenen van subsidie).
29 | 140 Witteveen+Bos | 141592/25-011.353 | Definitief 04
3 DOELEN EN OPGAVEN EN SCENARIO’S | WAAR WIL DE GEMEENTE RIDDERKERK NAARTOE? De gemeente Ridderkerk heeft 3 kernwaarden: 1 sterke wijken, goed verbonden; 2 groenblauwe oase; 3 kloppend hart. Op basis van de beleidsanalyse d.d. 17 juni 2024, zijn deze kernwaarde vertaald naar ambities en doelen.
3.1
Van ambities naar doelen
Tabellen 3.1, 3.2 en 3.3 tonen per kernwaarde de ambitie en bijbehorende doelen.
Tabel 3.1 Ambities en doelen voor kernwaarde ‘Kloppend hart’ Ambitie
Aspecten
Doelen
Het kloppend hart een kwaliteitsimpuls geven
Werkgelegenheid
-
Vestigingsklimaat
-
-
-
-
30 | 140 Witteveen+Bos | 141592/25-011.353 | Definitief 04
ontwikkelen vanuit brede welvaart; bestaande werkgelegenheid behouden; inzetten op economische verbreding (differentiatie); detailhandel: behouden hoofdstructuur, versterken middelgrote winkelgebieden, beperken aantal internetafhaalpunten; startende ondernemers vestigen in leegstaande (bedrijfs)gebouwen; voor de hogere milieugebruiksruimte en watergebonden bedrijventerreinen specifiek geldt dat die beter benut en (beperkt) ontwikkeld moeten worden. Er moeten hogere milieugebruiksruimte-uitbreidingslocaties nabij het stedelijk weefsel gezocht worden. Voor de innovatieve maakindustrie moeten geschikte locaties nabij steden gevonden worden; meer mensen met een uitkering aan een baan helpen of vragen om een tegenprestatie. winkelcentra aantrekkelijk houden: kwaliteit openbare ruimte, bereikbaarheid en vindbaarheid verbeteren; duurzame balans tussen vraag en aanbod, met ruimte voor groei van bedrijven, met aandacht voor clusterversterking ten behoeve van regionale en korte waardeketens; ondernemers stimuleren om de eigen oppervlakten klimaatadaptief in te richten (veilig, groen en duurzaam); Donkersloot: transformeren van centrum en omliggend gebied, clusteren van bedrijven i.v.m.
samenwerkingskansen en het behalen van milieuvoordelen en minder overlast; inzetten op de verlaging van de parkeerdruk; kwalitatieve versterking, verduurzaming en diversiteit van kantorenlocaties, kwantitatieve optimalisatie door transformeren, verdunnen en verlagen, vooral op snelweglocaties en OV-knooppunten, lokale en speciale kantorenlocaties in woonwijken en op bedrijventerreinen; bij herontwikkeling van bedrijventerreinen: circulaire bouw;
Ambitie
Aspecten
Doelen
Landbouwareaal
-
agrarische gronden behouden zoveel mogelijk hun functie, balans tussen agrarische grond, groen en recreatie. Opstellen van een visie op agrarische gronden en recreatieve gronden en natuurgronden.
Tabel 3.2 Ambities en doelen voor kernwaarde ‘Sterke wijken, goed verbonden’ Ambitie
Aspecten
Doelen
Identiteit van de wijken versterken en onderling beter te verbinden
Woningaanbod: uitbreiding en differentiatie
-
uitbreiding woningvoorraad, met name voor starters en ouderen; differentiatie in woningtypen; versterken centrumfunctie door toevoeging woningen om zo gebruiks- en beleveniswaarde te creëren; ruimte bieden aan innovatieve woonoplossingen.
Woningaanbod: toekomstbestendig
-
toekomstbestendige woningvoorraad; particulieren stimuleren om de eigen oppervlakten klimaatadaptief in te richten.
Woningaanbod: Ouderen en zorg
-
passende woningen voor ouderen en zorgbehoevenden; zorgen dat inwoners zo lang mogelijk veilig thuis kunnen wonen in een vertrouwde omgeving.
Woningaanbod: Sociaal domein
-
woningen worden zoveel mogelijk aan Ridderkerkse woningzoekenden toegewezen; woonlasten blijven de laagste in de regio; maximaal 30 % sociale woningbouw bij nieuwbouw.
Voorzieningenaanbod: Onderwijs
-
Voorzieningenaanbod: Maatschappelijk vastgoed
-
veilige omgeving rond scholen, inclusief vergroening; investeren in voorschoolse educatie tegen leerachterstanden; zorgen voor voldoende en adequate onderwijsgebouwen en kinderopvang; bij vervangende nieuwbouw bouwen van een (bijna) energieneutraal gebouw. Bestaande onderwijsgebouwen moeten uiterlijk in 2050 voldoen aan energielabel A+++; in 2050 voldoen 75 % van de scholen aan de BENG/ENG-eisen. goed ingerichte, toegankelijke woon- en leefomgeving creëren met voldoende voorzieningen nabij; maatschappelijk vastgoed ten behoeve van sport en wijkvoorzieningen clusteren en blijvend investeren; optimalisatie van het maatschappelijk vastgoed van de gemeente Ridderkerk, gericht op het aanbieden van voldoende en kwalitatief goede accommodaties, zorgen voor een evenwichtige spreiding van accommodaties, zorg dragen voor een goede bezetting, verantwoorde besteding van middelen, voorzien in sportvelden. De doelgroepen zijn: bewegingsonderwijs, verenigingen, stichtingen en gemeentelijke instanties.
Openbare ruimte: Kwalitatief en toegankelijk
-
kwalitatieve en beweegvriendelijke openbare ruimte; toegankelijke openbare omgeving voor mensen met een beperking (auditief, visueel of lichamelijk).
Openbare ruimte: klimaatadaptief
-
in 2050 is Ridderkerk waterrobuust en klimaatbestendig ingericht, zowel stedelijk als landelijk gebied.
Openbare ruimte: recreatie
-
recreatief netwerk van de Waal aaneensluitend maken, Waaloevers beleefbaar maken, bestaande zichtvensters behouden en inzetten op Toeristische overstappunten [TOP]; koele plekken creëren waar inwoners kunnen recreëren.
-
31 | 140 Witteveen+Bos | 141592/25-011.353 | Definitief 04
Ambitie
Aspecten
Doelen
Gezonde leefstijl: beleidsmatig
-
-
-
van gezondheidsbescherming naar gezondheidsbevordering; positieve gezondheid als uitgangspunt; verbeteren van de volksgezondheid door gezondheidsachterstanden te verkleinen en vitaliteit en gezondheid te borgen; gezondheid als vast onderdeel van ruimtelijk beleid; beroep op professionele zorg zoveel mogelijk voorkomen (preventie), maar als het nodig is, zorgen dat men de weg naar zorg makkelijk kan vinden; samen met maatschappelijke partners op scholen en daarbuiten activiteiten organiseren om de jongste inwoners te informeren over het gevaar van drugs- en alcoholgebruik, het belang van gezonde voeding, mentale en lichamelijke gezondheid en het verantwoord omgaan met geld.
Gezonde leefstijl: bewegen
-
investeren in sportverenigingen; realiseren van meer speelterreinen, speelvoorzieningen en sporttoestellen, met aandacht voor veiligheid, inpasbaarheid, en een evenwichtige spreiding over de gemeente.
Sociaal-economische positie
-
werken aan een vitale samenleving waarin iedereen mee kan doen en gelijke kansen heeft. Schulden en armoede worden voorkomen; iedereen moet mee kunnen doen aan (on)georganiseerde sportactiviteiten; inzet op lifelong learning (o.a. door flexibilisering arbeidsmarkt); bieden van een vangnet en maatwerkgericht aanbod.
Sociale cohesie
-
gezondheidsbescherming
-
-
Omgevingsveiligheid: Externe veiligheid
-
-
Omgevingsveiligheid: Sociale veiligheid
-
Bereikbaarheid: voetganger en fietser
-
32 | 140 Witteveen+Bos | 141592/25-011.353 | Definitief 04
goede luchtkwaliteit (als eerste doel de WHO-interim waarden), mede door luchtkwaliteit tijdig te betrekken in de ruimtelijke ordening; minder geluidshinder (programma geluid, toewerken naar interim waarden), blijven voldoen aan wettelijke kaders en aantal geluidgehinderden verminderen, o.a. door het verlagen van de plandrempels. plaatsgebonden risico externe veiligheid beperken tot wettelijke grenswaarde van 10^-6/jaar voor (zeer) kwetsbare gebouwen en locaties; nieuwe risicobronnen voor externe veiligheid weren uit de gemeente, uitgezonderd op bedrijventerreinen, mits aan concrete voorwaarden wordt voldaan. ondermijning en drugsoverlast tegengaan, overlastgevende jeugdgroepen aanpakken, alert zijn op verdachte situaties met betrekking tot woning- en voertuiginbraken, aanpak alcohol- en drugsgebruik; veilige en effectieve hulpverlening mogelijk maken.
-
voetganger en fietser komen in beleid op de eerste plek (gedragsverandering); fiets- en wandelpaden goed onderhouden, kwaliteit verbeteren en ontbrekende schakels aanleggen; aanleggen fietsroutes met betekenis/cultuurhistorische lijnen.
-
Rnet-verbinding Rotterdam - Ridderkerk - Drechtsteden; inzet van buurtbussen bevorderen; waterbusverbinding en Driehoekseveer behouden;
-
Bereikbaarheid: Rnet en OV
sociaal isolement en eenzaamheid worden voorkomen door een omgeving te creëren waarin men naar elkaar omkijkt, met goede (sociale) netwerken en nabuurschap; verbeteren en vergroten van diversiteit aan (on)georganiseerde ontmoetingsplekken voor én tussen jong en oud; ondersteunen verenigingsleven, bevorderen zichtbaarheid verenigingen, stimuleren evenementen en buurtactiviteiten; steun voor vrijwilligers (inclusief pleegouders en mantelzorgers).
Ambitie
Aspecten
Doelen
Toegang tot mobiliteitsdiensten en -voorzieningen
-
behouden en zo mogelijk versterken bestaande buslijnen.
-
zorgen voor voldoende parkeerplaatsen conform de normen uit de parkeernota waarmee ook wordt gezorgd dat de openbare ruimte onevenredig wordt belast met geparkeerde auto’s; inzetten op duurzame en actieve mobiliteit.
Verkeersveiligheid
-
iedereen een veilige woon-, werk- en leefomgeving bieden; daar waar mogelijk inzetten op de verlaging van de snelheid van 50 km/u naar 30 km/u met uitzondering van ontsluitingswegen; streven naar nul dodelijke verkeerslachtoffers.
Tabel 3.3 Ambities en doelen voor kernwaarde ‘Groenblauwe oase’ Ambitie
Domeinen
Doelen
Groenblauwe raamwerk robuuster maken, verder uit te breiden en te differentiëren
Natuur
-
de groenste gemeente van het eiland IJsselmonde worden; natuur verwelkomen in de woonomgeving; investeren in groen en intact houden groene kraag; stimuleren eetbaar groen in de openbare ruimte.
Soortenbescherming en biodiversiteit
-
vergroten biodiversiteit met iedere ruimtelijke ontwikkeling; differentiatie aanbrengen tussen en in groengebieden.
Landschap
-
balans in het buitengebied tussen agrarische grond, natuur en recreatie. Uitgangspunt is het versterken van het polderlandschap (met landschappelijke structuren zoals dijken en linten en rivieren met oeverzones); inzetten op de eigen identiteit om de kwaliteit van de leefomgeving te behouden en te verbeteren.
Cultuurhistorie en erfgoed
-
beschermen cultureel, industrieel en agrarisch erfgoed (landschappelijk gebruik en bouwwerken); zichtbaar en beleefbaar maken van de geschiedenis van de Waal.
Archeologie
-
voortborduren op historische gelaagdheid; onderzoek naar mogelijkheden voor herstel en versterking van de belevingswaarde van historische structuren.
Bodem
-
voorkomen en verwijderen van vervuiling in en op de bodem; grondverzet reguleren zodat de bodemkwaliteit aansluit bij de functie; bodem en ondergrond worden zo gebruikt dat het de mogelijkheid voor de volgende generaties om in hun behoeften te voorzien niet in gevaar brengt.
-
Waterkwaliteit en duurzame watervoorziening
-
aandacht vragen voor de kwaliteit van het drink- en oppervlaktewater (voldoen aan KRW).
Microklimaat
-
leefbare en gezonde leefomgeving: leren omgaan met hittestress en een lokaal hitteplan opstellen.
Wateroverlast en Droogte
-
Ridderkerk klimaatbestendig en waterrobuust in 2050; water wordt ter plekke geborgd en vastgehouden en later afgevoerd. bij nieuwbouwontwikkelingen moet tenminste 50 mm neerslag tijdelijk vastgehouden kunnen worden, bij reconstructies minimaal 20 mm; bij ontwerp van een nieuw rioolstelsel wordt getoetst met zwaardere buien; onderhouden van waterkeringen en risico’s op overstromingen; verkleinen (voldoen aan wettelijke eisen ten aanzien van waterveiligheid); waterkringloop natuurlijker maken.
-
-
33 | 140 Witteveen+Bos | 141592/25-011.353 | Definitief 04
Ambitie
Domeinen
Doelen
Energie: Elektriciteit
-
-
Energie: Warmte
-
Materiaal
-
3.2
het besparen van energie door het verminderen van de vraag, efficiënter en zuiniger gebruik (isolatie), het opwekken van duurzame energie, het overstappen naar duurzame energiebronnen en het realiseren van een gedegen en veilige energieopslag; voldoende hernieuwbare, niet-fossiele energiebronnen aanbieden. Stimuleren zonnepanelen maar ontwikkelen van zonneparken heeft geen prioriteit; energietransitie voor iedereen bereikbaar en betaalbaar maken. ondergrond duurzaam benutten; verduurzamen van bestaand vastgoed; in 2030 moeten de eerste wijken van het aardgas af zijn en aangesloten zijn op warmtenetten/all-electric oplossingen/ duurzaam gas; warmtetransitie voor iedereen bereikbaar en betaalbaar maken. CO2-neutraal, circulair en aardgasvrij in 2050; producten en grondstoffen zo lang mogelijk in omloop houden en daarmee het gebruik van primaire grondstoffen verminderen; voedselpatronen verduurzamen.
Scenario’s
In het ontwerpend onderzoek zijn 2 uiterste toekomstscenario’s voor de gemeente opgesteld. Deze 2 scenario’s zoeken de hoeken van het speelveld op en zijn alternatieven in dit OER conform de mersystematiek. Ze schetsen uiterste extremen om de bandbreedte te tonen. Deze extremen helpen de gemeente bij het maken van keuzes over het toekomstbeeld. Scenario 1 richt zich op de versterking van het groene, dorpse karakter. Scenario 2 richt zich op een ondernemend en innovatief Ridderkerk met een stedelijk karakter. In beide scenario’s staan de 3 kernwaarden van Ridderkerk centraal: (1) Sterke wijken, goed verbonden, (2) Groenblauwe oase en (3) Kloppend hart. Per scenario komen de kernwaardes op andere manier tot uiting. In de navolgende paragrafen worden de kernwaarden per scenario beschreven.
3.2.1
Scenario 1
De gemeente Ridderkerk ontwikkelt zich in dit scenario tot een groene gemeente waar het dorpse karakter centraal staat. In dit scenario wordt prioriteit gegeven aan de kernwaarde ‘Groenblauwe oase’.
Tabel 3.1 Kernbegrippen Groenblauwe oase Kernbegrippen Groenblauwe dooradering
duurzaamheid
lokaal
Sterke wijken, goed verbonden In dit scenario 1 ontwikkelt de gemeente zich tot een groene, duurzame gemeente. De gemeente Ridderkerk staat in sterke verbinding met haar inwoners, met respect voor de grenzen van de natuur en het landschap. Ontwikkelen gebeurt met oog voor het water- en bodemsysteem. Dit betekent dat woningbouw alleen plaatsvindt in bestaande wijken. Daarom is er bijvoorbeeld niet langs de rivieroevers gebouwd. Ook vinden er geen ontwikkelingen plaats op de agrarische gronden ten behoeve van het behoud van de groene kraag. De woningbouwopgave richt zich op de lokale vraag en behoefte, met voorrang voor de lokale bewoners rekening houdend met bestaande wet- en regelgeving. Er is ruimte voor de opzet van collectieve woonvormen voor met name ouderen, zoals geclusterd wonen en wonen met zorg. De bouwhoogte bedraagt maximaal 6 bouwlagen.
34 | 140 Witteveen+Bos | 141592/25-011.353 | Definitief 04
Dit behoudt het dorps karakter en de cultuurhistorisch waardevolle structuren en gebouwen. Nieuwbouw, transformatie en herstructurering gebeurt waar mogelijk met duurzame en natuurinclusieve materialen. Verduurzamingsmaatregelen zoals isolatie en groene gevels zijn op buurtniveau georganiseerd en worden collectief onderhouden. Op het perceel bij de Sportlaan-Benedenrijweg is een collectieve wijk gerealiseerd waarbij de eigenaren de bouw gezamenlijk hebben opgezet. In het mobiliteitssysteem staat inclusiviteit voorop. Er is een zero-emissie zone ingesteld in het centrum van Ridderkerk om zo een gezonde en veilige leefomgeving te creëren. In wijkcentra worden wijkhubs gerealiseerd, wat de bewoners en bezoekers de mogelijkheid geeft om de auto te kunnen parkeren en zich vanuit de hub te kunnen verplaatsen met deelvervoer. Tussen de wijkhubs rijdt een toegankelijke buurtbus, de huidige Rnet-verbindingen en de waterbus blijven behouden, volgens de huidige dienstregeling. Daarnaast zijn de snelwegen overkapt. De maximale snelheden zijn waar mogelijk verlaagd van 50 km/u naar 30 km/u. De Rotterdamseweg is verdiept aangelegd en de maximale snelheid is 70 km/h. De groene kraag is via groene inprikkers naar het centrum doorgetrokken. Hierdoor ontstaat een aantrekkelijke leefomgeving. Het groen biedt voldoende schaduwplekken aan waar ook ruimte is om te rusten.
Voor de dagelijkse voorzieningen en zorg kunnen bewoners in de wijk terecht. Ook wordt er in iedere wijk ruimte geboden aan maatschappelijke functies. Zo is bij de wijkcentra een buurthuis. Dat kan bijvoorbeeld in cultuurhistorische waardevolle panden, gebedshuizen, leegstaande panden of nieuwbouw. Dit stimuleert bewoners om elkaar (spontaan) te ontmoeten en bevordert de sociale cohesie. De inwoners bieden elkaar een breed vangnet. Groenblauwe oase De groene overkapping van de snelwegen heeft ertoe geleid dat de groenblauwe dooradering flink is uitgebreid. Waar oorspronkelijk de snelwegen als barrière in het landschap lagen, wordt nu ruimte geboden aan het groen. De overkapping biedt voldoende mogelijkheden om te sporten en te ontspannen. Ook is hier een fietsroute aangelegd. Om de waterveiligheid te waarborgen, is er ruimte aan de rivier geboden (nature based solutions). De uiterwaarden en andere natuurgebieden van hoge (potentiële) natuurwaarden zijn tijdens het broedseizoen niet toegankelijk. Vrijkomende agrarische gronden worden ingezet voor natuurontwikkeling en waterberging. De grenzen van het agrarisch gebied en het glastuinbouwconcentratiegebied zijn hard. De oude dijk is beleefbaar gemaakt door combinatie met de functie van waterberging. Energie wordt lokaal opgewekt met zon op daken. Ook wordt de restwarmte uit de glastuinbouw waar mogelijk benut.
Inwoners zijn aangemoedigd om financieel te participeren via de lokale energiecoöperaties, zo kunnen zij meedelen in de voordelen van de opbrengst van de duurzame opwek. De energieopslag- en infrastructuur is ingepast en georganiseerd op wijkniveau. Er zijn geen zoekgebieden voor zon- en windenergie op land. Kloppend hart Ridderkerk staat in dit scenario bekend om haar duurzame imago. Het areaal van bedrijventerreinen blijft bestaan. Dit draagt bij aan de ambitie om zo min mogelijk landelijk gebied ten koste van uitbreiding van het bebouwd gebied te laten gaan. Er is een aantrekkelijk vestigingsklimaat ontstaan waar de duurzame maakindustrie voor bijvoorbeeld biobased bouwmaterialen floreert. De agro-verwerkingsclusters en het agrarisch gebied zijn behouden en er is ruimte geboden aan nevenactiviteiten. Ook is Ridderkerk een gevestigde entiteit in de circulaire economie. Er is een circulaire hub voor opslag en recycling gevestigd. Door dit type bedrijvigheid zijn bedrijventerreinen veelal monofunctioneel ingericht, maar gemengde gebieden aan de randen zijn mogelijk als de milieucategorisering dat toelaat. De bedrijventerreinen krijgen door herstructurering een aantrekkelijk en groen karakter.
35 | 140 Witteveen+Bos | 141592/25-011.353 | Definitief 04
3.2.2
Scenario 2
De gemeente Ridderkerk ontwikkelt zich in dit scenario tot een innovatieve en ondernemende gemeente. In dit scenario wordt prioriteit gegeven aan de kernwaarde ‘Kloppend hart’. Tabel 3.2 Kernbegrippen Kloppend hart Kernbegrippen innovatief
ondernemend
regionaal verbonden
Sterke wijken, goed verbonden In dit scenario typeert de woningvoorraad van Ridderkerk zich door haar onderscheidende stijl: het ontwikkelprincipe gaat uit van landschappelijk wonen in een hogere dichtheid, waarbij wordt ingezet op veel verticaal groen en het gebruik van natuurinclusieve materialen. Dit leidt tot een toename van aantrekkelijke meergezinswoningen, om zo starters en urban professionals aan te trekken. Naast inbreiding is er daarom ook ingezet op uitbreiding bij uitleglocaties. Ruimtelijke beperkingen ten gevolge van het water- en bodemsysteem zijn aangepakt met innovatieve, technologische oplossingen. Hierdoor is het mogelijk om bijvoorbeeld langs de oevers van de Nieuwe Maas en bij Nieuw Reijerwaard te bouwen. Op bepaalde plekken zijn bouwhoogtes tot boven de 6 lagen mogelijk. De ontwikkelingen worden zorgvuldig ingepast in de bestaande omgeving. Bij de meergezinswoningen wordt ingezet op gemengd wonen op gebouwniveau. Dat betekent dat wonen, werken en ontspanning in een pand worden gecombineerd voor verschillende doelgroepen, van starters tot senioren. Op deze manier kunnen bewoners elkaar helpen en worden onderlinge banden versterkt. Ook zijn in dit scenario flexibele vormen van wonen mogelijk, om tegemoet te komen aan de diversiteit van de woningvraag (bijvoorbeeld flexwoningen en tiny houses). In dit scenario zet Ridderkerk in op haar strategische ligging.
De gemeente is sterk verbonden met de regio door investeringen in het Rnet en de waterbus. Zo is er een nieuwe, snelle Rnet-verbinding met station Barendrecht gerealiseerd. De waterbus vaart frequent en er is een extra halte gerealiseerd bij Bolnes Boelekade. Bij de haltes van de waterbus is een P&R gevestigd. Daarnaast is er bij Bolnes en bij Drievliet een stadsrandhub gerealiseerd. Bij deze hubs gelden gunstige parkeervoorwaarden en is het aantrekkelijk om over te stappen op deelmodaliteiten. Voor de bevoorrading van het centrum is er een logistieke hub gerealiseerd waar overslag plaatsvindt. De Rotterdamseweg is afgewaardeerd naar 50 km/u. Om het centrum ligt een autoluwe schil en in het centrum zelf is een autovrije zone en zero emissie zone ingesteld. Door deze ingrepen neemt de personenauto een minder prominente plaats in de openbare ruimte. Bewoners, bezoekers en ondernemers verplaatsen zich snel, gemakkelijk en veilig, zowel binnen Ridderkerk als de regio. De openbare ruimte is aantrekkelijk ingericht en nodigt uit tot beweging. Door schaduwplekken langs de hoofdwegen en waterpartijen ontstaat een aantrekkelijke verblijfplaats. Zorgcentra en stedelijke voorzieningen bevinden zich op een gecentraliseerde locatie. Ook worden er binnensportvoorzieningen toegevoegd.
Ridderkerk is dé plek in de metropoolregio waar een aantrekkelijke, moderne omgeving met voldoende ruimte voor ontspanning en recreatie samenkomen. Groenblauwe oase De groene kraag rondom het bebouwd gebied blijft bestaan, maar wordt niet vergroot. De landschappelijke grenzen van het agrarisch gebied en de glastuinbouwsector zijn hard. Het landelijk gebied is wel toegankelijk en beleefbaar gemaakt. Langs de Nieuwe Maas wordt een getijdenpark gerealiseerd waar ecologie, recreatie, klimaatadaptatie en innovatie samen komen. De oude dijkstructuur en het industrieel erfgoed zijn in dit scenario beter zichtbaar en beleefbaar gemaakt. Daarnaast zijn er klimaatparken gerealiseerd, hier wordt waterberging in een natuurlijk waterlandschap gecombineerd met recreatie. Vrijkomende agrarische gebieden zijn herbestemd of getransformeerd naar bijvoorbeeld een woonfunctie, maatschappelijke functie of recreatieve functie.
36 | 140 Witteveen+Bos | 141592/25-011.353 | Definitief 04
Gezien haar innovatieve karakter heeft de energietransitie voor Ridderkerk in dit scenario prioriteit. De energietransitie is een van de randvoorwaarden voor de groei in dit scenario en dat drukt zich uit in ruimteclaims, bijvoorbeeld voor de 380 kV hoogspanningsleiding. Er is ingezet op verschillende hernieuwbare bronnen. De verkeersknooppunten en de geluidsschermen bieden ruimte aan zoekgebieden voor hernieuwbare energie. Daarnaast wordt er ingezet op zon op dak en aquathermie. Ook is er een transformatorstation en waterstofopslag gesitueerd in Bolnes-Zuid. Deze worden aan het zicht onttrokken door een groenblauwe inpassing. In ’t Zand en Nieuw Reijerwaard worden de mogelijkheden voor geothermie en een warmte-koude-opslag verkend, met afzet naar bedrijven en woningen in de nabije omgeving. De benodigde energievoorzieningen en infrastructuur worden ingepast in het landschap. Kloppend hart Ridderkerk is in dit scenario een innovatieve en ondernemende gemeente met een stedelijk karakter. De goed ontsloten, aantrekkelijke woonmilieus gaan hand in hand met het ontstane aantrekkelijk vestigingsklimaat voor zakelijke dienstverlening in sectoren zoals ICT, en landbouw- en energietechnologie. Ook stimuleert de gemeente de komst van start-ups. De genoemde sectoren bevinden zich in lage milieucategorieën.
Het bestaande areaal van bedrijventerrein is daarom geherstructureerd en getransformeerd naar aantrekkelijke, gemengde woon-werklocaties, waar ruimte wordt geboden aan de bovengenoemde sectoren. Dit leidt tot een grotere arbeidsdeelname per vierkante meter en de gemengde inrichting verbetert de omgevingsveiligheid. Op de agrarische gronden vindt voornamelijk verticale landbouw plaats. De glastuinbouwsector is innovatief en efficiënt ingericht. Nieuw Reijerwaard ontwikkelt zich in samenwerking met universiteiten en onderzoeksinstellingen tot een gerenommeerd kenniscluster. De genoemde economische sectoren en de ontwikkelingen in de woningvoorraad trekken urban professionals aan. Hierdoor ontstaat er een toenemende vraag naar speciaalzaken. Dit biedt kansen voor lokale ondernemers.
3.3 Verschillen tussen de scenario’s Tabel 3.3 Verschillen tussen de scenario’s Ridderkerkse kernwaarde
Thema
Aspect
Scenario 1
Scenario 2
Sterke wijken, goed verbonden
Wonen en fysieke leefomgeving
Aantal
1.300 woningen (harde en kansrijke plannen)
3.300 woningen (harde, kansrijke en reserveplannen)
Kenmerken
geen flexwonen
tijdelijke locaties voor flexwonen zijn toegestaan
enkel inbreiding
inbreiding en uitbreiding (waaronder uitleglocaties bij rivieroevers).
maximaal 6 bouwlagen
>6 bouwlagen zijn mogelijk
collectieve bouw mogelijk
geen collectieve bouw
geen gemengd wonen op gebouwniveau
gemengd wonen op gebouwniveau (wonen, werken en ontspanning)
meerderheid totale woningvoorraad bestaat uit eengezinswoningen
50/50 een grotere toename van meergezinswoningen (aantrekken starters / urban professionals)
zorgcentra in de wijken (decentraal)
centraal zorgcentrum
Voorzieningen aanbod
37 | 140 Witteveen+Bos | 141592/25-011.353 | Definitief 04
Ridderkerkse kernwaarde
Thema
Gezondheid en sociaal domein
Mobiliteit
Aspect
Scenario 1
Scenario 2
dagelijkse voorzieningen geclusterd nabij de wijken
voorzieningen zijn op een locatie gecentraliseerd (nabij het getijdenpark)
buurthuis in iedere wijk
bestaande buurthuizen behouden
behoud onderwijsvoorzieningen
kenniscluster Nieuw Reijerwaard
Openbare ruimte
investeren in bestaand gebied (inprikkers vanuit groene kraag) en investeren bij nieuwe ontwikkelingen
investeren bij nieuwe ontwikkelingen (bijvoorbeeld P.C. Hooftstraat en CentrumOost)
Sociale cohesie
nieuwe buurtcentra in de wijken
geen nieuwe buurtcentra
Gezonde leefstijl
schaduwplekken nabij groene inprikkers
schaduwplekken langs de hoofd(fiets)wegen
toevoeging sportvoorzieningen in de buitenruimte (bijvoorbeeld op de overkapping)
toevoeging indoor sportvoorzieningen
Sociaaleconomische positie
duurzame maakindustrie
zakelijke dienstverlening
Gezondheids bescherming
overkapping snelwegen
geen overkapping snelwegen
inbreiding
naast inbreiding ook uitbreiding
Omgevings veiligheid
werkgelegenheid in hogere milieugebruiksruimte
werkgelegenheid in lage milieucategorie
bedrijventerreinen zijn monofunctioneel in geval van hogere milieugebruiksruimte waar mogelijk inzetten op gemengde gebieden aan de randen van bestaande terreinen
bedrijventerreinen zijn zoveel mogelijk gemengd ingericht
circulaire hub (opslag en recycling)
toevoeging waterstoffabriek
Bereikbaarheid
mobiliteit gericht op korte afstandsverplaatsingen
mobiliteit gerichte op langere afstandsverplaatsingen met regio
OV
huidige Rnet-verbindingen blijven behouden
in aanvulling op de huidige verbindingen wordt er een directe, volwaardige lijn naar station Barendrecht opgezet
buurtbussen voor ouderen
geen buurtbussen
behoud huidige dienstregeling waterbus, P&R bij halte
frequentere dienstverlening waterbus, P&R bij halte
geen extra haltes waterbus
extra halte waterbus Bolnes Boelekade
metropolitane fietsroute Dordrecht-Rotterdam is gerealiseerd
metropolitane fietsroute Dordrecht-Rotterdam is gerealiseerd
Fiets en wandelen
38 | 140 Witteveen+Bos | 141592/25-011.353 | Definitief 04
Ridderkerkse kernwaarde
Thema
Aspect
Scenario 1
Scenario 2
fiets- en wandelroutes conform mobiliteitsplan gerealiseerd
fiets- en wandelroutes conform mobiliteitsplan gerealiseerd
wijkhubs (deelmobiliteit primair voor gebruik binnen de gemeente)
stadsrandhubs aan de randen van de gemeente (omvangrijke hub met deelmobiliteit)
logistieke opslag van gekoelde goederen [reeferhub] (gericht op Nieuw Reijerwaard)
reeferhub inclusief logistieke hub voor o.a. de bevoorrading van de kern.
parkeernorm 2024
toepassing reductiefactor bovenop parkeernorm 2024
verspreid parkeren in de buurt
geconcentreerd parkeren
zero emissie zone in het centrum
zero emissie zone in het centrum
geen autovrij centrum
autovrij centrum
geen autoluwe schil
autoluwe schil om het centrum
snelwegen overkappen
geen snelwegen overkappen
Rotterdamseweg verdiept aanleggen (barrière Slikkerveer en West wegnemen)
Rotterdamseweg afwaarderen naar 50 km/u
30 km/u, tenzij
30 km/u, tenzij
Verkeersveilighei d
verbetering verkeersveiligheid door getroffen maatregelen
verbetering verkeersveiligheid door getroffen maatregelen
Werkgelegenheid
vestigingsklimaat voor duurzame maakindustrie (productie biobased bouwmaterialen, circulaire hub voor inzameling en recycling)
vestigingsklimaat voor kennisclusters technologie/innovatie/ICT
Vestigingsklimaat
bestaand areaal bedrijventerrein behouden, met monofunctionele inrichting (bedrijfsfunctie)
bestaand areaal bedrijventerrein behouden, maar transformatie naar werklocaties en gemengde functie (wonen/werken)
agro-verwerkingscluster
agro-verwerkingscluster met toegenomen focus op innovatie
horizontale, natuurinclusieve voedselproductie
verticale landbouw in glastuinbouwconcentratiegebi ed
behoud agrarisch gebied / glastuinbouwconcentratiegebi ed
behoud agrarisch gebied / glastuinbouwconcentratiegebi ed
nevenactiviteiten toestaan bij agrarische bedrijven
geen nevenactiviteiten toestaan bij agrarische bedrijven
Deelmobiliteit
Auto
Kloppend Hart
Economie
Landbouwareaal
39 | 140 Witteveen+Bos | 141592/25-011.353 | Definitief 04
Ridderkerkse kernwaarde
Thema
Aspect
Scenario 1
Scenario 2
Groenblauwe oase
Groenblauw
Natuur
groene kraag verbinden en doortrekken naar centrum
groene kraag behouden, geen toevoegingen
natuurgebieden van hoge (potentiële) natuurwaarden seizoensgebonden niet toegankelijk voor recreatie (rivier / NNN)
toegankelijke natuurgebieden met multifunctioneel gebruik
doortrekken groene kraag, inbreiding, ruimte voor de rivier
behoud groene kraag, naast inbreiding ook uitbreiding, getijdenpark, reservering tracé 380 kV
vrijkomende agrarische bebouwing inzetten voor natuurontwikkeling / vernatting
vrijkomende agrarische bebouwing herbestemmen / transformeren (woonfunctie, maatschappelijke functie, recreatieve functie)
structuur oude dijk zichtbaar maken door de functie van waterberging
structuur oude dijk zichtbaar en beleefbaar maken voor multifunctioneel gebruik
industrieel erfgoed niet zichtbaar en beleefbaar maken
industrieel erfgoed zichtbaar en beleefbaar maken
geen aantasting aan monumenten
geen aantasting aan monumenten
vernatten van gebied BolnesZuid, ten westen van de A38
klimaatpark in Bolnes-Zuid, ten westen van de A38
water- en bodemsturend werken
waterveiligheid door technologische oplossingen
ruimte voor de rivier
realisatie getijdenpark aan de Nieuwe Maas
waterberging in gebouwde omgeving
waterberging in gebouwde omgeving
natuurinclusief bouwen
natuurinclusief bouwen
doortrekken groene kraag (vier inprikkers)
behoud groene kraag
schaduwrijke plekken bij buurtcentra en de 4 inprikkers
schaduwrijke plekken bij hoofdroutes (fiets en wandel)
zon op dak
zon op dak
geen windmolens / zon op veld
duurzame energieopwek bij de knooppunten
geen duurzame energieopwek op het geluidsscherm langs de A16
duurzame energieopwek op het geluidsscherm langs de A16/A38
geen klimaatpark in BolnesZuid (wel inzet op vernatting)
klimaatpark in Bolnes-Zuid, ten westen van de A38
buurtbatterijen bij buurtcentra
geen buurtbatterijen
lokale energiecorporaties
geen lokale energiecorporaties
Landschap en cultuurhistorie
Water, Bodem en Klimaat (adaptatie)
Energie
40 | 140 Witteveen+Bos | 141592/25-011.353 | Definitief 04
Ridderkerkse kernwaarde
Thema
Aspect
Materiaal
41 | 140 Witteveen+Bos | 141592/25-011.353 | Definitief 04
Scenario 1
Scenario 2
collectieve organisatie en onderhoud verduurzamingsmaatregelen
geen collectieve organisatie en onderhoud verduurzamingsmaatregelen
reservering waterstoftransport
reservering waterstoftransport
geen reservering 380kV verbinding
reservering 380kV verbinding (inclusief buffer)
geen aquathermie
aquathermie
geen geothermie / WKO
geothermie / WKO bij ’t Zand en Nieuw Reijerwaard
restwarmte glastuinbouw benutten
restwarmte glastuinbouw benutten
circulaire hub (inzameling en recycling)
geen circulaire hub
4 ONDERZOEKSAANPAK | HOE WORDEN DE ALTERNATIEVEN ONDERZOCHT? 4.1
Aanpak van het OER
Het OER is als onderzoeksmiddel ingezet tijdens de ontwikkeling van de visie. In het ontwerpproces worden keuzes gemaakt die mogelijk effect hebben op het milieu en de leefomgeving. Het ontwerpend OER brengt tijdens het ontwerpproces in beeld wat deze mogelijke effecten zijn en wat de bandbreedte is van deze effecten op het milieu en de leefomgeving. Naast de scenario’s wordt ook het gekozen toekomstbeeld (naar alle waarschijnlijkheid een combinatie van de elementen uit de 2 scenario’s) beoordeeld in het OER. De wisselwerking tussen het visiespoor en het OER-spoor worden gefaciliteerd middels ‘ontwerploops’. Een ontwerpend OER geeft tijdig inzicht in welke keuzes negatieve effecten beperken, en met welke keuzes juist kansen ontstaan. Ook worden randvoorwaarden, aandachtspunten en onzekerheden vastgelegd in het OER, zodat daar in de beleidsuitwerking en monitoring aandacht aan besteed kan worden. Zo toetst het OER dus niet enkel achteraf op haalbaarheid, maar faciliteert het de ontwikkeling van de omgevingsvisie.
Hoofdvragen voor het OER Het OER gaat in op de volgende hoofdvragen: 1 wat is de huidige staat en kwaliteit van de leefomgeving? 2 hoe ontwikkelt de leefomgeving zich autonoom (zonder de actualisatie van de omgevingsvisie) tot 2050? 3 welke scenario’s volgen uit de concretisering van de 3 Ridderkerkse kernwaarden?1 4 wat zijn de effecten van deze scenario’s? 5 wat zijn de effecten van het gekozen toekomstbeeld voor 2050 die in de actualisatie van de omgevingsvisie wordt opgenomen? 6 wat zijn aandachtspunten, randvoorwaarden en onzekerheden voor monitoring en evaluatie? Onderzoeksaanpak voor het OER op hoofdlijnen De onderzoeksaanpak bestaat op hoofdlijnen uit 5 stappen: a het opstellen van de Ridderkerkse staat; b het uitwerken van de Ridderkerkse staat tot een referentiesituatie voor het OER; c het leveren van een bijdrage aan het ontwerpproces voor de omgevingsvisie (uitgewerkt in scenario’s) op basis van de concretisering van de ambities en eventuele aanvullende aandachtspunten; d het beschrijven en beoordelen van de effecten op de leefomgeving van scenario’s en deze vastleggen in een rapport, het OER.
Via expert judgement worden op hoofdlijnen de effecten van de scenario’s in beeld gebracht; zodoende geeft het OER-spoor ontwerpprincipes mee; e het uitwerken van een toekomstbeeld welke de koers voor de actualisatie van de omgevingsvisie bevat en het in beeld brengen van de effecten op de leefomgeving van dit toekomstbeeld; f het geven van een aanzet voor monitoring en bijsturing op de beoogde effecten op Brede Welvaart. Bij het beschrijven en beoordelen van de referentiesituatie en de effecten van scenario’s en het toekomstbeeld (voorkeursscenario) is een beoordelingskader gehanteerd. Het beoordelingskader bevat een uitwerking van de onderzoeksthema’s in het OER en aspecten en criteria waarmee effecten gestructureerd in beeld gebracht worden. Paragraaf 4.4 licht het beoordelingskader toe.
1
De beleidskeuzes worden ontwikkeld in het spoor van de omgevingsvisie. Wel levert het OER-team een bijdrage aan dit ontwikkelproces.
42 | 140 Witteveen+Bos | 141592/25-011.353 | Definitief 04
4.2
Plan- en studiegebied
Het plangebied richt zich op de gehele gemeente Ridderkerk. De effecten van de visie kunnen echter ook buiten de grenzen van de gemeente optreden (studiegebied).
4.3
Huidige situatie, referentiesituatie en zichtjaar
Situaties in het onderzoek In het OER worden op allerlei aspecten van de leefomgeving (zie paragraaf 4.4 beoordelingskader) informatie gegeven. Daarbij worden de volgende situaties onderscheiden: - huidige situatie: dit is de feitelijke staat van de leefomgeving in het jaar 2024 of het meeste recente jaar waarover informatie beschikbaar is. In de praktijk is dit vaak het jaar 2021, 2022 of 2023; - referentiesituatie (huidige staat en kwaliteit fysieke leefomgeving + autonome ontwikkelingen): de situatie die tot en met 2050 zou ontstaan als gevolg van de zogeheten autonome ontwikkelingen. Autonome ontwikkelingen zijn ontwikkelingen die zich ook zouden voordoen als de aanvulling op de omgevingsvisie niet wordt gerealiseerd. Hierbij valt onderscheid te maken tussen: · generieke autonome ontwikkelingen afkomstig van buitenaf: algemene trends en ontwikkelingen als klimaatverandering of vergrijzing die Ridderkerk als het ware overkomen en waarop de gemeente niet of nauwelijks invloed heeft; · autonoom omgevingsbeleid: voortzetting van het huidige (sectorale) beleid) en autonome projecten. Hier vallen bouw- en infraprojecten onder waarover al definitieve besluitvorming heeft plaatsgevonden maar die nog niet uitgevoerd zijn; · voor het jaar 2050 is vaak beperkte informatie beschikbaar en bestaat de nodige onzekerheid over autonome ontwikkelingen.
In het OER wordt aangegeven welke bronnen zijn gebruikt voor het schetsen van de referentiesituatie; - alternatieven (hier: scenario’s): de alternatieven (scenario’s) schetsen 2 uiterste ontwikkelrichtingen voor Ridderkerk in 2050; - toekomstbeeld (voorkeursalternatief): het toekomstbeeld bevat de keuzes van de aanvulling op de omgevingsvisie. In dit OER vervult het toekomstbeeld de rol van het ‘voorkeursalternatief’.
4.4
Beoordelingskader
Het beoordelingskader is het centrale onderdeel van het OER. Het beoordelingskader bevat een uitwerking van de beoordelingsthema’s en de indicatoren waarmee effecten gestructureerd in beeld gebracht worden. De indicatoren zijn in de Staat van de Leefomgeving concreet gemaakt. Dit beoordelingskader is vormgegeven aan de hand van de 3 Ridderkerkse kernwaarden.
Tabel 4.1 Beoordelingskader Ridderkerkse kernwaarden
Beoordelingsthema’s
Aspecten
Indicatoren
Kloppend Hart
economie
werkgelegenheid
werkloosheid en baankansen verschillende inkomensgroepen
vestigingsklimaat
betaalbaarheid, functiemening en voorraad
landbouwareaal
omvang landbouwareaal
woningaanbod
omvang woningvoorraad naar prijssegment
voorzieningenaanbod (onderwijs en maatschappelijk vastgoed)
omvang voorzieningenaanbod naar behoefte
Openbare ruimte (recreatie & groen)
omvang en kwaliteit groen beweegvriendelijkheid
Sterke wijken - goed verbonden
wonen en fysieke woonomgeving
43 | 140 Witteveen+Bos | 141592/25-011.353 | Definitief 04
Ridderkerkse kernwaarden
Beoordelingsthema’s
Aspecten
Indicatoren
gezondheid en sociaal domein
gezonde leefstijl
gezond gedrag
sociaaleconomische positie
gemiddeld besteedbaar inkomen
sociale cohesie
mate van eenzaamheid;
gezondheidsbescherming
geluidbelasting; luchtverontreiniging; trillingen; geur; licht
omgevingsveiligheid
externe veiligheid; sociale veiligheid
bereikbaarheid (per modaliteit)
aandeel korte afstandsverplaatsingen (<5 km); aandeel lange afstandsverplaatsingen (>5 km)
toegang tot mobiliteitsdiensten en -voorzieningen
aanbod en vervoerkeuze auto, OV en fiets; aanbod deelmobiliteit en mobiliteitshubs
verkeersveiligheid
verkeersveiligheidsrisico’s voor alle typen weggebruikers
beschermde natuurgebieden
Natura 2000 en NNN;
soortenbescherming en biodiversiteit
beschermde soorten; overige niet-beschermde soorten
landschap
landschappelijke kernwaarde (structuren en elementen en landschappelijk gebruik ofwel historische geografie)
cultuurhistorie en erfgoed
gebouwd erfgoed (beschermde gezichten) cultuur landschap
archeologie
archeologische waarden
bodem
bodemkwaliteit; bodemdaling
waterkwaliteit en duurzame watervoorziening
drinkwater voorziening; grondwaterkwaliteit; oppervlaktewater (fysisch, chemisch en ecologisch)
microklimaat
hittestress; windhinder; schaduwhinder/bezonning
wateroverlast en droogte
risico wateroverlast; droogte; waterveiligheid
energie
energiegebruik
materiaal
materiaalgebruik
Mobiliteit
Groenblauwe Oase
Natuur
Landschap en cultuurhistorie
Water, bodem en klimaat(adaptatie)
Duurzaamheid
4.5
Wijze van beoordelen
Beoordeling huidige staat en referentiesituatie De staat van de huidige situatie en autonome ontwikkeling (referentiesituatie) zijn beoordeeld aan de hand van de beoordelingsschaal uit tabel 4.2. De omvang en ernst van omgevingseffecten in de vorm van knelpunten vormen de basis van de beoordeling van de huidige staat en de referentiesituatie.
44 | 140 Witteveen+Bos | 141592/25-011.353 | Definitief 04
Tabel 4.2 De te hanteren beoordelingsschaal van de huidige staat en de referentiesituatie Beoordeling
Toelichting
goed
goed, er zijn weinig tot geen knelpunten
redelijk
redelijk, er zijn enkele knelpunten
slecht
slecht, er zijn redelijk veel tot veel knelpunten
Beoordeling scenario’s De beoordeling van de scenario’s op de thema’s gebeurt ten opzichte van de referentiesituatie, met behulp van de beoordelingsschaal in tabel 4.3.
Tabel 4.3 De te hanteren beoordelingsschaal van de omgevingseffecten Score
4.6
Toelichting
++
zeer positief effect; sterke verbetering ten opzichte van de referentiesituatie
+
positief effect; verbetering ten opzichte van de referentiesituatie
0
neutraal; geen of nauwelijks verandering ten opzichte van de referentiesituatie
-
negatief effect; verslechtering ten opzichte van de referentiesituatie
--
zeer negatief effect; sterke verslechtering ten opzichte van de referentiesituatie, risico op niet voldoen aan wettelijke normen
Doelbereik
Naast de beoordeling van de scenario’s maak het OER ook inzichtelijk in welke mate de scenario’s bij kunnen dragen aan het behalen van de doelen van de gemeente Ridderkerk. Dit gebeurt aan de hand van de beoordeling zoals toegelicht in tabel 4.4.
Tabel 4.4 Toetsing doelbereik Beoordeling
Toelichting hoge potentie voor behalen doel beperkte potentie voor behalen doel
geen potentie voor behalen doel
45 | 140 Witteveen+Bos | 141592/25-011.353 | Definitief 04
4.7
Detailniveau van het effectenonderzoek
Het OER voor de actualisatie van de omgevingsvisie sluit aan bij het abstractieniveau van scenario’s. Dit betekent dat een globale effectbeoordeling wordt uitgevoerd, waarbij de effecten overwegend kwalitatief of op basis van expert judgement worden beschreven en beoordeeld. Waar mogelijk vindt kwantitatieve beoordeling plaats. Daarbij wordt gebruik gemaakt van open data en reeds uitgevoerde (beleids)analyses. Deze bronnen zijn voornamelijk gebruikt voor het bepalen van de huidige staat en kwaliteit van de fysieke leefomgeving. De autonome ontwikkelingen en de scenario’s zijn veelal kwalitatief of op basis van expert judgement beoordeeld. Het gaat om een beschrijving van de verwachte effecten en de onzekerheden per scenario of overkoepelend voor beide scenario’s (afhankelijk van aspect en beschikbare informatie). Voor de beoordeling van de scenario’s zijn interviews gehouden met experts en vervolgens is een tweede lezing gedaan door senior adviseurs. Experts op volgende thema’s zijn geïnterviewd: - mobiliteit; - milieu; - natuur; - water, bodem en klimaat; - landschap en cultuurhistorie.
4.8
Expert judgement
In Tabel 4.5 staat een overzicht van de experts die stukken hebben geschreven, en experts die stukken hebben getoetst.
Tabel 4.5 Experts die input hebben geleverd en experts die stukken hebben getoetst Thema
Experts
Tweede lezers
economie
medior adviseur economie en landbouw
senior adviseur strategisch planoloog
wonen en fysieke woonomgeving
medior adviseur wonen en fysieke woonomgeving
senior adviseur strategisch planoloog
gezondheid en sociaal domein
medior adviseur gezondheid en sociale zaken, medior adviseur omgevingsveiligheid
senior adviseur gezondheid en sociale zaken, medior adviseur omgevingsveiligheid
mobiliteit
medior adviseur mobiliteit
senior adviseur mobiliteit
natuur
medior adviseur natuur en biodiversiteit
senior adviseur natuur en biodiversiteit
landschap en cultuurhistorie
medior adviseur landschap en cultuurhistorie
medior adviseur landschap en cultuurhistorie
water, bodem en klimaat(adaptatie)
medior adviseur klimaatadaptatie
senior adviseur klimaatadaptatie
duurzaamheid
medior adviseur duurzaamheid
medior adviseur duurzaamheid
46 | 140 Witteveen+Bos | 141592/25-011.353 | Definitief 04
5 BESCHRIJVING REFERENTIESITUATIE | WAT KOMT ER OP DE GEMEENTE RIDDERKERK AF? Dit hoofdstuk beschrijft de referentiesituatie die tot en met 2050 zou ontstaan als gevolg van autonome ontwikkelingen in Ridderkerk. In bijlage II zijn autonome ontwikkelingen beschreven. Autonome ontwikkelingen zijn ontwikkelingen die zich ook zouden voordoen als de actualisatie op de omgevingsvisie niet wordt gerealiseerd. Hierbij valt onderscheid te maken tussen algemene ontwikkelingen die op Ridderkerk afkomen en ontwikkelingen die door de gemeente in gang worden gezet door beleid. Algemene ontwikkelingen die op Ridderkerk afkomen betreffen demografische, economische, sociaalculturele, technologische, ecologische en politiek-institutionele trends en ontwikkelingen. Autonome ontwikkelingen die de gemeente stimuleert gaan bijvoorbeeld over voortzetting van het huidige beleid en projecten waar al definitieve besluitvorming heeft plaatsgevonden. Vanaf paragraaf 5.1 wordt de referentiesituatie beschreven per beoordelingsthema en aspect. De referentiesituatie bestaat uit de huidige situatie met de autonome ontwikkelingen.
5.1
Kloppend hart
5.1.1
Economie
In tabel 5.1 is een beoordeling gegeven aan de referentiesituatie voor het thema economie.
Tabel 5.1 Beoordeling van het thema economie in de referentiesituatie Huidige staat (2024)
Referentiesituatie (2050)
Aspect
Beoordeling
Toelichting
Beoordeling
werkgelegenheid
redelijk
een hoger terreinquotiënt van werkzame personen per ha wordt gehanteerd op nieuwe vestigingen op bestaande bedrijventerreinen. De economie is ook verbreed door meer banen te creëren in de zakelijke dienstverlening. Bereikbaarheid van OV is een belangrijke voorwaarde voor het aantrekken van hoogopgeleide werknemers in de zakelijke dienstverlening. Dit blijft een aandachtspunt. Het is onzeker of Ridderkerkers door de toename van banen binnen de gemeente ook daadwerkelijk in de gemeente gaan werken. De verbreding van de economie kan leiden tot werknemers die buiten Ridderkerk wonen. Het is hierdoor onzeker of het aandeel van de beroepsbevolking van Ridderkerk in de toekomst binnen de gemeente toe of afneemt
redelijk
47 | 140 Witteveen+Bos | 141592/25-011.353 | Definitief 04
Huidige staat (2024)
Referentiesituatie (2050)
Aspect
Beoordeling
Toelichting
Beoordeling
Vestigingsklimaat
redelijk
ondernemersklimaat aantrekkelijk maken door verbeteren veiligheid, vergroening openbare ruimte, bereikbaarheid (parkeerdruk verlagen), meer ruimte door middel van hoogbouw, versterken middelgrote winkelgebieden en clusterversterking. Het is onzeker dat de plannen over een aantrekkelijke openbare ruimte gerealiseerd worden. De verdere vergrijzing en beperkte groei van Ridderkerk met 357 woningen zorgt voor een onderbezetting van personeel waardoor er onvoldoende variatie van winkelaanbod is
redelijk
Landbouw
redelijk
op basis van historische trend en toekomstige (nationale) verwachtingen neemt het belang van de landbouw in de economie en werkgelegenheid verder af. De toekomst van glastuinbouw in Ridderkerk wordt beschermd door provinciaal beleid. Er is wel sprake van sanering van glastuinbouw in Rijsoord. Het behouden van voldoende areaal vormt een opgave in verband met andere ruimteclaims voor bijvoorbeeld woningbouw, natuur, duurzame energievoorziening, en bodemdaling in combinatie met waterhuishouding
slecht
5.2
Sterke wijken - goed verbonden
5.2.1
Wonen en fysieke woonomgeving
In tabel 5.2 is een beoordeling gegeven aan de referentiesituatie voor het thema wonen en woonomgeving.
Tabel 5.2 Beoordeling van het thema wonen en fysieke woonomgeving in de referentiesituatie Huidige staat (2024)
Referentiesituatie (2050)
Aspect
Beoordeling
Toelichting
Beoordeling
woningaanbod
slecht
er is momenteel een woningtekort (1.150 woningen volgens het Regioakkoord), met name voor starters, ouderen en arbeidsmigranten. Demografische prognoses wijzen uit dat de groei van gemeente Ridderkerk afneemt door vergrijzing. Hoewel inbreiding en nieuwe woningen bouwen voor juiste doelgroepen en betaalbaarheid aandachtspunten vormen lossen de vastgestelde woningbouwplannen (peildatum augustus 2024) het woningtekort niet op door de beperkte netto toename van 357 woningen
slecht
voorzieningenaanbod (onderwijs en maatschappelijk vastgoed)
redelijk
het aanbod van maatschappelijke en commerciële voorzieningen staat onder druk door vergrijzing. Vergrijzing speelt een rol in de leegstand van winkelpanden en vraag naar voorzieningen op kleine afstand. In huidig beleid wordt aandacht gegeven aan passend onderwijs en ontwikkeling van voorzieningen dichtbij in de wijk. Echter veroorzaakt vergrijzing risico op beperkte bemensing van deze voorzieningen. Technologische oplossingen kunnen wellicht helpen diensten efficiënt in te richten hoewel bewoners die digitaal minder vaardig zijn minder toegang hebben tot (online) diensten
redelijk
48 | 140 Witteveen+Bos | 141592/25-011.353 | Definitief 04
Huidige staat (2024)
Referentiesituatie (2050)
Aspect
Beoordeling
Toelichting
Beoordeling
openbare ruimte (groen en recreatie)
redelijk
de openbare ruimte van Ridderkerk heeft een goede uitgangspositie. Bewoners zijn momenteel tevreden over de kwaliteit van de fysieke leefomgeving. De gemeente investeert in de verdere verbetering van recreatie en openbaar groen door bijvoorbeeld de versterking van de groene kraag, vergroenen bedrijventerreinen en oevers bij de Waal. Aandachtspunt hierbij zijn overlappende ruimteclaims van plannen