2024-06-17-verslag-gemeenteraad-ridderkerk.pdf

Had ik juist een hele reactie op die motie. Dat hoeven we dan niet te doen. Dat scheelt weer. Als fractie willen we heel kort nog even stilstaan bij die verkeersveiligheid. We begrijpen het punt van de wethouder en we begrijpen ook het punt die vooral de ChristenUnie heeft aangegeven en GroenLinks, alleen we willen wel verreweg blijven van het beeld van, als je kiest voor een tweerichtingsvariant, dat je dan echt kiest voor een onveilig centrum. Er wordt juist, en dan ga ik mezelf herhalen, juist geïnvesteerd in een tweerichtingenfietspad, juist in die 30 kilometer per uur en juist ook is er extra in het amendement opgenomen om daar nog eens een keer goed naar te kijken. Dus, ja, we begrijpen dat als je kijkt naar de eenrichtingsvariant je meer … De voorzitter: Interruptie van de heer Kooijman. De heer Kooijman: Ik heb ook niks gezegd over de verkeersveiligheid bij de fietspaden, maar het gaat juist om die voetgangersoversteken. Daar hoor ik het CDA nu niet over. Daar verschilt de tweerichtingenvariant wel wezenlijk van de eenrichtingsvariant. De voorzitter: Mijnheer Mijnders.

Pagina 16 van 28

De heer Mijnders: Ik was ook nog niet klaar met mijn rijtje, voorzitter. Maar inderdaad, wat ik wilde aangeven, is inderdaad, als je kijkt naar eenrichtingsvariant, dat daar meer ruimte is om die voetgangersoversteekplaats inderdaad veiliger in te richten. Alleen maar we hebben de verwachting, en daarom is ook juist ook in het amendement gezet door de VVD, om daar nog extra goed naar te kijken en we zien als CDA-fractie wel daarin mogelijk. Alleen we geven … Wat ik wil aangeven, is dat het idee van als je kiest voor een tweerichtingsvariant dat je dan eigenlijk zegt, die verkeersveiligheid kan me gestolen worden, het gaat alleen maar om de centen van ondernemers, daar willen we als fractie verreweg van blijven. De voorzitter: De heer Kooijman. De heer Kooijman: Ik weet niet waar het CDA net heeft zitten luisteren, maar dat soort woorden heb ik absoluut niet gebezigd. Het gaat mij echt om de zorg voor de verkeersveiligheid. Als het CDA dan echt van die concrete voorbeelden weet, dan ben ik wel benieuwd of ze die nu al kunnen noemen. Want ik zie ze niet in de basis van het besluit van vanavond. Maar als het CDA al wel ziet waar nu concrete verbeteringen mogelijk zijn, dan hoor ik ze vanavond graag. De voorzitter: De heer Mijnders. De heer Mijnders: Hoeveel tijd krijg ik, voorzitter? Volgens mij is het ook … wat zegt u? De voorzitter: U heeft gewoon vijf minuutjes.

Dat zit in uw systeem. Eerste termijn vijf minuten, tweede termijn vijf minuten. Gaat uw gang. De heer Mijnders: Er zijn bepaalde punten ook opgenomen ook in die stukken, als je kijkt bijvoorbeeld naar die hoek van de Klaas Katerstraat, daar zien we inderdaad ruimte om zo'n fietspad verder weg te leggen, om inderdaad dan voor auto's en fietsers een betere oprit te creëren om op die manier meer ruimte te krijgen. Zo zien we dat ook bij verschillende voetgangersoversteekplaatsen. Wij denken van, volgens mij moet daar wel iets meer ruimte zijn om daar ook een middenstukje te doen. Alleen wat de wethouder ook aangeeft, dat staat ook in de stukken, dat juist ook, hoe zeg je dat, een langere oversteekplek ook op een veilige manier kan ingericht worden? Wat daarna, dat wil ik als laatste uitleggen, voorzitter, is als je kijkt naar heel Ridderkerk en je gaat specifiek naar het centrum kijken, dan zijn het inderdaad lang… Hoe zeg je dat? Twaalf, dertien meter waar je een oversteekplaats moet oversteken, maar zo hebben we er ontzettend veel eerder in Ridderkerk. Dat heeft de heer Borst ook aangegeven. Da betekent niet dat uw betoog van dat dan voor tweerichtingsvariant dat die oversteekplaats opeens minder veilig zou zijn. Dat zou betekenen dat een groot gedeelte van de oversteekplaatsen in Ridderkerk gelijk onveilig zijn. Daar blijven we ook verreweg van. Dank u wel.

De voorzitter: Mijnheer Kooijman. De heer Kooijman: Allereerst hebben we het hier natuurlijk ook wel over een winkelgebied waar dus veel voetgangers zijn. Ten tweede, er zijn nauwelijks voetgangersoversteken waar je in één keer moet oversteken over tien meter of meer. Want zelfs bij de genoemde dertien meter van de heer Borst heb je nog een steunpunt in het midden. Dus dat klopt echt niet. Als ik het CDA vraag om het noemen van concrete voorbeelden en er komt alleen een oplo… of een concrete uitwerking van, in een bocht met fietspaden en dan is er meer ruimte en zo zie ik dat er misschien bij voetgangersoversteken ook nog wel mogelijkheden zijn, dan denk ik, CDA heeft het gewoon niet in beeld en daar maak ik me ernstig zorgen over.

Pagina 17 van 28

De voorzitter: Twee aanvullende vragen, schat ik zo in. Mijnheer Borst van de VVD en daarna mijnheer Rijsdijk. De heer Borst: Voorzitter, volgens mij hebben we in dit huis een heleboel mensen in dienst, een heleboel ambtenaren in dienst met expertise om nog eens naar die plannen te kijken en te tekenen en te rekenen hoe we die plannen zo veilig mogelijk kunnen maken. Dat wilde ik nog even meegeven. Voor de rest werp ik verre van mij dat een keuze voor tweerichtingsverkeer, dat dat echt onveilig zou zijn, want dat is gewoon pertinent niet waar. De voorzitter: Mijnheer Rijsdijk. De heer Rijsdijk: Dank u wel, voorzitter. In het amendement bij het beslispunt … Bij 5a, daar staat ook onder D om bij de uitwerking van het definitief ontwerp met name oog te hebben voor de verkeersveiligheid van voetgangers en fietsers. Ik ben van mening dat je ook met tweerichtingsverkeer gewoon een veilige verkeerssituatie kan creëren. Het verbaast me wel dat de ChristenUnie nu vraagt om concrete voorbeelden aan het CDA over hoe het dan verkeersveiliger zou kunnen worden. Want ik kan me nog een vergadering in de commissie herinneren over het HOV, waarin mevrouw Van Nes en ik voorbeelden gaven hoe de aanpassingen anders zouden kunnen en toen kwam er als reactie, dat is aan de verkeersdeskundige. Ik vraag me dan wel af wat die situatie nu anders maakt dan deze situatie. Dank u wel, voorzitter.

De voorzitter: Dank u wel. Ik geef de heer Mijnders nog even de gelegenheid een opmerking te maken. Daarna reageert mijnheer Kooijman integraal. De heer Mijnders: Dank u wel, voorzitter. Twee goede aanvullingen van de in… Bijdrages hiervoor. Omdat inderdaad, om nu panklaar inderdaad nu vijf, zes locaties neer te zeggen van, daar zou net een half metertje over zijn en zus en zo, inderdaad, zo scherp zitten wij als CDA-fractie er ook niet in. Dat is ook niet de expertise die ik heb dagelijks. Alleen dat is juist de reden dat het ook in amendement is neergezet, om juist de experts op dit gebied nog een keer goed naar die verdere uitwerking van deze variant te kijken. Dus inderdaad, om mij te gaan vragen van, hoe zit het precies op die locatie, kan er nog een half metertje bij, dat vind ik wel een beetje ver gaan van de heer Kooijman, zeg ik via u, voorzitter. Als laatste, bij die eenrichtingsvariant, dat is het wikken en wegen, zie je wel duidelijk dat de Frans Halsstraat, als je kijkt … Dat daar het verkeer per etmaal flink toeneemt. Dus als je kiest voor die eenrichtingsvariant, zou je kunnen zeggen, op het oostelijk deel wordt het wat veiliger, worden het minder auto's.

Maar je neemt wel dan weer de keuze dat juist op die Frans Halsstraat het juist weer een stuk drukker wordt, waardoor er dus, hoe zeg je dat, nog meer auto’s rijden, waardoor dus de veiligheid juist op dat gebied in die straat juist weer een stukje minder wordt. Dus dat is het wikken en het wegen. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Mijnheer Kooijman reageert er nog op. Daarna vervolgt de heer Mijnders zijn betoog. De heer Kooijman: Het is fijn dat CDA natuurlijk wikt en weegt, maar het is dan wel heel jammer dat ze dat selectief doen, want de wethouder gaf net aan dat bij de tweerichtingsvariant de Sint Jorisstaat bijvoorbeeld weer veel drukker wordt. Daar hoor ik het CDA dan niet over. Nog even reagerend op het … VVD. Het is … Het klopt, juist die ambtenaren en juist die inhoudelijke experts die moeten we volgen. Maar wat geven de rapporten hier aan, waarom wij als raad hebben gevraagd? Daar wordt duidelijk aangegeven dat de tweerichtingsvariant echt een stuk onveiliger is voor de voetgangersoversteken. Dus we hebben een … een rapport hebben we al. Alleen wat doet u? Wat doet de VVD? Die zegt van, ik luister hier niet naar, ik kies eerst

Pagina 18 van 28

en daarna moeten de ambtenaren … die moeten het maar weer oplossen. Dat klopt gewoon niet. In basis is dat gewoon fout. De voorzitter: Ik constateer dat er genoeg gewisseld is en we kunnen nog even doorgaan op deze manier, maar dat voegt denkt ik niet heel veel toe. Mijnheer Mijnders, u gaat afronden. De heer Mijnders: Dank u wel, voorzitter. Dan zie ik me toch genood om iets te zeggen dat er … we komen op hetzelfde probleem als afgelopen donderdag, dat ik het gevoel heb dat de ChristenUnie de CDA-fractie het niet wil begrijpen. We geven als CDA-fractie juist aan, ook in de bijdrage, dat er in een eenrichtingsvariant meer ruimte is, meer, voor investeren in veiligheid. Als ga… Onder andere gaat om die voetgangersoversteekplekken. Dat hebben wij als CDA-fractie nu al een paar keer aangegeven. Alleen het is ook wat de wethouder zegt, het is, het dubbeltje kan de ene kant op vallen en de andere kant. We hebben onze argumenten ook gegeven dat we juist kiezen voor die tweerichtingsvariant, alleen, en dan ga ik mezelf herhalen, waar we verreweg van willen blijven, is dat de keuze voor een tweerichtingsvariant een keuze tegen verkeersveiligheid zou zijn. Dat was het, voorzitter. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Mijnders. Wij gaan naar Partij van de Arbeid. Mijnheer Rijsdijk. De heer Rijsdijk: Dank u wel, voorzitter.

Er is al ontzettend veel gewisseld, dus ik ga het ook niet al te lang meer maken. Alles zo overziend en alle hoofden geteld hebbende, is er gewoon een meerderheid voor een tweerichtingsvariant. Wij vinden dat een goede zaak. Wij denken dat dat het centrum, de aantrekkelijkheid van het centrum op deze manier verbeterd kan worden, dat het ook groener wordt en dat het ook op deze manier verkeersveilig kan. Tegelijkertijd kijken we ook naar het economisch belang van het winkelcentrum. Het is belangrijk dat voorzieningen op peil blijven. Wat ik in de eerste termijn ook aangaf, corona, gestegen energiekosten, dat heeft er bij de winkeliers en ook bij de horeca echt wel ingehakt. Wij vinden dat ook een heel belangrijk aspect. Het centrum is ook een bron van werkgelegenheid. Er werken 700 mensen. Wij willen dat gewoon heel graag in stand laten. Laten we ook reëel zijn met elkaar. Al het harde werk van iedereen om het centrum zo aantrekkelijk mogelijk te maken, daar moeten we als Ridderkerk wel hard aan blijven werken. Iedere barrière die je opwerpt, maakt het gewoon lastiger. We hebben niet de natuurlijke aantrekkingskracht van een Den Haag of een Amsterdam waar altijd wel mensen naartoe zullen gaan. We zijn Ridderkerk, dat moeten we ons realiseren. We hebben een mooi winkelcentrum. Wij denken dat we dat met deze variant kunnen houden en kunnen versterken. Dank u wel.

De voorzitter: Interruptie van mevrouw Dirks van GroenLinks. Mevrouw Dirks: Dank u wel, voorzitter. In de vorige termijn vroeg CDA … stelde nog een vraag over het groen waar PvdA het over had, ander groen en niet groen te laten vervallen, of ze dat nog konden toelichten. Maar volgens mij is hier nog geen reactie opgegeven. De voorzitter: Mijnheer Rijsdijk. De heer Rijsdijk: Dat klopt. Fijn dat er zo goed wordt opgelet. Dat was mij inderdaad ontschoten. Wat ik heb proberen te zeggen in de eerste termijn, we vinden het mooi dat het plan zo groen wordt. Tegelijkertijd zie je ook wel bij grote projecten dat er op een gegeven moment te maken … dat je te maken krijgt met kostenstijgingen. Dat hebben we nu al een aantal keren bij de hand gehad. Dan wordt er soms ook gekeken, waar kunnen we beknibbelen? Wij vinden het vooral belangrijk dat het groen blijft. Wij zouden daar eigenlijk niet op willen besparen. Maar goed, als het dan toch heel erg duur wordt, zou je eventueel ook nog naar Pagina 19 van 28

ander groen kunnen kijken. Maar we hopen vooral dat de uitvoering volgens planning verloopt en dat dat niet logisch is. Dus eigenlijk was de strekking van de opmerking om daar geen concessies aan te doen. Dank u wel, voorzitter. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Rijsdijk. Dan gaan we nu naar Burger op 1m mevrouw Van Nes-de Man. Mevrouw Van Nes-de Man: Dank u, voorzitter. Even terugkomend op die Metropolitane route die over onze centrumring Oost, gaat over het fietspad. Het bevreemdt ons dat hier al handtekeningen onder gezet zijn, omdat de MRDH als inrichtingscriterium geeft dat de Metropolitane Fietsroute, de snelfietsroute, een breedte moet hebben van viereneenhalve meter. De fietspaden die nu over de centrumring Oost zijn getekend, zijn drieënhalve meter of … Ja, meter breed. Dus bijzonder dat er handtekeningen onder staan. Maar we zijn heel blij dat de wethouder aangeeft dat hij daar nog wel over in gesprek wil gaan. Dus dat wachten we af. Wij zijn ook echt voor groen. Wij hechten veel aan … Waarde aan oude bomen. Dat weet u. Maar soms moet je lastige keuzes maken. VVD en CDA weten daar alles van. Maar gelukkig is groen een belangrijke component in het hele plan. Dus we kijken ernaar uit hoe dat dat gaat.

Verder vinden wij het ook belangrijk dat goed gekeken wordt naar de voetgangersoversteek, om die veiliger te maken, waarvan wij denken van, er zijn genoeg technische hoogstandjes met knipperlichtjes in het wegdek met eventueel verkeerslichten waarvan ik denk van, het is een voetgangersgebied, misschien moet je dan wel een keer verkeerslichten doen op dertigkilometerweg voor overstekers. Verder zijn wij gewoon blij, die conclusie kunnen we wel trekken nu, dat een overgrote meerderheid van deze raad achter de winkelier staat. Zij hebben ervoor geknokt om tweerichtingsverkeer in het centrum er in te houden en de raad heeft het overgenomen en daar ben ik blij om. Dank u. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Van Nes-de Man. Mijnheer Rottier, SGP. De heer Rottier: Dank u wel, voorzitter. Ik heb in ieder geval begrepen van de wethouder dat ik nog iets uit te leggen heb, dus dat ga ik dan als eerste maar doen. Toen wij het amendement maakten, en als je het hebt over eenrichtingverkeer voor vrachtauto's, is het vrij logisch dat je dan ook bussen daar onder schaart, want dat zijn ook voertuigen van ongeveer dezelfde omvang. Alleen dan moet je dus die bushalte weghalen op de Schoutstraat, in ieder geval aan één kant, wat wij niet wenselijk vonden. En twee ook eigenlijk niet.

Je krijgt dan ook de overweging, die buschauffeurs … de bus gaat dan maar één kant meer op, als je het voor bussen een uitzondering maakt. Die zijn professioneel, die chauffeurs, dus die kunnen daar misschien best mee omgaan. Vandaar, en dan wil ik de wethouder erop wijzen, dat bij het schrijven van het amendement er heel bewust is geschreven om beslispunt 4 te wijzigen en niet te schrijven, eenrichtingsverkeer voor vrachtverkeer en bussen, maar te schrijven, voor vrachtverkeer en of bussen. Dat geeft dus de ruimte om eventueel een uitzondering te maken voor bussen. De vraag is gewoon om in het onderzoek het goed uit te zoeken en alle plussen en minnen op een rij te zetten en dan volgt daaruit een keuze voor wat dan verstandig is voor die bussen. De voorzitter: Interruptie van mijnheer Kooijman. De heer Kooijman: Bedoelt de SGP dan ook dat ook mogelijk zou zijn dat het een variant wordt waarbij alleen de bussen eenrichtingsverkeer rijden en niet de vrachtauto's? De voorzitter: Mijnheer Rottier.

Pagina 20 van 28

De heer Rottier: Als je administratief leest, zou je dat erin kunnen lezen, maar dat is niet de bedoeling. Maar als je dat allemaal duidelijk moest gaan maken, werd het heel ingewikkeld. We gingen ervan uit dat wel duidelijk was dat dat bedoeld is. Als dat niet duidelijk is, dan is het nu duidelijk. Wat betreft de Metropolitane Fietsroute, wil ik erop wijzen dat het al een keer uitgezocht is en dat daar een raadsinformatiebrief over is gestuurd in, ik meen, mei 2023. Dus ik ben eigenlijk verbaasd dat mevrouw Van Nes-de Man daar toen niet op is aangeslagen. Het heeft dus ook wel voordelen om zo'n route door het centrum te hebben, want dan heb je een goede verbinding met het centrum … De voorzitter: Interruptie van mijnheer Kooijman. De heer Kooijman: Voorzitter, een vraag aan de SGP. Die zijn verbaasd dat Burger op 1 hierover begint. Maar zijn ze dan niet net zo verbaasd dat de wethouder aangeeft hier toch weleens naar te willen kijken, terwijl we … Alles al is uitgezocht volgens de SGP. De voorzitter: Mijnheer Rottier. De heer Rottier: Voorzitter, de wethouder zit in het college en die krijgt een vraag en hij maakt de afweging om dat nog een keer te bekijken. Daar zal ongetwijfeld raadsinformatiebrief ook weer een rol in gaan spelen. Dus ik zie daar geen tegenstelling in. De voorzitter: Dank u wel. Mevrouw Van Nes- de man nog met een interruptie.

Mevrouw Van Nes-de Man: Dank u, voorzitter. Zoals u weet, worden we overvoerd, overladen met raadsinformatiebrieven en informatie. Ik denk dat het mij niet kwalijk genomen kan worden, wat ik bij een ander ook niet doe, als je er af en toe eentje mist. Maar inmiddels ken ik deze wel. Wat mij opvalt als je naar de criteria kijkt voor de Metropolitane Fietspaden, dat deze gewoon een meter te smal is, waarvan de MRDH zegt van, dat is voor veiligheid. In die zin bevreemdt het mij sowieso al dat hij over het centrum getrokken is. Hij kan ook net achter het centrum lopen, de dijk over of wat ook. Dat gebeurt bij meer gemeenten. Maar dan ga je invullen. Dat is eigenlijk de bedoeling niet. Maar dan zou hij wel vrijlopen van het centrum en vrijlopen van al dat verkeer, van die schoolkinderen en alles. Hij rijdt … komt ook langs de Rehobotschool. Vindt u dat dan niet gevaarlijk? De voorzitter: Mijnheer Rottier. De heer Rottier: Voorzitter, ik ben niet met de liniaal al die fietspaden op gaan meten, omdat ik weet dat het nog geen definitief ontwerp is en ik ook gewoon de indruk kreeg dat het eenrichtingsmodel was uitgewerkt en dat ongeveer copy-paste heel sterk dat was overgezet naar het tweerichtingsmodel en dat er duidelijk verbetering mogelijk is in dat … In die fietspaden.

Dus ik sluit niet uit dat, als daar nog beter naar gekeken wordt, dat de maatvoering daarvan mogelijk ook wat verandert. Ik denk dat ik ongeveer gezegd heb wat ik wilde zeggen. Richting mijnheer Kooijman wil ik nog wel zeggen, die voorbeelden, toen wij schreven aan dit amendement, stonden er op een gegeven moment inderdaad een aantal voorbeelden in. Het nadeel daarvan is dat je, A, heel duidelijk moet zijn, wat bedoel je dan precies, want het gaat behoorlijk gedetailleerd, en een ander nadeel is, als je een paar voorbeelden noemt en dan noem je andere dingen niet, die zouden dan buiten de boot vallen. Dus op een gegeven moment is er ook in overleg met de griffier voor gekozen om dat vrij abstracte omschrijven. Wij denken dat de verkeersdeskundigen, als ze eenmaal weten dat die tweerichtingsvariant gekozen is, best wel mogelijkheden zien om nog verbeteringen door te voeren.

Pagina 21 van 28

De voorzitter: Interruptie van mijnheer Kooijman. De heer Kooijman: Ik begrijp nu dat de SGP de voorbeelden in ieder geval in hun conceptamendement wel ergens hij paraat heeft. Dus ik … het lijkt me goed, hij heeft net ook het ene deel van het amendement verduidelijkt, om hier ook gelijk duidelijkheid over te geven, zodat we ook allemaal horen wat de voorbeelden dan zijn die eigenlijk in het amendement stonden maar er toch zijn uitgehaald. Want dan weten we gelijk wat het college aan maatregelen zou kunnen gaan treffen. De voorzitter: Mijnheer Rottier. De heer Rottier: Ik zal niet alle voorbeelden me meer herinneren, maar kijk bijvoorbeeld eens naar de ligging van het fietspad ten opzichte van de weg op het Koningsplein. Als je daar iets meer ruimte tussen maakt, maakt het oversteken al een stuk makkelijker. Er komen een paar voetgangersoversteekplaatsen. Als je kijkt op de hoek van de Klaas Katerstraat en je maakt die bocht wat ruimer, dat geeft ook een betere oversteekbaarheid voor voetgangers. Idem dito kun je nog eens kijken in de buurt van de Jumbo. Dus je moet gewoon integraal nog eens kijken naar dat … Naar het ontwerp. Dan is er echt wel wat aan te verbeteren. Want de voetganger die komt er nog niet goed vanaf in de huidige. Dat kan echt beter in onze optiek. De voorzitter: Mijnheer Kooijman. De heer Kooijman: Het is precies wat SGP ook aangeeft.

Je moet dat integraal bekijken. Maar ik hoor hem net tegen Burger op 1 zetten van, die fietspaden die kunnen nog een optimaler. Daar kan misschien nog wel wat breedte bij. Nu hoor ik hem zeggen van, er kan nog mooi wel wat af voor de voetgangersoversteken. Dan wordt het wel heel erg lastig om uiteindelijk een integrale afweging te maken De voorzitter: Mijnheer Rottier. De heer Rottier: Dan heeft de heer Kooijman niet helemaal gehoord wat ik gezegd heb of misschien heb ik het niet helder genoeg gezegd, laat ik het op het laatste houden. Ik heb het niet gehad dat het fietspad smaller moet worden, het fietspad moet iets verder van de weg komen te liggen. Dat zou helpen bij de betere oversteekbaarheid. Misschien moet die op stukken wel breder. Maar het moet gewoon integraal eens bekeken worden in een wat gedetailleerder ontwerp in plaats van de globaliteit waar het nu in getekend is. Voorzitter, ik denk dat ik ongeveer gezegd heb wat ik wilde zeggen en hier houd ik het bij. De voorzitter: Dat is mooi. Dank u wel. Dan gaan we naar Echt voor Ridderkerk, mijnheer Kloos. De heer Kloos: Dank u wel, voorzitter. Eigenlijk is het voor Echt voor Ridderkerk duidelijk. Gelukkig, de meerderheid gaat voor dit mooie voorstel op basis van een tweerichtingsvariant.

Wat betreft de reactie van de wethouder op onze bijdrage, ach, het geeft ons geen aanleiding om meer te zeggen dan we in de eerste termijn al hebben gezegd. Dank u wel, voorzitter. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Kloos. Leefbaar Ridderkerk, mevrouw Kayadoe. Mevrouw Kayadoe: Dank u wel, voorzitter. We hebben niks toe te voegen. De voorzitter: Dank u wel. Partij 18PLUS, mevrouw Griep.

Pagina 22 van 28

Mevrouw Griep: Dank u wel, voorzitter. Partij 18PLUS dankt de VVD voor het aankondigen en vormgeven van amendement en het meenemen van onze wensen met betrekking tot het eenrichtingsverkeer voor vrachtwagens en bussen. Door dat in te voeren, verwachten we een positieve bijdrage aan de verkeersveiligheid van alle deelnemers. Dit blijkt ook uit de antwoorden van het college op onze vragen hierover. Ons verzoek is om het onderzoek snel vorm te geven. Met betrekking tot de MFR vinden we het positief om te horen dat het college nog eens naar de route gaat kijken. Wellicht zijn er betere alternatieve routes denkbaar die niet over het centrum gaan. We steunen hier in de oproep van Burger op 1. Overigens hoeven die alternatieven niet over de smalle dijken en de andere smalle straten te gaan wat Partij 18PLUS betreft. Daarnaast zou Partij 18PLUS graag een hoofdelijke stemming willen aanvragen bij het amendement. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Griep. ChristenUnie, mijnheer Kooijman. De heer Kooijman: Bijzonder om vanavond wederom te merken dat we samen met GroenLinks als enige het collegevoorstel steunen. De coalitiepartijen, die zitten kennelijk op dit stukje vanavond. Wij vinden het toonbeeld wat college hier presenteert een heldere visie. We danken ook de ambtenaren voor het vele werk dat is verzet en helaas niet tot resultaat leidt vanavond.

Hoe kan het dat sommige in deze raad twee minuten tijdswinst voor een HOV als weinig ervaren, terwijl maximaal drie minuten reistijdverlies voor de auto onverkoopbaar is? Hoe kan het dat men drie minuten reistijdverlies voor bezoekers niet accepteren kan, Maar de bereikbaarheid van ons winkelcentrum nooit ter discussie kwam toen we bijvoorbeeld Nieuw Reijerwaard ontwikkelden en daar een aantal verkeerslichten introduceerden? Hoe kan het dat we steigeren bij een verlies van 25 bomen op de Prunuslaan, maar nu het verlies van 32 bomen extra toch niet zien zwaarwegend vinden? hoe kan het dat we hier in de raad als twee… In 2021 allemaal de ambitie van het streven naar nul dodelijke verkeersslachtoffers onderschreven, maar daar vanavond op dit aspect niet op plek één laten staan. De voorzitter: Interruptie van mevrouw Van Nes-de Man. Daarna mevrouw Kayadoe, daarna mijnheer Borst. Mevrouw Van Nes-de Man. Mevrouw Van Nes-de Man: Dank u, voorzitter. Het vergelijk tussen het HOV in Ridderkerk West, wat een tijdje terug in de commissie was, en dit plan is een beetje appels met peren vergelijken, als het over minuten en dingen gaat.

Dit gaat ook … Heeft heel veel te maken met aantrekkelijkheid maken en houden van het winkelcentrum en het is een … Wat voor ons belangrijk is, wij zetten de burger op één, maar ook de winkelier, wat voor ons heel belangrijk is, is dat de hele BIS hier zit en dat de hele BIS ervoor geknokt heeft om die tweerichtingsverkeer erin te houden. En wat het groen betreft, dat vind ik ontzettend lastig. Dat heb ik aangegeven. Dat zijn echt lastige dilemma's en keuzes. Ik kijk uit naar hoe het met tweerichtingsverkeer groen ingericht wordt. Dat … zo. De voorzitter: Dat was in ieder geval een toelichting van uw zijde. Dan mevrouw Kayadoe. Mevrouw Kayadoe: Dank u wel, voorzitter. Ik hoor de heer Kooijman van de ChristenUnie zeggen, verkeersveiligheid, we gaan voor nul verkeersdoden. Alleen sec een weginrichting gaat niet voorkomen of er wel of geen verkeersslachtoffers vallen. Is de heer Kooijman het niet met me eens dat het ook aan het rijgedrag ligt, de rijvaardigheid, het type voertuig en daarnaast ook nog eens de weginrichting. Het kan niet alleen aan de weginrichting liggen. Zo, ik ga ervan stotteren. De voorzitter: Mijnheer Kooijman.

Pagina 23 van 28

De heer Kooijman: Ik denk dat dat helemaal juist is, wat Leefbaar Ridderkerk hier aangeeft. Daar waar wij rijggedrag kunnen stimuleren, moeten we dat doen. Daar waar wij de weginrichting veilig kunnen maken, moeten we dat ook zeker doen. Dat is mijn punt wat ik wilde maken vanavond. Voorzitter, hoe kan dit … De voorzitter: Nee, mijnheer Borst van de VVD nog. De heer Borst: Voorzitter, ik hoor de heer Kooijman zeggen dat we 32 extra bomen moeten kappen voor de tweerichtingsvariant, maar dat is onjuist. Het gaat om 19 bomen bij de eenrichtingsvariant en 32 bij de tweerichtingenvariant. Dus het zijn 13 bomen extra. Dan merk ik ook meteen op dat de boomkronen natuurlijk op die tekeningen, die zijn best fors, maar als je dan daadwerkelijk aan de Willem Dreesstraat of aan de Verlengde Kerkweg gaat kijken, dan valt de omvang van die bomen natuurlijk weg. Dus het is ook niet zo dat we 13 extra megagrote monumentale bomen moeten kappen. De voorzitter: Mijnheer Kooijman. De heer Kooijman: Dank voor de correctie. Toen ik extra zei, toen dacht ik, daar komt een opmerking over. Maar het … Dus fijn dat de VVD dat heeft uitgerekend. De opmerking over die extra bomen ging natuurlijk ook niet … was niet … ook niet gericht op de VVD, maar op andere partijen hier aanwezig. De voorzitter: Dan is er nog een interruptie van mijnheer Rottier van de SGP. De heer Rottier: Dank u wel, voorzitter.

Ik prijs mijnheer Kooijman voor de fantasie die die vanavond heeft. Dat begon met dat verhaaltje en vervolgens ging die uitleggen aan de hand van het winkelcentrum in Barendrecht waar je dan naartoe zou moeten gaan over hoe je het hier anders zou moeten doen. Daar had ik echt al moeite mee om dat even te snappen. Maar nu komen er nog een aantal hoe kan dat-vragen. Dan gaat het over verkeersdoden. Dan moet ik toch zeggen dat ik dat echte ver vind gaan om te suggereren dat er verkeersdoden gaan vallen als je voor eenrichtingverkeer kiest. Er is duidelijk gesteld door mij en ook door andere fracties dat verkeersveiligheid belangrijk is. Daarom sturen we het nog een keer terug naar de tekentafel om dat te verbeteren. Ik zou die suggestie toch echt verre van me willen werpen. De voorzitter: De heer Kooijman. De heer Kooijman: Voorzitter, het spijt me dat de SGP al wat eerder was afgehaakt bij mijn voorbeelden die ik noemde. Want dat merkt ook dat hij mijn boodschap voor … Van die zin van zojuist niet goed heeft begrepen. Ik heb gezegd, we waren allemaal voorstander van het streven naar nul dodelijke verkeersslachtoffers, maar vanavond het aspect verkeersveiligheid niet op plek één laten staan. Daar hebben we het over gehad. Volgens mij is … die conclusie staat nog overeind. De voorzitter: Gaat u door. De heer Kooijman: Was het een interruptie? Mocht ik door? Ik mag door.

Voorzitter, nog eentje over de overige oversteken. Hoe kan het dat men de afgelopen raadsperiode door meerdere fracties op meerdere plaatsen verzocht heeft om juist voetgangersoversteken veiliger te maken, maar vanavond vooral zeggen dat het met de langste oversteken van Ridderkerk vast wel goed gaat komen? Hoe kan het dat men wel in de commissie wil praten over vrachtverkeer en scherpe bochten en eenrichtingsverkeer, maar niet over hoe het college straks de verkeersveiligheid van kwetsbare verkeersdeelnemers borgt? Voorzitter, ik ga nog één keer terug naar Bartje. Hoe mooi zou het zijn wanneer hij samen met zijn moeder en kleine zusje veilig aan de Pagina 24 van 28

overkant kwam om van zijn ijsje bij Nicky te genieten? Heel misschien lukt dat zelfs ook nog wel met een centrumring in twee richtingen. Als de raad zouden we ons daar in ieder geval hard voor moeten maken en die hete aardappel niet voor ons uit moeten schuiven of de bal bij het college neer willen leggen. Wij maken vanavond de keuze. Bij de ChristenUnie valt automatisch het dubbeltje in de richting van verkeersveiligheid. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Kooijman. Daarmee is de tweede termijn van uw raad beëindigd en geef ik het woord wederom aan wethouder Van der Duijn Schouten. De heer Van der Duijn Schouten: Dank u wel, voorzitter. Om dan maar gelijk met het belangrijkste te beginnen, in de eenrichtingsvariant moeten er 19 bomen verplaatst of verwijderd worden, in de tweerichtingsvariant 34. Dat is een delta van 15. Dat zijn de cijfers uit de voorbeelden. U kunt het natellen. 19 om 34. Voorzitter … De voorzitter: Dat nodigt uit tot een reactie. Mijnheer Borst. De heer Borst: Ik zie in het stuk echt staan 32. Ik heb het er voor de zekerheid nog even bij gepakt. De voorzitter: Het is misschien goed om nog een keer naar de verbeeldingen te kijken van beide varianten. Daar zijn de te verwijderen of te verplaatsen bomen met kruisjes aangegeven. De een zijn het er 34 en de ander 19.

De voorzitter: Zullen we het gewoon even zo vaststellen dat daar wellicht dan wat verschil van meningen over bestaat, maar dat het misschien de essentie niet raakt? Gaat u door. De heer Van der Duijn Schouten: Dan nog even de MFR, voorzitter, daar is vanavond ook nog wat over te doen geweest. Er is een bestuurlijke overeenkomst getekend waarin de essentie is afgesproken dat de deelnemende gemeenten en de Metropoolregio willen werken aan een Metropolitane Fietsroute. In die bestuursovereenkomst, en daar bent u in de raadsinformatiebrief van mei vorig jaar ook uitgebreid over geïnformeerd, zit een voorkeursvariant. Meer dan een voorkeursvariant is dat ook niet, maar het is wel een voorkeursvariant waar alle partijen ook kennis van hebben genomen en mee in hebben gestemd. Ik ben inmiddels ongeveer een week of twee wethouder Verkeer. Mij hebben meerdere verzoeken bereikt om daar nog eens kritisch naar te kijken. Het lijkt me goed, als blijkt dat dat breed leeft, om dat ook gewoon nog eens een keer te doen, maar ik wil daar, zoals eerder gedaan, wel de kanttekening bij plaatsen, die ik ook eerder gemaakt heb, dat je overeenkomsten die er getekend zijn ook niet zomaar naast je neer kan leggen. Maar dat neemt niet weg dat we met partijen daar nog eens gesprek over willen voeren en dat gaan we dan ook doen. Voorzitter, dan nog even terugkomend op het amendement.

Na vorige week donderdag is mij verzocht hier ook in dit geval eens heel kritisch naar te kijken. Dat heb ik gedaan. Maar omdat het aantal aspecten in deze … In dit amendement redelijk beperkt is, is er ook verder weinig kritische opmerking bij te plaatsen. Dus ik heb daar echt mijn best voor gedaan, maar dat gaat me vanavond niet lukken. Dan, voorzitter, nog even resumé. Ik concludeer dat als de raad vanavond voor een amendement kiest, we een vrij liggend fietspad op het centrum krijgen, dat de hele centrumring 30 kilometer per uur wordt, dat op die hele centrumring asfalt komt te liggen, dat we de kuilen in de Frans Halsstraat, waar de woningen op de Frans Halsstraat hoek Lagendijk echt last van hebben, gedicht gaan worden, zodat het dreunen daar hopelijk ook verdwijnt, we nog steeds naar die trillingsschermen gaan kijken, dat we dat … Die aspecten per saldo allemaal gaan realiseren. Ik denk dat dat voor onze centrumring heel veel winst is. We gaan onderzoeken of er vrij… Eenrichtingverkeer voor vrachtwagens en bussen moet komen. Ik heb vanavond nog even geprobeerd helder te krijgen of dan de bus wat moet prevaleren, de haltes of het eenrichtingsverkeer, dat is mij niet helemaal helder geworden. Andere Pagina 25 van 28

kant geeft het ook weer de mogelijkheid om voor die variant te kiezen die uiteindelijk voor ons centrum de beste is. Dus u gaat wel zien wat daar uitkomt. Maar dat we al met al heel veel kwaliteitswinst voor ons centrum kunnen halen, dat we dat gaan doen op een manier waarin we de veiligheid binnen de kaders die uw raad ons meegeeft maximaal kunnen uitvoeren. En daarvoor zitten … Gaan we straks onze college graag weer mee aan de slag. Dat was het wat mij betreft. De voorzitter: Dank u wel, wethouder. Daarmee zijn we aan het eind van de beraadslagen gekomen en gaat besluitvorming in twee etappes plaatsvinden. Als eerste besluitvorming over het amendement wat voorligt. Als tweede het raadsbesluit zelve. Dat zeg ik op deze manier omdat GroenLinks heeft aangegeven de motie die ingediend was in te trekken. Ik heb ook gehoord dat er verzocht is om hoofdelijke stemming. Dan wordt dat ook gehonoreerd. Daar gaat de griffier straks een belangrijke rol bij spelen. Maar ik zal u eerst nog even de samenvatting voorlezen van het amendement, zoals het ook verwoord is in het amendement. Onderwerp is de ontwerpkeuze van de centrumring.

De raad wordt voorgesteld het college de opdracht te geven de centrumring uit te werken met tweerichtingsverkeer voor de gehele ring, daarbij met name oog te hebben voor de verkeersveiligheid van voetgangers en fietsers, de ring wordt ingericht als dertigkilometerweg. Daarnaast om voor het oostelijk deel eenrichtingsverkeer voor vrachtverkeer en of bussen, inclusief de gevolgen voor trillingen aan de Frans Halsstraat te onderzoeken. Over de resultaten van het onderzoek en het oordeel van het college, daarover gaat het college in overleg met de commissie Samen wonen. Dat is de strekking van het amendement wat voorligt. Ik ga eerst aan u vragen of er nog behoefte is aan een stemverklaring. Dat is bij niemand het geval. Dan gaan we over tot besluitvorming rondom het amendement en dan geef ik het woord aan de griffier. De heer Van Straalen: In temming is het amendement. Als u voor bent, zegt u voor, als u tegen bent, zegt u tegen. We beginnen bij mevrouw Van Vliet, voor. Mevrouw De Vormer is niet aanwezig. De heer Van de Waerdt, voor. De heer Westbroek, voor. Mevrouw De Wolff-ter Beek, tegen. De heer Van Zwienen, voor. De heer Alkema, tegen. De heer Borst, voor. Mevrouw Dirks, tegen. Mevrouw Gerritse, voor. Mevrouw Griep, voor. De heer Kardol, voor. Mevrouw Kayadoe, voor. De heer Kloos, voor. De heer Kooijman, tegen. De heer Lapaer, voor. De heer Mijnders, voor.

Mevrouw Van Nes-de Man, voor. De heer Van Neuren is niet aanwezig. De heer Overheid, voor. De heer Rijsdijk, voor. De heer Ringlever, voor. Mevrouw Ripmeester, voor. De heer Ros is niet aanwezig. De heer Rottier, voor. De heer Sluimers, voor. De heer Stip, voor. De heer Swarttouw, voor. De heer Verweij is niet aanwezig. De voorzitter: Dat brengt ons tot de volgende conclusie dat er 21 voorstemmers zijn en 4 tegenstemmers. Daarmee is het amendement aangenomen. Dan ligt nog voor de beraadslaging of de besluitvorming voor het raadsvoorstel zelve. Ook daarvoor de eerste vraag aan u allen of daar iemand een stemverklaring over wenst af te geven. Dat is niet het geval. Ik stel u de vraag, wie van u wordt geacht tegen het raadsvoorstel te zijn? Ik … dus … zeg dus, tegen het raadsvoorstel. Wie? Tegen het raadsvoorstel … Ik stel eventjes voor de besluitvorming te laten plaatsvinden als iedereen vertrekt, vertrokken is. Wij zijn nog steeds bezig met het onderwerp overigens, zeg ik er maar even bij. Dus het zou wat mij betreft prima zijn geweest als u nog even was blijven zitten, maar ik stel ook vast dat dat eigenlijk een loze oproep is geworden. Er kan een cliffhanger gegeven worden, maar dat doen we niet. Wij gaan voor ordentelijke besluitvorming. De heer Kooijman: Voorzitter? De voorzitter: Mijnheer Kooijman.

Pagina 26 van 28

De heer Kooijman: Ik ben even in verwarring, maar ik heb misschien niet goed zitten opletten. Het voorstel komt nu instemming, maar dat is het geamendeerde voorstel? De voorzitter: Het geamendeerde voorstel. Dat klopt. Helemaal juist. Zo doen we dat. Want het amendement is aangenomen. Wie is er tegen het geamendeerde voorstel? De fractie van de ChristenUnie en van GroenLinks. Daarmee 21 voorstemmers, 4 tegenstemmers. Ook dit voorstel is aangenomen. 6.

Beleidsregels beeldkwaliteitplan Centrumring-oost De voorzitter: Wij gaan door naar ons volgende agendapunt. Dat zijn de beleidsregels beeldkwaliteitsplan Centrumring-oost. Dat is de titel ervan. We hebben met elkaar geconcludeerd dat dat ook ter debat gaat. Een eerste termijn van maximaal twee minuten, vijftien minuten in totaal. Wie mag ik daarover het woord geven? Twee partijen die daarover het woord wensen. Burger op 1 in en Partij van de Arbeid. Geen spijtoptanten? Nee. Dan gaat het eerste woord naar mevrouw Van Nes- de man van Burger op 1. Mevrouw Van Nes-de Man: Dank u, voorzitter. Wij zullen instemmen met het voorstel en hopen dat het niet in beton gegoten is. Het is erg ambitieus, de plaatjes zijn erg ambitieus en hebben weinig realiteitszin, omdat we over zoveel panden geen zeggenschap hebben. Het lijkt of dit ook gebaseerd is op het eenrichtingverkeer van het oostelijke centrumring en daar is zojuist al een streep door gehaald. Dit blijft een tweerichtingenweg. Dus nogmaals, we hopen dat hij niet in beton gegoten is. Dank u. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Van Nes-de Man. Mevrouw Ripmeester, Partij van de Arbeid. Mevrouw Ripmeester: Dank u wel. Wij zijn blij dat er meer samenhang komt in het centrum zowel van buiten als van binnen en dat er aandacht komt voor de entrees.

We vinden de schetsen die er in het plan zaten realistischer dan de schets die we ooit gezien hebben met Hollandse Huisjes. Dus we vinden deze echt een stuk geslaagder, ook omdat er veel meer groen in zit, maar we blijven bij de oproep die ook in … Bij het vorige agendapunt is gedaan, laten we ook zorgen dat er ook zoveel groen komt, want dat is vaak het eerste wat sneuvelt in de uitvoering. Laten we dan vooral ook niet vergeten dat we moeten inzetten op groen blijvend, inheems groen en de bloemen en de bijen niet vergeten. Wij vinden het mooi dat die … Dat we de bovenste lagen wat laten terug springen, maar we vinden het beperken van aantal bouwlagen tot zes wat onwenselijk in deze tijd van woonnood. Grond in het centrum in is duur en optoppen heeft de toekomst, dus waar mogelijk zouden we dat willen houden. Het Koningsplein is een integraal onderdeel van het centrum, maar … En een van de kralensnoer. Dat plein wordt wel genoemd, zelfs inclusief waterornament, in het beeldkwaliteitsplan, maar niet in het raadsvoorstel. Wij verzoeken het college dat het … de hele centrumring wordt aangepakt en het Koningsplein niet wordt uitgesloten. Ik heb nog één opmerking. Als ik die meteen mag doen, heb ik ook mijn tweede termijn gedaan. De voorzitter: Maar u heeft eerst te maken met een interruptie. Mijnheer Mijnders. De heer Mijnders: Dank u wel, voorzitter.

Voor de zekerheid, tot hoe hoog is Partij van de Arbeid een voorstander om te gaan bouwen in het centrum? Dan kunnen we dat even noteren. Dank u wel, voorzitter. De voorzitter: Mevrouw Ripmeester.

Pagina 27 van 28

Mevrouw Ripmeester: De visie op hoogbouw die komt nog, dus dan hoort u dat. Alleen … en ik heb geen idee werkelijk hoeveel mogelijk is op de daken. Alleen hier wordt echt nu alle grens getrokken en dat vinden we voorbarig. Dank u wel. Zal ik dan nu mijn laatste opmerking doen? De voorzitter: Ik dacht dat ik nog een hand zag aan de andere kant. Mijnheer Kooijman, klopte dat of niet? Nee. U schudt nadrukkelijk van nee zelfs. Ik stel voor dat we eerst eventjes de wethouder de gelegenheid geven om een reactie te geven en dan nog even de vraag voorleggen voor een tweede termijn eventueel. Mijnheer … wethouder. De heer Van der Duijn Schouten: Voorzitter, ik hoorde net ambitieus voorbijkomen. Dat doet me deugd. Dat we panden hierin opnemen waar we niets over te zeggen hebben, nee, maar als we er niets over opnemen, dan hebben we er straks ook niks meer in te brengen. Als we nu aangeven hoe we het willen, dat betekent dat als er iemand komt die er wat mee wil, wij onze kaders hebben gesteld en dan iets hebben om het gesprek over aan te gaan. Als we dat niet doen, heb je helemaal niets. Ik hoorde het waterornament nog een keer voorbijkomen. Ik denk dat u dat vooral toch moet scharen in dat overambitieuze wat het college hier blijkbaar aan de dag heeft gelegd. Dat was het wat mij betreft, voorzitter. De voorzitter: Dank u wel. En dan nu de vraag die ons allen bezighoudt.

Is er behoefte aan een tweede termijn? Mevrouw Ripmeester, gaat uw gang. Mevrouw Ripmeester: Ik had één opmerking en nu twee. In het kader van het overambitieuze, zo zien wij dat niet. Er is een verzoek gedaan vanuit de bevolking, 1000 handtekeningen, om na te denken over dat waterornament. Het is … Er is een motie geweest, is zelfs ingetekend. Dus ik vind het heel … De opmerking van de wethouder jammer. Maar mijn … de opmerking die ik eigenlijk wilde maken, was dat er op pagina 8 in het beeldkwaliteitsplan wordt gesteld, de … over laad- en losplekken die ook mogelijk zouden moeten zijn ook in de nacht. Ik hoop dat dat echt de vergissing is, dat we gaan laden en lossen in de nacht. Dat is zeker in de tijd dat er meer woningen daar komen echt zo'n … zoiets ongewenst. Dat staat nu wel in het plan, pagina 8. Dank u wel, voorzitter. De voorzitter: Dank u wel. Daarmee heeft u ook zelf aangegeven waarom het belangrijk is om gewoon nog even de tweede termijn de tweede termijn te laten zijn. Wethouder. De heer Van der Duijn Schouten: Voorzitter, details over pagina 8, ik bedoel, we hebben een commissie gehad om juist over dit soort details … dus ik moet daar op dit moment gewoon het antwoord schuldig blijven. U stelt de beleidsregels vast. Die zijn leidend.

De ander is een bijlage wat … Waarmee we hebben getracht nog enigszins in beeld te brengen wat het is? Maar het zijn nogmaals de beleidsregels die u vaststelt en waaraan we straks initiatieven gaan toetsen. De voorzitter: Dank u wel. Daarmee is de beraadslaging beëindigd en gaan wij over tot besluitvorming. Als eerste, wie wil hierover een stemverklaring afleggen? Dat is niet het geval. Dan gaan wij over de besluitvorming. Wie wordt er geacht tegen het raadsvoorstel te zijn? Dat geldt voor niemand. Daarmee is het unaniem aangenomen. Dames en heren, daarmee hebben wij ons allemaal, ieder vanuit zijn eigen rol door deze avond heen, geworsteld is een heel verkeerd woord, eigenlijk gewoon bewogen. Ik denk dat dat veel mooier klinkt. Daarmee zijn we aan het eind van de beraadslaging gekomen. U weet dat wij vanavond wederom bij elkaar kunnen komen hier beneden. Goed om daar even de vinger bij te leggen. Neemt u uw spulletjes mee. Ik kijk iedereen oprecht aan, hartelijk dank voor uw aanwezigheid, uw meekijken, uw meeluisteren. Daarmee sluit ik deze vergadering. Boem, twee klappen. Pagina 28 van 28