2023-11-02-verslag-gemeenteraad-ridderkerk.pdf

Woordelijk verslag vergadering gemeenteraad Ridderkerk 2 november 2023 1.

Opening en vaststelling agenda De voorzitter: Ik wacht even tot iedereen zijn plaats heeft ingenomen. En dat is het geval. Ik open de vergadering en dat is niet zomaar een vergadering, dat is onze begrotingsraad. En dat die begrotingsraad bijzonder is en ook wel aangeduid wordt als één van de hoogtepunten in het politieke jaar, dat is helemaal waar natuurlijk, maar dat blijkt ook een beetje omdat er ook vanmorgen weer de nodige mensen hier op de tribune zijn. Ik heet, naast dat ik de raad in eerste zin van harte welkom heet, het college daarbij, ook de pers van harte welkom, de ambtelijke organisatie die er is, andere belangstellenden die hier zijn vandaag, maar ook thuis ongetwijfeld in bepaalde getale, groot of klein, meekijken. We hebben met elkaar een bijzondere dag voor de boeg. Een dag waarbij het goed is om even aan de voorkant te melden dat er een aantal plekken in deze raadszaal vanuit de raad later op de dag gevuld worden, want later op de dag sluiten nog aan mevrouw Griep van partij 18PLUS, mevrouw De Vormer van partij 18PLUS, mevrouw Gerritse van partij 18PLUS, de heer Van Neuren van partij 18PLUS, de heer Sluimers van partij 18PLUS, alsook de heer Borst van de VVD en de heer Swarttouw van Leefbaar Ridderkerk. Dat betekent dat we vanmorgen in een kleiner gezelschap dan volledigheid vergaderen.

Later op de dag wordt het aangevuld en wij zullen later op de dag dus ook vaststellen met hoeveel mensen wij zijn uiteindelijk, om de stemmingen die later op de dag gaan plaatsvinden, in de avond ook ordelijk te kunnen laten verlopen. De vraag die ik aan u ga stellen is of u de agenda die voorligt en die u al ruim van tevoren heeft aangedragen gekregen, ook een goede, mooie agenda vindt, en of we daar met elkaar een klap op kunnen geven. Dat is het geval. Ik ga deze vergadering niet beginnen om, voordat ik mevrouw Els den Besten heb bedankt voor ons traditionele zakje snoep. Daar gaan we de dag mee doorkomen, onder andere hiermee. Dank u wel. Ook dat is een mooie traditie.

2.

Vaststelling besluitenlijst raadsvergadering 14 september 2023 De voorzitter: En ik wil deze vergadering gaan vervolgen door de vaststelling van de besluitenlijst van de raadsvergadering van 14 september aan u voor te leggen. Is daar iemand op tegen? Dat is niet het geval.

3.

Lijst van ingekomen stukken De voorzitter: Dan gaan wij over tot de vaststelling van de lijst van ingekomen stukken. Zijn daar vragen of opmerkingen bij? Kan die zo worden vastgesteld? Dat is het geval.

4.

Algemene beschouwingen m.b.t. Programmabegroting 2024, Meerjarenraming 2025-2027 4a. 1e termijn raad De voorzitter: En dan gaan we met elkaar komen tot de eerste termijn van uw raad, waarbij u, en dat weet u, een aantal minuten heeft om daarmee uw inbreng, die u eerder ook schriftelijk heeft opgesteld, nog eens ten gehore te brengen. Niet per se langs de lijn van wat u eerder heeft ingediend, maar vooral de highlights die u daar zelf wilt bij onderstrepen. Wij weten met elkaar dat dat zes minuten gaat duren, dat u dat doet vanaf het spreekgestoelte. En dat het in deze termijn niet te doen gebruikelijk is, en daar wil ik ook graag aan vasthouden, om te interrumperen. We hebben met elkaar een spreekvolgorde daarbij vastgesteld en ik zal u successievelijk, en u kent die spreekvolgorde, ook het woord geven en uitnodigen om achter het spreekgestoelte plaats te nemen. En als eerste ga ik dat doen aan mevrouw Van Nes-de Man van Burger op 1. Aan u het woord. Pagina 1 van 112

Mevrouw Van Nes-de Man: Goedemorgen allemaal op deze winderige donderdagochtend. Allereerst wil ik een dankwoord uitspreken aan de griffie en alle medewerkers voor hun inzet het hele jaar door. De wereld verandert in rap tempo, de oorlog in Oekraïne, in Israël, en conflicten elders eisen veel slachtoffers en geven veel leed. Polarisatie steekt de kop op. Ons klimaat wat altijd in beweging is, geeft de laatste jaren meer natuurrampen. Het weer past niet meer bij onze beleving van de seizoenen. Dit baart ons zorgen en houdt ons bezig. Ook Ridderkerk verandert. Een nieuwe burgemeester die met vliegende vaart harten verovert en zorgt voor een frisse wind in de raadsvergaderingen. Succes vandaag met uw eerste begrotingsraad als burgemeester, als voorzitter. De BAR ambtenaren organisatie wordt ontbonden, na negen jaar krijgt Ridderkerk weer zijn eigen team. Een hele klus en we wensen een ieder daarin succes. Burger op 1 kijkt er vol verwachting naar uit. Onze financiën zijn op orde, dat is al jaren zo en dat geeft vertrouwen op dat vlak. Voor ons is de basis voor een goed gemeentebestuur, open en eerlijk contact met inwoners en goede burgerparticipatie. Het gemeentebestuur is er voor haar inwoners. Onze partij zegt het immers al, de burger op één, in gesprek met inwoners, hun adviezen, opmerkingen en deskundigheid serieus nemen.

Ridderkerk heeft veel actieve vrijwilligers op veel vlakken. We hebben mantelzorgers, vrijwilligers in het verenigingsleven, op het sociaal vlak, veiligheid en op wijkniveau. Allen zetten zich belangeloos in voor de gemeente, dank daarvoor. Eén daarvan zijn de wijkoverleggen, voor ons een belangrijke informatiebron naast de ambtelijke stukken. Zo komen wij tot afgewogen besluitvorming. Hoewel wijkoverleggen? December ‘22 heeft het college deze ad hoc opgeschort en een groot aantal mensen met vraagtekens achtergelaten. Na veel gesprekken zijn de vraagtekens niet weggenomen. Duidelijkheid kwam eerst nadat een inwoner een Woo-verzoek ingediend had. In juli ‘22 is intern het voorstel al gedaan om te stoppen met de wijkoverleggen in klassieke vorm. Vanaf die tijd zijn interne verslagen gemaakt van de vergaderingen, die toeschrijven naar onheuse bejegeningen, de directe aanleiding om op te schorten. Deze interne verslagen zijn nooit met betrokkenen besproken en dus niet te staven. Jammer dat dit niet in die gesprekken gedeeld kan worden. Hier zit een grote kloof tussen bestuur en inwoners. En die kloof wordt helaas ondersteund door een grote raadsmeerderheid, zo bleek onlangs bij de stemming over moties betreffende dit onderwerp. Burger op 1 heeft moeite met deze manier van omgaan met vrijwilligers.

Een professionele organisatie als een gemeente behoort over vermeende misstanden het gesprek aan te gaan en dit niet te gebruiken voor interne dossieropbouw richting escalatie, om zo uitvoering te geven aan je plannen. Burgerparticipatie moet je doen en communiceren is van levensbelang. Vroegtijdig informeren en in gesprek gaan, ideeën van inwoners overnemen en verwerken, naast input van medewerkers en externe bureaus. Inwoners zijn deskundig op veel vlakken, hebben hun eigen netwerk en ieder zet zich in voor een mooier Ridderkerk. Zo is er veel deskundigheid bij inwoners van de Kerksingel. Zij beschermen hun monumentale panden tegen nonchalante partijen die snel en voordelig willen slopen en bouwen. Ook de gemeente kijkt weleens weg in deze, met rechtszaken als gevolg. Aanwonenden van ‘t Ronde Sant beschermen hun woongenot tegen partijen die snel en veel willen bouwen. Mobiliteit in Bolnes, uitbreiding met maximaal 2000 woningen en een extern bureau, dat concludeert hetgeen inwoners al jaren zeggen, de enige ontsluiting is via de Rijnsingel. Het P.C. Hooftpark moet nog worden ontwikkeld, hier liggen volop kansen voor nieuwe woningen. Neem hierin de raad en inwoners mee in een vroeg stadium en laat dit niet aan projectontwikkelaars over.

Voor inwoners en raad worden plannen nu al veelal inzichtelijk, als de organisatie of projectontwikkelaar hun intenties met het college hebben gedeeld. De praktijk is dan vaak dat bijsturen zich beperkt tot de kleur van het wc papier. Dit stuit op bezwaren, ook van Burger op 1. Zo gaat het soms, ook met de herinrichting van wegen. Gebiedsontsluitingswegen moeten volgens het college 30 kilometer en/of fietsstraat worden en bomen kappen ten behoeve van het hoogwaardig openbaar vervoer, of een tweerichtingsfietspad, waar heel veel mensen moeite mee hebben. Op het gebied van ruimtelijke ordening is veel te winnen, samen met inwoners. College, neem regie over onze ruimtelijke ordening en deel die vroegtijdig met de raad en inwoners. Laat projectontwikkelaars en Wooncompas niet bepalen hoe Pagina 2 van 112

Ridderkerk eruit komt te zien. Het is nu de Nationale Klimaatweek, maar dit verdient permanente aandacht. Wij zijn kritisch op onze groenvisie en denken graag mee. Burger op 1 is tegen kappen en vraagt meer inzet op onderhoud van bomen, maar nadrukkelijk ook het in stand houden van onze groene buitengebieden. Vervuil ons groen niet met zonnepanelen. Juist langs onze rijkswegen behoren bomen als tegenhanger van het vele asfalt. Ridderkerk moet immers de groenste gemeenten worden van IJsselmonde. In onze uitgebreide algemene beschouwingen belichten wij meer van de aandachtspunten van Burger op 1 en onze moties voor vandaag. Dit waren onze highlights, dank u. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Van Nes-de Man. Dan is nu het woord aan mevrouw Klaver van de VVD. Mevrouw Klaver: Beginnersfout. Dank u wel, voorzitter. Beste inwoners van Ridderkerk, beste kijkers en luisteraars thuis, beste collega's hier in de raadszaal, geacht college. Voorzitter, als ik zo vrij mag zijn, en als liberaal neem ik die vrijheid zeker vandaag de dag niet vanzelfsprekend, omdat ik weet hoe hard er precies voor díe vrijheid gevochten moet worden, begin ik met een korte inleiding en heb ik daarna vijf korte aandachtspunten. Voorzitter, de afgelopen tijd stond in het teken van praten over hoe we met elkaar praten vanwege de startnotitie Betrokken Samenleving.

Een thema dat heel goed aansluit bij de VVD, omdat het uitnodigt tot creativiteit en innovatie, echte verbinding en echt samen verantwoordelijkheid nemen voor de toekomst. En ook lastige gesprekken voeren. Want juist als het schuurt, doet het er écht toe en kun je verandering bewerkstelligen. We moeten er met elkaar aan wennen dat het enige wat nooit verandert, precies dat is namelijk, dat alles altijd verandert. Nou, ga daar maar aanstaan, met zoveel inwoners, zoveel belangen, meningen, uitgangspunten, kleuren, soorten en maten. Om één of andere vage reden kwam ik recent op een avond het gegeven persoonlijkheidstest tegen. Misschien kent u die variant, voorzitter, de gedragingen van mensen worden daarbij ingedeeld in de kleuren groen, geel, blauw en rood. Veel te rigide natuurlijk, maar goed. Krijg je de classificatie blauw, dan handel je innovatief, sorry, dan handel je conformerend volgens afgesproken processen. En word je geel genoemd, dan handel je innovatief, out of the box, ben je een snelle prater et cetera, et cetera. Het gaat natuurlijk niet om de individuele kleuren, maar het gaat erom hoe al die kleuren samen tot goede samenwerking komen. U kent dat vast wel, verschillende kleuren, één palet. Hier in de raad hebben we ook alle kleuren van de regenboogvlag, genoeg verschillen waar we gebruik van kunnen maken.

We zijn alleen nog niet zo goed in inclusie, in écht accepteren, in écht iedereen mee laten doen bij plannen, meningsvorming en bij het dagelijks leven. Tot zover de inleiding. De komende drie minuten zal ik straight to the point zijn, misschien wel een beetje blauw. Vijf belangrijke aandachtspunten wat ons betreft. In Ridderkerk doe je toch nog niet helemaal mee. We kijken daarom uit naar de conceptnota Betrokken Samenleving, vanwege het vernieuwende karakter dat wij hierin willen zien. We verwachten hier continuïteit en duidelijkheid van, en laten we daar voor het gemak van vandaag, ook betrouwbaarheid onder verstaan. Punt twee. In Ridderkerk ben je nog steeds niet helemaal veilig. Er is nog steeds te veel dreiging, ongewenst gedrag en criminaliteit in Ridderkerk. Wij zijn blij met het aankomende blauw op straat in de vorm van boa's volgend jaar, zodat we er één hebben in elke wijk. En vanuit de landelijke hoek waarschijnlijk meer wijkagenten. En dat is belangrijk, niet in de laatste plaats alleen maar voor het gevoel van veiligheid. Maar tot zover de repressie. Preventief kunnen we ook heel veel doen tegen ongewenst gedrag, bijvoorbeeld intensief jongerenwerk en goede voorlichting over de gevolgen van pesten, over het belang van slaap, over gamen en over drugs- en alcoholgebruik. In Ridderkerk zijn de financiën op orde. Dat klopt.

Het is belangrijk dat het college aandacht houdt voor de stabiele financiële situatie en dat we daar als raad via het budgetrecht goed grip op houden. Voor wat betreft het aankomende ravijnjaar, geldt wat ons betreft, dat de mens vreest het meest voor het lijden dat men vreest. Waarmee we zoveel willen zeggen als, misschien gaat het wel meevallen. We moeten wel vinger aan de pols houden. In Ridderkerk kun je nog altijd niet goed wonen. Dat is punt vier. We slagen er toch maar mondjesmaat in, of eigenlijk niet, om al onze inwoners van een goed dak Pagina 3 van 112

boven hun hoofd te voorzien. En daarnaast is er een continu aandachtspunt, het voorzieningenniveau en de bereikbaarheid. VVD Ridderkerk vraagt hier en nu vanaf deze plek extra aandacht voor de huishoudschool. De zinsneden hierover in de begrotingsstukken ‘24 zijn wat vaag. Er staat, naar verwachting begint de marktconsultatie in 2024, en, naar verwachting volgt de visie in 2024. We vragen bij deze het college oog te hebben voor deze plek en deze aanstaande ontwikkeling die zoveel kansen biedt, dat het eigenlijk zonde is nog heel lang te wachten. Punt vijf en de laatste. In Ridderkerk pakken we de energietransitie realistisch en toekomstbestendig aan. VVD Ridderkerk blijft peilen of inwoners hierbij voldoende ondersteund door de gemeente worden, zelf een realistisch plan kunnen trekken en daarbij kunnen kiezen voor mogelijkheden die passen bij hun eigen portemonnee en toekomstbeeld. Een belangrijk besef bij dit onderwerp, wat ons betreft, is nog steeds dat de aarde ook zonder ons prima door zal draaien. Dat maakt ons niet minder verantwoordelijk natuurlijk, maar we doen het echt voor onszelf. Goed, dat is wel een heel algemene beschouwing. Voorzitter, de rode draad in ons werk als politieke partij is dat we continu willen verbeteren.

Wat ons betreft betekent ontwikkelen dat je voortdurend relevant blijft, aangesloten blijft op de actualiteiten en prioriteiten stelt op basis van wat kan en wat structureel van belang is. En over structurele prioriteiten gesproken, tot slot, maar zeker niet het minst belangrijk, willen we de ambtenaren en de griffie bedanken voor al hun geduld bij hun niet aflatende ondersteuning en het beantwoorden van onze vragen. Dank u wel, voorzitter. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Klaver. Dan is de eerstvolgende, de fractie van GroenLinks, bij monde van de heer Ros. De heer Ros gaat naar voren en er komt ook iets binnenrijden. De heer Ros: Voorzitter, op de dag waar we wachten op een forse storm, wil ik deze keer beginnen met een woord van dank aan alle ambtenaren die deze dag mogelijk maken, en ook het college en de raad en burgerleden die hier zitten, voor het vele werk vooraf. Maar een speciaal woord van dank aan onze griffie. Voor de buitenwereld zijn ze niet altijd zichtbaar, maar deze drie medewerkers zijn de motor achter álles wat er hier in deze raad gebeurt. En een kleine noot vooraf; eigenlijk is het vreemd dat we een dergelijke vergadering plannen op een dag als Allerzielen. Of je nu gelovig bent of niet, het is een dag om stil te staan bij de naasten die hier niet meer zijn, ook hier op de Ridderkerkse begraafplaats.

En ik weet het, degenen die dat vaststellen, zijn het presidium. En wie zit er al jaren in? Voorzitter, voor het nieuws uit Israël, en dan vooral uit Gaza, het is hartverscheurend. De waarheden achter een oorlog zullen we nooit helemaal weten. Maar de vele burgerslachtoffers hebben onze fractie diep geraakt. En nog steeds zijn de burgers de grote verliezers. Hier moeten we waakzaam op zijn, nu polarisatie ook hier op de loer ligt. Daarnaast mogen we de oorlog in ons eigen continent, van Rusland tegen Oekraïne, nooit uit het oog verliezen. Oekraïne strijdt daar voor waarden waar ik het graag met u vandaag over wil hebben. Voorzitter, met uw welnemen, zoals u dat zo vaak zegt, gaan we het vandaag hebben over artikel 1 van de Grondwet. Allen die zich in Nederland bevinden worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, handicap, seksuele gerichtheid, of op welke grond dan ook, is niet toegestaan. Voorzitter, vrienden in deze raad, dit zijn geen holle woorden, dit is het fundament van onze samenleving. Nog een keer, godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, handicap, seksuele gerichtheid. Wat hebben deze woorden gemeen? Het gaat om wie je bent.

Bij de eerste drie zou je het nog met veel, als een keuze kunnen zien, hoewel het sterk afhankelijk is van het milieu waar je in opgroeit. Maar bij de laatste vier zeker niet. Deze begrippen hebben continu onze aandacht en zorg nodig, 24/7, in elke vierkante meter van ons land en dus zeker ook in Ridderkerk. Voorzitter, het verdedigen van deze waarden noemen we, dat we werken aan een inclusieve samenleving. Er zijn verschillende beschrijvingen en definities, maar deze kernwoorden komen steeds terug en dat is keihard werken, voorzitter. Zorgen dat iedereen mee kan doen, is veel meer dan het rolstoeltoegankelijk maken van de bus. Het respecteren van elkaars geloof en geaardheid gaat veel verder dan het hijsen van een regenboogvlag, of een momentje stilte voor de maaltijd. We strijden samen voor deze Pagina 4 van 112

inclusieve samenleving en soms begint het daar te wringen, voorzitter. Deze woorden zijn niet voor niks sámen genoemd in artikel 1 van de Grondwet. Veel te vaak merk ik dat er een beetje wordt geshopt uit artikel 1. En dat er dan gepost wordt hoe exclusief, hoe inclusief we wel niet zijn. Voorzitter, artikel 1 van de Grondwet is geen winkelmandje bij bol.com, het is alles of niets. Je kan niet zeggen, ik ben tegen discriminatie, behalve, ik noem maar wat, alle blanke mannen tussen de veertig en de vijftig die lid zijn van GroenLinks. Dus een vluchteling uit Oekraïne is in Ridderkerk net zo welkom als een vluchteling uit Sudan. Het is belangrijk dat een kind met een beperking volledig mee kan doen. En het is net zo belangrijk dat we tegengaan van discriminatie op de arbeidsmarkt. Je kan je niet hard maken voor godsdienstvrijheid, maar tegelijkertijd de seksuele geaardheid van je buurman verafschuwen. Het is het hele pakket, samen verwoord in artikel 1 van de Grondwet. Ik roep een ieder in deze raadszaal om samen met GroenLinks te strijden voor alle Ridderkerkers en voor dit fundament in onze samenleving, zeker wanneer je zegt voor een inclusieve samenleving te zijn. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Ros, voor uw bijdrage. Dan gaan wij nu naar het CDA, bij monde van de heer Overheid.

De heer Overheid: Dank u wel, voorzitter. Beste raadsleden, college, mensen op de publieke tribune en overige luisteraars. De oorlog in Oekraïne en Israël laat opnieuw zien hoe dankbaar wij moeten zijn voor de vrijheid waarin we mogen leven. We moeten deze vrijheid koste wat het kost koesteren en het CDA zal zich hier ook altijd voor inzetten. Eind 2022 heeft het college van Barendrecht besloten om een eigen ambtelijke organisatie voor alle beleids- en uitvoeringstaken van de gemeente in te richten. Dit heeft nu geresulteerd in vier organisaties. In al deze hectiek moest de winkel openblijven. Wij willen alle betrokken ambtenaren dan ook bedanken voor alle energie en veerkracht die ze hebben getoond. Na deze hectische periode is dan nu weer het moment om met z’n allen de toekomst verder in te kleuren. Het is ook een jaar geweest waarin we hebben moeten inspelen op de lopende problemen, zoals bestaanszekerheid, energiecrisis, woningtekort, milieu, opvang van vluchtelingen, stikstof en de oorlog in Oekraïne. Deze combinatie van problemen maakt het voor veel van onze inwoners moeilijk om de juiste keuzes te maken. We willen graag meewerken, maar aan de andere kant hebben steeds meer huishoudens het moeilijk om zelf de eindjes aan elkaar te knopen. We moeten omzien naar elkaar en voor elkaar zorgen.

We moeten een gemeenschap vormen waar mensen zich thuis voelen en onderdeel van willen en kunnen zijn, een gemeenschap waar respect en normen en waarden gekoesterd worden. En waar ieder mens telt; minder ik, meer wij. Het financieel beleid is op dit moment op orde en dat wil CDA Ridderkerk naar de toekomst graag zo houden. Op het gebied van cultuur blijft CDA Ridderkerk zich inzetten om ons cultureel erfgoed zo goed mogelijk te bewaren. We hebben de natuur te leen en deze moet goed doorgegeven worden aan onze kinderen. Hierbij is het dan ook goed om actief aan de slag te gaan met klimaatbeleid, de energietransitie en duurzaamheid. Participatie is vanochtend ook al een paar keer aan de orde geweest, blijft altijd een punt van aandacht, en hier moeten we zorgvuldig mee omgaan. Als het tenslotte gaat om het vormen van de gemeente van Ridderkerk, is dat iets wat we samen moeten doen. Er moet ook meer aandacht komen voor het rijke verenigingsleven dat we in Ridderkerk hebben. Het afgelopen jaar heeft CDA Ridderkerk meerdere bezoeken gebracht aan onze verenigingen, gewoon om het gesprek aan te gaan en te horen waar de zorgen zitten en hoe we kunnen helpen. Veiligheid is een zaak van iedereen. We moeten ons thuis beschermd en geborgen voelen, dit geldt ook nog meer voor kwetsbare groepen. Het gezin als hoeksteen van de maatschappij.

Het is belangrijk dat we dit in stand houden, beschermen en versterken, want dat thuis staat steeds vaker onder druk. CDA vindt het ook belangrijk om actie te ondernemen tegen drugsbeleid, hiervoor dienen we dan ook een motie voor in. Een ander onderwerp dat ons allemaal raakt, is de krapte op de woningmarkt. Een probleem dat niet alleen Ridderkerk raakt, maar heel Nederland. Binnen Ridderkerk zijn de opties voor nieuwe woningen beperkt. We willen er aan de ene kant alles aan doen om voor iedereen een woning te realiseren, die voldoet aan de wensen, maar aan de Pagina 5 van 112

andere kant oog houden voor de leefbaarheid en behoud van groen. Daarom zijn we van mening dat bij elk plan, initiatief of visie, ook in kaart gebracht moet worden welke impact woningbouw heeft op de leefbaarheid, waaronder de impact op de verkeersdoorstroming en overlast op gemeenteniveau. Op deze manier kunnen we een onderbouwde keus maken, waar wel te bouwen en waar niet. CDA Ridderkerk vindt dat mensen in de eerste plaats zelf verantwoordelijk zijn voor hun welbevinden, de opgave van de gemeente is om de mensen hierbij te ondersteunen en te faciliteren. Eén van de belangrijkste speerpunten waar het CDA op wil acteren, is de armoede. Bestaanszekerheid is ook zo'n onderwerp. Dit onderwerp raakt voor het CDA niet alleen het financiële probleem, maar raakt ook de vraag, wat voor gemeenschap willen we zijn? De heer Ros had het er al over. Wat houdt solidariteit, saamhorigheid en de zorg voor elkaar nu daadwerkelijk in? Hier zit ook het dilemma in, wat kunnen we als Nederland, of als gemeente Ridderkerk dragen? Er is ook sprake van armoe die niet direct zichtbaar is. Gezinnen met jonge kinderen, die vanwege de financiële nood hun kinderen die laptop niet kunnen geven, of erger nog, zonder goed ontbijt naar school laten gaan. De ene vorm van armoede is ook beter zichtbaar als de andere.

Het is de taak voor ons als gemeentebestuur, om deze groeperingen te herkennen en er actie op te ondernemen. Eenzaamheid wordt ook vaak ingegeven door armoede. Mensen schamen zich en kunnen niet meedoen met anderen. CDA Ridderkerk wil zich inzetten, voor deze ontwikkelingen tegen te gaan. Een goede samenleving houdt ook in dat we onderling deze signalen herkennen en er actie op ondernemen. Daarnaast geldt dat, zolang er organisaties zoals de voedsel- kledingen fietsenbank nodig zijn, we ervoor moeten zorgen dat deze organisaties goed gefaciliteerd worden. We zijn daarom blij dat het college onderzoek doet naar een nieuwe locatie, op deze manier zouden al deze organisaties onder één dak kunnen komen. Een wens die het CDA al langer heeft. Tot slot, voorzitter, de ontwikkelingen in de Ridderkerkse samenleving staan niet stil en de komende jaren zullen we nog voor grote veranderingen komen te staan. Dit alles in een samenleving waar het soms vaker meer ik is, dan wij. CDA Ridderkerk wil hier toch het verschil in blijven maken en samen met alle inwoners van Ridderkerk de ontwikkelingen en veranderingen oppakken. Minder ik, meer wij. Laten we daarvoor gaan. We wensen daarom bij dit alles heel Ridderkerk, en daarbij het college, de raad en de ambtenaren, Gods zegen toe. Dank u, voorzitter. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Overheid.

Dan is nu de beurt aan Echt voor Ridderkerk, mevrouw Van Vliet. Mevrouw Van Vliet: Dank u wel, voorzitter. Ik wil u succes wensen met uw eerste begrotingsraad als burgemeester en ook als voorzitter van deze raad. Het gaat vast een prachtige dag worden onder uw leiding. Zoals gebruikelijk wil ik eerst het college, de ambtenaren en de griffie heel hartelijk bedanken voor hun werk in het afgelopen jaar, en voor deze begrotingsraad in het bijzonder. Het zijn woelige tijden voor de ambtelijke organisatie, gezien de ontvlechting van de BAR. En ze hebben in diezelfde tijd ook de winkel open moeten houden. Ook de griffier die voor ons als raad veel werk heeft verzet in het zoekproces naar een nieuwe burgemeester, dank aan hem. Ook aan de andere twee griffiemedewerkers die in de tijd, in die tussentijd het fort mochten bewaken. Ook dank aan mijn eigen fractie en fractieondersteuning. Het was me wel een jaartje, voorzitter. Afscheid nemen van burgemeester Attema, een vertrouwenscommissie die voortvarend een nieuwe burgemeester wierf en vond in burgemeester Oosterwijk. Ook een jaar waarin wij als raad, in mijn gevoel, meer naar elkaar zijn gegroeid met zelfs hier en daar sporen van dualisme. Fijn, want wij hebben allemaal eenzelfde doel, een beter Ridderkerk. In onze beschouwingen hebben we al veel gezegd en veel verzoeken gedaan aan het college.

We gaan in deze eerste termijn natuurlijk niet al die verzoeken over doen, maar hopen wel een reactie te krijgen van het college. Ik beperk me tot de onderbouwing van onze drie moties, met wat algemene zaken daarna. ‘De beschaving van een samenleving valt af te meten aan de wijze waarop ze omgaat met dieren’, aldus een uitspraak van Mahatma Gandhi. In Ridderkerk hebben we onder andere een zorg- en kinderboerderij, knaagdierencentrum, NME Centrum, om zomaar wat voorbeelden te noemen. Maar hoe diervriendelijk zijn wij als gemeente eigenlijk zelf? Regelmatig en in de afgelopen maanden zelfs dagelijks, met name in Het Zand en Drievliet, horen we 's avonds zeer harde knallen van vuurwerk. Heel veel dieren hebben daar last van, dieren in de vrije natuur en huisdieren. Dat kan nooit de bedoeling zijn. Pagina 6 van 112

Daarom dienen we een motie in om Ridderkerk mee te laten dingen naar de meest diervriendelijke gemeente van Nederland. We hopen daarmee ook een stap te zetten in de goede richting, om dierenleed en overlast van vuurwerk en knallen te voorkomen. De gezondheid van onze inwoners gaat ons nauw aan het hart. Moties van andere partijen die we mede indienen, raken deze gezondheid dan ook. We dienen zelf ook een motie in om het Ridderkerkse inkoopbeleid via de BAR-organisatie te onderzoeken op de mogelijkheid om PFAS-vrij in te kopen. PFAS is een forever chemical, en eenmaal in het lichaam blijft het daar voor altijd, met grote gezondheidsrisico's van dien. En dat moeten we zien te voorkomen. Alternatieve producten, zoals PFAS, zonder PFAS, zijn dus van groot belang. Vandaar onze motie die we mede met partij 18PLUS en de PvdA indienen. We vinden het stimuleren van openbaar vervoer ook nuttig. Daarom dienen we een motie in om kinderen van vier tot en met dertien jaar gratis met het RET OV te laten reizen. Want jong geleerd, is oud gedaan, niet waar? En niet vergeten dat onze kosten voor OV de hoogste van heel Europa zijn, dus voor heel veel mensen niet meer op te brengen. Zeker niet wanneer je kind naar de brugklas gaat in bijvoorbeeld Rotterdam of Dordrecht. Zo'n eerste jaar is al zo duur door aanschaf van een laptop, boeken en andere schoolspullen.

Reizen met het OV komt daar nog eens bovenop. Een goed begin is het halve werk. Dat geldt ook voor een goed begin van de dag, daar hoort ook een goed ontbijt bij. Helaas is dat niet voor elk kind het geval. Vandaar dat wij de motie ‘onderzoek behoefte gratis ontbijt’ van Burger op 1 mede indienen. We verzochten het college om vooral in te blijven zetten op groen, op gezondheid, op veiligheid en inclusiviteit. Alle kinderen doen er mee, sorry, alle kinderen doen er bijvoorbeeld toe. Vandaar dat wij de motie ‘samen speelplek’ van de ChristenUnie mede indienen. Voor jongeren zijn jeugdhonken of ontmoetingsplekken belangrijk, dat dient de gemeente te blijven faciliteren. Begeleiding op school en thuis dient, evenals jeugdzorg, ook goed geregeld te zijn. IKC’s spelen daarbij een grote rol. Veiligheid is belangrijk en dat geldt op meerdere terreinen, vandaar ook onze ondersteuning bij de moties over een vlonder voetpad en zebrapaden bij 50 kilometerwegen. Het tegengaan van criminaliteit is ook een onderdeel van veiligheid, vandaar dat wij één boa en wijkagent per wijk, 80 procent zichtbaar willen zien in de wijken. Participatie is belangrijk. Het betekent actieve deelname in iets. Input van belanghebbenden is daarbij van essentieel belang. Het is goed dat het college participatie goed inricht en daarbij rekening houdt met bestaande en nog te vormen netwerken en instrumenten.

Zoeken naar nieuwe instrumenten om daar aan te sluiten bij de belevingswereld van onze inwoners, maakt er ook onderdeel van uit. Gelukkig is het college hiermee bezig. Maar wel een tip, behoudt de banden die er al zijn met álle platforms. Het gaat met veel Ridderkerkers best wel goed, maar met een steeds grotere groep gaat het iets minder goed tot slecht, vanwege schulden en/of armoede. De gemeente heeft een maatschappelijke verantwoordelijkheid en dient haar inwoners te helpen bij schulden en hen proactief te informeren om schulden te voorkomen. College, in onze beschouwingen schrijven we al heel veel over het woningaanbod in Ridderkerk en de wensen die wij daarvoor hebben. We constateerden dat in 2022 maar 13 procent van onze woningen werd toegewezen aan mensen met een binding met Ridderkerk. Dat is schrikbarend laag, dat zien wij graag stijgen. Elke leeftijdscategorie heeft eigen behoefte aan voorzieningen. Denk aan het OV, sporten, recreatie, winkels, uitgaan, cultuur en groen. Zorg dat er voor iedereen wat wils is. Voorzitter, ik ga afronden. Onze lokale ondernemers zijn van groot belang, zij mogen best eens in het zonnetje worden gezet, net als onze vele vrijwilligers. Resumerend, Echt voor Ridderkerk wil voor alle inwoners goede voorzieningen, goede veiligheid, een passend aanbod, diervriendelijk beleid, een groene gemeente.

Dit alles voor jong en oud en een beter Ridderkerk. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Van Vliet. Dan geef ik nu de beurt aan de SGP, bij monde van de heer Kardol. De heer Kardol: Voorzitter, raadsleden, college en andere luisteraars, waarom slaan wij deze jaarlijks terugkerende algemene beschouwingen eigenlijk niet gewoon over? Nou, als dat zou kunnen, hoor ik wellicht één van jullie in gedachten zeggen. En misschien zijn er meer die er zo over denken. Ik begrijp die gedachte enerzijds, maar zie tóch reden om na vorig jaar, vandaag geen punt te zetten. Of het onder het genot van een biertje was, weet ik niet meer, het was in elk geval in de periode na de algemene beschouwingen vorig jaar. Ik Pagina 7 van 112

sprak toen met één van jullie over het verval dat we zien in de samenleving, de toename van de maatschappelijke problemen en ook de gebeurtenissen op het wereldtoneel. Het gaat alleen maar erger worden, zei mijn gesprekspartner. En hij heeft gelijk gekregen. Best wel begrijpelijk dat het momenteel steeds gaat over bestaanszekerheid. Afgelopen zaterdag wijdde de NOS er zelfs een speciaal artikel aan. Het gaat, zo schreef de SGP in haar schriftelijke algemene beschouwingen, bij bestaanszekerheid over een bestaan met voldoende en voorspelbaar inkomen, een woning, toegang tot onderwijs en zorg. Maar ook zaken als veiligheid, vervoer en milieu horen daarbij, zaken die ook in de begrotingsstukken terugkomen en waar wij in de schriftelijke algemene beschouwingen aandacht aan hebben gegeven en die ik nu dan ook niet herhaal. De zojuist benoemde zaken kunnen echter onder druk komen te staan, of door omstandigheden ons zelfs als heel betrekkelijk voorkomen. En wat houden we dan over? Dat lijkt me een vraag van levensbelang. Het brengt mij bij het levensverhaal van een man waar ik graag iets van wil doorgeven. Waar hij precies heeft gewoond, daarover zijn de meningen verdeeld, vermoedelijk was het op een plek in Noord-Arabië. Zelfs de periode waarin hij leefde, is niet exact bekend.

Wat ik wel weet, is dat hij een bekend bestuurder van een stad was en veel respect kreeg van zijn mede-inwoners. Hij was schatrijk en misschien wel de grootste veehouder uit die tijd, met veel personeel in dienst. Hij verzette zich tegen sociaal onrecht en nam het op voor de zwakken. Ook beschermde hij de vreemdelingen. Het ging hem voor de wind tot op de dag dat hij van de ene in de andere ellende werd gestort, de ene onheilsbode was nog niet uitgepraat, of de volgende stond voor zijn deur. Het begon met het bericht dat zijn kinderen die geregeld met elkaar gingen eten, allemaal stierven doordat het huis waarin ze zich bevonden door een rukwind instortte. Op twee andere plaatsen werd door verschillende bedoeïenenstammen het personeel vermoord en het vee geroofd. Het overige nog in leven zijnde vee, stierf die dag door de bliksem in een vreselijk onweer. En tot overmaat van ramp werd hij kort daarna zeer ernstig ziek. Hij zal vast gewenst hebben dat zijn vrouw hem tot steun was, maar zij maakte zijn lijden alleen maar erger. Omdat zij wist dat haar man gelovig was, zei ze zoiets als, zeg God vaarwel en maak een eind aan je leven. Misschien veerde hij even op toen daar zijn drie beste vrienden aankwamen. Van je vrienden moet je het hebben, toch? Ze gingen bij hem zitten, zeven dagen lang, en zwegen.

Vervolgens vroegen ze zich hardop af, waarom overkomt onze vriend dit, had hij dit te wijten aan zichzelf? Ze hadden hun oordeel al klaar en brachten geen troost, maar ook zij maakten zijn lijden zwaarder. Toch riep Job, want zo heet hij, na dit alles uit, ik weet, mijn verlosser leeft en hij zal de laatste over het stof opstaan. Wat bedoelde Job hiermee? Ondanks dat al het zichtbare in zijn leven wankelde, greep hij moed. Hij beleed dat Jezus, de zoon van God, de hoop en vrede van zijn bestaan was. Ook geeft hij er blijk van dat hij erop vertrouwde dat hij na zijn dood de eeuwige vrede zou genieten bij God. Hoe het verder is gegaan met Job kun je lezen in het gelijknamige Bijbelboek. Daarin staat onder andere dat hij van wat hij aan bezit verloren had, het dubbele heeft teruggekregen. Verder kun je in de 42 hoofdstukken de uitgebreide algemene beschouwingen van Job en zijn vrienden teruglezen. Ook die van een vierde vriend, de jongste, die pas toen de drie oudere vrienden zwegen, wijze woorden sprak. Toen echter God zijn bijzondere beschouwingen gaf, zwegen zij allen. Ik kom aan het slot van mijn bijdrage. Een jobstijding krijgen is een uitdrukking die zijn oorsprong vindt in deze geschiedenis. Je gunt dat niemand. Wat u wellicht minder of niet bekend was, is Jobs geluk. Dat oversteeg uiteindelijk alle ellende. Hij had een onwankelbaar houvast gevonden in God.

Bestaanszekerheid met een hoofdletter, noem ik dat. Terug naar de begroting. Als ik let op wat daarin is genoemd en kijk naar wat er in de afgelopen jaren is gerealiseerd, concludeer ik dat ons veel gegeven is. Ik benoem ook graag de goede sfeer waarin we mogen samenwerken in deze raad. Dat kan ook anders. Er is veel om dankbaar voor te zijn. Belangrijke vraag, zijn we dat ook? Die doet mij terugdenken aan de tijd dat mijn oma nog zelfstandig thuis kon wonen. Wij aten dan vaak zondagsmiddags samen met haar. Er stond altijd muziek aan, haar lievelings cd was er één met muziek en gedichten. Laatst kwamen ze ook weer voorbij, op haar nieuwe eigen kamer in Salem. Ik twijfelde of het een goed slot zou zijn van deze bijdrage, maar het feit dat mijn oma de muziek altijd liet aanstaan, ongeacht wie er binnenkwam, gaf de doorslag om het hele gedicht met u te delen. Dat is dan meteen het einde van mijn Pagina 8 van 112

bijdrage. Ik dank u alvast voor uw aandacht. ‘Er is zoveel om voor te danken, nog zoveel reden voor een lied, nog zoveel blijdschap te verklanken, maar waarom doen wij dat dan niet? Was onze weg voor God verborgen, of ging ons recht aan hem voorbij, wou hij niet altijd voor ons zorgen, ging hij niet mee met u en mij? Laat nooit door 1000 ergernissen de vreugde voor u verloren gaan, we zouden zoveel blijdschap missen en zoveel goedheid niet verstaan. God, geef ons woorden om te zingen. God, geef ons weer een blijde lach. Geef ons nog vreugde om de dingen die wij ontvangen, iedere dag.’ De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Kardol. Dan is nu aan de beurt de Partij van de Arbeid, mijnheer Rijsdijk. De heer Rijsdijk: Dank u wel, voorzitter. Goedemorgen allemaal, het zijn onzekere tijden. Twee jaar geleden sprak ik deze zinnen uit vanwege de coronacrisis. Vandaag ziet het op het grote leed waarmee we dichtbij huis en ook verder weg te maken hebben. De rampen en tragedies hebben één ding met elkaar gemeen, onschuldige mensen zijn het slachtoffer. De gevolgen van het geweld zijn ook in Nederland en in Ridderkerk voelbaar. Het leven is in rap tempo duurder geworden en gas en grondstoffen zijn schaarser geworden. Het steeds extremer wordende weer stelt ons voor nieuwe uitdagingen. Dit zet de bestaanszekerheid van veel inwoners en ondernemers opnieuw onder druk.

Er is onrust, korte lontjes, en het vertrouwen in de overheid neemt af. Dit vraagt om een gemeentebestuur dat zich inzet voor bestaanszekerheid, voor goed wonen, goed werk, goede zorg. Om een gemeentebestuur dat nabij is, inwoners en ondernemers betrekt, transparant en aanspreekbaar is en dat niet wegloopt als een discussie schuurt. Ik licht enkele punten uit onze algemene beschouwing nader uit en zal mij daarbij met name richten op onze moties. Het uitdenken en uitvoeren van effectief en integraal beleid is niet eenvoudig. Gemeentelijk beleid beïnvloedt huishoudens van Ridderkerk, niet in gelijke mate of met dezelfde impact. Ervaringsdeskundigen weten als geen ander waar problemen liggen of vandaan komen en hoe beleid kan ingrijpen en samenkomen in een huishouden. Zij koppelen de leefwereld, zij koppelen de systeemwereld aan de leefwereld en kunnen een brug slaan. De Partij van de Arbeid Ridderkerk dient een motie in om de mogelijkheden te onderzoeken, om ervaringskennis beter te benutten. De Ridderkerkpas is bedoeld om het leven voor mensen met een laag inkomen wat makkelijker te maken en schulden te voorkomen. Zij waarderen de pas zeer, zij hebben gevraagd of het aanbod uitgebreid kan worden. Zo willen mensen graag thuis bezoek ontvangen en daarom behang of energiebesparende producten kopen bij lokale ondernemers, of spullen voor hun fiets om zelf op pad te gaan.

Het kunnen aanschaffen van bijvoorbeeld de Rotterdampas geeft meer mogelijkheden voor ontwikkeling en ontspanning, zoals met de kinderen naar Blijdorp of het Maritiem Museum. De Partij van de Arbeid dient een motie in om de bestedingsmogelijkheden van de Ridderkerkpas verder uit te breiden. Met de jaren hebben veel mensen meer zorg nodig, en de sociale kring wordt kleiner. Aandacht en samenzijn hebben grote waarde. Vanuit het Ridderkerkse gemeentebestuur willen wij deze inwoners graag positieve aandacht geven. Daarom de motie ‘Ridderkerk trakteert’. Een feestelijk moment waarbij mensen in verpleeghuizen op dagbesteding bijvoorbeeld hun mantelzorger of vriendin uitnodigen om samen iets te nuttigen voor de gezelligheid en voor de onderlinge ontmoeting. Zelfstandig wonende ouderen kunnen bijvoorbeeld in burgerzaken worden uitgenodigd om het lekkers te nuttigen, of dit af te halen. De Partij van de Arbeid Ridderkerk dient daarom de vrolijke motie ‘Ridderkerk trakteert’ in. Het zit niet mee met het lokale OV. De RET heeft fors gesneden in de dienstregeling en ook in Ridderkerk rijden minder bussen. Mede daardoor wordt de buurtbus populairder. De drie buurtbussen vervoeren momenteel zo'n 35.000 passagiers per jaar. Het aantal reizigers steeg in 2023 met 32 procent en er wordt verdere groei verwacht.

Het is een groot compliment voor al die betrokken vrijwilligers en het laat zien dat de buurtbus een serieus alternatief is voor plekken waar het reguliere openbaar vervoer het laat afweten, en vervoersarmoede dreigt. Alleen, de buurtbussen zitten aan hun maximale capaciteit. De Partij van de Arbeid Ridderkerk dient een motie in voor een extra buurtbus, met in ieder geval een halte in Oostendam, de enige wijk waar nu geen bus komt. Overlast in het centrum, babbeltrucs, berichten over Pagina 9 van 112

drugsverkoop en kinderen met messen, hebben impact. De donkere dagen komen eraan. Zichtbaarheid en aanspreekbaarheid van boa's en politie kan helpen dat mensen zich veiliger voelen, of beter gedragen. In diverse gemeenten zijn positieve ervaringen opgedaan met een pop-up store veiligheid, waarbij politie, brandweer, boa's en buurtpreventie zorgen dat er iemand aanwezig is voor vragen en advies. Inwoners kunnen zo een langere periode eenvoudig terecht met hun vragen en zorgen, de drempel wordt lager. De aanwezigheid van een pop-up store veiligheid gaat leegstand tegen en kan het gedrag beïnvloeden, bijvoorbeeld van steppende bezoekers. De Partij van de Arbeid Ridderkerk dient daartoe een motie in. Voorzitter, het zijn onzekere tijden. Lokaal kunnen we meer verschil maken, bijdragen aan goed werk en goede werkomstandigheden, aan voldoende en stabiel inkomen, een waardig bestaan voor inwoners met tegenslag, schulden opkopen, meer perspectief voor onze jongeren, dus ook meer betaalbare en duurzame woningen, met goed OV en een bruisend centrum met gratis parkeren, voor een echt groen en schoner Ridderkerk. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Rijsdijk. Dan is nu het woord aan partij 18PLUS, mijnheer Westbroek. De heer Westbroek: Dank u wel, voorzitter.

Voorzitter, de begrotingsraad, het jaarlijkse feestje van de fractievoorzitters, of zoals oud-burgemeester Anny Attema het altijd noemde, het jaarlijkse hoogtepunt van de democratie. Zo'n zes jaar geleden stond ik hier als kersverse fractievoorzitter en wist ik echt niet wat ik moest verwachten. Dat is inmiddels wel anders. Mijn voorganger lobbyde al voor een verandering in de opzet van de begrotingsraad, en ook ik heb dat inmiddels al zes jaar gedaan. Het feit dat sommige moties vandaag niet worden ingediend, omdat ze dan compleet ondersneeuwen en daarmee geen recht wordt gedaan aan de inhoud, onderschrijft denk ik ook wel de vraag naar vernieuwing. Ik ben blij dat we op het punt zijn aanbeland dat we eens nadenken over de huidige opzet en of en hoe we onze rol als volksvertegenwoordiger effectiever en efficiënter kunnen inrichten rondom de begroting en onze visie op het volgende jaar. Voorzitter, vandaag kijkt partij 18PLUS vooruit naar het komende begrotingsjaar. Maar voordat ik dat doe, deel ik graag nog wat momenten uit het afgelopen begrotingsjaar, te beginnen met de fijne samenwerking tussen raadsleden. Wat partij 18PLUS betreft, is de sfeer in en buiten de raadszaal zeer plezierig. Dat is een compliment aan ons allemaal. Maar, voorzitter, ook uw komst als burgemeester voor Ridderkerk was een mijlpaal in 2023.

Het is echt verfrissend om te zien hoe u de zaken uit de portefeuille nu al voortvarend oppakt en hoe u zichtbaarheid als burgervader vergroot. Vorig jaar sprak ik de volgende woorden uit tijdens de begrotingsraad, ‘partij 18PLUS vindt het belangrijk dat Ridderkerk iedere dag een stukje mooier wordt, zeker in een wereld die iedere dag een stukje lelijker wordt’, einde citaat. Maar, voorzitter, de wereld is nog lelijker geworden het afgelopen jaar. De zes minuten die we hebben voor onze algemene beschouwingen zijn te kort om alle ellende in de wereld te beschrijven. Zou er ooit vrede op aarde komen? Inmiddels ben ik al bijna door de helft van mijn spreektijd heen en zal ik de resterende minuten gebruiken om onze moties toe te lichten. Als eerste de motie ‘onderzoek naar de gezondheidseffecten Chemours’. Voorzitter, we kunnen gaan wachten op de wind, of alvast gaan roeien. Al bijna tien jaar uit partij 18PLUS haar zorgen over de verspreiding van PFAS in onze leefomgeving. Via de lucht, via het water en via ons voedsel krijgen we die zooi binnen. PFAS kunnen het immuunsysteem beschadigen en kan kanker veroorzaken. Partij 18PLUS maakt zich grote zorgen over de blootstelling van onze inwoners aan deze kankerverwekkende troep.

We dienen dan ook een motie in, samen met Echt voor Ridderkerk en GroenLinks, waarin we het college oproepen om het RIVM te overtuigen om ook in Ridderkerk onderzoek te doen naar deze gezondheidseffecten. Indien ze dit niet doen, dan verzoeken we het college inzichtelijk te maken wat het kost om het als gemeente zelf te doen. Op onze kosten aanhaken bij het onderzoek van het RIVM, mocht een negatief antwoord vanuit hen financieel ingestoken zijn, is wat partij 18PLUS betreft óók een optie. Partij 18PLUS vindt het een slecht signaal als het college vast blijft houden aan het argument dat er geen medicijnen zijn, dus weten of het in je lichaam zit, ook geen meerwaarde heeft. Als Pagina 10 van 112

we dat bij hiv ook hadden gedaan, dan waren er waarschijnlijk geen hiv-remmers en hiv-preventiepil ontwikkeld, laat staan dat het vaccin ooit in beeld komt. De tweede motie die ik graag wil belichten, is de motie ‘zebrapad bij bushaltes aan een 50 kilometerweg’, mede ingediend door Echt voor Ridderkerk, ChristenUnie, GroenLinks, SGP, CDA, PvdA en Burger op 1. De titel spreekt voor zich, maar toch een korte toelichting. Er zijn aan een aantal 50 kilometerwegen bushaltes gesitueerd, waarbij het een uitdaging is om veilig de drukke weg over te steken. Voorbeelden zijn de bushaltes aan de Vlietlaan, tegenover Salem, en de Jan Luykenstraat, tegenover het GOED. Overigens is ze er bij de bushalte aan de Kievitsweg, ook 50 kilometerweg, tegenover het politiebureau enkele weken geleden een zebrapad gerealiseerd. Gewoon een blikje witte verf en de boel wordt een stuk veiliger voor voetgangers. En ook de motie ‘parkeerplekken deelscooters’, mede ingediend door PvdA, Echt voor Ridderkerk, SGP, Burger op 1 en VVD, is een toelichting waard. Partij 18PLUS gelooft in deelmobiliteit, net als de vele gebruikers van de deeltweewielers. Enkelen van hen denken helaas dat ze alleen op de wereld leven en plompen de deeltweewieler neer waar het hen uitkomt. Met de motie willen we dit reguleren.

De techniek is er om door middel van GPS te parkeren, plekken te beperken tot daar, waar het fatsoenlijk past en niet hindert. Anders blijft de meter lopen. En eventueel kan er op drukke locaties, waar het krap is, zoals bij het centrum of wijkcentra, nog wat extra visuele ondersteuning worden geboden voor de eindgebruiker die het écht niet snapt. Bijvoorbeeld met van die fietsnietjes of een markering op de grond. En voorzitter, als klap op de vuurpijl, onze vierde motie, mede ingediend door SGP en Echt voor Ridderkerk. Ridderkerk heeft een mooi ondernemersklimaat, veel bedrijven zitten hier al decennia. Partij 18PLUS spreekt graag haar waardering uit voor deze bedrijven middels de motie ‘ondernemerspenning’. Soms kan een klein gebaar groot zijn. Hoe mooi zou het zijn als zo'n penning wordt gemaakt door Ridderkerkse bedrijven die bijvoorbeeld metalen en andere grondstoffen uit afval halen. Zomaar een suggestie, mocht de motie vanavond aangenomen worden. Voorzitter, de zes minuten zitten er bijna op. De moties verdienen meer dan drie zinnen per stuk, maar daar is helaas de tijd niet naar. De moties van de andere partijen behandel ik in mijn tweede termijn. Als laatste rest mij nog een hele grote groep mensen te danken. Als eerste de griffie voor de fijne samenwerking en de adviezen op al die moties en amendementen het afgelopen begrotingsjaar.

Het college voor eveneens de fijne samenwerking en de mooie voorstellen die we hebben mogen bespreken en toch hebben mogen besluiten. De gemeenteraad en alle ondersteunende leden, bedankt voor de fijne samenwerking in een zeer prettige sfeer. Dank aan de medewerkers van de BAR-organisatie, voor al hun werk en het openhouden van de winkel in een zeer onstuimige periode, maar ook veel plezier gewenst in één van de vier nieuwe organisaties volgend jaar. Dank aan de Ridderkerkse samenleving voor al hun inbreng het afgelopen begrotingsjaar. Partij 18PLUS kijkt uit naar nog meer contactmomenten met onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners. Afsluitend een woord van dank aan alle mensen binnen partij 18PLUS. Het afgelopen jaar hebben we veel lief en leed met elkaar gedeeld, waar we als groep nog hechter door zijn geworden. En voorzitter, uiteindelijk is gezondheid het allerbelangrijkste. We gaan er in 2024 weer wat moois van maken. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Westbroek. Dan is nu het woord aan de ChristenUnie. En mijnheer Kooijman gaat al staan. En dat klopt helemaal, want u mag naar voren komen. De heer Kooijman: Mooi zo, in deze volgorde van sprekers, we gaan van fracties, van klein naar groot. En hoe mooi is het dan dat je na 18PLUS aan het woord mag komen? Maar fijn dat ik hier mag staan weer vanmorgen.

Vorig jaar moest ik noodgedwongen deze begrotingsraad vanuit mijn bed via internet meebeleven, en dat was echt niet fijn. Maar, wat deed Erna het goed, hè, die dag. Erna, wat dat betreft zou ik zo weer het bed in kunnen stappen met een gerust hart, maar ik sta vandaag toch maar hier. Maar, bedankt nog. Terug naar mijn bijdrage. In de korte tijd die we in deze termijn hebben gekregen, kan ik slechts een aantal onderwerpen uit onze algemene beschouwingen noemen. Voor het volledige verhaal verwijs ik graag naar onze schriftelijke Pagina 11 van 112

algemene beschouwingen die u al reeds heeft kunnen lezen. Ik wil beginnen bij de BAR-organisatie, het kwam al een aantal keren voorbij vanmorgen. Ook al kijken we liever vooruit dan achteruit, een stukje realiteit in het schetsen van de huidige situatie is vandaag ook wel van belang. En dan zien we dat de reorganisatie dit jaar heel veel tijd en energie heeft weggeslurpt. Energie die we liever hadden gestopt in veel urgentere zaken, zoals bijvoorbeeld de uitwerking van de klimaatvisie. Ik kom daar zo nog even op terug. Veel kennis is het afgelopen jaar met het vertrek van ervaren krachten uit de organisatie weggegaan. En voor medewerkers die bleven, en voor hen die nu net binnengekomen zijn, is het nu best nog een rommelige tijd. We horen gelukkig dat veel van de overgebleven medewerkers graag voor de gemeente Ridderkerk blijven werken. En daar zijn we uiteraard heel blij om. Vanaf 1 januari zal de nieuwe organisatie van start gaan. We beseffen best dat die organisatie niet vanaf dag één als een geoliede machine opereert. Maar we gunnen de medewerkers, en niet in de laatste plaats onze inwoners, wel dat de focus al snel kan komen te liggen op de inhoud, om het goede te doen voor onze inwoners en voor onze gemeente. Laat dat onze gezamenlijke wens zijn voor 2024. Want één van die belangrijke zaken die écht nadruk vragen, is de uitwerking van de klimaatvisie.

Want ook al komt dit onderwerp wekelijks en soms dagelijks voorbij op het nieuws, het blijft vanuit dit college opvallend stil. En dan doel ik niet op alle goede punten die ik heus wel voorbij zie komen. De ondertekening van de klimaatalliantie, de proef met statiegeldringen rond prullenbakken, de aandacht voor deelmobiliteit en ga zo maar door, diverse praktische stappen. Maar wat de ChristenUnie zo mist, zijn de belangrijke en soms ingewikkelde, grote stappen die óók moeten worden gezet in het kader van de energietransitie, de afspraken uit de RES, de klimaatvisie en de warmtevisie. College, dit zijn de jaren waarin de belangrijkste stappen moeten worden gezet in de richting van een echt duurzame toekomst. Onze kinderen kijken straks terug op deze periode. En wat vinden ze dan van ons? Hebben we genoeg ons best gedaan? Durfden we die grote stappen te zetten? Of was het allemaal klein bier, en wordt ons straks daadkracht verweten? Hetzelfde zien we min of meer gebeuren binnen het sociaal domein. Ja, we zien een zichtbare wethouder Welzijn, we zien een echt mooi initiatief als de leerwerkplaats, of de notitie over Samen Redzaam zijn. Maar, we vragen ons af waar de plannen blijven ten aanzien van de diverse andere onderwerpen die in het integraal beleid, sociaal domein, worden genoemd.

Hoe en wanneer monitoren we eigenlijk alle doelen die we daar gesteld hebben? Waar blijven de raadsvoorstellen waarin onderdelen uit het ISBD verder uitgewerkt zijn, waar budget wordt gevraagd om weer de volgende stappen te kunnen zetten? We denken bijvoorbeeld aan een hernieuwde aanpak rondom eenzaamheid, de ondersteuning van mantelzorgers, het verhogen van de weerbaarheid van onze jongeren, enzovoorts. Er gaat ontzettend veel geld naar het sociaal domein, klinkt het vaak, al zuchtend. Maar dan vraagt dit domein toch ook juist om meer aandacht en beslismomenten in deze raad? Maar heel veel van de raadsbesluiten in deze afgelopen periode gaan toch over het fysieke domein. Voorzitter, tot zover onze, een aantal belangrijke beschouwingen. Vandaag is ook een dag van moties, u heeft het al gehoord. De ChristenUnie dient er vandaag vier in. Ik licht ze kort toe. De eerste motie die ik wil noemen, betreft de motie ‘samenspeelplek’. Na onze vroege aankondiging over deze motie, stroomden de steunbetuigingen al binnen. De motie was eigenlijk al binnen, nog voordat er een letter op papier stond. Maar goed, het gaat uiteraard om de inhoud. Alle partijen dienen deze motie mede in, hoe bijzonder is dat. Het laat zien hoe belangrijk we met elkaar inclusie en spelende kinderen vinden. We zien uit naar de uitwerking en het eindresultaat hiervan.

De motie ‘bomen waarderen’ dienen we in om concrete plannen te laten te maken voor het planten van bomen met grote kronen, die bijdragen aan het klimaat en welzijn, voordat andere ontwikkelingen dat onmogelijk maken. Het benadrukt het belang van waardevol groen. Onze derde motie gaat over een jaarlijkse netwerkbijeenkomst voor organisaties met vrijwilligers, want de aandacht die ondernemers krijgen vanuit de gemeente rond Sint Joris en de Zaak, die aandacht verdienen onze vrijwilligersorganisaties ook. Een laagdrempelige plek om elkaar te ontmoeten en vooral ook om te netwerken. Het levert vast mooie nieuwe verbindingen op. En kunnen die organisaties dat niet zelf organiseren? Vast wel. Maar dat kunnen onze ondernemers toch ook? Wij zien daarin geen verschil en willen daar ook geen verschil laten bestaan. En tot slot een motie rond een kunstwerk. Een bijzondere, niet alledaagse motie, ook voor ons, die net iets meer toelichting verdient. Als ChristenUnie kwamen we enige tijd geleden in contact met de Koerdische statushouder Zirak Mira. Zirak is in 2020 met zijn gezin in Ridderkerk komen wonen. Hij was en is zijn land en ver daarbuiten, hij was en is in zijn land en ver daarbuiten een zeer bekend en gerespecteerd beeldhouwer. Pagina 12 van 112

Zirak is in Nederland enorm dankbaar dat hij hier zo goed is opgevangen, nadat hij moest vluchten uit zijn vaderland. En als dank voor zijn goede opvang, ook in Ridderkerk, wil hij graag iets terugdoen voor Nederland, zijn dank betuigen aan ons. En hoe kan hij dat beter doen dan door het schenken van een mooi, zelfgemaakt beeld? Zijn taal. Het probleem is echter dat hij vanuit zijn bijstandsuitkering geen geld heeft om de benodigde materialen te kopen. En uiteraard moet er een plek beschikbaar komen waar zo'n beeld dan kan komen te staan. Vanaf 2021 heeft hij hierover een aantal keren met de gemeente gesproken, maar die gesprekken hebben niet geleid tot een toezegging. En daarom leggen we het graag in deze eenmalige en unieke situatie aan de raad voor. En de vraag is eigenlijk, zijn we bereid om deze man te helpen in het uiten van zijn dankbaarheid naar ons? Ik hoop het echt van harte. En naast een dankbaar mens, krijgen wij er dan een mooi kunstwerk bij, met een prachtig verhaal van een gerenommeerd beeldhouwer. De voorzitter: Mijnheer Kooijman, wilt u tot uw afronding komen? De heer Kooijman: De laatste zin, voorzitter. En zo maken we met elkaar Ridderkerk nog mooier van binnen en van buiten. Twee domeinen in één klap. Ik dank u. De voorzitter: Dank u wel.

Dan wordt de rij op deze manier, als het gaat om de bijdragen vanuit uw raad, gesloten door Leefbaar Ridderkerk, mevrouw Kayadoe. Mevrouw Kayadoe: Goedemorgen. Dan ben je opeens als Leefbaar hekkensluiter van het hele verhaal, nooit gedacht. Maar goed, we gaan het maar eens even doen. Voorzitter, we bevinden ons op dit moment in een bijzondere tijd, waarin meningen sterk uiteenlopen en de spanningen soms hoog oploopt. Het is betreurenswaardig wat er allemaal gebeurt in de samenleving. De veranderingen in onze sociale cohesie zijn opvallend. Enkele jongeren in Amsterdam hebben treffend benoemd hoe belangrijk het is om in gesprek te blijven en overeenkomsten te zoeken. Wij sluiten ons van harte aan bij hun oproep. Leefbaar Ridderkerk dient deze begrotingsraad bewust geen moties in, hoewel we dit wel overwogen hebben, maar hier volgt zo direct wat over. Ridderkerk staat er goed voor met lopende projecten en plannen voor de toekomst. We hoeven niet nogmaals te herhalen dat de reorganisatie van het ambtelijk apparaat wel degelijk zijn effect heeft en heeft gehad. Dit heeft dan ons ook doen besluiten om geen moties in te dienen. Er zijn immers genoeg zaken die eerst eens uitgevoerd moeten gaan worden, projecten die telkens om wat voor reden dan ook vooruitgeschoven worden. Wat Leefbaar Ridderkerk betreft zou er wel een prioriteitenlijst mogen komen.

Om maar even een paar voorbeeldjes te noemen, de huishoudschool staat al enige tijd leeg en op het terrein van de Beverbol staat het gras inmiddels aardig hoog. En zo zijn er nog wel wat zaken die dringend aandacht nodig hebben. Veel inwoners staan te springen om woningen. Natuurlijk, het is een landelijk probleem. Maar je zult maar degene zijn die reeds jaren ingeschreven staat, of op zoek is naar een eigen of andere woning. Dat is op dit moment erg lastig. Ridderkerk is gelukkig zeker leefbaar, maar dat kan nog veel leefbaarder qua woningen. Hoewel er enige bouwactiviteiten hebben plaatsgevonden, zijn er nog kansen en mogelijkheden voor nieuwe projecten, zoals renovaties in het centrum, het Trelleborg terrein en de voormalige gemeentewerf. Probeer als college ook eens out of de box te denken. Haal informatie op bij omwonenden en geeft suggesties mee aan projectontwikkelaars. Het project de Startmotor in Rotterdam is wellicht in een kleine vorm ook aantrekkelijk voor Ridderkerk. Af en toe worden we ook geconfronteerd met kritiek over ons centrum, men het dorp saai en levenloos vindt. Dan is het ook goed om van bezoekers eens te horen, ook van buiten Ridderkerk, dat we enorm trots mogen zijn op dit nette centrum, met een gevarieerd aanbod van horeca, met winkels voor de diverse segmenten en waar de leegstand inmiddels toch een klein beetje beperkt is.

Ridderkerk staat ook bekend als een hele groene gemeente. Neem het Waal bos, uitgestrekt en groen; het Oosterpark met, volgens imkers, een prachtige biodiversiteit. Ze hebben niet voor niks vol ingezet op het opsporen van Aziatische hoornaren. We hebben een actief verenigingsleven met ontzettend veel vrijwilligers die zich elke keer weer Pagina 13 van 112