2021-02-12 RIB Evaluatie Uitgangspuntennotitie cultuureducatie in de breedte - evaluatie.pdf

LEVENSKWALITEIT Theaterbezoek, zingen in een koor of samen schilderen zijn aantrekkelijke tijdsbestedingen. Cultuur helpt ook om gezond en plezierig ouder te worden. Omdat cultuurdeelname op latere leeftijd bijdraagt aan het mentale en sociale welzijn, is het van groot belang dat de gemeente een brede doelgroep ouderen hierin vooruithelpt. ‘Veel ouderen zijn eenzaam en worden niet meer aangesproken op wat ze kunnen. Cultuur kan ouderen weer activeren en zo de kwaliteit van leven verbeteren. Het leggen van verbindingen tussen kunst, cultuur, zorg en welzijn op lokaal niveau is daarom van groot belang.’ Minister Jet Bussemaker (2016). Over het belang van cultuurprojecten bij ouderen schrijven we meer in het hoofdstuk Cultuurparticipatie.

RIDDERKERKS SYMFONIE ORKEST Het Ridderkerks Symfonie Orkest is opgericht in 1982. Inmiddels is het orkest uitgegroeid tot een ambitieus, volwaardig en gevorderd amateur-symfonieorkest. De leden zijn afkomstig uit de gehele regio Rijnmond en de Drechtsteden en de leeftijden variëren van 15 tot 75 jaar. Het repertoire loopt uiteen van populair klassiek tot filmmuziek en de grote symfonieën. Door het gevarieerde programma hoopt het orkest een breed publiek aan te spreken en de drempel naar klassieke muziek te verlagen. Om het muzikale plezier met elkaar te versterken

worden er naast de repetities ook andere activiteiten binnen het orkest georganiseerd, zoals studieweekenden, concertbezoek of een orkestreis. Regelmatig wordt hierbij samenwerking gezocht met andere kunstvormen zoals ballet, een koor of film. Het orkest heeft acht maal een Night of the Proms georganiseerd. In 2016 heeft het orkest een spectaculair concert gegeven in een fabrieksloods in Ridderkerk met het thema “The Night of the Knights”, een verrassende voorstelling waarin orkestmuziek, zang, storytelling en dans elkaar afwisselden.

29

WAT K A N N O G B E T E R I N R I D D E R K E R K

MUZIEKLES

VRIJWILLIGERS

De gefaseerde aanpak in het kostendekkend maken van lessen in de vrije tijd wordt doorgezet. Groepslessen krijgen de voorkeur boven individuele lessen. Deze ombuiging met efficiënt inzetten van overhead kan verder doorgevoerd worden.

Een goede ondersteuning van vrijwilligers kan enorm bijdragen aan een bloeiend cultureel klimaat. Ons advies is om als cultuurregisseur de behoefte in kaart te brengen wat de vraag is bij verenigingen bij het organiseren van hun vrijwilligers.

BEHOEFTE KLANT

PODIUM BIEDEN

Actieve cultuurbeleving is een individuele behoefte. Het moet niet gaan om wat de docent wil bereiken maar wat de klant wil doen en leren. Het aanbod past zich aan in de vorm en inhoud met bijvoorbeeld strippenkaarten of projectmatig werken.

Alle culturele activiteiten hebben behoefte aan een podium om gezien te worden. Zowel offline als online. Door nieuwe podia te faciliteren of te organiseren binnen de gemeente op verrassende (erfgoed) locaties worden de activiteiten zichtbaar en gekoppeld aan het verhaal van Ridderkerk.

LOKAAL ORGANISEREN

‘KUNSTENAARS IN DE VRIJE TIJD HEBBEN BEHOEFTE AAN EEN PODIUM OM HUN WERK TE LATEN ZIEN AAN HET PUBLIEK’

Binnenschoolse en buitenschoolse cultuureducatie zoveel mogelijk op elkaar aan laten sluiten. De cultuurregisseur kan samen met de culturele organisaties en de welzijn organisatie zoals Facet onderzoeken hoe hier lokaal vorm aan te geven.

30

31

BIBLIOTHEEK VAN DE TOEKOMST

CULTUUR EN KENNIS DELEN Leven lang leren

In dit hoofdstuk beschrijven we de veranderingen bij de bibliotheken. De Bibliotheek AanZet in Ridderkerk is ook volop in verandering; zowel een aanstaande verhuizing naar het gemeentehuis in Ridderkerk als een nieuwe invulling van de maatschappelijke waarde van de bibliotheek zelf. De eerste openbare bibliotheken in Nederland openden rond 1915. Rond 1920 nam de groei een vlucht. Die groei zette door tot aan 1990. In dat jaar beschikt Nederland over maar liefst 1165 openbare bibliotheken. Daarna zet de daling in. In eerste instantie vanwege bezuinigingen, maar ook door technische ontwikkelingen en digitalisering krijgen bibliotheken het zwaar.

NIEUWE ROL BIBLIOTHEEK Waarom gaan we eigenlijk naar een bibliotheek? Die reden veranderde rap in twee decennia tijd, net als de rol van de bibliotheek als instituut. In dit hoofdstuk beschrijven we de nieuwe rol van de bibliotheek en hoe zij als kennisplatform de verbinder is bij de activiteiten van cultuureducatie en cultuurparticipatie. Een kennisplatform waarin zowel boeken als activiteiten voor de gemeenschap centraal staan. Niet alleen lezen dus, maar leren in het algemeen. En dat kan ook digitaal, door workshops, lezingen en tentoonstellingen. Die veranderende rol van de bibliotheek is direct verbonden aan de veranderende behoeften van mensen. Digitalisering speelt hierin een grote rol. Was de bibliotheek van oudsher een plek waar kennis in boekvorm was opgeslagen, tegenwoordig vinden we hetzelfde

KENNISSAMENLEVING

ook online en hoeven we de deur er niet meer voor uit. De behoefte aan kennis is er nog steeds, maar die kennis dragen we steeds vaker bij ons in de vorm van een laptop en/of smartphone. De bibliotheek moet dus meebewegen, maar hoe?

Lezen is de basis voor het verwerven van kennis. Ondersteuning van leesbevordering behoort ook in de toekomst tot het hart van de dienstverlening van de bibliotheek. Dat is helemaal belangrijk in onze samenleving die zich heeft ontwikkeld tot kennissamenleving. Bibliotheek AanZet is een belangrijke partner van het onderwijs en de belangrijke speler in de aanpak van basisvaardigheden en laaggeletterdheid. De bibliotheek is niet alleen gericht op het verkleinen van achterstanden, maar ook op de persoonlijke ontwikkeling van zoveel mogelijk inwoners van Ridderkerk.

In het verlengde daarvan speelt de bibliotheek een belangrijke sociaal-culturele rol als ontmoetingsplaats. De bibliotheek ontwikkelt zich tot een hedendaagse agora, een moderne sociaal-culturele marktplaats. Een centrale, dynamische ontmoetingsplaats, waar mensen komen om in een inspirerende omgeving kennis en vaardigheden op te doen.

EEN VITALE SCHAKEL De opdracht voor de bibliotheek in 2025 is het leveren van een bijdrage aan de ontplooiing van het individu. Ze is naast de school de enige instelling die garandeert dat iedereen toegang heeft tot informatie en bronnen om zichzelf te ontwikkelen. In de toekomst gaat het om een veelheid aan soorten kennis en informatie. Mensen komen kennis halen en brengen. Bibliotheek AanZet blijft actief invulling geven aan de vijf kernfuncties: • lezen • leren • informeren • kunst & cultuur • ontmoeting & debat

BIBLIOTHEEK VAN DE TOEKOMST De bibliotheek moet zichzelf opnieuw uitvinden. De vergaande digitalisering van de samenleving, snelle maatschappelijke en economische veranderingen en een zich terugtrekkende overheid dwingen daartoe. Bibliotheken moeten hun dienstverlening anders inrichten en hun bedrijfsvoering aanpassen. Dit geeft alle reden om na te denken over de vraag hoe de openbare bibliotheek er in 2025 zal uitzien. Hoe blijven bibliotheken een rol van betekenis spelen in de toekomstige kennis- en informatiesamenleving?

KNOOPPUNT VOOR KENNIS CONTACT EN CULTUUR In 2013 heeft een externe commissie een toekomstperspectief ontwikkeld voor de openbare bibliotheek in 2025. Het resultaat hiervan is de publicatie ‘Bibliotheek van de toekomst: knooppunt voor Kennis, Contact en Cultuur’. Het doel van de publicatie is zowel bibliotheken en gemeenten als de provinciale en landelijke overheid, houvast te bieden bij het maken van keuzes voor de toekomst. Daarnaast dient het toekomstperspectief als input voor discussie over toekomstige functies van de openbare bibliotheek en de invulling daarvan.

BIBLIOTHEEK AANZET De Bibliotheek AanZet bestaat uit vier hoofdafdelingen: Bibliotheken, Educatie, Markt & Innovatie en Support. De Bibliotheek AanZet programmeert lokale activiteiten in Ridderkerk om inwoners kennis te laten maken met relevante en eigentijdse maatschappelijke thema’s. De bibliotheek biedt cursussen, spreekuren en tabletcafés aan voor het basisgebruik. In Ridderkerk is er een coördinator basisvaardigheden met de opdracht om vraag en aanbod bij elkaar te brengen

32

over de wensen en mogelijkheden van de klant. Onder basisvaardigheden vallen taal, rekenen en digitale vaardigheden van de computer en het werken met de e-overheid.. Daarnaast is er ook een gecertificeerde taalaanbieder werkzaam. De collectie wordt door de veranderende rol van de bibliotheek steeds meer ingezet om de programmalijnen te ondersteunen. In de vestigingen zie je dat terug in de gespecialiseerde collecties.

WAT W I J B E L A N G R I J K V I N D E N I N R I D D E R K E R K

ONTMOETINGSPLEK

OPEN EN INCLUSIEF

LOKALE IDENTITEIT

BIBLIOTHEEK OP SCHOOL

De bibliotheek als plaats voor ontmoeting in Ridderkerk. Kennis komt tot stand in netwerk- en community- verband. Cultuurparticipatie en persoonlijke ontwikkleing gaan hand in hand.

Niemand wordt uitgesloten: iedere burger kan en mag gebruik maken van de diensten van de bibliotheek met zo laag mogelijke (financiële) toegangsdrempels.

De bibliotheek draagt bij aan vorming van de lokale identiteit. Ze stimuleert betrokkenheid bij Ridderkerk door het bieden van een podium aan lokale maatschappelijke en culturele organisaties. Ook kan de bibliotheek mensen uitnodigen en stimuleren om zich te mengen in het lokale debat.

Met de Bibliotheek op School werken de bibliotheek en de basisscholen structureel samen aan taalontwikkeling, leesbevordering, leesplezier en mediawijsheid van kinderen.

33

TOEGANKELIJK HUIS VAN DE GEMEENSCHAP

TRANSITIE

De huisvesting van de Bibliotheek AanZet in Ridderkerk is nauw verbonden bij het laagdrempelig toegankelijk maken van kennis. Het ontwerp voor de nieuwe locatie in het gemeentehuis houdt rekening met de behoeften van de bezoeker en is daarmee een ‘huis van de gemeenschap’. Door een balans te vinden tussen het aanbieden van boeken, digitaal materiaal en een ontmoetingsplaats te zijn, heeft zij een sociale functie. Niet alleen door kennis te bieden, maar door ook een third place te zijn. Een plek waar je, naast woning en werkplek, komt om te ontspannen, zoals ook in een park of een café.

De Bibliotheek AanZet bevindt zich midden in de transitie van traditionele bibliotheek, naar een informatiebibliotheek. Ze willen dé maatschappelijke partner zijn op het gebied van kennis, informatie, inspiratie en de ontwikkeling van basisvaardigheden in Ridderkerk. De nieuwe rol van De Bibliotheek AanZet is nog niet gemeengoed. Tijdens de evaluatie komt naar voren hoeveel activiteiten al vanuit de nieuwe rol worden georganiseerd maar nog niet als zodanig naar buiten worden gebracht. De aanstaande verhuizing van de bibliotheek naar de nieuwe locatie in het gemeentehuis zal zeker bijdragen aan meer bekendheid van de veranderende rol van de bibliotheek. Ze gaan de komende jaren via marketing en activiteiten deze nieuwe rol verder communiceren. De verwachting is dat de nieuwe locatie van de bibliotheek ook meer samenwerking en kruisbestuiving gaat opleveren met de Muziekschool Ridderkerk. Muziekconcerten in de bibliotheek kunnen bijdragen aan de zichtbaarheid van deze samenwerking en bieden meteen een goed bereikbaar laagdrempelig podium. Ook zal de nieuwe locatie aantrekkelijk zijn voor andere culturele/maatschappelijke organisaties in Ridderkerk. Wij adviseren om meer thematisch te werken, wat de onderlinge verbindingen van en naar het publiek nog sterker kan maken waardoor er een duidelijk verhaal gecommuniceerd wordt over Ridderkerk. (storytelling).

Dat kan een programmering opleveren waarbij de collectie ondersteunend is aan de activiteiten en niet het einddoel. De Bibliotheek AanZet gaat een nieuwe fase in als hart van het sociale culturele leven bij de nieuwe locatie. Minder collectie en meer connectie. Podium en ontmoetingsplek voor alle Ridderkerkers om kennis te komen halen en kennis te delen.

DE OUDHEIDKAMER Een andere bibliotheek vol kennis over het erfgoed in Ridderkerk is de Oudheidkamer. De vrijwilligers van de Oudheidkamer zorgen ervoor dat alles over de geschiedenis van Ridderkerk verzameld en beheerd wordt. De Oudheidkamer stelt deze informatie gratis ter beschikking – in woord en beeld, tastbaar en online. In de Oudheidkamer is een permanente tentoonstelling te bezoeken over de historie van Ridderkerk. Bezoekers kunnen beleven hoe het leven vroeger was. Per jaar zijn er acht tot tien exposities over onderwerpen die met Ridderkerk te maken hebben. De Oudheidkamer is van en voor Ridder-

34

kerkers. De Oudheidkamer programmeert met een actieve en enthousiaste groep vrijwilligers lezingen en informatiebijeenkomsten. Een aparte werkgroep Foto en Film Documentatie is belast met het in stand houden en bijwerken van de fotodatabase en archiveren van binnen gekomen foto’s. Dit beeldarchief is een waardevolle database en voor iedereen toegankelijk. Er zijn ruim dertienduizend foto’s via internet in te zien. Voor groepen en schoolklassen bestaat er ook gelegenheid om buiten de openingstijden van het museum te worden rondgeleid voor een rondleiding op maat.

‘MENSEN VERLEIDEN MEER TE LEZEN, KENNIS OP TE DOEN ÉN KENNIS TE DELEN’ WAT K A N N O G B E T E R I N R I D D E R K E R K

DIGITAAL EN FYSIEK

BASISVAARDIGHEDEN

De digitale bibliotheek vormt een aanvulling op de fysieke bibliotheek en vice versa. Beide versterken en verrijken elkaar en in beide wordt men uitgenodigd tot gebruik van de ander. Met een geïntegreerde benadering biedt de bibliotheek een rijkere ervaring en beleving voor de bezoeker.

In Nederland hebben ongeveer 2,5 miljoen burgers onvoldoende basisvaardigheden om volwaardig mee te kunnen doen in de samenleving. De bibliotheek draagt bij aan het verbeteren van deze situatie.

INNOVATIEF EN ONDERNEMEND

SOCIAL LEARNING

Ondernemerschap betekent dat bibliotheken open staan voor de wensen van het publiek en de mogelijkheden van de markt. De bibliotheek beweegt mee met de omgeving en reageert flexibel op veranderingen.

De bibliotheek ontwikkelt zich tot een platform voor social learning waar mensen samen kunnen werken en studeren. Bezoekers van de bibliotheek komen kennis halen én kennis brengen. 35

S O C I A A L- C U LT U R E E L

CULTUURPARTICIPATIE IN DE WIJK Cultuur voor iedereen

In dit hoofdstuk beschrijven we de richting die is ingezet met recente cultuurparticipatieprojecten en de kansen voor cultuurparticipatieprojecten in Ridderkerk. Voor cultuurparticipatie zien we vanuit de overheid twee grote doelgroepen waar zij maatschappelijke verantwoordelijkheid voor dragen: jongeren en een groeiende groep ouderen. Ruim 3 miljoen mensen zijn nu 65 jaar of ouder en dit groeit naar 4,5 miljoen in 2040. Een aanzienlijke groep met eigen problematiek zoals toenemende fysieke en/of mentale beperkingen

WAARDEVOLLE VERBINDINGEN Halverwege 2018 organiseerde Stichting Cultuureducatie (SCE) het eerste symposium over kwetsbare ouderen: ‘waardevolle verbindingen tussen het sociaal en het cultureel domein.’ Hier deelden beleidsmakers, sociaal-maatschappelijke en culturele organisaties hun kennis en ervaringen over cultuurparticipatie. Cultuur Dichtbij is een programma waarbij (kwetsbare)ouderen

36

uit Ridderkerk elkaar ontmoeten. Oude verhalen herleven en nieuwe herinneringen worden gemaakt. In 2018 is dit sociaal-cultureel project gestart door SCE met Ontmoetingsplein De Reyerheem en Gasterij de Ontmoeting in Riederborgh. Cultuur Dichtbij stimuleert cultuureducatie als middel voor bijzondere doelgroepen. Het cultuureducatie aanbod sluit aan bij de vraag van de zorgpartners.

en kans op sociaal isolement. De gemeente Ridderkerk staat voor de uitdaging om de cultuurparticipatie onder ouderen te stimuleren en de beleidsterreinen cultuur, zorg en welzijn te verbinden. Er is een positieve impact van cultuurparticipatie op vitaliteit, gezondheid en welbevinden van ouderen. Door innovatieve, culturele programma’s kan de zorgvraag van ouderen op z’n minst worden uitgesteld. Ontwikkelingen in de samenleving hebben de afgelopen tien jaar geleid tot grote veranderingen bij de overheden. Voor de gemeente is de decentralisatie in het sociale domein de grootste verandering. Dit betekent extra taken en verantwoordelijkheden. Bij alle uitdagingen kan de gemeente op uiteenlopende manieren steun en inspiratie vinden bij de lokale culturele organisaties. Want cultuur kan van grote waarde zijn binnen het sociale domein. Als de gemeente kunst en cultuur als middel inzet noemen we dat cultuurparticipatie. Als gevolg van het overheidsbeleid, gericht op zelfredzaamheid en participatie, staan de thema’s eenzaamheid en sociaal isolement de laatste jaren hoog op de maatschappelijke agenda. Mensen die in een sociaal isolement leven, beschikken niet over een netwerk van familie, vrienden of bekenden die vormen van steun bieden. Daarnaast nemen sociaal geïsoleerde ouderen minder deel aan maatschappelijke activiteiten en sociale verbanden.

Als informele hulp uitblijft, wordt eenzaamheid een maatschappelijk vraagstuk. De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) vraagt van de gemeente Ridderkerk om de maatschappelijke participatie en zelfredzaamheid van Ridderkerkers te stimuleren. Samen met de sociale en culturele partners kan de gemeente ouderen via cultuurparticipatie over een drempel helpen. Dat vermindert eenzaamheid en de kans op sociaal isolement of gezondheidsproblemen. Door te investeren in cultuurparticipatie draagt de gemeente bij aan welzijn en gezondheid en neemt de zorgvraag af.

PROGRAMMA CULTUURPARTICIPATIE Het Fonds voor Cultuurparticipatie (FCP) is bezig met het ontwikkelen van een ‘Programma Cultuurparticipatie’. Participatieve kunstpraktijken (of community art) kunnen gemeenten ondersteunen bij de beweging van een verzorgingsstaat naar een participatiesamenleving en naar de andere denk- en werkwijzen die daarbij horen. Het ministerie van OCW heeft voor de periode 2019 – 2022 ruim 35 miljoen euro beschikbaar gesteld voor het ‘Programma Cultuurparticipatie’. In dit programma moet ruimte zijn voor de beoefening van kunst en cultuur in de vrije tijd (intrinsieke waarde) en voor kunst en cultuur in relatie tot maatschappelijke opgaven (sociale domein). Het programma verbindt zorg en sociaal werk met professionele culturele instellingen, amateur- en erfgoedverenigingen en kunstenaarsinitiatieven. Het programma maakt zowel grotere projecten als kleinere lokale initiatieven mogelijk. Er is vaak een verbinding met het erfgoed: zowel met gebouwen zoals monumenten, als met gebruiken en tradities. Het programma start vanuit lokale initiatieven

CULTUURPARTICIPATIE RIDDERKERK Met de nieuwe ontwikkeling, waarbij cultuur en het sociale domein elkaar steeds meer opzoeken en versterken, adviseren wij dat de cultuurregisseur het komende jaar gaat onderzoeken hoe dit voor Ridderkerk vorm kan krijgen in nieuw beleid. In het collegeakkoord staat: ‘Met onze partners zoals Stichting Welzijn

Ridderkerk, onze kerken en verenigingen zetten we in op maatregelen ter voorkoming van eenzaamheid of isolement. Dit probleem beperkt zich niet alleen tot ouderen, maar komt in iedere levensfase voor. Het aantal mensen met dementie neemt ook in Ridderkerk toe. Steeds meer inwoners en organisaties krijgen hiermee te maken. ’Reden genoeg om de kansen voor cultuurparticipatie in Ridderkerk verder te verkennen. SCE is als grote culturele speler in Ridderkerk er niet alleen voor het organiseren en ontwikkelen van cultuureducatie voor het onderwijs, maar ook voor maatschappelijke vraagstukken en het ontwikkelen van cultuurparticipatie projecten. SCE kan als coördinator met de sociale en de culturele partners in het veld uitvoering geven aan een sociaal-cultureel programma.

VERSCHIL IN OUD ZIJN Niet alle ouderen zijn hetzelfde. We onderscheiden vitale ouderen, kwetsbare ouderen en zorgbehoevende ouderen. Een op de drie 65-plussers is een vitale deelnemer aan de samenleving en heeft niet of nauwelijks begeleiding nodig om cultureel actief te zijn. De marketing van cultuurinstellingen richt zich vaak op deze vitale ouderen. Een kwart van de ouderen is kwetsbaar. Vooral tussen de 75 en 80 jaar beginnen geestelijke en lichamelijke gezondheidsproblemen een grotere rol te spelen. Bij zorgbehoevende ouderen kan cultuurdeelname het verschil maken. Door cultuurdeelname wordt actief aan de gezondheid gewerkt, omdat verschillende delen van de hersenen

WAT W I J B E L A N G R I J K V I N D E N I N R I D D E R K E R K

INTEGRAAL Cultuurparticipatie verbindt op alle mogelijke niveaus alle mogelijke doelgroepen. Ouderen en jongeren, op wijk en op gemeenteniveau.

VRAAGGERICHT

SAMENWERKING

Draagvlak bij cultuurparticipatie projecten begint bij het onderzoeken van de vraag van de beoogde doelgroep.

Nieuwe vormen van samenwerking aanjagen tussen culturele organisaties met andere domeinen voor een breed en toegankelijk aanbod van cultuur. Bijvoorbeeld verbindingen met sport, welzijn, zorg, klimaat en recreatie.

OUDEREN Een groeiende doelgroep zijn kwetsbare ouderen waar actief deelnemen aan cultuur een meerwaarde is voor de levenskwaliteit.

37

geactiveerd en uitgedaagd worden, precies wat nodig is om achteruitgang tegen te gaan. Muziek maken blijkt bijvoorbeeld heilzaam voor mensen met dementie en hun verzorgenden. Voor het formuleren van beleid met betrekking tot ouderen is het nodig de doelgroep te onderzoeken, bevragen en omschrijven. De cultuurregisseur kan dit stimuleren, bijvoorbeeld door kennismaking met het lokale cultuuraanbod.

DE BREDE SCHOOL De Brede School is een netwerk in de wijk voor kinderen en jongeren van 0 tot 23 jaar. De Brede School biedt activiteiten aan op het gebied van sport, beweging, kunst en cultuur. De activiteiten worden afgestemd op de behoeften van scholen, de wijk en de jongeren zelf. De Brede School is toegankelijk voor alle kinderen en jongeren uit de wijk. De activiteiten bevorderen zo veel mogelijk de integratie van de verschillende partijen in de wijk. De activiteiten dienen als kennismaking, verdieping, talentontwikkeling of als entertainment. Voor de komende jaren zijn de doelstellingen: • een netwerk realiseren in de wijk • bevordering van integratie in de wijk • een vraaggericht aanbod realiseren. De missie van de Brede School is om een doorgaande ontwikkelingslijn tot stand te brengen en een sociaal samenhangende en actieve wijk te stimuleren, door

ontmoeting tussen mensen tot stand te brengen. De Brede School bevordert ook de samenwerking tussen andere verenigingen/deelnemende partners, waardoor zij van elkaars netwerk gebruik kunnen maken.

VERBINDING SCHOOL VRIJE TIJD EN WIJK Stichting Cultuureducatie en de Brede School verzorgen gezamenlijk de inhoudelijke invulling van de cultuureducatie buitenschools. Uit de evaluatie blijkt dat de doorgaande leerlijn van binnenschools naar buitenschools nog in ontwikkeling is. Wij adviseren om de aangeboden activiteiten te gaan verbinden aan thematische projecten op wijkniveau om de doorgaande leerlijn te realiseren. Cultuurparticipatie en cultuureducatie kunnen met elkaar optrekken en verbindingen maken door het verhaal van de wijk te vertalen naar een geïntegreerd activiteitenprogramma. Met cultuurparticipatie blijven de activiteiten niet beperkt tot de schoolgaande kinderen. De Brede School is onderdeel van Facet en de samenwerking met SCE is kansrijk om sociale en culturele projecten op wijkniveau te initiëren.Welzijnsorganisatie Facet kent als geen ander welke mensen en culturele organisaties actief zijn in de wijk. Cultuurparticuipatieprojecten zijn succesvol bij een groot draagvlak van de bewoners.

‘DOOR TE INVERSTEREN IN CULTUURPARTICIPATIE DRAAGT DE GEMEENTE BIJ AAN WELZIJN EN NEEMT DE ZORGVRAAG AF’

WAT K A N N O G B E T E R I N R I D D E R K E R K

VERBONDENHEID

EENZAAMHEID

WELZIJN EN CULTUUR

Creëer een gevoel van verbondenheid. Geef mensen het gevoel dat ze ergens bij horen en dat ze onderdeel zijn van een collectief. Vertel hun verhaal door een sociaal-cultureel project.

Kwetsbare ouderen hebben onze prioriteit bij het aanjagen van cultuurparticipatie. Met cultuurparticipatie projecten willen we eenzaamheid verminderen en zelfredzaamheid bevorderen. De lokale Coalitie Een tegen Eenzaamheid en culturele organisaties samenbrengen voor nieuwe projecten tegen eenzaamheid

Verbinding maken tussen cultuur en welzijn zorgen voor projecten in de wijk met meer draagvlak.

ACTIEVE OUDEREN De vraag naar cultuureducatie bij actieve en vitale ouderen in kaart brengen door onderzoek en daar met de culturele organisaties passend aanbod bij creëren en organiseren. 38

STORYTELLING De kracht van Ridderkerk vertalen in kernwaarden en deze kernwaarden koppelen aan het verhaal van Ridderkerk is een vorm van storytelling. Door storytelling in te zetten en met thema’s te werken krijgen de culturele activiteiten onderling verbinding.

39

TOEKOMST

AANBEVELINGEN CULTUURBELEID RIDDERKERK Speerpunten en prioriteiten stellen

INLEIDING In dit afsluitende hoofdstuk zetten we de aanbevelingen naar de toekomst voor het cultuureducatiebeleid in Ridderkerk op een rij. De aanbevelingen zijn het resultaat van onderzoek en gesprekken tijdens de evaluatie met medewerkers van een aantal culturele organisaties in Ridderkerk en met medewerkers van de gemeente Ridderkerk. De aanbevelingen geven richting aan hoe de gemeente het succes van de ingeslagen omkering van het beleid van aanbodgericht naar vraaggericht kan vasthouden en kan verdiepen. In de voorgaande hoofdstukken staat bij ieder hoofdstuk een: Wat kan nog beter in Ridderkerk (WKNBIR). Dit zijn aandachtspunten ter inspiratie om wat goed gaat nog meer aandacht te geven en niet te vergeten. We herhalen de WKNBIR hier niet in dit hoofdstuk maar raden wel aan om ze samen met de aanbevelingen die hier genoemd worden mee te nemen. De maatschappelijke relevantie en de intrinsieke waarde van cultuur vormen samen met de sociale waarde een vitaal lokaal cultureel klimaat en een belangrijke meerwaarde voor de inwoners van Ridderkerk. Cultuur verrijkt en verhoogt de aantrekkelijkheid en het vestigingsklimaat van Ridderkerk. Kortom, cultuur helpt de gemeente een aantrekkelijke plaats van vestiging, verblijf en economische activiteit te zijn. Het belang daarvan wordt in de huidige economie en maatschappij eerder groter dan kleiner.

Op basis van de gevoerde gesprekken en op basis van alle gelezen beleidsstukken van de organisaties is een rijk cultureel veld aanwezig in Ridderkerk. We concluderen dat de nieuwe koers en de omslag in het cultuurbeleid succesvol is gebleken. Alle partijen zijn gezamenlijk een nieuwe weg ingeslagen en zoekend en uitproberend zijn de afgelopen drie jaar te bezien als een transitietijd 40

waarin zaken op de rit zijn gezet, wat behouden kon is behouden en waar nieuwe kansen lagen zijn deze uitgeprobeerd. Om deze nieuwe energie vast te houden en verder te ontwikkelen zijn de volgende aanbevelingen opgesteld:

C U LT U U R B E L E I D AANBEVELING 1 We herhalen hier de vier aandachtsgebieden uit de uitgangspuntennotitie Cultuureducatie in de breedte: • We blijven investeren in de culturele kracht die zo kenmerkend is voor Ridderkerk. • Wij stimuleren eigen initiatief en cultureel ondernemerschap. • Wij streven naar een zo groot mogelijk bereik van het beschikbare cultuurbudget met behoud van kwaliteit, voldoende innovatie en continuïteit. • Wij willen de rol van cultuureducatie voor jeugd en jongeren versterken. Deze vier aandachtsgebieden zijn de basis geweest voor het inzetten van een nieuwe dynamiek in Ridderkerk. We adviseren daar een vijfde en een zesde aandachtsgebied aan toe te voegen: • Wij willen zoveel mogelijk kwetsbare ouderen betrekken bij cultuurparticipatie. • Wij verbinden de sociale waarde van cultuur aan andere domeinen.

C U LT U U R B E L E I D R I D D E R K E R K AANBEVELING 2 Maak een Cultuurnota Ridderkerk nota waarin alle aspecten van het cultuurbeleid en de onderlinge samenhang worden beschreven. Een duidelijke visie en ambitie verwoorden op cultuur in Ridderkerk waar de gemeente naar toe

wil werken. Het nieuwe cultuurbeleid is passend bij de Ridderkerkse maat en kent de kernwaarden die horen bij de Kracht van Ridderkerk. Erfgoed wordt toegevoegd als identiteitsdrager en staat daarbij in het hart van het beleid.

Samen met de culturele partners worden onderscheidende thema’s onderzocht. Een co creatie van de gemeente als beleidsmaker en de culturele instellingen als partners in het veld.

SUBSIDIEBELEID RIDDERKERK AANBEVELING 3

AANBEVELING 4

AANBEVELING 5

Het subsidiebeleid eenvoudiger inrichten en meerjarenafspraken maken met de grote culturele organisaties die voor de gemeenten de basisvoorziening uitvoeren zoals SCE en de Bibliotheek AanZet. Daarmee voorziet de gemeente in een basisinfrastructuur voor culturele voorzieningen.

Naast het creëren van nieuwe beleidsimpulsen is herijking van de (subsidie) regelgeving door de gemeente noodzakelijk. In de huidige subsidie structuur gaat er veel tijd verloren om te komen tot een beschikking. De verzakelijking van het culturele veld vraagt ook om ruimte voor cultureel ondernemerschap van de organisaties. Creëer een nieuw subsidiebeleid waarbij de prestatieafspraken bestaan uit een basis deel, een artistiek deel en een vrij deel. Met het vrije deel is er ruimte om als cultureel ondernemer te opereren voor de culturele organisaties en voor de gemeente waar nodig om bij te sturen.

In aanloop naar de nieuwe cultuurnota kunnen de voorwaarden voor de subsidieregeling Cultuur voor iedereen vereenvoudigd worden door de gemeente. Op termijn kunnen de kernwaarden over de Kracht van Ridderkerk gekoppeld worden aan de subsidievoorwaarden. De subsidieregeling Cultuur voor Iedereen zorgt voor de ontwikkeling van innovatieve nieuwe cultuurprojecten. Sommige van deze projecten zijn zo interessant met een meerwaarde voor het sociale domein dat het goed is om te onderzoeken hoe zij met cofinanciering bestendigd kunnen worden.

41

VERVOLG SUBSIDIEBELEID

C U LT U U R R E G I S S E U R R I D D E R K E R K

AANBEVELING 6

AANBEVELING 7

AANBEVELING 8

AANBEVELING 11

AANBEVELING 12

Kijk bij subsidiecriteria naar: artistieke/inhoudelijk kwaliteit, bevordering van educatie en participatie en maatschappelijk belang, waaronder ondernemerschap en publieksbereik. Belangrijk ook zijn inclusiviteit en innovatie. Organisaties kunnen niet altijd op alle punten scoren. Kijk welke en hoeveel criteria het belangrijkste zijn. Hoe kan een instelling zich bijvoorbeeld het beste verantwoorden voor de mate waarin zij nieuwe en andere publieksgroepen probeert te bereiken, of de mate waarin ze verbindingen legt met andere maatschappelijke domeinen, zoals de zorg. Zulke ambities zijn moeilijk kwantitatief te waarderen en staan zelfs vaak op gespannen voet met andere (harde) kwantitatieve eisen, zoals de eigen-inkomsteneis of de te behalen publieksaantallen. Dit betekent dat bij de beoordeling van de plannen en resultaten van de gesubsidieerde instellingen altijd kwalitatieve elementen een rol spelen die zich lenen voor beoordelingen door experts (een zgn. cultuurcommissie).

Binnen de verantwoordingssystematiek moet er een evenwicht zijn tussen enerzijds het vertrouwen en de vrijheid die de gemeente een organisatie wil geven en anderzijds de behoefte aan verantwoording. Organisaties vinden dat de balans op dit moment naar de tweede zijde doorslaat: de administratieve last is hoog bij het opstellen van de jaarlijkse verantwoording. Daarnaast vindt bij sommige organisaties, die door verschillende overheden worden gesubsidieerd, een stapeling plaats van verschillende subsidie- en verantwoordingseisen, die soms in strijd met elkaar zijn. Organisaties moeten in hun aanvraag alleen worden gevraagd om prestatie-indicatoren die werkelijk van belang zijn voor de verantwoording van de subsidie. Kennis ten behoeve van beleidsinformatie kan op andere manieren worden vergaard.

De Governance Code Cultuur is een instrument voor goed bestuur en toezicht in de cultuursector. De gemeente kan in de subsidievoorwaarden opnemen dat de instellingen deze Code moeten toepassen of dienen uit te leggen waarom zij deze niet (geheel) kunnen toepassen

De cultuurregisseur is als aanjager in dienst van de gemeente; een verbindende en een onafhankelijke positie als spin in het web. In scenario 3 in Cultuureducatie in de breedte staat beschreven om de cultuurregisseur in eerste instantie dicht bij de gemeentelijke organisatie te positioneren en later desgewenst meer op afstand te plaatsen. Wij adviseren om de functie van cultuurregisseur bij de gemeente te houden omdat daardoor de onpartijdigheid voor de organisaties in het veld wordt geborgd. De prioriteiten van de cultuurregisseur krijgen een ander accent na de drie transformerende jaren. De cultuurregisseur kan een stap verder maken door in te zetten op: • streven om alle scholen (ook VMBO en VO) mee te laten doen aan CmK • cultuurparticipatie bevorderen met andere domeinen • met zorgorganisaties nog meer kwetsbare ouderen bereiken • beleid ontwikkelen (Cultuurnota) en van daaruit aanjagen en sturen op lange termijn. • algemeen van inhoud naar organisatie en van regelen naar strategie

De cultuurregisseur en de beleidsadviseur cultuur vormen een dynamisch team, die samen met het culturele veld het culturele beleid, als in een coproductie voorbereiden. Zij worden daarmee matchmakers, die zicht hebben op de randvoorwaarden en de processen.

AANBEVELING 9 De gemeente kan, net als het rijk, provincies en publieke fondsen, een meerjarenbeleidsplan als criterium stellen voor het indienen van een aanvraag voor structurele subsidie. Zeker als het een professionele instelling met een aanmerkelijke subsidie betreft. Instellingen kunnen voor het bepalen van de strategie en het vastleggen daarvan in een meerjarenbeleidsplan een Bedrijfsscan of Business Model Canvas gebruiken.

C U LT U U R E D U C AT I E

42

AANBEVELING 13 Als gemeente prioriteit maken van het werven van middelen uit het rijk. Bijvoorbeeld een aanvraag indienen ism de culturele partners bij het nieuwe programma Cultuurparticipatie van FCP om initiatieven op het gebied van cultuurparticipatie in Ridderkerk een impuls te geven. En als gemeente aansluiting organiseren bij de stedelijke cultuurregio om het niveau van de basisvoorzieningen te versterken.

C U LT U U R PA R T I C I PAT I E

AANBEVELING 10

AANBEVELING 14

AANBEVELING 15

Als gemeente ernaar streven dat alle kinderen op alle scholen in Ridderkerk meedoen aan Cultuureducatie met Kwaliteit in samenwerking met onderwijs en SOC.

Vergroten maatschappelijk draagvlak voor cultuur door in cultuurbeleid ook verbinding te leggen met andere lokale taken en middelen van de gemeente zoals armoedebeleid; arbeid; (jeugd)zorg; onderwijs; ruimte/ wonen, sport en economie.

Als gemeenten de Oudheidkamer, beheerder van erfgoed, structureel te ondersteunen vanuit de gemeentelijke cultuurbegroting. En daarnaast ook nieuwe innovatieve projecten aan te jagen en of te stimuleren vooral op het vlak van digitalisering van de archieven.

43

t naamsb aakt en r wie was Pie kaarten gem de school. Maa ? Hoe werden 150 muren van van de wereld zich al bijna rt brengen dit lesboek kan het dat tot het in kaa en zij? En hoe tell ver l welk verhaa ? ven handha jaar weet te n doorontwikkelinge s 1877 vele r de volledig ijs heeft sind e kaarten naa skundeonderw stevig Het aardrijk via thematisch een , s afie atla ogr Bos de pure top kelen vormt gemaakt: van pagina 7 r mee te ontwik Lees verder op e Bosatlas. Doo -onderwijs. gedigitaliseerd aardrijkskunde ne der mo het fundament in

C U LT U R E E L O N D E R N E M E R S C H A P AANBEVELING 16

AANBEVELING 18

AANBEVELING 19

De gemeente kan zichtbaar maken wat de waarde is van cultuur voor Ridderkerk. Hierbij kan de gemeente niet alleen de rol van verbindende en faciliterende (mogelijk makende) makelaar spelen, zij kan ook cultuur en erfgoed opnemen in een eigen strategie van bijvoorbeeld city- of gebiedsmarketing.

Een sterke culturele infrastructuur levert de gemeente voordelen op, zowel financieel als op het gebied van aantrekkingskracht, leefbaarheid en participatie. Het samen optrekken van de culturele instellingen en overheid naar meer ondernemerschap is de basis voor succes. Meer competenties bij instellingen leiden tot meer draagvlak, samenwerking, differentiatie in producten en diensten, nieuwe en alternatieve financieringsvormen. De gemeente kan vanuit haar positie stimuleren, faciliteren en instrumenten aanbieden. En zij kan verbindingen leggen met de non-profit sector en commerciële partijen.

De evaluatie laat zien dat er een goede basis van vertrouwen is gegroeid tussen de culturele organisaties en de gemeente. In aanloop naar de nieuwe Cultuurnota is het goed om de dialoog aan te gaan als gemeente en ook zelf een omslag te maken naar meer vraaggericht werken. Hoe functioneert de gemeente als opdrachtgever en wat is de behoeftevraag van de gemeente? Wij adviseren om als gemeente te onderzoeken op welke beleidsvelden er behoefte is aan een culturele component en daar opdrachten voor uit te zetten bij culturele organisaties. Dat vraagt om culturele organisaties die naast het uitvoeren van publieke opdrachten ook willen en kunnen ondernemen. Culturele instellingen moeten vertrouwd raken met ondernemerschap, businessmodellen met een korte levenscyclus en nieuwe vormen van publiek-private samenwerking. Ook de gemeente en fondsen dienen daarvoor kennis en vaardigheden te ontwikkelen.

AANBEVELING 17 De gemeente moet in haar verantwoordelijkheid als opdrachtgever uitgaan van fair practice. Het is de verantwoordelijkheid van werk- en opdrachtgevers in de culturele sector om gezamenlijk te blijven werken aan betere honorering en bewustwording en daarmee het cultureel ondernemerschap van je culturele partners te ondersteunen.

PUBLIEKSBEREIK RIDDERKERK

44

AANBEVELING 20

AANBEVELING 21

Samen met de culturele en maatschappelijke partners een vorm (festival/app/boek) bedenken waarmee er meer zichtbaarheid gegeven kan worden aan de culturele educatieve en participatieprojecten in Ridderkerk door Ridderkerkers. De kernwaarden van de Kracht van Ridderkerk zijn daarbij leidend en geven de gemeente een passend marketingmiddel om cultuur uit Ridderkerk te promoten.

Het is voor een culturele instelling niet alleen belangrijk om een groot publieksbereik te hebben, maar ook om inzicht te hebben of te krijgen in de samenstelling van het publiek. Een goed inzicht met een passende marketingstrategie kan leiden tot een steeds groter publieksbereik en dat heeft positieve effecten op de inkomsten van een culturele instelling.

De Nationale en Voorleesdag

75 jaar e 17 r a a n it u jheid boer kijkt derkerk Vri id Nico Braven R l a v ti s fe y Blues editie Bluez

rt in rdag 28 maa ouden op zate ionale Voorvan de voorjaar geh Tijdens de Nat en voorzitter dt komend derkerk wor amma Bluezy ie die landelijk voor de edit esfestival Rid se radioprogr Arjan ‘t Jong Blu r leesdagen, ook elijk t ezy Doo wek staa Blu het ies het tator van Het Natioelopen edit e editie van boer, presen cesvolle afg starten met De zeventiend Nico Braven r uit. Na de suc sontbijt op m De Fakkel. t er alweer naa nale Voorlee recreatiecentru derkerk kijk r. Rid k 0, klaa a 202 uzie s gramm januari es & Rootsm opgezet pro we Britse blue woensdag 22 Stichting Blu tionaal breed begint de nieu voor uit Het uit r een interna liefhebber van le Geneva leest iedereen van 2020 wee : must voor de rockband Litt van het Jaar k’’, gaat Blues ChalPrentenboek jazz en fun International s, de tol. blue at). dt Bris vijven erikaanse (Lemnisca zeker, het wor pagina 3 r verder. Na in het Am Moppereend “Ja, dat is i- lenge Lees verder op - Bravenboe een mooi fest ze 5 jonge mu echt weer Memphis. “De ari lende soorheel veel ag 22 janu n brengen met verschil Van woensd nte val zika 0, s blue Elke keer 1 februari 202 binnen het in de blues. t/m zaterdag ten muziek a ct emotie teld van boeken extr de openingsa publiek vers krijgen tien genre. Zo is e staat het muziek band van hog e band in hun aandacht. dez dit jaar al een wat haarfijn de Belgische dat is en Het en it.

legg kwalite s’ weet te ina 8 ner pag op de Bur op n the nge l& r te bre Zie de agenda formatie ‘Bil s o- weet ove de website s in de zaal. en mondharm en kijk op ziekliefhebber met zanger oe, die zo mu en uitv Bill .nl ge lin’ oke eldi zen How gew www.le nicaspeler , Ze weten heekaanzet.nl de muziek legt ngen van alou www.debibliot veel gevoel in ringen te bre . mee gaat in blues classics zelf e van end je bek dat de en chtige organisapra elt n vert eige , ook hun het liedje’’ rna Maar r naadvenboer. Daa s sluiten daa mer tor Nico Bra num ere volledig Ned aan. volgt de enig de loos op eitedit festival, deze band mo landse act van die Het lukt publiek dam Band, een jonger ook Dave Warmer loos enthouBlues Chalch hun in Dut en de te nem dit jaar beste mee wonnen als rgieke podium lenge 2019 siaste en ene een egenwoordigen Deze band is band. Zij vert presentatie. erland bij Ned 0 202 in januari

ën, gedachDelen van idee en leiden ring ten en erva chten. inzi we nieu tot in de periode Lezen Oké! wil mei 2020, t/m maart 2020 r de 2e Wenaa terugkijken en vieren met reldoorlog we in vrijheid elkaar dat n. In vrijheid kunnen leve t met resleven beteken ar te voor elka pect en ruim uit ideeën. Van en elkaars anisaties bun diverse org e krachten delen wij onz derkerk te Rid r voo om dit realiseren. Doelstelling met diverse Lezen Oké! wil aandacht beactiviteiten . jaar vrijheid steden aan 75 n ar stil te staa Door met elka en g orlo eldo bij de 2e Wer ken op het vooruit te blik met elkaar. leven in vrijheid pagina 4 Lees verder op

e kunst van Wij verstaan d pen doen! lekker boodschap

DE RK

IJN T WE

KE LIJ KS

I WO E N

S DA G 2

5 SEPTE

AI

MBER 2

WK U A L B E D

WAT RID

I VE RS CH

EG T ER K BE WE

019

k

erswer Vrijwillig is niet n oo w ge 2

rk staat Ridderke eel er financi or vo goed 2

geeft Michael een moment mensen en ni van ge et 4

derkerk

Rid l Seizoen e e r u lt u ening C culturele

aanbod van

zoen.

sei afgelopen

r Dichtbij mma Cultuuzijn workhet progra r Collecend jaar. Dit voor kom iviteiten speciaal voo t New Cool ettist van act . mp en u kun tro hop ps l - sho de works wijken. En d oplticulturee tive, geven en Muziekschool Rid - ouderen in de rassen stichting Mu Ridder Loods van een ver Waard en n ge De jon iete n ijn gen k. sentere in de sch derker derkerk pre n. Filmhuis Riddern treden. de Rid 16.00 uur 11.00 en zijn drie podia: in tere talente derop - kerkse de bibliotheek presen ect’, t Ridderkschoolrid werpers. Er de foyer en buiten roj Doe meer Marten Japenga ver ieuwd wa k en Op muzie ing-cultuy to love-p dt. De De ker Bent u ben al te bieden heeft pen Hofzaal, in ‘Somebod Wethoude 30 uur de opening. kerk.nl/o kerk is het . in. r- hun d oktober plaatsvin samen 11. kerk allema van cultuur en ple icu om het t min en-ridder rich een ein ied gen geven voor- reel-seizo gramma te vinden nde laat in ken met hun dat gin op het geb tie? Kom dan zasbe eni zer ver pro Bla ziek uca nisma complete naar de rt. Dat is een aan mu cultuured Expositieh laten bijpraten op deg sus iedereen kender september en kunnen m- een miniconce concert dat zij in terdag 28 ltureel Seizoen in het ijze. Kin , tro U kunt zic rkt. Er zijn voor jon n, Cu er werkw met een trombone nstru- proefje vanar geven.

ma Opening informere t onder me informatie en laat u e! - de slag ofoon of slagwerki nald het voorja u kennismaken me rkshop in Het Plein me t Ro sax en oud wo ografie, sieraden ma , r, doe kun k pet en ijve n Oo Klu k, fot er, . Recht er de inspirere s muzie ggen en schilderen osi- ment. Pet en David Rockefell ERK.N L aanbieder n nog meer ang zijn exp RIDDE RK - ken, vlo Willemstei of uw Er zit dit jaar r. Ridderkerkse cul , tegenover de ingiste Nathalie de trouwen eren in jaa keram n Wilt u istr dan vorig rs zetten hun aanbod ties van rschap reg tne sen tne het tus par par n ele eite tur Kijk voor s en activit derkerk? Rid rgevoo workshop ng een gens planni melden van elijk / geregisetsen. Vol nu veilig fi tructie medio novem nomen huw rschap, trouwfiet r tne voo is de recons treerd par trouwambtenaingsroute s eweg wa De omleid klaar. locaties en idderkerk.nl/ de Kromm . Daarom ber w.r sers langs donker ek ren op ww orstroming Onderzo lieudienst Rijnmond in de nacht erg er tijdelijke Vlotte dotructie van de Verbintte tsen trouwen. speelplaa gs de DCMR Mi rjaar een onderzoek- heeft de aannem vlo ons kse lan rec een ker tst r De onze voo 27 Ridder ting geplaa en en in ou-uit is nodig voo verkeer en liet in het opdracht van provin ideeën om Deel lich eg dijk u ver gsw eft ere din in n? ing n He langs oud zijn veilig, blijkt ing van het De aanneuitvoeren lland.

De aanleid verbetere mmeweg. eldoorstrom feedhet Kro Ho website te voer. dere wijken oek. Bij 26 spe cie Zuid- s een studie van ties via het elke ting wordt het openbaar ver breedt de weg ges erz lich in sug ond d ver wa uw eraan ver dat elijke eel loo gezond bodem hiervoor ulier ond verlegt en t nieuwe Deze tijd op het moment .nl. zit niet tev t voor Volks backform gs mer t kruisingen aan me ruime d idderkerk plaatsen Rijksinstituulieu (RIVM). e op www.r ver wijder nieuwe fietspad lan . leg dri ina en em er van pag en Mi bod sie gede clu k kom en heid en fietsers het gsweg kunnen e is de con wegen. Oo waar nieuwe bom uitgedin ken Bovenstaand ypstraat dat werd de Verbin groenstro t. lan rkAlbert Cude speelplaats aan de het onderzoek,lieuadviesbureau bruiken. gep we de jecten’ rden 29 april zijnbindings- in wo app ‘BAM infra pro van bij nr. 52) voerd door Mi heeft foto’s van Alleen op Maandag ven ypstraat (na len Via de . Het bureauaakt en bodemn aan de Ver ft onderhoogte blij nning Albert Cu eente maatrege zaamhede t u op de te ATKB g blij gem en kun uele informatie, pla moet de de bodemkwaliteit - de inrichting gem en als kinderen weg gestart. De we voor autoers genom laats in congankelijk rs worden de act leidingsroutes. nemen om Dit gebeurt op kor nst toe mo sen elp tus er tse spe n. en om verbetere Kinderen kunnen . op of rond de en met de grond. vrachtverkeer. Fie mmeweg.

kom via de Kro zij te termijn. hoogd risico spelen tact konden omgeleid verlichting kunnen hierover zonder ver . Dankzij de den hebben Omwonen ke brief ontvangen nlij soo een per g met het

makin Een kennis

Op

lplaatsen

en op spee

el Veilig sp

g langs de Verlichtin

eg Krommew

45

COLOFON In opdracht van de gemeente Ridderkerk juni 2020 Tekst De Raadkamer Vormgeving Studio Knal Met dank aan Bibliotheek AanZet, Stichting Cultuureducatie, Stichting Lezen Oké, Muziekschool Ridderkerk, Building Arts, SOC, Werkgroep Schildersdorp Rijsoord, Popschool

46

47

48