Water en Rioolplan gemeente Rhenen 2023-2027

42

Onderhoud We onderhouden onze riolering zodat die goed blijft werken. Regelmatig maken we de riolering schoon. Kleine gebreken herstellen we direct. In het grondwaterbeschermingsgebied letten we extra op dat de riolering niet lekt. Korte termijn planning vrijvervalriolering De komende planperiode voeren we maatregelen uit om te zorgen dat de riolering goed blijft werken. Als de kwaliteit van het riool te laag is, vernieuwen we het riool. Vernieuwen betekent hierbij dat het riool theoretisch weer een leven lang (60, 70 jaar of nog langer) mee kan. Vernieuwen is op twee manieren mogelijk:

• Vervanging van het riool: dit gebeurt meestal gelijktijdig met het vervangen van de bovenliggende weg en het opnieuw inrichten van de omgeving;

• Renovatie (relinen) van het riool: dit gebeurt meestal zonder combinatie met andere werkzaamheden. In Rhenen passen we renovaties beperkt toe, omdat we meestal meeliften met andere werken in de openbare ruimte. De afweging of een riool wordt vernieuwd door vervangen of renovatie maakt de rioleringsbeheerder. In het meerjareninvesteringsprogramma (MJP) hebben we deze afweging verwerkt. De komende vier jaren gaan we onder andere aan het werk op de volgende plaatsen (niet uitputtend en onder voorbehoud, omdat het MJP continu wordt afgestemd op bijvoorbeeld inspectiegegevens of nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen): • Kastanjelaan; • Valleiweg; • Cuneraweg; • Veenendaalsestraatweg; • Zwarteweg; • GOW Paardenveld; • Cuneralaan; • Platanenlaan • Eikenlaan. De Meerjarenplanning is opgenomen in de bijlagen. Lange termijn planning vrijvervalriolering Om inzicht te krijgen in de vervanging van vrijvervalriolering op lange termijn gaan we uit van een gemiddelde levensduur van 60 jaar. We houden geen rekening met relinen (dat passen we incidenteel toe). De lange termijnplanning is bedoeld om inzicht te krijgen in de te verwachten rioleringswerken. Vooraf wordt goed onderzocht welke riolen echt moeten worden aangepakt.

43

Figuur 6-2: Strategische lange termijn planning vervanging vrijvervalriolen

Lange termijnplanning mechanische riolering Gemalen en pompunits Op basis van inspecties beoordelen we of een gemaal of pompunit moet worden vervangen. Bij elke inspectie wordt de staat beoordeeld en vastgelegd in het digitale beheersysteem. Zodra de staat als ”te slecht” wordt beoordeeld, gaan we over tot vervangen. De beoordelingsrichtlijn (BRL) K14020 gebruiken we bij de keuze om wel of niet te vervangen. Uiteindelijk bepaalt de beheerder of er wordt overgegaan tot vervangen. De IBA’s zijn in 2020-2022 gerenoveerd. Er is een onderhoudscontract tot en met 2023. Persleidingen en drukleidingen Persleidingen en drukleidingen vervangen we als ze kapot zijn. Of als ze een hoge leeftijd hebben bereikt en er aanleiding is te vermoeden dat ze kunnen bezwijken. De rioleringsbeheerder maakt een inschatting van het benodigde moment van vervangen en neemt hierin ook mee welke werkzaamheden er in de omgeving zijn. Ruimtelijke Adaptatie Waterberging en buffering worden gezien als kansrijk en kunnen door bestaande wijken heen geplaatst worden. Daarnaast denken we aan het creëren van overloopgebieden om overtollig regenwater richting uiterwaarden te begeleiden. Onze inwoners, woningbouwcorporaties en bedrijven stimuleren we om klimaatadapatief te zijn bij het inrichten van hun eigen percelen.

De gemeente Rhenen en Rhenam Wonen zijn bijvoorbeeld al begonnen met hun voorlichtingscampagne “Ga Rhenen ontstenen en vergroenen”. Dat is nodig om bijvoorbeeld wateroverlast bij extreme buien te kunnen verminderen. Meer dan de helft van de ruimte is in particuliere handen. Daarom is ook de inzet van particulieren hard nodig om toekomstbestendig te worden. Als gemeente maken

44

we het aantrekkelijk om te vergroenen. Dit doen we bijvoorbeeld door het inzetten van een afkoppelcoach die concreet advies kan geven of door het mogelijke verstrekken van subsidies. Het nemen van groen-blauwe maatregelen mag niet altijd vrijblijvend zijn. Daar waar de gemeente invloed op heeft, zullen we zo veel mogelijk verplichten om groen-blauwe maatregelen toe te passen. Hiervoor gebruiken we een hemelwaterverordening of het omgevingsplan. In het beleidsplan Ruimtelijke Adaptatie is dat verbeeld in onderstaande figuur.

Figuur 6-3: Stimuleren klimaatadaptief gedrag (beleidsplan Ruimtelijke Adaptatie, 2021).

De klimaatanalyse hebben we uitgevoerd voor de bebouwde kommen. Dat moet ook gebeuren voor het buitengebied. Zo weten we voor het hele grondgebied van de gemeente hoe we er voor staan. Vanuit het beleidsplan Ruimtelijke Adaptatie zijn de volgende maatregelen overgenomen in dit Water Riool Plan (en worden hier ook uit betaald).

• • • • • •

Opstellen van een hemelwaterverordening; Groen-blauwe subsidieregeling; Structurele inzet van een afkoppelcoach; Jaarlijkse campagne ‘ga Rhenen ontstenen en vergroenen’; Opstellen klimaatanalyse buitengebied; Opstellen klimaatanalyse voor de gehele gemeente in 2027.

45

Daarnaast gaan we door met afkoppelen en infiltreren van hemelwater. Dit is goed tegen verdroging en tegen wateroverlast. We letten er daarbij op dat we in het grondwaterbeschermingsgebied geen schadelijke stoffen in de bodem brengen. We volgen hierbij de Leidraad afkoppelen provincie Utrecht. We overleggen daarover regelmatig met VITENS en de provincie Utrecht.

6.5

Overige werkzaamheden

Watertoets, vergunningverlening en handhaving Met de watertoets wordt al in een vroeg stadium geborgd dat water voldoende aandacht krijgt in het planproces. We werken groen-blauw. Ook klimaatadaptatie nemen we in een vroeg stadium mee. We bepalen aan welke eisen een te ontwikkelen gebied moet voldoen, op het gebied van water, hitte, droogte en waterveiligheid. Specifieke eisen kunnen in dit stadium worden vastgelegd. Bijvoorbeeld eisen over waterberging en het verhoogd aanleggen van woningen en bedrijven. Het waterschap is altijd betrokken bij dit onderdeel. Gemeente Rhenen, Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden, Waterschap Vallei en Veluwe en Rijkswaterstaat zijn allemaal betrokken bij de vergunningverlening en handhaving op verleende vergunningen. Hierover bestaat goed overleg. Hoewel we als gemeente geen beheertaak hebben voor riolering op particuliere terreinen (zoals vakantieparken), zijn we ons wel bewust van de risico’s van de riolering, bijvoorbeeld voor de drinkwaterwinning. Waar mogelijk maken we de perceeleigenaren ervan bewust om tijdig verouderde terreinriolering te vervangen. Samenwerking in de (afval)waterketen Platform Water Vallei en Eem De samenwerking in de (afval)waterketen wordt steeds intensiever. Gemeenten vinden elkaar vaker onderling en ook het contact met het waterschap neemt toe. Het blijft niet alleen bij contacten.

Er worden ook gezamenlijke projecten uitgevoerd om zo beter gebruik te maken van elkaars kennis en ervaring. Naar verwachting zal dit steeds vaker gebeuren. Een voorbeeld hiervan is het gezamenlijke werkplan met uitvoeringsprogramma 2021-2022 bij het Regionale Adaptatieplan (RAP).

46

ORGANISATIE EN FINANCIËN

47

7

Organisatie en financiën

7.1 Personeel Om het geplande werk uit te voeren is voldoende gekwalificeerd personeel nodig. Met behulp van de Kennisbank Stedelijk Water is een globale inschatting gemaakt van de benodigde personele capaciteit voor de komende jaren. Op basis van landelijke kengetallen is berekend hoeveel medewerkers er nodig zijn. Elke organisatie is anders. Daarom zijn afwijkingen ten opzichte van de landelijke kengetallen mogelijk. 7.1.1 Huidige organisatie Binnen onze gemeente zijn veel mensen bezig met het goed laten functioneren van onze riolering. In onderstaande figuur is een overzicht gegeven.

Figuur 7-1: Organogram rioleringszorg Rhenen

In totaal zijn er 13 mensen betrokken, die in meer of mindere mate met riolering bezig zijn. De totale formatie-inzet is niet exact aan te geven, omdat niet altijd duidelijk is wie - hoeveel tijd - aan de gemeentelijke watertaken besteedt.

48

7.1.2 Benodigd aantal fte Volgens de landelijke kengetallen is er 10,4 fte nodig als de gemeente alles op het gebied van riolering en stedelijk water zelf zou doen, exclusief de uitvoering van investeringsprojecten. Dat is dus het dagelijks beheer (zoals reiniging en inspectie, reparaties, programmabeheer, beheerplannen, databeheer, klachten, verstoppingen, aanleg huisaansluitingen), beleidsontwikkelingen (zoals rioolplannen, verordeningen), klimaatadaptatie, participatie, communicatie, etc.. Als de gemeente alles zou uitbesteden en inhuren dan is er 4,4 fte eigen personeel nodig. 7.1.3 Ervaringen personele capaciteit De ervaring is dat de huidige bezetting voor het beheer van de riolering inclusief de nieuwe ontwikkelingen in Rhenen te krap is. Er is net voldoende tijd voor de dagelijkse taken. Er is te weinig tijd voor delen van het rioolbeheer (nieuwe inspectiestrategie, onderhoudsstrategie drukriolering, data-analyse) en beleidsontwikkeling. Communicatie, participatie, inspelen op actualiteiten, innovaties en nieuwe watertaken zoals klimaatadaptatie zijn hier de oorzaak van. Ook de bijdrage aan regionale samenwerkingsprojecten staat onder druk. Bijkomend aandachtspunt is dat de groei van het aantal taken (ook buiten de gemeentelijke watertaken) steeds meer beslag legt op de beschikbare capaciteit.

Het gevolg van te weinig personele capaciteit is dat er werkzaamheden blijven liggen. Het gevaar is dat de kwaliteit van de riolering op langere termijn achteruit gaan waardoor de kans op calamiteiten toeneemt.

7.2

Kosten en kostendekking

7.2.1 Kosten De totale waarde van de riolering bedraagt ruim € 81 miljoen. Dit kapitaal moeten we goed beheren. En dat kost geld. Alle kosten die vallen onder de gemeentelijke watertaken, worden gedekt vanuit de rioolheffing. Daarbij schrijven we investeringen langjarig af. Overzicht totale uitgaven planperiode (EURO x 1000)

7.2.2 Inkomsten anders dan rioolheffing Per 1-1-2023 is er een voorziening riolering geraamd van € 121.000. Deze is als inkomstenbron in de berekening meegenomen.

49

7.2.3

Rioolheffing

7.2.3.1 Heffingsmaatstaf De huidige heffingsmaatstaf is vastgelegd in de Verordening Rioolheffing 2022 gemeente Rhenen. Er wordt directe belasting geheven per perceel. Daarbij wordt een eigenarendeel en een gebruikersdeel gehanteerd. De tarieven voor 2022 zijn: - Eigenarendeel: € 87,00 - Gebruikersdeel: € 0,71 per m3 watergebruik. In dit WRP rekenen we met een referentietarief. Dat is het tarief voor een gemiddeld huishouden met een woningbezetting van 2,4 personen. Het watergebruik in zo’n gemiddelde woning is per jaar circa 105 m3. Daarmee komt het referentietarief in 2022 op afgerond €87+€75=€ 162,-. 7.2.3.2 Kostendekkend tarief, op lange termijn We hebben berekend wat de rioolheffing zou moeten zijn om over de hele beschouwde termijn van 70 jaar alle uitgaven te kunnen dekken. Het referentietarief zou dan € 250,moeten bedragen. Dat betekent dat het huidige tarief op lange termijn niet voldoende is om alle uitgaven voor de gemeentelijke watertaken te dekken. Het grootste deel van de berekende rioolheffing is bedoeld voor vervanging, relining en verbetering van de riolering.

Figuur 7-2: Opbouw kosten

50

7.2.3.3 Invoering op langere termijn kostendekkend tarief De huidige rioolheffing is op langere termijn niet kostendekkend. In de planperiode 20232027 is een stijging van het tarief nodig om alle uitgaven te kunnen bekostigen en de voorziening niet negatief te laten worden. De oorzaken hiervan zijn onder andere inflatie en ontwikkelingen zoals klimaat adaptatie. Er zijn veel scenario’s mogelijk om naar een (op lange termijn) kostendekkend niveau te groeien. Hieronder is één mogelijkheid gegeven. Hierbij wordt uitgegaan van een stijging in 2023 van € 13 en daarna een jaarlijkse stijging van € 5,- per jaar tot en met 2039. Dan wordt een op lange termijn kostendekkend tarief van € 255,- bereikt.

Figuur 7-3: Mogelijke verhoging tot kostendekkend tarief

De tarieven voor eigenaren en gebruikers worden dan als volgt:

51

Landelijk is de gemiddelde rioolheffing voor meerpersoonshuishoudens in 2021 circa € 201 (bron: COELO Atlas voor de Lokale Lasten 2021), de referentietarieven 2022 voor gemeenten in de omgeving zijn: - Veenendaal 96,48 - Wageningen 164,20 - Neder-Betuwe 233,80 - Ede 154,68 - Renswoude 264,50 - Scherpenzeel 262,56 - Utrechtse Heuvelrug 312,10. De ontwikkeling op lange termijn is afhankelijk van vele factoren en daarom indicatief. Bij het volgende WRP in 2027 zal een nieuwe lange termijn- kostendekkingsberekening worden gepresenteerd met de actualiteit van dan.

52

Bijlage 1

Woordenlijst

53

De woorden en verklaringen in deze lijst zijn (voor een groot deel) afkomstig uit de NEN 3300 Buitenriolering Termen en definities en de publicatie “Ontwatering in stedelijk gebied”. AFKORTINGEN AMvB BBB BBL BRP GRP bob DPRA DWA FTE HWA IBA NEN NPR Ow RWA RWZI Wm WRP Wtw

Algemene Maatregel van Bestuur bergbezinkbassin bergbezinkleiding basisrioleringsplan gemeentelijk rioleringsplan binnenonderkant buis Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie droogweerafvoer Full Time Equivalent (eenheid voor een volledige baan) hemelwaterafvoer installatie voor individuele behandeling van afvalwater Nederlandse norm Nederlandse praktijkrichtlijn Omgevingswet regenweerafvoer rioolwaterzuiveringinrichting Wet milieubeheer Water Rioolplan Waterwet

TERMEN EN DEFINITIES stedelijk afvalwater en hemelwater aangroei

verzameling van organismen die zich op de buiswand hebben vastgehecht of in slierten aan de buiswand hangen

aansluitvergunning

vergunning op grond van de aansluitverordening en de Wvo die wordt afgegeven door het zuiveringsschap voor de aansluiting op de rioolwaterzuiveringsinrichting (RWZI)

aantasting

een wijziging van de structuur van de buiswand als gevolg van (bio)chemische of mechanische processen

afkoppelen

het niet meer inzamelen en naar de RWZI transporteren van hemelwater

afvalwater

alle water waarvan de houder zich met het oog op de verwijdering daarvan ontdoet, voornemens is zich te ontdoen of zich moet ontdoen (opmerking: hieronder wordt dus ook afvloeiend regenwater begrepen)

afvoerend oppervlak

het naar de riolering afwaterende oppervlak

afzetting

aankoeking van slib, vet en kalk op de buiswand; tevens afzetting van bodemmateriaal anders dan zand ter plaatse van een buisverbinding of scheur

basisinspanning

Term die de waterkwaliteitsbeheerders gebruiken voor het aanduiden van de inspanningen die elke gemeente moet uitvoeren of uitgevoerd hebben om de vuiluitworp uit de riolering tot een bepaald niveau te reduceren

basisrioleringsplan

document (tekening + toelichting en berekeningen) met de huidige situatie van de riolering en de uit te voeren verbeteringsmaatregelen

beheer

zie rioleringsbeheer

bemalingsgebied

een rioleringsgebied waaruit het afvalwater door een gemaal wordt verwijderd

beoordelen

het toetsen van een parameter aan de bijbehorende maatstaf en het geven van een oordeel over de uitkomsten van de toetsing

bergbezinkkelder

reservoir voor de tijdelijke opslag van afvalwater waarin tevens slibafzetting plaatsvindt met een voorziening om het slib te kunnen verwijderen en waaruit overstortingen kunnen plaatsvinden

berging

de inhoud van de riolering uitgedrukt in m3 of mm/ha

54

bergingsverlies

de vermindering van berging door permanente vulling in de riolering als gevolg van verzakkingen

beslisboom aan- en afkoppelen verhard oppervlak

hulpmiddel voor gemeenten en particulieren om verantwoorde beslissingen te nemen bij het aan- en afkoppelen van verhard oppervlak in West-Nederland op wijk- en straatniveau

classificatie

de indeling van toestandsaspecten in klassen

controleren

controle, toezicht houden op (bijvoorbeeld op de naleving van voorschriften, op het beheer van een zaak, op de werking van een machine

droogweerafvoer (dwa)

de hoeveelheid afvalwater die per tijdseenheid in een droogweersituatie via het rioolstelsel wordt afgevoerd

drukriolering

riolering waarbij het transport plaatsvindt door middel van pompjes en persleidingen

dwa-rioolstelsel

zie vuilwaterrioolstelsel

emissiespoor

onderdeel van het tweesporenbeleid van waterkwaliteitsbeheerders gericht op het tot een bepaald niveau terugbrengen van de emissies (vuiluitworp) uit een rioolstelsel, ongeacht de werkelijke waterkwaliteit

externe overstort

rioolput voorzien van een overstortdrempel die loost buiten het in beschouwing genomen rioolstelsel, meestal op oppervlaktewater

gemengd rioolstelsel

rioolstelsel, waarbij afvalwater inclusief ingezamelde neerslag door 1 leidingstelsel wordt getransporteerd

gescheiden rioolstelsel

rioolstelsel, waarbij afvalwater exclusief neerslag door een leidingstelsel wordt getransporteerd en neerslag door een afzonderlijk leidingstelsel rechtstreeks naar oppervlaktewater wordt afgevoerd

hydraulisch

waarbij van de leer van de praktische toepassing van waterbeweging gebruik wordt gemaakt

hydraulische berekening

het door rekenen bepalen van het hydraulisch functioneren van een rioolstelsel

ingrijpmaatstaf

grenstoestand waarbij ingrijpen in de actuele toestand noodzakelijk is en waarbij maatregelen moeten worden opgesteld

inhangend voegmateriaal

voegmateriaal (kit, bitumineuze profielstrip) dat uit de voeg in het doorstroomprofiel is gezakt of gedrukt

inhangende rubberring

een niet gescheurde rubberring die zichtbaar is of een gescheurde rubberring waarvan een gedeelte in het doorstroomprofiel hangt

inspectie

het waarnemen, herkennen en beschrijven van de toestand

lekkage

het intreden of uittreden van water via voegen, scheuren, langs inlaten of door de buiswand

maatstaf

grenswaarde (getalsmatig) op basis waarvan geconcludeerd wordt of aan een functionele eis wordt voldaan

obstakels

voorwerpen in het riool die geen functie in rioleringstechnische zin hebben en geen deel uitmaken van een normale afvalwaterstroom

onderhoud

herstel van het oorspronkelijke functioneren, waarbij de toestand van objecten ongewijzigd gehandhaafd wordt

onderzoek

het verzamelen, ordenen, analyseren en verwerken van gegevens, zodanig dat informatie kan worden afgeleid over de toestand en het functioneren van de buitenriolering

overstorting

de lozing van afvalwater via een overstortdrempel naar oppervlaktewater

overstortput

rioolput voorzien van een overstortdrempel

pompovercapaciteit

(poc) het deel van de pompcapaciteit dat beschikbaar is voor de regenwaterafvoer. Het andere deel van de capaciteit is beschikbaar voor de afvalwaterafvoer tijdens droog weer

randvoorziening

vloeistofdichte voorziening als onderdeel van het rioolstelsel die als doel heeft de lozing van vuil uit het rioolstelsel op oppervlaktewater te verminderen

regenwaterriool

riool alleen bestemd voor de inzameling en het transport van neerslag

regenwaterrioolstelsel

rioolstelsel alleen bestemd voor de inzameling en het transport van neerslag

renovatie

herstel van het oorspronkelijke functioneren, waarbij een ingrijpende toestandswijziging wordt doorgevoerd; evenaren technische staat van nieuwaanleg

55

reparatie

herstel van het oorspronkelijke functioneren, waarbij een beperkte toestandswijziging wordt doorgevoerd

riolering

het samenstel van riolen, rioolputten en bijbehorende voorzieningen voor de inzameling en het transport van afvalwater

rioleringsbeheer

zorg voor het functioneren van de buitenriolering

riool

samenstel van buizen tussen twee putten bestemd voor de inzameling en/of het transport van afvalwater

rioolput

constructie toegang gevend tot het rioolstelsel (te herkennen aan gietijzeren deksels in de weg)

rioolwaterzuiveringsinrichting

het totaal van de grond, gebouwen en apparatuur voor de zuivering van afvalwater (RWZI)

rwariool

zie regenwaterriool

rwarioolstelsel

zie regenwaterrioolstelsel

scheuren

het geheel van scheuren, barsten en breuken

verbeterd gescheiden rioolstelsel

gescheiden rioolstelsel met voorzieningen waardoor de neerslag slechts bij wat grotere regenbuien naar oppervlaktewater wordt afgevoerd. Het meest vervuilde deel van de neerslag wordt 'geborgen' in de riolering en naar de zuivering afgevoerd.

verbeteren

het aanpassen van het oorspronkelijke functioneren

vervangen

herstel van het oorspronkelijke functioneren, waarbij het bestaande object wordt verwijderd en een nieuw gelijkwaardig object wordt teruggeplaatst

visuele inspectie

het op directe wijze dan wel op indirecte wijze via optische hulpmiddelen inspecteren van de toestand

vrijvervalriool

riool waardoor afvalwater door middel van de zwaartekracht wordt getransporteerd

vuilemissie

zie vuiluitworp

vuiluitworp

het totaal aan stoffen (niet zijnde water) geloosd uit een rioolstelsel op het oppervlaktewater via overstorten . Hierbij kan gedacht worden aan biologisch afbreekbare stoffen die bij afbraak in het water zuurstof verbruiken (BZV), aan stikstof en fosfaten en aan zware metalen

vuilwaterriool

riool alleen bestemd voor de inzameling en het transport van huishoudelijk en bedrijfsafvalwater, niet zijnde neerslag

vuilwaterrioolstelsel

rioolstelsel voor de inzameling en het transport van huishoudelijk en bedrijfsafvalwater, niet zijnde neerslag

Waarschuwingsmaatstaf

grenstoestand waarbij de actuele toestand discutabel is en nader onderzoek nodig is

wadi

systeem voor hemelwater afvoer door drainage en infiltratie

waterkwaliteitsdoelstelling

doelstelling voor de kwaliteit van een oppervlaktewater nodig om dat water een bepaalde functie te kunnen laten vervullen

water op straat

het optreden van waterstanden boven maaiveldniveau

wateroverlast

het optreden van waterstanden boven maaiveldniveau waarbij hinder of schade wordt ondervonden

wortelingroei

de wortels van bomen of planten, die door voegen, scheuren of via gebouw of kolkaansluitingen het riool zijn ingegroeid

zandinloop

het intreden van zand via buisverbindingen of scheuren

zand en vuilophoping

opgehoopt materiaal met een losse structuur

56

TERMEN EN DEFINITIES grondwater Afsluitende laag:

Laag in de bodem die zo wordt genoemd vanwege zijn eigenschap dat hij grondwater slecht doorlaat.

DINO

Digitale Informatie Nederlandse Ondergrond, een direct benaderbare databank voor grondwatergegevens in beheer bij TNO Grondwater en Geo-Energie in Delft

Doorlatendheid

Het vermogen van de grond om water en/of lucht door te laten

Drainage

De afvoer van water over en door de grond en door het waterlopenstelsel

Drooglegging

De afstand tussen het oppervlaktewaterpeil en het maaiveld

Freatisch grondwater

Het grondwater in de bovenste bodemlaag, dat (indirect) in contact staat met de atmosfeer. De freatische grondwaterstand is een andere term voor grondwaterspiegel

Geohydrologie

De leer van de grondwaterstroming en de -dynamiek in samenhang met de structuur en de opbouw van de ondergrond.

GHG

Gemiddeld hoogste grondwaterstand. Dit is het gemiddelde van de drie hoogste grondwaterstanden van de afgelopen 8 jaren, gebaseerd op maandelijkse metingen.

Grondwater

Water beneden het grondoppervlak, meestal beperkt tot het water beneden de Grondwaterspiegel

Grondwaterisohypse

Hoogtelijn voor de grondwaterstand of voor de stijghoogte van het grondwater. Een grondwaterisohypsenkaart geeft met lijnen (isohypsen) punten aan met gelijke stijghoogte. De kaart geeft onder andere informatie over de stromingsrichting van het grondwater

Grondwateronderlast

Problemen die zich voordoen als gevolg van lage grondwaterstanden. Bijvoorbeeld aantasting van houten funderingen als gevolg van droogstand

Grondwateroverlast

Wateroverlast door hoge grondwaterstanden. Bijvoorbeeld plasvorming op binnenterreinen of vocht in kruipruimten

Infiltratie

Intreding van water in de bodem

Kruipruimte

Ruimte onder de beganegrondvloer in gebruik voor het bereiken van leidingen voor inspectie, onderhoud of reparatie, en voor ventilatie van de vloer en eventuele houten constructiedelen onder de woning

Kwel

Het uittreden van grondwater

Ontwatering

De afvoer van water uit percelen over en door de grond en eventueel door drains, kleine sloten en greppels naar een stelsel van grote waterlopen, met als functie afwatering

Ontwateringsdiepte

De afstand tussen de hoogste grondwaterstand tussen twee ontwateringsmiddelen (sloot, drain) en het maaiveld.

57

Onverzadigde zone

Deel van de grond boven de grondwaterspiegel, waarin de bodemporiën zowel water als lucht bevatten. De verzadigde zone is het deel waar de poriën geheel gevuld zijn met water.

Opbolling

Het maximale hoogteverschil tussen de grondwaterspiegel en de waterstand in de drainagebuizen en/of watergangen

Peilbuis

Algemene term voor een buis of soortgelijke constructie met een kleine diameter waarin een grondwaterstand c.q. stijghoogte kan worden gemeten

REGIS

Regionaal Geohydrologisch Informatiesysteem, een interactief informatiesysteem dat beschikt over voor het waterbeheer relevante en actuele gegevens. REGIS wordt beheerd door TNO.

Stijghoogte

Hoogte boven een referentievlak tot waar het water in een peilbuis stijgt. Deze stijghoogte is afhankelijk van de druk van het grondwater ter plaatse van de opening onder in de peilbuis

Wadi

Voorziening voor de opvang, berging en afvoer van neerslag. In een komvormige greppel kan het regenwater infiltreren. Vervolgens kan infiltratie naar het grondwater plaatsvinden of afvoer via een drain.

Zetting

Bodemdaling als gevolg van inklinking, van krimp, door de bouw van kunstwerken, het ophogen van de grond of het aanbrengen van andere materialen

58

Bijlage 2

Doelen, functionele eisen, maatstaven en meetmethoden

59

Onderstaande doelen, functionele eisen, maatstaven en meetmethoden zijn in ontwikkeling en worden deze planperiode aangepast en aangescherpt.

60

Om de benodigde capaciteit van het rioolstelsel te bepalen, maakten we tot nu toe gebruik van zogenaamde ‘Leidraadbuien’. Deze worden steeds meer losgelaten. In plaats daarvan

61

kijken we naar herhalingstijden van de maatgevende belasting in overeenstemming met het gewenste veiligheidsniveau. We gaan dan zogenaamde composietbuien toepassen. Dit zijn theoretische samengestelde buien met een zekere herhalingstijd.

62

Bijlage 3

Uitgangspunten kostendekkingsberekening

63

Uitgangspunten die gehanteerd zijn bij de berekening van de rioolheffing: 1. Berekeningsmethode De rioolheffingsberekening wordt uitgevoerd met behulp van de contantewaardemethode. Deze methode is geschikt om de effecten en de trend op langere termijn zichtbaar te maken. Met de contante-waardemethode is een vergelijking van uitgaven en inkomsten in verschillende jaren mogelijk. De toekomstige uitgaven en inkomsten van elk jaar in de beschouwde periode worden contant gemaakt naar 1 januari startjaar. In de te verwachten inkomsten zit één onbekende: de hoogte van de benodigde inkomsten per aansluiting. Door de contante waarde van de te verwachten inkomsten gelijk te stellen aan de contante waarde van de te verwachten uitgaven, worden de kosten per heffingseenheid berekend. Voor toekomstige investeringen wordt in de contante-waardebenadering geen specifieke wijze van afschrijving of financiering verondersteld. De diverse afschrijvingsmethoden (lineair, afschrijving op annuïteitsbasis) verschillen onderling wel door een andere (boekhoudkundige) verdeling van lasten in de tijd, maar de contante waarde van de jaarlijkse lasten is in deze methoden steeds gelijk aan de contante waarde van de investeringen. Het inflatie- en rentepercentage worden gebruikt voor het contant maken van de toekomstige uitgaven en inkomsten. Dit gebeurt op de volgende wijze:

CWx (U j ) = U j (cwf ) waarbij: x Uj i r cwf CWx(Uj)

( j− x)

=U j

(1 + i ) (1 + r )

( j−x)

= startjaar berekening = uitgave in jaar (j) op prijspeil startjaar = inflatie (in decimalen, bijvoorbeeld 0,015) = rente (in decimalen, bijvoorbeeld 0,04) = contante-waardefactor { = (1+i) / (1+r) } = contante waarde in jaar x van investering U in het jaar

Het totaal aan uitgaven en inkomsten over de beschouwde periode is met elkaar in evenwicht. Het streven is dat de rioolheffing over de beschouwde periode 100 procent kostendekkend blijft. 2. Planningshorizon Bij de berekening van de rioolheffing is uitgegaan van een planningshorizon van 60 jaar: 2023 t/m 2092. Deze termijn is gekoppeld aan de technische levensduur van de rioleringsobjecten in de gemeente. Binnen een periode van 70 jaar zijn alle objecten minimaal één maal vervangen

64

3. Prijspeil Alle in het WRP genoemde uitgaven zijn op prijspeil 1 januari 2022. 4. Indexering rioolheffing Het in het WRP berekende tarief moet jaarlijks met de optredende inflatie worden geïndexeerd. Dit wordt jaarlijks bij de vaststelling van de begroting afgehandeld. 5. Inflatie De prijsindex is gebaseerd op de prijsontwikkeling van de lonen, materiaal en materieel die nodig zijn voor het aanleggen van een riolering binnen de bebouwde kom. Voor de kostendekkingsberekening bij het WRP is uitgegaan van een langjarige inflatie van 1,71%. 6. Rentevoet Er is een rentevoet van 1,25% gehanteerd. Dit betreft de rente voor kapitaalleningen. 7. Eenheidsprijzen Voor de berekening van de investeringskosten van de rioleringsobjecten is gebruik gemaakt van de eenheidsprijzen uit de Kennisbank Stedelijk Water (voorheen Leidraad Riolering). 8. Staartkosten Voor de staartkosten zijn conform de Kennisbank Stedelijk Water de volgende waarden gehanteerd: uitvoeringskosten 10% (inrichting werkterrein, uitzetwerkzaamheden), algemene kosten, winst en risico 12%, voorbereiding, honorarium en toezicht 15%. 9. Afschrijvingsmethode Voor afschrijving wordt de lineaire methode toegepast, zoals dit voor het financieel beheer en voor de inrichting van de financiële organisatie van onze gemeente wordt gehanteerd. 10.

Afschrijvingstermijnen Onderscheid wordt gemaakt in de technische en de financiële afschrijvingstermijn. De technische afschrijvingstermijn (levensduur) heeft grote invloed op de hoogte van de rioolheffing, die bepaalt immers in welk jaar een object op de vervangingsplanning verschijnt. Het is daarom belangrijk de technische levensduur van de rioleringsobjecten zo goed mogelijk in te schatten. In de praktijk wordt hierbij gebruik gemaakt van inspectiegegevens. De financiële afschrijvingstermijn is van invloed op het verloop en de hoogte van de kapitaallasten in de tijd. De technische en financiële afschrijvingstermijnen mogen afwijken. Volgens de richtlijnen uit de BBV, moeten de afschrijving en de afschrijvingstermijn zo goed mogelijk aansluiten op de feitelijke waardedaling van de vrijvervalriolering. Het voorzichtigheidsbeginsel leidt ertoe dat, indien de economische levensduur korter is dan de technische levensduur, afgeschreven moet worden op basis van de economische levensduur.

65

De in de berekening gehanteerde afschrijvingstermijnen zijn weergegeven in tabel B3.1. Tabel B1 Overzicht gehanteerde afschrijvingstermijnen (jaar) Object afschrijvingstermijn Technisch economisch vrijvervalriolen 70 60 gemalen – bouwkundig 40 40 gemalen – mechanisch / elektrisch 15 15 Persleidingen 60 60 drukriolering – bouwkundig 40 40 drukriolering – mechanisch / elektrisch 15 15 Maatregelen Ruimtelijke Adaptatie 60 60 Grondwatermaatregelen 60 60

11. Financiële voorziening In onze gemeente wordt gebruik gemaakt van een egalisatievoorziening om ongewenste schommelingen in de rioolheffing te voorkomen (BBV art. 43, lid 2). Dit leidt tot een gelijkmatige verdeling van de lasten voor de burger, over een aantal begrotingsjaren. Artikel 45 van het BBV (toelichting) bepaalt dat rentetoevoegingen aan voorzieningen zijn toegestaan, mits deze zijn gewaardeerd tegen contante waarde. In de gemeente rekenen we géén rente toe aan de tariefsegalisatievoorziening. 12. Doorlopende kapitaallasten ná afloop beschouwde periode De na de beschouwde periode doorlopende kapitaallasten zijn buiten beschouwing gelaten. 13. Rioolheffing en BTW De geraamde BTW op zowel goederen als diensten en investeringen mogen in het riooltarief worden meegenomen. Het product riolering is BTW-compensabel, BTW kan volledig worden gecompenseerd. In dit GRP zijn alle bedragen exclusief BTW weergegeven. Het uiteindelijke rioolheffingstarief is inclusief alle compensabele BTW. De BTW is meegenomen over de afschrijvingen van de investeringen. 14. Toerekening overige kosten De kosten van o.a. straatvegen worden in de gemeente deels toegerekend aan de rioolheffing. 15. Nieuwe investeringen voor nieuwbouw Nieuwe investeringen voor nieuwbouw worden niet verrekend via de rioolheffing maar via de grondexploitatie.

66

Bijlage 4

Tabellen kostendekkingsberekening

67

68

69

70

71

72

73

74

75

76

77

78

79

80

81

82

83

84

Bijlage 5

Overstorten

Gedetailleerde en actuele gegevens van de overstorten zijn opgenomen in de basisrioleringsplannen en de databestanden van de gemeente. Op de volgende pagina zijn de gegevens van de overstorten weergegeven.

85

86

Bijlage 6

Reacties op het concept-WRP

Het concept-WRP is in mei 2022 verzonden aan de provincie Utrecht, waterschap Vallei en Veluwe en Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden. De hoofdlijnen van hun reacties zijn hierna weergegeven, tekstuele opmerkingen zijn daar waar zinvol verwerkt.

87

Van: Welling, Lisz <Lisz.Welling@provincie-utrecht.nl> Verzonden: maandag 30 mei 2022 15:39 Aan: Sandra Reuling <Sandra.Reuling@rhenen.nl> CC: Esch, Karst Jan van <KarstJan.vanEsch@sweco.nl>; Geuljans, Carl <carl.geuljans@sweco.nl> ; Agterberg, Anne <Anne.Agterberg@provincie-utrecht.nl>; Vugt, Arco van <arco.van.vugt@provincieutrecht.nl> Onderwerp: Water Riool Plan Rhenen 2023-2027 Beste Sandra, Wij hebben vanuit ons cluster grondwater naar het concept Water Riool Plan Rhenen 2023-2027 gekeken. Algemeen: Het is een duidelijk verhaal. Er is voldoende aandacht voor klimaatadaptatie, afkoppelen en de beperkingen van het grondwaterbeschermingsgebied. Ook fijn dat er naar de Blauwe Agenda wordt verwezen en dat de gemeente aangeeft hieraan mee te willen werken. We hebben nog wel een enkele vraag en een paar opmerking bij het WRP: - In de Samenvatting staat op blz 8 dat er steeds meer risicogestuurd gewerkt wordt. Wordt hierbij dan ook rekening gehouden met risico's voor de kwaliteit van het grondwater? Met name in de kwetsbare grondwaterbeschermingsgebieden. Lekkende, poreuze of kapotte riolen of gemalen kunnen in het kwetsbare, zandige infiltratiegebied van de Utrechtse Heuvelrug, een verontreiniging van het grondwater veroorzaken. Dat is onwenselijk, zeker in de kwetsbare grondwaterbeschermingsgebieden. Daar moeten deze problemen zo snel mogelijk worden verholpen! -

In paragraaf 1.3 wordt de samenhang met andere plannen genoemd. * Er wordt verwezen naar het Bodem- Water- en Milieuplan Utrecht 2016-2021. Op 9 februari 2022 heeft PS het Bodem- en waterprogramma 2022-2027 vastgesteld. Dit is de opvolger van het Bodem- Water- en Milieuplan dat door jullie wordt genoemd; tekst graag actualiseren. * Er wordt verwezen naar het Convenant afkoppelbeleid Utrechtse Heuvelrug. Dit wordt niet verlengd. Er kan verwezen worden naar: de Leidraad afkoppelen Provincie Utrecht (deze wordt in 2022 vastgesteld, conform onze omgevingsverordening).

-

In paragraaf 3.6 pagina 20 onder kopje grondwaterbeschermingsgebieden kan de zin toegevoegd worden: We volgen hierbij de Leidraad afkoppelen Provincie Utrecht. Deze zin kan ook toegevoegd worden in paragraaf 5.3 en bij paragraaf 6.4, laatste stuk.

Succes met de afronding van het plan! Met vriendelijke groet, Lisz Welling Beleidsmedewerker Domein Leefomgeving Provincie Utrecht Archimedeslaan 6 | Postbus 80300 | 3508 TH Utrecht Telefoon 06 - 52 76 94 74

88

Van: Jansen, Evert <EJansen@Vallei-Veluwe.nl> Verzonden: donderdag 2 juni 2022 11:03 Aan: Esch, Karst Jan van <KarstJan.vanEsch@sweco.nl>; Vincent.van.Rheenen@hdsr.nl CC: Geuljans, Carl <carl.geuljans@sweco.nl>; Sandra Reuling < Sandra.Reuling@rhenen.nl>; Wisse, Jan <JWisse@Vallei-Veluwe.nl> Onderwerp: RE: Wrp Rhenen 2023-2027 Beste Karst Jan, Dank voor het toesturen van het concept WRP en de gelegenheid om te kunnen reageren op het concept. In de bijlage het concept met de reactie/opmerkingen/suggesties van Jan Wisse en mij. Bij 3.3 ontwikkelingen geef ik nog in overweging ook de mogelijke woningbouwopgave te schetsen. Dan is ook planvorming nodig hoe om te gaan met afvalwater https://www.regiofoodvalley.nl/actueel/nieuws/colleges-akkoord-met-onderzoek-naarversterken-landschap-en-bouw-extra-woningen Als er nog vragen zijn hoor ik het graag. Met vriendelijke groet, Evert Jansen beleidsmedewerker planvorming Waterschap Vallei en Veluwe Steenbokstraat 10 | Apeldoorn Postbus 4142 | 7320 AC Apeldoorn 055-527 29 11

89

90

91