StadsmuseumRhenen.Beleidsplan.2026-2029

STADSMUSEUM RHENEN | VVV BELEIDS- EN COLLECTIEPLAN 2026-2029

VOORAF

Stadsmuseum Rhenen is de opvolger van het gemeentelijk Museum ‘Het Rondeel’, dat in een voormalige brandweerkazerne in het centrum van Rhenen was gevestigd. In 2018 is het Stadsmuseum Rhenen verzelfstandigd en op afstand gezet van de gemeente Rhenen. Ten behoeve van de start van het museum is een beleidsplan gemaakt voor de periode 2022-2025. Het beleidsplan zette de ambitie en richting van het nieuwe museum neer. Na het verlopen van dit eerste beleidsplan eind 2025 is door het huidige bestuur en directie een geactualiseerde beleidsvisie opgesteld. Daarbij kon voortgebouwd worden op het eerste beleidsplan omdat de meeste doelstellingen nog onverkort geldig zijn. Naar onze belangrijkste subsidiegever, de gemeente, gold de verplichting om voor 1 november van 2025 een nieuw beleidsplan te overleggen. Naast het beleidsplan was voor de periode 2022-2025 een apart collectieplan opgesteld. In dit beleidsplan 2026-2029 is de keus gemaakt het beleidsplan en het collectieplan in elkaar te schuiven. De basis van het museum wordt gevormd door de collectie en het is een logische èn praktische keuze om het collectieplan te integreren in het nieuwe beleidsplan.

Beleidsplan & Collectieplan 2026-2029 VERRASSEND SLIM | WARM ONDERNEMEND

Wie het heden beoordeelt moet over voldoende verleden beschikken. Wim de Bie

INHOUD 1. Samenvatting

4

1. Inleiding

6

2. Missie & visie

8

3. Beleid op hoofdlijnen 3a. Keuzes voor de vaste presentatie 3b. Ambities voor de fysieke herinrichting 3c. Bezoekersaantallen 3d. Tentoonstellingen 2018-2025 3e. Tentoonstellingen 2026-2029 3f. Samenwerking & lokale inbedding 3g. Educatie 3h. Rhenen als ‘buitenmuseum’ 3i. VVV 3j. Ontvangsten

10 10 12 13 14 15 16 17 18 19 20

4. Collectieplan 4a. Geschiedenis van de collectie 4b. Samenstelling van de collectie 4c. Kerncollectie 4d. Behoud & beheer 4e. Collectieregistratie

22 22 23 24 25 26

5. Bedrijfsvoering 5a. Organisatie 5b. Vrijwilligers 5c. Financien & fondsenwerving 5d. Communicatie 5e. Facilitair 5f. Duurzaamheid

28 28 28 29 31 31 33

Foto voorzijde: Jan van den Brink | De Rijnpost |1 juli 2024 ‘Toneelvereniging De Hucht uit Rhenen is terug van weggeweest!’

SAMENVATTING De Stichting het Oude Raadhuis Rhenen is verantwoordelijk voor het Stadsmuseum Rhenen. In het gebouw, het middeleeuwse oude raadhuis van Rhenen, zijn tevens de VVV, een Museumcafé en een Trouwzaal gevestigd. Achterliggende gedachte is dat clustering van de functionaliteiten de aantrekkingskracht op het publiek vergroot, drempelverlagend werkt voor museumbezoek, en tot extra inkomsten leidt voor de exploitatie van het museum als geheel. Het gebouw wordt gehuurd van de gemeente. Het Stadsmuseum Rhenen presenteert het ‘Verhaal van Rhenen’ aan de hand van archeologische en (kunst)historische objecten van de laatste ijstijden tot het heden. Wat Stadsmuseum Rhenen ook onderneemt, alles hangt zo mogelijk aan het haakje ‘Rhenen’. Dit geeft het museum een duidelijke signatuur en opdracht. Niettemin wil het museum ook experimenteren met aansprekende tentoonstellingen van landelijke publiekstrekkers of met verrassende thema’s. Het Stadsmuseum Rhenen richt zich op inwoners van Rhenen, Elst, Achterberg en de regio, toeristen uit Nederland die willen kennismaken met het charmante stadje Rhenen, herdenkingstoeristen die o.a. voor het Militair Ereveld (Slag om de Grebbeberg) komen, en in het bijzonder op lokale scholieren van basis-en voortgezet onderwijs en mensen voor wie fysiek of mentaal museumbezoek niet vanzelfsprekend is.

De vaste presentaties, vormgegeven via de historische verhaallijn ‘Schatten, Strijd en Schoonheid’ van prehistorie tot nu en schilderijententoonstelling rondom de Jan van Goyen, zullen in grote lijnen worden gehandhaafd. Onderzocht gaat worden hoe en onder welke voorwaarden de kelders als tentoonstellingsruimte kunnen worden ingezet ten behoeve van archeologische exposities. Het grote succes van ‘Gouden Vrouwen, Frankische schatten thuisgebracht’ zet daartoe aan. Tevens zal er extra aandacht worden geschonken aan de contemporaine geschiedenis, omdat die leeft en een opening biedt inwoners meer bij het museum te betrekken. Een algehele fysieke herinrichting en verduurzaming van het museumgebouw wordt in overleg met eigenaar de gemeente Rhenen en in samenspraak met externe deskundigen en financiers op de agenda gezet. Het museum blijft inzetten op samenwerking met de lokaal en regionaal actieve erfgoed organisaties als de Historische Vereniging Oudheidkamer Rhenen, Cuneragilde, de werkgroep PEER, het Cultuurplatform en het RBT. Het Stadsmuseum Rhenen is verheugd over een voorgezette samenwerking met de Stichting Vrienden van het Stadsmuseum en de Stichting tot behoud van Cultureel Erfgoed Rhenen.

Het Stadsmuseum participeert graag constructief in educatieve projecten van andere erfgoed- en cultuurorganisaties (naast genoemde organisaties ook Stichting de Greb, Bezoekerscentrum Militair Ereveld). Het Stadsmuseum gaat uit van een voortzetting van de subsidie, vastgelegd in een meerjarenconvenant met de gemeente in de jaren 2026-2029 en streeft naar een structurele verhoging van de bijdrage t.b.v. de VVV. Het Stadsmuseum zet in op voortzetten van de bezoekersgroei van 5% per jaar. Dit betekent 4024 bezoekers voor het museum in 2026, 4225 in 2027, 4436 in 2028 en 4658 bezoekers in 2029.

Stadsmuseum Rhenen Beleidsplan 2026-2029

4

Het Stadsmuseum Rhenen wil de komende beleidsperiode de tentoonstellingsfrequentie van een grote en een kleine (satelliet)tentoonstelling per jaar aanhouden. Uiteraard wordt beoogd met een sluitende begroting te werken, mede door scherp op de kosten te letten en verhuurmogelijkheden beter te benutten. Er zal structureel aandacht worden gegeven aan externe fondswerving voor projecten en tentoonstellingen. Zowel gericht op de nationaal actieve fondsen als het Mondriaanfonds, het Cultuurfonds en de Vereniging Rembrandt als ook op lokale fondsen als het Gast- en Weeshuisfonds en de Stichting Gebroken Lente. Het museum is externe partijen zeer erkentelijk voor de gebleken steun aan projecten en inrichting en hoopt op een voortzetting van die onontbeerlijke betrokkenheid. Tot slot: er wordt vanuit cultureel ondernemerschap gestreefd naar een beter financieel resultaat van horeca, VVV en de winkel. In de komende beleidsperiode zal een inventarisatie worden uitgevoerd naar ‘witte vlekken’ in de collectie met het doel gericht objecten te verwerven die ‘het ‘Verhaal van Rhenen’ completer maken. De kerncollectie zal worden geïdentificeerd en digitaal worden ontsloten. De collectieregistratie moet in de komende beleidsperiode naar gangbare standaards worden gebracht.

Het is absoluut essentieel de volledige collectie in beeld te hebben, om de witte vlekken te kunnen aanwijzen en om de collectie digitaal te ontsluiten. Er zullen financiële middelen ter beschikking moeten komen (of via fondsen moeten worden verworven) om professionele begeleiding te krijgen. Het Stadsmuseum Rhenen streeft ernaar de collectie-beheerovereenkomst met de gemeente Rhenen na actualisatie te continueren. Onderdeel daarvan moet zijn de adequate conservering van objecten in het depot. De ambities zijn stevig, terwijl de spankracht van de organisatie om versterking vraagt. De aanwezigheid van slechts één betaalde kracht maakt het kwetsbaar. Het bestuur zal bezien welke deskundigheden aanvulling behoeven en of daarvoor een uitbreiding van het aantal bestuursleden en/of uitbreiding op projectbasis wenselijk is. In de komende beleidsperiode zal ook structureel aandacht worden gegeven aan werving en deskundigheidsbevordering van de vrijwilligers. Diverse bedrijfsvoerings-zaken verdienen meer prioriteit en zullen adequaat worden opgepakt. Het Stadsmuseum Rhenen kiest voor duurzaamheid. Het Stadsmuseum Rhenen onderschrijft de Ethische Code voor Musea. Het museum handelt naar de Governance Code Cultuur, Code Diversiteit & Inclusie en de Fair Practice Code.

Stadsmuseum Rhenen Beleidsplan 2026-2029

5

1. INLEIDING Rhenen is een kleine oude stad met een lange en goed gedocumenteerde geschiedenis. Het ligt op een kruising van (vaar)wegen en op een bijzondere geologische locatie op de grens van de provincie Utrecht, de Gelderse Vallei en de Betuwe. Gelegen op een stuwwal uit de ijstijd aan het eind van de Utrechtse Heuvelrug en op de flank van de Grebbeberg heeft Rhenen een bijna buitenlands aanzicht. De Slag om de Grebbeberg in 1940, de aanwezigheid van een toeristische megatrekker (Ouwehands Dierenpark), een bovengemiddeld aanbod aan restauratieve voorzieningen en haar lange historie maken van de stad een aantrekkelijke toeristische attractie. Rhenen: een plek om te verblijven, te recreëren en te herontdekken. Het Stadsmuseum Rhenen levert graag zijn bijdrage om Rhenen ‘aangenaam groot’ te maken. Een plaats met inhoud, allure en charme. Rhenen is gericht op kwaliteitstoerisme, waarbij een professioneel museum niet mag ontbreken. Aan dat laatste is in de afgelopen beleidsperiode hard gewerkt. Het Stadsmuseum Rhenen heeft veel oog voor de eigen inwoners met het ‘Verhaal van Rhenen’, maar evenzeer de ambitie om dit verhaal te verbinden met de regionale en (inter)nationale geschiedenis. Rhenen heeft goud in handen, maar benut die potentie maar ten dele.

Diverse cultuuren erfgoedorganisaties zijn actief en enthousiast net als vele vrijwilligers, en gaan met een beperkt budget creatief te werk. Stadsmuseum Rhenen wil een motor zijn om initiatieven te nemen en te ondersteunen op het gebied van de cultuur en historie in Rhenen, en ambieert om de waarde van cultuur en erfgoed voor bewoners, nieuwkomers en toeristen uit te dragen. Het museum wil zich inzetten om het collectieve geheugen van Rhenen te vormen en in stand te houden. De Stichting het Oude Raadhuis Rhenen is verantwoordelijk voor het museum. In het gebouw zijn tevens een VVV-vestiging, een Museumcafé en een Trouwzaal aanwezig. De prachtige locatie met aangrenzende tuin in de nabijheid van het historisch stadscentrum en de Cunerakerk vormt een schitterend decor voor feestelijke bijeenkomsten. Achterliggende gedachte is dat clustering van de functionaliteiten de aantrekkingskracht op het publiek vergroot, drempelverlagend werkt voor museumbezoek en tot extra inkomsten leidt voor de exploitatie van het museum als geheel. Het Stadsmuseum Rhenen wordt financieel gedragen door een structurele subsidie van de gemeente, door beperkte eigen inkomsten en door zeer gewaardeerde uiteenlopende organisaties die incidenteel en meestal op projectniveau bijdragen. De structurele subsidie van de gemeente is vastgelegd in een meerjarig convenant.

De eigen inkomsten betreffen vooral de kaartverkoop. Incidenteel maar onontbeerlijk is er steun van lokale fondsen, waaronder de Vrienden van het Stadsmuseum, het Gast- en Weeshuisfonds, Stichting de Gebroken Lente, de Stichting Behoud Cultureel Erfgoed Rhenen, de Stichting Slag om de Grebbeberg en het Cultuurplatform.

Stadsmuseum Rhenen Beleidsplan 2026-2029

6

Ook de steun van landelijk opererende fondsen als het Mondriaanfonds en de Vereniging Rembrandt is van groot belang gebleken. Het Stadsmuseum Rhenen, zal met behoud van passie en ambities, oog houden voor de realiteit van vandaag en de nabije toekomst, waarin de beschikbare middelen en ambities in de pas moeten lopen. Financiën en menskracht zijn en blijven randvoorwaardelijk voor de koers die het museum wil en kan varen. Het Stadsmuseum Rhenen drijft op de grote inzet van ca 45 vrijwilligers en beschikt over één betaalde kracht in de persoon van de directeur. Het meewerkende bestuur van de Stichting telt 5 personen, die zich allen onbezoldigd inzetten. Het gebouw wordt gehuurd van de gemeente. In het oude raadhuis van Rhenen, een monument uit de 17e eeuw op 14e-eeuwse fundamenten, presenteert het Stadsmuseum Rhenen het ‘Verhaal van Rhenen’ aan de hand van archeologische en (kunst)historische objecten van de laatste ijstijden tot het heden. Het is een museum dat past bij de omvang en betekenis van Rhenen als regionaal centrum in zuidoost Utrecht. Stadsmuseum Rhenen is een jong en verrassend museum dat het publiek de ogen opent voor de vaak onbekende en ongekend rijke (cultuur)geschiedenis van Rhenen.

Met inzet van de vaste presentatie met het ‘Verhaal van Rhenen’ en een programma van aansprekende tentoonstellingen en interessante nevenactiviteiten wil het museum de inwoners van Rhenen tot goed geïnformeerde wereldburgers maken, een cultuurparel zijn in zuidoost Utrecht en toeristen tot Rhenen-fans te enthousiasmeren. Stadsmuseum Rhenen is ambitieus en wil opereren met kennis van zaken, energie én flair. In dit nieuwe Beleidsplan zijn onze ambities voor de jaren 2026 tot en met 2029 geformuleerd.

Stadsmuseum Rhenen Beleidsplan 2026-2029

7

2. MISSIE & VISIE Het Stadsmuseum Rhenen wil floreren als een ontmoetingsplaats voor cultuur en historie – een plek waar plaats en ruimte is voor nieuwe historische en maatschappelijke inzichten, levendige discussies, culturele verdieping en persoonlijk en collectief genoegen. Wat Stadsmuseum Rhenen ook onderneemt, alles hangt in de regel aan het haakje ‘Rhenen’. Dit geeft het museum een duidelijke signatuur en opdracht. Niettemin wil het museum ook experimenteren met aansprekende tentoonstellingen van landelijke publiekstrekkers. Een levendig museum wil het Stadsmuseum Rhenen zijn, voor zowel publiek als medewerkers, dat midden in de maatschappij staat. Ons publiek zal kunnen zien dat de kleine stad Rhenen – waar je van oost naar west in enkele minuten doorheen reist – een belangrijk verhaal te vertellen heeft over haar geschiedenis, dat het deel was van belangrijke (inter)nationale netwerken en een plaats van veel historische gebeurtenissen. Van de ijstijden via de Frankische grafcultuur, naar de internationaal vermaarde 17e-eeuwse schilders, die topschilderijen, tekeningen en prenten maakten van Rhenen en het landschap eromheen. In topmusea over de hele wereld bevinden zich schilderijen van Rhenen geschilderd door de grote internationale meesters uit onze nationale geschiedenis, zoals Rembrandt, Van Goyen, Van Ruisdael of Cuyp.

En natuurlijk is er aandacht voor de Tweede Wereldoorlog, die aan Rhenen allerminst voorbij is gegaan. Om het Stadsmuseum Rhenen stevig te verankeren wordt intensieve samenwerking aangegaan met andere partijen (erfgoedorganisaties) in en buiten Rhenen. Het museum wil bekend staan als een ambitieus, spraakmakend regionaal museum, dat een serieuze en gewilde partner is voor bovenregionale (cultuur)historische projecten. In de Provincie Utrecht, maar zeker ook in de aangrenzende provincie Gelderland. Ook landelijk wil het museum zichtbaar zijn. Er is op veel terreinen een gemeenschappelijke (cultuur)geschiedenis. Stadsmuseum Rhenen ambieert een goed georganiseerd vrijwilligersmuseum te zijn, en is daar bijzonder trots op. Veel werk rust op de schouders van betrokken vrijwilligers. Zij zetten zich in op allerlei terrein, van tentoonstellingsinrichting tot tuinonderhoud tot de omgang met de collectie en ontvangst van publiek. Museum-professionals zijn de vrijwilligers doorgaans niet, maar met hun veelkleurige ervaring vanuit andere maatschappelijke terreinen, interesse in het museumbedrijf en grote inzet weten ze het museum te doen reilen en zeilen. Voor specifieke museum-expertise kan men terecht bij de directeur of bij experts die worden ingehuurd. Het museum biedt vrijwilligers mogelijkheden om hun museale kennis en vaardigheden te verdiepen en vergroten.

Het feit dat het museum succes oogst als museumorganisatie en als bezitter van enkele pareltjes uit de nationale kunstgeschiedenis vormt een enorme drijfveer.

Stadsmuseum Rhenen Beleidsplan 2026-2029

8

Verrassend, slim, warm en ondernemend zijn de kernwaarden waar vanuit Stadsmuseum Rhenen denkt en handelt. ‘verrassend’ vanwege de geboden inhoud, collectie, locatie en programmering; ‘slim’ in omgaan met geld, kansen en netwerken, menselijk potentieel (organisatie); ‘warm’ als het gaat om persoonlijke aandacht in de omgang met mensen (gastvrijheid); ‘ondernemend’ bij het actief verzilveren van kansen, met kennis van (museale) zaken, open vizier, uit op resultaat (klantenpanel, publieksonderzoek, statistieken). Musea zijn, naast beheerders van historisch en cultureel erfgoed, steeds vaker podia van ontmoeting. Ze staan midden in de samenleving en vormen een toevoeging aan het culturele palet van de gemeenschap. Het is daarom niet verrassend dat regionale musea in het algemeen steeds meer aandacht en waardering van het publiek en van lokale overheden krijgen. Stadsmusea staan dicht bij de eigen omgeving. De corona-periode (2020-2022) stimuleerde tot het herontdekken van de kracht en betekenis van de eigen omgeving. Daarvan profiteert het Stadsmuseum Rhenen. Kleinschaligheid en menselijke maat krijgen ook publieke waardering. Woorden als: toegankelijk, laagdrempelig, sympathiek omschrijven de insteek van het museum. Inmiddels is meer dan de helft van de volwassen Nederlanders ouder dan 50 jaar.

Deze helft is bezig met het begrip ‘betekenis’, en hechten waarde aan ‘ontspanning met inhoud’. Ouderen zijn ondernemend. Velen hebben bovendien heel wat vrije tijd en voldoende middelen. Het Stadsmuseum Rhenen richt zich op: Inwoners van Rhenen, Elst, Achterberg en de regio (gebied Amerongen, Wageningen, Veenendaal, Betuwe) Toeristen uit heel Nederland die willen kennismaken met het charmante stadje Rhenen, omdat ze houden van natuur, geschiedenis of cultuur, wandelen en fietsen Herdenkingstoeristen die o.a. voor het Militair Ereveld (Slag om de Grebbeberg) komen In het bijzonder op (lokale) scholieren van basis- en voortgezet onderwijs en mensen voor wie fysiek of mentaal museumbezoek niet vanzelfsprekend is Stadsmuseum Rhenen wil met zijn inrichting, projecten en programma een breed publiek interesseren voor en bewust maken van de (cultuur)geschiedenis en het erfgoed van Rhenen. Door de acquisitie van spraakmakende kunstwerken van 17e-eeuwse meesters (Van Goyen, Van Croos en De Vos) en tentoonstellingen rond 19e/20ste-eeuwse ‘en plein-air’ schilders en archeologie (‘Gouden vrouwen’ in 2024) heeft het museum aansluiting gevonden bij de nationale kunsthistorie en tentoonstellingsagenda. Het museum ambieert hoge kwaliteit in het regionale speelveld. Daarmee kan en moet het Stadsmuseum Rhenen zich onderscheiden.

Stadsmuseum Rhenen Beleidsplan 2026-2029

9

3. BELEID OP HOOFDLIJNEN 3A. KEUZES VOOR DE VASTE PRESENTATIE In de eerste jaren van het bestaan van Stadsmuseum Rhenen is het verhaal van Rhenen uitgewerkt in een vaste presentatie rondom ‘Rhenen: Schatten, Strijd en Schoonheid’ met sleutelobjecten uit de eigen collectie en passende langdurige bruiklenen. Daarin wordt het verhaal van Rhenen verteld vanaf de prehistorie tot het heden. Rhenen ligt op een bijzondere locatie in het landschap tegen de achtergrond van de Utrechtse Heuvelrug, op een stuwwal uit de voorlaatste ijstijd, langs de Rijn en op een kruising van wegen op de grens van Utrecht en Gelderland. Rhenen heeft een geschiedenis van tienduizend jaren bewoning en dat mag gezien, getoond en geweten worden. De vaste presentatie koppelt de ontwikkeling van Rhenen aan dit omliggende landschap van heuvelrug en rivier. Alles wordt gepresenteerd met het ‘Rhenen-haakje’: lokale geschiedenis wordt verbonden aan nationale en internationale gebeurtenissen. Dit creëert context en betrokkenheid, zowel voor inwoners als toeristen. De presentatie is dynamisch, interactief en educatief, gericht op een breed publiek, met ruimte voor verbetering en uitbreiding van de collectie met historische objecten.

Een voorbeeld van deze aanpak is de uitwerking van het thema schoonheid in de vaste tentoonstelling ‘Rhenen, lieveling van schilders’, over de aantrekkingskracht van Rhenen op Nederlandse landschapschilders vanaf de 17de eeuw. Een dergelijke expositie, waarin de in 2022 via lokale en nationale fondsen verworven kunstwerk van Jan van Goyen uit 1649 een centrale plaats inneemt, laat zien hoe kunstenaars het landschap verbeelden, en draagt bij aan het beeld van Rhenen als culturele bestemming. Door kunstwerken uit eigen bezit te tonen, aangevuld met objecten uit gerenommeerde musea en particuliere collecties, wordt zowel de inhoud als de uitstraling versterkt. Hiervoor is gesteld dat alles in de regel hangt aan het ‘haakje Rhenen’. Het is een bewuste keuze om te gaan experimenteren met landelijke publiekstrekkers die mogelijk slechts een dun lijntje hebben naar Rhenen. Vanuit de gedachte dat dit leidt tot meer bezoekers en dat deze bezoekers van elders, eenmaal binnen, door de vaste collectie als vanzelf het Rhenense verhaal meekrijgen. De komende jaren zal de verhaallijn van het Stadsmuseum Rhenen ‘Schatten, Strijd en Schoonheid’ blijven. De vaste presentaties, vormgegeven via de historische verhaallijn van prehistorie tot nu en schilderijententoonstelling rondom de Jan van Goyen, zullen in grote lijnen worden gehandhaafd.

Experimenten met landelijke publiekstrekkers worden niet geschuwd.

Stadsmuseum Rhenen Beleidsplan 2026-2029

10

Twee nieuwe accenten dienen zich aan. Dat Rhenen een van de toplocaties van de nationale archeologie is, daarvan was veel publiek zich nog niet bewust. Bezoekers wachtte en wacht een opwindende kennismaking met het erfgoed, en kunnen ook buiten het museum op pad in Rhenen om de locaties te bekijken. In samenwerking met het Rijks Museum voor Oudheden in Leiden is in 2024 een grote tentoonstelling georganiseerd rondom de Frankische grafgiften (400700 AD), die in 1951 in Rhenen bovengronds zijn gekomen (Gouden Vrouwen). Hiermee heeft het Stadsmuseum Rhenen zich landelijk geprofileerd, ook binnen de archeologie. Deze archeologische tentoonstelling was onderdeel van het project ‘Onder ons’ van het Rijksmuseum voor Oudheden, dat genereus werd gesponsord door de Vrienden-Loterij. Via dit project zijn er nieuwe netwerken ontstaan van een tiental Nederlandse Musea, die iets over de archeologie te melden hebben. Het grote succes van de tentoonstelling ‘Gouden Vrouwen’ heeft ertoe geleid dat er vanuit Stadsmuseum Rhenen een toenemende aandacht kan komen voor archeologische vondsten in en om Rhenen. Gebleken is hoezeer de archeologische vondsten tot de verbeelding spreken. En ook hoezeer Rhenen landelijk recht van spreken heeft als het om archeologische vondsten gaat: de vondsten uit Rhenen behoren tot de topstukken van het Nederlands archeologische erfgoed.

Door de tentoonstelling ‘Gouden Vrouwen’ zijn de contacten met het Rijksmuseum van Oudheden opgebouwd en is vertrouwen gewekt in de draagkracht van het museum. Deze goede contacten kunnen ertoe bijdragen langdurige bruiklenen van de Merovingische voorwerpen te verkrijgen. Daarbij komt dat een deel van het museumgebouw uitgesproken kansen biedt voor het inrichten van een archeologische tentoonstelling. De Middeleeuwse kelders zijn nu in gebruik als werkplaats en opslag; die kelders verdienen een betere bestemming. Als voor de werkplaats en opslag een geschikt alternatief wordt gevonden ligt een herinrichting van de kelders in de rede. Hoogst aantrekkelijk zijn de potentiële mogelijkheden die de kelders/gewelven kunnen bieden. Elders is de transformatie van dit type kelders naar publieksruimtes succesvol, denk aan het Streekmuseum Doesburg en DomUnder in Utrecht. Voor de doorontwikkeling van het museum zou een dergelijke investering zeer welkom zijn en zicht bieden op meer bezoekers en andersoortige exposities. De publiekswaarde wil het museum vergroten en de aantrekkelijkheid met innovatie verrijken. Onderzocht gaat worden hoe en onder welke voorwaarden de kelders bij de tentoonstellingsruimte kunnen worden betrokken. Getracht zal worden een deel van de Rhenense objecten bij het Rijksmuseum voor Oudheden in Leiden in permanente bruikleen te verwerven.

Hiervoor zal een doortimmerd projectplan moeten worden gemaakt, waarbij de archeologische objecten goed in kaart gebracht zijn. Een tweede nieuwe invalshoek biedt kansen om de huidige bevolking van Rhenen en omgeving meer te betrekken bij de geschiedenis van Rhenen. De huidige exposities en activiteiten van het museum richten zich veelal op het verdere verleden. Met de tentoonstelling ‘Op de Vlucht’ is het meer recente verleden in beeld gebracht. Daarbij is gebleken dat dit een grotere betrokkenheid van de lokale bevolking uitlokt en een nieuw publiek trekt. Hier ligt een kans: een keuze om vaker de meer contemporaine

Stadsmuseum Rhenen Beleidsplan 2026-2029

11

geschiedenis te vertalen naar exposities en wel door de huidige bewoners input te laten leveren. Dan snijdt het mes aan twee kanten: tot de verbeelding sprekende exposities voor velen, mede tot stand gebracht door lokaal deskundige en betrokken mensen die door hun inzet het draagvlak voor en de betekenis van het museum vergroten. Deze ontwikkeling wordt voorlopig als volgt vertaald. Er zal meer aandacht worden geschonken aan de 19e/20ste-eeuwse ontwikkeling van Rhenen, zoals bijvoorbeeld tabaksteelt, industrialisatie als de steen-, fiets- en tapijtfabrieken, de Rijn als transportader, wederopbouw, toerisme en recreatie, gezondheidszorg.

3B. AMBITIES VOOR FYSIEKE HERINRICHTING Stadsmuseum Rhenen is sinds de oprichting gevestigd in het voormalige oude raadhuis en de idyllisch gelegen oude binnenstad aan de voet van de monumentale Cunerakerk. De inrichting van het pand is overwegend authentiek en voor de start door de verhuurder/eigenaar, de gemeente Rhenen, geschikt gemaakt voor de museale functies. Daarnaast is er ruimte voor een museumcafé en een gelegenheid voor het sluiten van huwelijken en andere ontvangsten. In combinatie met het VVV-steunpunt bij elkaar een mooi palet. Sinds 2018 hebben de bestaande inrichting en de beschikbare ruimtes hun geschiktheid zeker bewezen en tegelijkertijd is er nu een fase aangebroken om die ook kritisch te bezien. Enerzijds zijn er robuuste, vooral fysieke beperkingen. Anderzijds bieden de gegeven omstandigheden verrassende perspectieven om aantrekkelijke en deels noodzakelijke investeringen te doen. In goede samenwerking met een externe partij is door deze belangeloos een eerste architectonische verkenning (een zogenaamd ambitiedocument) gedaan voor een fysieke herinrichting van het museum. Die voorziet onder meer in een uitbreiding van de expositieruimte in de kelder. De verkenning legt ook de vinger op een (te) beperkte doorgang op de bij de entree/toegang tot de publieksbalie en pleit voor een meer praktische toegankelijkheid, ook voor minder validen.

Hetzelfde doet zich voor bij de keukenvoorziening die onvoldoende is toegerust op horeca-achtige activiteiten. Samen met de eigenaar van het pand, de gemeente Rhenen, wil het Stadsmuseum Rhenen dit plan verder uitwerken. Voor de (co)financiering is het gesprek geopend met een extern fonds dat een goede traditie heeft met het leveren van bijdragen voor dit soort projecten. Voor tijdelijke exposities is er officieel slechts één tentoonstellingszaal (ca. 40 m2) beschikbaar. Daarnaast wordt creatief gebruik gemaakt van de Trouwzaal en het Museumcafé. Voor de tentoonstelling ‘Gouden vrouwen’ is zelfs de gehele bovenverdieping ontruimd. Het bestuur beraadt zich over de opgaven om de gewenste fysieke transities verder uit te werken. Aan de hand van een architectonische verkenning kan het gesprek worden geopend met ten eerste de verhuurder/eigenaar van het pand, gemeente Rhenen en externe financiers die bereid zijn om te participeren. Op basis van de eerste verkenningen zijn er positieve indrukken bij externe financiers.

Stadsmuseum Rhenen Beleidsplan 2026-2029

12

Het bestuur zal goed oog moeten houden op datgene dat op korte termijn realistisch blijkt en ervoor moeten zorgen dat latere meer ingrijpende maatregelen niet worden belemmerd. Daartegenover zal een alomvattend en mogelijk veel doorlooptijd vergend herinrichtingsplan een museaal gebruik van de kelder niet in de weg mogen zitten als een dergelijk gebruik op kortere termijn mogelijk zou blijken. Een weloverwogen planning is geboden. Het bestuur wil in de periode van het nieuwe beleidsplan vaart maken met het uitwerken van de ambities voor een algehele fysieke herinrichting. Daarbij zal ook worden gekeken naar een betere ruimte voor tijdelijke tentoonstellingen. Overleggen met en het inschakelen van belangeloze externe deskundigen wordt onderdeel van de aanpak.

3C. BEZOEKERSAANTALLEN Het jaar 2019 was met 2860 betalende museumbezoekers een mooi eerste jaar, mede dankzij de acceptatie van de Museumkaart. Er was goede hoop op een kleine 4000 betalende museumbezoekers in 2020. In dat jaar en in 2021 gooide de coronapandemie echter roet in het eten. Het toerisme viel grotendeels stil: de VVV kreeg weinig aanloop. Horeca in huis stond onder druk en moest sluiten. Vanaf 2022 werd de groeiende lijn weer opgepakt, met name door de publiciteit voorafgaand aan en volgend op de aanschaf van het ‘Gezicht op Rhenen’ door Jan van Goyen. Het jaar 2024 was een topjaar door de zeer aansprekende expositie ‘Gouden Vrouwen’. Deze ‘topper’ stuwde de bezoekersaantallen op tot grote hoogte. Een reguliere programmering zal een dergelijk aantal niet kunnen bewerkstelligen. In het convenant met de gemeente zijn de prestaties ten aanzien van de bezoekersaantallen vastgelegd. Het jaar 2019 is het eerste volledige jaar voor het Stadsmuseum en geldt daarmee als basis voor een veronderstelde groei van 5 % per jaar. In de tabel op de volgende pagina is ook voor de coronajaren de 5% groei gerekend. Uit de tabel blijkt dat de bezoekersaantallen uit het convenant - met uitzondering van de twee coronajaren 2020 en 2021 - zijn gerealiseerd, met als uitschieter 2024.

In de komende vier jaren mag een zekere autonome groei verondersteld worden door de toename van het aantal ouderen die een belangrijk deel van de bezoekers uitmaken. Daarnaast zullen de ambities van het museum voor de reguliere programmering van tentoonstellingen de bezoekersaantallen kunnen doen groeien. Daarom wordt gekozen voor een voortgezette groei van de bezoekersaantallen met 5%. Het Stadsmuseum zet in op een voortgezette groei van 5% per jaar in het nieuwe convenant met de gemeente. Dit betekent 4.024 in 2026, 4.225 in 2027, 4.436 in 2028 en 4.658 bezoekers in 2029. 2019

2020

2021

2022

2023

2024

Bezoekersaantallen

4.820

3.089

2.645

5.048

5.839

11.754

Convenant

2.860

3.003

3.153

3.310

3.476

3.650

Stadsmuseum Rhenen Beleidsplan 2026-2029

2025

2026

3.832

4.024

13

3D. TENTOONSTELLINGEN 2018-2025 Naast de vaste tentoonstelling zijn sinds de oprichting een groot aantal (ca. 20) tijdelijke tentoonstellingen georganiseerd, alle met een ‘haakje’ Rhenen. Het convenant met de gemeente spreekt van minimaal twee wisseltentoonstellingen per jaar, hetgeen over de gehele periode genomen is gerealiseerd. De belangrijkste tijdelijke exposities staan hieronder op een rij. Het Stadsmuseum Rhenen is trots op het geheel aan exposities uit de afgelopen periode. Tentoonstellingen 2018-2025 7-09-2018 tot 15-01-2019 13-07 t/m 5-10-2019

Rhenen op de Kaart, de kaartencollectie van Henk Deys Rembrandt tekent Rhenen

06-2019

Dirk Jansen, een tweelingschilderij

9-07 t/m 3-10-2020

Veertien opmerkelijke vrouwen van Rhenen Jong en Bevrijd in WO II, Oorlog in de provincie: de Utrechtse 50 foto’s

28-10-2020 tot 16-10-2021

Het Raadsel van de Rijnpoort

13-11-2021 tot 12-2022

Jan van Goyen, Gezicht op Rhenen (1649)

1-04 tot medio 06-2021

Coronamonsters

14-05-2022 tot-25-02-2023

Han Knaap, bohemien op zoek naar perfectie

9-6 t/m 30-9-2023 17-10-2023 t/m 15-2-2024

Rhenen, Cunera’s pelgrimsstad Naar buiten, Zandleven & tijdgenoten (1880 -1960)

9-4- t/m 7-12-2024

Gouden Vrouwen, Frankische schatten thuisgebracht

18-04-2025 t/m 30-12-2025

Op de Vlucht, Rhenen: Strijdtoneel én toevluchtsoord

Stadsmuseum Rhenen Beleidsplan 2026-2029

14

3E. TENTOONSTELLINGEN 2026-2029 Stadsmuseum Rhenen wil zich graag blijven onderscheiden met spraakmakende tentoonstellingen, met nieuwe inzichten en verrassende objecten. Ze zijn mede het resultaat van intensieve samenwerking met de bijvoorbeeld de lokale historische vereniging (HVOR), of de Stichting Slag om de Grebbeberg, en bovenregionale en landelijke historische kennisinstituten, zoals het RKD (Nationaal Instituut voor Kunstgeschiedenis), universiteiten, de Rijksdienst Cultureel Erfgoed, maar ook nationale media. Nieuwe exposities worden altijd breed in de publiciteit gezet en de pers wordt proactief benaderd. De tentoonstellingen zijn vaak van een randprogramma voorzien. De inpandigheid van de VVV vergroot de toeristische potentie van het Stadsmuseum Rhenen. De inzet is om in de komende beleidsperiode 2026-2029 een tentoonstellingsfrequentie van een grote en een kleine tentoonstelling per jaar aan te houden. Die kleine tentoonstellingen kunnen ook de vorm aannemen van satelliettentoonstellingen vanuit van het Stadsmuseum Rhenen op locatie, in openbare gebouwen (bijv. Huis van de Gemeente, Bestegoed in Elst) als handreiking naar het publiek. Het Stadsmuseum wil nog meer inspelen op de actualiteit in en rond Rhenen zodat maatschappelijke thema’s zichtbaarder worden (zoals met de tentoonstelling ‘Op de Vlucht’, 2025).

Het denken over de exposities over de contemporaine geschiedenis is een opgave die het museum zich stelt, en waar met Óp de Vlucht voor het eerst invulling aan is gegeven. Dat sluit prima aan bij de uitvoeringspraktijk waarin het inspelen op kansen en het tijdig onderkennen van mogelijkheden gangbaar zijn. Het schilderij ‘Gezicht op Rhenen’ van Jan van Goyen werd aan het Stadsmuseum Rhenen ‘uit het niets’ spontaan aangeboden. De expositie ‘Gouden Vrouwen’ volgde op een initiatief van het Rijksmuseum voor Oudheden. Beide keren is er adequaat en met daadkracht gereageerd! Succes is niet uitgebleven. Het Stadsmuseum Rhenen wil de komende beleidsperiode 2026-2029 met regelmaat tentoonstellingen organiseren. Het streven is elk jaar minstens een grote en een kleine expositie te programmeren met afwisselend accenten op de historische, geografische of culturele geschiedenis van Rhenen of op de (schilder)kunst met een verbinding met Rhenen.

I LOVE RHENEN Stadsmuseum Rhenen Beleidsplan 2026-2029

Stadsmuseum Rhenen: 5% groei in bezoekersaantallen per jaar 15

In 2026 is een smartphonefototentoonstelling (I LOVE RHENEN) voorzien en een expositie van werk van Henk Helmantel. Voor de jaren daarop zijn tentoonstellingen in ontwikkeling over historische thema’s in relatie tot maatschappelijke ontwikkelingen. Ook zullen in deze beleidsperiode voorbereidingen worden getroffen voor een grote overzichtstentoonstelling over Elisabeth van de Palts en haar verzameling kunst van Oude Meesters in het Zomerpaleis, dat in 2030 vierhonderd jaar geleden in Rhenen gereed kwam.

3F. SAMENWERKING & LOKALE INBEDDING Stadsmuseum Rhenen wil mensen vertrouwd maken met het erfgoed van hun stad en hen laten voelen dat zij daar zelf deel van uitmaken. Daarom neemt het museum deel aan lokale, regionale én landelijke initiatieven, zoals Open Monumentendag, de Maand van de Geschiedenis, Provinciale Archeologiedagen, etc. Door samen te werken met uiteenlopende partners – ook buiten de culturele sector – bereikt het museum een breed publiek. Voorbeelden zijn de Cuneradag, kunsttaxaties, inburgeringsdagen, deelname aan de Kunstroute Rhenen en de verkiezing van de Kunstenaar van het Jaar. Het museum ontwikkelt educatieve programma’s voor basisscholen, in samenwerking met cultuurcoördinatoren en de werkgroep PEER. Leerlingen bezoeken het museum minimaal twee keer tijdens hun schooltijd. Rondleidingen worden verzorgd voor uiteenlopende doelgroepen, zoals de Stichting de Greb en het Cuneragilde. Het Stadsmuseum Rhenen heeft de wil om de samenwerking met uiteenlopende organisaties te intensiveren. Zo zullen andere kleine stadsmusea voor vergelijkbare uitdagingen staan en kan uitwisseling van kennis en ervaringen vruchtbaar zijn. Het initiëren van een kring van musea uit de regio staat op de agenda. Daar hoort zeker ook het nabijgelegen Fort Buursteeg bij evenals het kleine museum bij het ereveld op de Grebbeberg. Gezamenlijke PR is een te overwegen optie.

Een andere voor de hand liggende partner is Ouwehands Dierenpark: de grootste publiekstrekker in Rhenen, en ook een partner met een rijke historie. De binding met de stad kan op verschillende wijze een impuls krijgen. Zo zou het wenselijk zijn als nieuwe inwoners van Rhenen een toegangsbewijs voor het museum krijgen aangereikt. Te denken valt ook aan nieuwe huurders van de lokale woningstichting. Nieuwe Nederlanders kunnen actief benaderd worden en wellicht ook betrokken worden bij de invulling van tentoonstellingen en activiteiten. Zo zijn in de tentoonstelling ‘Op de Vlucht’ (2024) de vluchtverhalen van oudere Rhenenaren verbonden met ervaringen van kinderen met een vluchtgeschiedenis. Om inwoners meer direct te betrekken kan een uitvraag worden georganiseerd naar artefacten en verhalen die door de inwoners als museumwaardig worden gezien. Ook een fotocompetitie met op enigerlei wijze Rhenen als onderwerp kan zorgen voor een grotere betrokkenheid bij het museum.

Stadsmuseum Rhenen Beleidsplan 2026-2029

16

In het Stadsmuseum Rhenen worden regelmatig rondleidingen verzorgd door daartoe opgeleide vrijwilligers. Daarnaast organiseert het museum ontvangsten met inhoudelijke programma’s voor cultuur-, erfgoed- en landschapsorganisaties. Om mensen ook buiten de muren van het museum te betrekken, ontwikkelde het museum tijdens de coronapandemie ‘stadsommetjes’ door Rhenen. Deze wandelingen brengen mensen letterlijk in contact met het erfgoed van de stad en leiden uiteindelijk naar de museumcollectie. Zo groeit de betrokkenheid van bewoners bij de geschiedenis van Rhenen op een toegankelijke en uitnodigende manier. In de komende beleidsperiode zullen eerdergenoemde activiteiten worden voortgezet, en zal ook ingespeeld worden op actualiteiten en ontwikkelingen. Zo wil het Stadsmuseum Rhenen maatschappelijk relevant blijven. Daarnaast wil het Stadsmuseum een nadere afstemming bereiken met andere organisaties, die zich richten op de gebeurtenissen rondom WO II. Het betrekken van het publiek bij het Stadsmuseum Rhenen kan ook invulling krijgen door het inrichten van een sponsorprogramma. De daartoe noodzakelijke investering in tijd en geld is het overwegen waard. Het Stadsmuseum Rhenen zal een sponsorprogramma nadrukkelijk overwegen.

3G. EDUCATIE Een belangrijk aspect van het Stadsmuseum Rhenen is educatie, het ‘Verhaal van Rhenen’ brengen naar de bezoekers, jong en oud, vanuit Rhenen of van elders, met meer of minder historische bagage. De vaste presentatie omvat de lange geschiedenis van Rhenen, van de prehistorie tot het heden, met als thema’s ‘Schatten, Strijd en Schoonheid’. De vaste presentatie is overzichtelijk, niet overdadig, en toegankelijk door kernachtige bijschriften en audiovisuele ondersteuning (audiotour). Daarnaast is er een vaste opstelling van schilderkunst, die de Stad Rhenen als onderwerp heeft, met schilderijen van internationale meesters, als Jan van Goyen en schilders die Rhenen als woonplaats hadden (Hart Nibbrig). Voor het basisonderwijs is een erfgoed-programma ontwikkeld in samenwerking met de werkgroep PEER (Project Erfgoed Educatie Rhenen), dat door alle klassen op lagere scholen kan worden gebruikt. Een bezoek aan het Stadsmuseum Rhenen is daar onderdeel van en sluit aan bij het curriculum en de objecten in het museum. Een en ander komt tot stand via samenwerking met cultuurcoördinatoren/docenten van desbetreffende scholen en de cultuurcoach (Cultuurplatform) van Rhenen. Bezoek van het basisonderwijs in kleine groepen wordt gestimuleerd. Een jaarlijkse Rhenense scholendag (in het kader van Open Monumentendag) maakt Rhenen én Stadsmuseum Rhenen één dag tot kinderdomein.

Voor mensen met een fysieke of mentale beperking worden er een aangepaste programma’s gemaakt. Het bestuur overweegt om de portefeuille educatie bij een bestuurslid te gaan beleggen.

Stadsmuseum Rhenen Beleidsplan 2026-2029

17

We willen daarnaast dat de vaste presentatie dynamischer wordt, meer interactief. Dit om de aandacht vast te houden van het publiek. Ervaringen en reacties van bezoekers worden benut. Goede educatieve methoden, een eigentijdse presentatie, en gebruik maken van digitale en interactieve technieken zijn voorwaarden voor succes, zeker voor jongeren. Ook rondleidingen voor groepen zijn een vast onderdeel van het educatieprogramma van Stadsmuseum Rhenen. Vrijwilligers van het museum zijn opgeleid om dit te verzorgen. Het Stadsmuseum participeert graag in educatieve projecten van andere erfgoeden cultuurorganisaties (Stichting de Greb, Cuneragilde, Bezoekerscentrum Militair Ereveld, Cunerakerk, Stichting PEER). Samenwerking met het Cultuurplatform zal worden geïntensiveerd.

3H. RHENEN ALS ‘BUITENMUSEUM’ Stadsmuseum Rhenen wil een centrale rol spelen in de ontwikkeling van een ‘Buitenmuseum’, waarmee de historische stad en het omliggende landschap beter beleefbaar worden gemaakt. Rhenen heeft veel monumenten van de prehistorie (Keltische grafheuvels), vroege Middeleeuwen (Merovingisch grafvelden, Walburcht), late Middeleeuwen (oude stadskern, Cunerakerk) tot sporen van de Tweede Wereldoorlog. Belangrijk aspect is het zichtbaar maken van deze monumenten in de openbare ruimte. Daarnaast kan het thema ‘Rhenen, lieveling van schilders’ versterkt worden met wandelen fietsroutes. In de afgelopen periode is er weinig aandacht geweest voor dit onderwerp. Het museum ziet echter volop kansen en mogelijkheden om via een ‘Buitenmuseum’ het verleden en beleving samen te brengen. Het Stadsmuseum Rhenen wil zo bijdragen aan het cultuurtoerisme en versterking van het historische profiel van Rhenen. Zo kan bijvoorbeeld de aanleg van de nieuwe passantenhaven aanleiding zijn dit buitengebied ook historisch nader te duiden en tevens de weg naar het Stadsmuseum aan te geven. Het Stadsmuseum Rhenen wil een impuls geven aan de ontwikkeling van een Buitenmuseum.

Stadsmuseum Rhenen Beleidsplan 2026-2029

18

3I. VVV Rhenen – stad, natuur en gastronomie - is in 2025 veel meer beleefbaar geworden voor inwoner én toerist. Dit als resultaat van de toeristische beleidsvisie van de gemeente Rhenen. Bewegwijzering, promotionele en educatieve programma’s hebben hun beslag gekregen. VVV Rhenen zet in de periode 2025-2029 volop in op Rhenen-promotie, productontwikkeling, en aanbod van arrangementen met derden. Het Stadsmuseum Rhenen werkt hierbij samen met het Cuneragilde, de Cunerakerk, Stichting De Greb, de Blauwe Bever, de Binnenmolen, Klassiek aan de Rijn, de Gedachteniskerk en overige ondernemers. Het boeken van arrangementen kan op lange termijn een verdienmodel worden voor de VVV. Probleem hierbij is de financiering van de investering die noodzakelijk is om dit verdienmodel echt op te zetten. De subsidiëring van het VVV bedraagt iets meer dan 3.000 euro per jaar, terwijl de gemeente Rhenen zo’n 20.000 euro aan het Regionaal Bureau voor Toerisme (RBT) Heuvelrug en Vallei betaalt. De aandacht van het RBT voor de ‘uithoek Rhenen’ is echter beperkt: de VVV-Rhenen in het Stadsmuseum is hiervoor juist bij uitstek gepositioneerd. Hierdoor is het VVV op dit moment: een informatiepunt, een gezicht voor iedereen die toeristische tips wil; aanbieder van allerlei folders, fiets- en wandelroutes, kaarten, tips.

De kaarten zijn van beperkte waarde omdat het RBT het Gelderse deel van de omgeving Rhenen volledig buiten beschouwing laat; boekkantoor voor groepsprogramma’s voor het Cuneragilde en Stichting De Greb. Koppelingen met een museumbezoek worden hierbij gestimuleerd; boekkantoor van erfgoedonderwijs-programma’s in Rhenen. Het VVV ontvangt hiervoor donaties, provisies en entreegelden voor de programma’s binnen het museum. Voor de toekomst zal bij het RBT bepleit worden dat meer aandacht wordt besteed aan de regio Rhenen die ook deels buiten de provincie Utrecht ligt. Ook wordt gestreefd naar het verkrijgen van een (eenmalige) gemeentelijke bijdrage om Rhenen meer op de kaart te zetten en in samenwerking met organisaties en bedrijven mooie arrangementen op te zetten. Er liggen kansen voor de boekingen van Rhenen-arrangementen. Met de introductie van het digitale aanmeld/bestelsysteem voor activiteiten is de VVV in staat om verschillende programma’s aan te bieden en ook eenvoudig af te handelen.

Ter overweging: Museumbezoek in combinatie met beklimming Cuneratoren Bezoek Ouwehands Dierenpark in combinatie met beklimming Cuneratoren Bezoek Ouwehands Dierenpark in combinatie met bezoek Ereveld Grebbeberg en lunch bij van Toor of bij Moeke of bij de Koning van Denemarken of in de museumtuin Bezoek museum in combinatie met lunch of borrel voor groepen Het is wenselijk om dergelijke programma’s te ontwikkelen en deze via de site www.visitrhenen.com aan te bieden. Het VVV zou een actieve rol kunnen spelen in de centrale redactie van deze site in ruil voor een financiële bijdrage. Ook is het denkbaar deze activiteiten via de site van RBT Vallei en Heuvelrug te promoten. De samenwerking met toeristische partners in Gelderland zal actief worden opgepakt.

Stadsmuseum Rhenen Beleidsplan 2026-2029

19

3J. ONTVANGSTEN In ons sfeervolle monument is er plek voor debatavonden, vergaderingen, lunches en diners voor groepen. Combinatie met museumbezoek wordt gestimuleerd. Voor vergaderingen en gezamenlijke activiteiten is het museum graag de thuisbasis voor de HVOR. De daghoreca in het Museumcafé en de museumtuin blijven vooral service aan het publiek. Wandelaars, fietsers, passanten en omwonenden zijn welkom. Fiets- en wandelknooppunten moeten hen spontaan langs de deur gaan leiden. Op zonnige dagen zou het mooiste terras in het centrum van Rhenen, de museumtuin, meer aandacht verdienen. Gezocht wordt naar het vinden van het juiste evenwicht tussen inzet van enthousiaste vrijwilligers en het volume aan activiteiten dat kan worden geboden. Aangeklede borrels op het terras op de zaterdagmiddag zouden de Rhenense horecagasten enthousiast kunnen maken. Voor het organiseren van activiteiten in het museumcafé en op het terras zijn vrijwilligers nodig. Het is ook zwaar werk, terwijl de vrijwilligers gemiddeld boven de 65 jaar oud zijn. Desalniettemin zijn er enkele vrijwilligers die het heel leuk vinden om in de horeca werkzaam te zijn. Het valt te overwegen of er misschien jongere Rhenenaren beschikbaar zijn om bijv. eens per maand in het weekend de horeca te verzorgen in het museum en dan ook gestimuleerd wordt er iets extra leuks van te maken om zo meerdere mensen aan te trekken.

Het Stadsmuseum Rhenen verdient als trouwlocatie een nog grotere naamsbekendheid, en hoort in de top 3 van de 10 trouwlocaties in Rhenen. In 2024 waren er 7 huwelijken, het streven is een verdubbeling in 2029. Vrijwilligers zijn graag bereid om trouwerijen te faciliteren. Het museum zal zich moeten richten op de organisatie van een sfeervolle plechtigheid met een gastvrije ontvangst en korte nazit, en vervolgens zullen de gasten bij een meer op grootschalige horeca ingericht bedrijf hun festiviteiten kunnen voortzetten. De horecaondernemingen zitten zelf in veel gevallen niet op deze formele plechtigheden te wachten, dus is het streven naar een juiste samenwerking waar de horeca en het museum elkaar kunnen versterken. Het museumcafé en de tuin zouden ook een hele goede functie kunnen hebben bij de organisatie van condoleance bijeenkomsten voor en na afloop van uitvaarten. Het museumcafé en de trouwzaal zijn mooie ruimtes om tot rust te komen en met een consumptie na te praten. De moeilijkheid daarbij is dat dergelijke bijeenkomsten op zeer korte termijn georganiseerd moeten worden en er vrijwilligers nodig zijn. Het is goed om samen met vrijwilligers en een begrafenisondernemer/cateraar te verkennen wat er hier mogelijk is. Voor culturele activiteiten kan het museum in Rhenen het middelpunt zijn.

Een lager tarief voor verhuur aan Rhenense culturele instellingen zal worden overwogen. De marges zullen voor het museum steeds belangrijker worden. Het is van belang de marges en de omzet te vergroten met behoud van gastvrijheid. Het zou enorm helpen als in samenwerking met de PKN faciliteiten zouden kunnen worden ontwikkeld in de Oude Brandweerkazerne waar vandaan meer arrangementen kunnen worden aangeboden.

Stadsmuseum Rhenen Beleidsplan 2026-2029

20

Om de horeca-activiteiten voort te zetten zijn er personen nodig die een diploma sociale hygiëne hebben. De komende jaren zal worden bekeken of er meer personen bereid zijn dit diploma te behalen en de andere vrijwilligers vervolgens scherp houden om aan alle eisen te voldoen. Voor de ontvangsten in het museum zijn hierboven diverse acties opgesomd die meestal het oogmerk hebben het financiële resultaat te verbeteren. Cultureel ondernemerschap komt bij de exploitatie van het museum ook tot uitdrukking door een sfeervolle, kleinschalige, aantrekkelijke horecavoorziening. De inrichting van het museum-café zou daarbij met meer comfortabele tafels en stoelen een uitnodigender karakter kunnen krijgen. Budget moet daarvoor nog gevonden worden.

Stadsmuseum Rhenen Beleidsplan 2026-2029

21

4. COLLECTIEPLAN 4A. GESCHIEDENIS VAN DE COLLECTIE Objecten van de Rhenense geschiedenis worden al sinds 1907 verzameld, aanvankelijk door de Historische Vereniging Oudheidkamer Rhenen en Omstreken. Na de Tweede Wereldoorlog werden deze objecten ingebracht in een door de gemeente Rhenen opgericht en bestuurd museum De Brakken en nog later in Het Rondeel, de voormalige brandweerkazerne naast het huidige museum. Sinds 2018 is het Stadsmuseum Rhenen gevestigd in het oude, middeleeuwse raadhuis van de gemeente. In 2020 was het 110 jaar geleden dat het roerend erfgoed van Rhenen door de Vereniging Oudheidkamer Rhenen en Omstreken zichtbaar werd gemaakt voor het publiek. Vanaf 1910 exploiteerde deze vereniging een Oudheidkamer. De verzameling groeide door giften, erfenissen, opgravingen, afbraak van woningen en aankopen. Gevoelige verliezen waren er door gevechten en plunderingen in Rhenen tijdens de Tweede Wereldoorlog. De Vereniging beheerde ook diverse bruiklenen. De collectie van de Oudheidkamer was deels bezit van de vereniging en deels eigendom van de gemeente. Een commissie die bestond uit vertegenwoordigers van de gemeente en de vereniging kreeg de taak deze verzameling te beheren. Dit duurde tot 1971, het jaar waarin een conservator werd aangesteld door de gemeente Rhenen. Vanaf 1984 berust het juridisch eigendom van de gehele collectie bij de gemeente Rhenen.

De Oudheidkamer ging op in het gemeentelijk Museum ‘Het Rondeel’, dat in 1971 startte in een brandweerkazerne uit de tijd van de Wederopbouw. IN 2018 vond de verzelfstandiging van het Rondeel tot Stadsmuseum Rhenen plaats. De Stichting Het Oude Raadhuis Rhenen kreeg de collectie van de gemeente Rhenen in langdurige bruikleen. Bij de verzelfstandiging werd ook een 3-koppige adviescommissie ingesteld, bestaande uit een lid van het gemeentebestuur, de directeur van Stadsmuseum Rhenen en een afgevaardigde van de Historische Vereniging Oudheidkamer Rhenen en Omstreken (HVOR). De belangrijkste taak van deze commissie is ervoor te hoeden, dat belangrijke collectiestukken aan de collectie van de gemeente Rhenen niet worden onttrokken door de eigenaar, de gemeente, of de beheerder: Stadsmuseum Rhenen. Een besluit tot afstoting, indien opportuun, kan daarom alleen worden genomen in unanimiteit en in overeenstemming met de Leidraad Afstoten Museale Objecten (LAMO). Daarnaast kan de directeur, c.q. het bestuur van het museum, kwesties ter toetsing voorleggen, of om advies vragen.

Stadsmuseum Rhenen Beleidsplan 2026-2029

22

De stichting koos bij haar oprichting in 2018 voor een nieuw museumconcept, met een eigentijdse vaste presentatie en een programma van tijdelijke tentoonstellingen. De collectie is in de zomer van 2018 verhuisd naar de nieuwe locatie, het Oude Raadhuishuis aan de Markt in Rhenen. Het leeuwendeel van de resterende museumobjecten kreeg tussen 2018 en 2020 stapsgewijs een plek in het grote geklimatiseerde depot in het Huis der Gemeente, het steengoed werd ondergebracht in een bescheiden depot in de kelders van het Oude Raadhuis. In het Huis van de Gemeente is een aparte (deeltijd)beheerder van de zich daar bevindend deel van de museumcollectie aangesteld. Een aantal bruiklenen ging - volgens contract - terug naar de eigenaars.

4B. SAMENSTELLING VAN DE COLLECTIE De huidige collectie bestaat voor het grootste deel uit objecten van de gemeente Rhenen die in bruikleen zijn. Daarnaast zijn er objecten van de Stichting Behoud Cultureel Erfgoed Rhenen in bruikleen, van particulieren en organisaties eveneens in bruikleen, en van het Stadsmuseum zelf. Sinds het museum verzelfstandigd is, in 2018, aanvaardt de gemeente Rhenen geen schenkingen of bruiklenen meer, maar worden deze door het Stadsmuseum of via de Stichting Behoud Cultureel Erfgoed Rhenen in ontvangst genomen. Een hoogtepunt was de verwerving door het Stadsmuseum Rhenen van ‘Gezicht op Rhenen’ door Jan van Goyen uit 1649. Dat lukte met steun van de lokale gemeenschap en landelijke fondsen. Het Stadsmuseum Rhenen heeft hoegenaamd geen ‘eigen’ middelen voor verwerving. De ambitie is meer financiële middelen te verwerven om objecten, eventueel samen met andere partijen (Stichting Behoud Collectie Erfgoed Rhenen, externe fondsen) te kunnen verwerven. De Stichting Behoud Collectie Erfgoed Rhenen (SBCER) is opgericht in 2018, en is voortgekomen uit de Stichting Vrienden van Het Rondeel. Deze dateert van 1984, toen de collectie van Vereniging Oudheidkamer Rhenen en omstreken werd overgedragen aan de gemeente Rhenen. De Stichting heeft donateurs die jaarlijks een financiële bijdrage geven en heeft daarmee een bescheiden budget voor aankopen.

Het museum herbergt naast bruiklenen van de Stichting Behoud Collectie Erfgoed Rhenen permanente en langdurige bruiklenen van de volgende partijen: Stichting het Voormalig Gast- en Weeshuis, Rhenen Stichting Gebroken Lente, Rhenen Provincie Utrecht Rijksmuseum van Oudheden, Leiden Centraal Museum, Utrecht Museum Flehite, Amersfoort Museon, Den Haag De Nederlandse Bank, Amsterdam Diverse particuliere verzamelaars Met alle bruikleengevers is bij de verzelfstandiging contact opgenomen. Een aantal privépersonen bleek overleden. Met de meeste bruikleengevers zijn nieuwe meerjarige contracten afgesloten.

Stadsmuseum Rhenen Beleidsplan 2026-2029

23

‘Rhenen’ is goed vertegenwoordigd in musea en in particuliere verzamelingen over de hele wereld. Dat is dus het ‘jachtgebied’ voor binnenhalen van bijzondere bruiklenen voor exposities en voor in de vaste presentatie. Incidenteel kunnen mogelijk met hulp van derden werken worden aangekocht of bijzondere stukken in bruikleen worden verkregen. Daarmee kunnen nieuwe verhalen over Rhenen aan het publiek worden aangereikt, en kan zichtbaar worden hoe Rhenen (cultuur)historisch meetelt in onze nationale geschiedenis. Objecten van allure betekenen uitstraling en publiekbereik. Bij topstukken kunnen extra eisen worden gesteld aan presentatie, klimaatbeheer en beveiliging. In de komende beleidsperiode 2025-2029 zal een inventarisatie worden uitgevoerd naar ‘witte vlekken’ in de collectie met het doel gericht objecten te verwerven die ‘het ‘Verhaal van Rhenen’ completer maken. Daarmee kan worden bezien of de vaste presentatie inhoudelijke of visuele aanpassing behoeft.

4C. KERNCOLLECTIE Een bijzonder object is Jan van Goyens ‘Gezicht op Rhenen’ uit 1649, die in 2023 door het Stadsmuseum Rhenen werd verworven. Het schilderij vormt een centraal onderdeel van de grote collectie schilderijen en prenten met Rhenen als onderwerp. De aanschaf van de Van Goyen heeft er ook toe geleid dat in 2024 een tweede Van Goyen (uit 1652), van de Rijksdienst van het Cultureel Erfgoed, en een panoramaschilderij van Rhenen van Van Croos (uit 1656) van een particulier in bruikleen zijn verkregen. In de komende beleidsperiode zal een begin worden gemaakt het meest in het oog springende deel (25-30 topstukken) van de kerncollectie te identificeren, op te nemen in een brochure en op de website te zetten. Op deze wijze kan onze ‘rijkdom’ worden ontsloten voor een breed publiek en beschikbaar zijn voor de museumwereld. Het geïnteresseerde publiek kan er aanleiding in vinden om eens een kijkje te komen nemen. Doordat in deze beleidsperiode de professionalisering van de collectieregistratie ter hand wordt genomen, zal in eerste instantie het kernbestand bestand digitaal - naar NDE-normen - beschikbaar kunnen komen en later de rest van de collectie. De kerncollectie zal worden geïdentificeerd en digitaal worden ontsloten.

Stadsmuseum Rhenen Beleidsplan 2026-2029

24

4D. BEHOUD & BEHEER Het is een kerntaak en zorgplicht van het Stadsmuseum Rhenen historische objecten over de stad te verwerven, te behouden en te beheren. In de collectiebeheersovereenkomst zijn de afspraken over het gebruik van de collectie die in eigendom is van de gemeente vastgelegd. Deze overeenkomst kan worden geactualiseerd en zal beter worden aangesloten op het subsidieconvenant. De rol van de begeleidingscommissie zal worden geëvalueerd. Op basis van deze overeenkomst met de gemeente Rhenen is het onderhoud en restauratie van de schilderijen uitbesteed aan het Stadsmuseum Rhenen. Zo zijn in de afgelopen beleidsperiode zo’n vijftien schilderijen gerestaureerd op basis van een gezamenlijk overeengekomen restauratieplan. Het restauratiefonds, in beheer van de gemeente, zal zichtbaarder in de overeenkomst moeten worden opgenomen. Het restauratiefonds wordt jaarlijks gevoed met 1.525 euro. Ultimo 2024 zat 1.903 euro in het fonds. De opslagruimte in het depot onder het Gemeentehuis is beperkt. Zo zijn er schilderijen die niet in het depot zijn opgeslagen wegens ruimtegebrek. Deze schilderijen hangen in de gang van het gemeentehuis. Dat is niet wenselijk omdat er schilderijen hangen die direct met het schadelijk daglicht in aanraking komen. De wens is om een collectiewaardering uit te voeren om zo te bepalen of bepaalde schilderijen wel binnen de collectie passen.

Dat geldt ook voor de overige werken. Deze waardering maakt het mogelijk om meer ruimte te creëren in de opslag en meer tijd en aandacht te besteden aan de kerncollectie. Niet alleen bij de schilderijen zal er werk moeten worden gemaakt met het ontzamelen van de collectie, maar voor alle objecten moet gekeken worden naar mogelijke overtolligheid zoals objecten waarvan meerdere exemplaren zijn. Daarbij is de LAMOrichtlijn leidend. Het zorgt ook voor opslagcapaciteit voor uniekere objecten. De collectiestukken die zijn opgeslagen in het ruimtebesparend archiefsysteem zijn al jaren in kartonnen dozen verpakt. Alle collectiestukken hebben een kenbare standplaats. Er is nog geen aandacht besteed aan de wijze van verpakken van de collectiestukken. De passieve conservering moet onder de loep worden genomen zodat de collectiestukken geen schade kunnen ondervinden. De opbergmethode van de verschillende collectiestukken verdient een kritische beschouwing. De kartonnen archiefdozen moeten eigenlijk vervangen worden door zuurvrije exemplaren. In deze archiefdozen horen de collectiestukken van elkaar gescheiden te worden door zuurvrij vloeipapier. De schilderijen staan op zwart schuim. Dat schuim moet worden vervangen door zuurvrij Museum Art Foam.

Het textiel zoals vooral kleine, vlakke voorwerpen zoals merklappen moet liggend verpakt worden in een zuurvrije doos waarbij het textiel gescheiden wordt door zuurvrij vloeipapier. Vloertapijten en vlaggen moeten om een koker heen worden opgerold met een tussenlaag van zuurvrij vloeipapier. Vaandels, kostuums, wandtapijten mogen hangend opgeborgen worden met een hoes van Tyfec. Ook de archeologische collectie verdient een museale wijze van bewaren.

Stadsmuseum Rhenen Beleidsplan 2026-2029

25

Voor het veilig exposeren of voor het behoud van de collectie is een stabiel klimaat belangrijk, met 48 à 55 procent luchtvochtigheid en een constante temperatuur van 15 à 18°C met een maximale schommeling van 3 procent. Bij een bruikleen aanvraag van collectie bij grote musea wordt een uitdraai van een registratie van het klimaat op papier gevraagd, veelal vraagt men klimaatregistratiegegevens in verschillende seizoenen. Het is wenselijk een datalogsysteem aan te schaffen waarbij deze gegevens uitgelezen kunnen worden op een computer. Op het moment heeft het Stadsmuseum ‘stand alone’ dataloggers, waardoor geen klimaatgegevens uit het verleden geregistreerd zijn en opgevraagd kunnen worden. Omdat het niet beschikbaar is, bemoeilijkt het een bruikleenaanvraag van de kant van het Stadsmuseum. Het Stadsmuseum Rhenen streeft ernaar in de beleidsperiode 2026-2029 de collectiebeheerovereenkomst met de gemeente Rhenen na actualisatie te continueren. Onderdeel daarvan moet zijn de adequate conservering van gearchiveerde objecten in het depot. Een geautomatiseerd datalogging systeem is zeer wenselijk (noodzakelijk) om museaal verantwoord te kunnen werken.