Rapportage Vitale stads- en dorpskernen Rhenen - Bureau BUITEN

Het platform faciliteert scholen op het gebied van culturele educatie, beoordeelt subsidieaanvragen voor evenementen en beheert middelen die voor exposities van andere ingezet kunnen worden. Ook wordt er een overzicht van culturele evenementen bijgehouden en worden deze via een website die gekoppeld is aan social media bekend gemaakt. De cultuurcoach is de (betaalde) verbinder van de werkgroepen binnen het platform en een spil in het Rhenense culturele leven.

Cuneragilde Rhenen Deze organisatie bestaat uit 40 tot 45 actieve vrijwilligers die stadswandelingen verzorgt, de kerk openstelt voor bezoekers en ook bijvoorbeeld rondleidingen voor basisschoolkinderen organiseert. Het gilde wordt gesubsidieerd door de gemeente en heeft zo’n 7.000 klantcontacten per jaar. Andere relevante organisaties Evenementenorganisatoren: • Stichting Oranjedag (organisatie Koningsdag) • Carnavalsvereniging Cunehearen (organiseren ook de Kerstfair voor binnenstad) Marketing, promotie en informatievoorziening – VVV Rhenen (fysieke locatie) – Visit Rhenen (online, commercieel) – Regionaal Bureau voor Toerisme Heuvelrug & Vallei – Stichting Culturele Regio Overheidsadvies – Gebiedsraad Kwintelooijen – De Jongerenraad Rhenen

28

Bijlage II Benchmark Een onderdeel van het onderzoek naar de toeristisch-recreatieve samenwerking in de gemeente Rhenen is een benchmark waarin gekeken wordt naar andere bestaande toeristische platforms. In deze bijlagen zijn de resultaten daarvan vermeld. Hiervoor zijn een drietal gesprekken gevoerd waarin informatie is opgehaald over het platform. Hier kan lering uit getrokken worden voor het oprichten van een Toeristisch Platform in Rhenen. Er zijn gesprekken gevoerd met: • VVV Ootmarsum-Dinkelland • Gemeente Moerdijk (Toeristisch Fonds Moerdijk) • Stichting Promotie Waterland/VVV Monnickendam In deze gesprekken is onder andere gevraagd naar: • Wat de aanleiding was voor het oprichten van een stichting/platform. • Welk doel het platform heeft en welke activiteiten uitgevoerd worden door het platform. • Hoe de organisatie eruitziet qua medewerkers en welke rol de gemeente heeft binnen het platform. • Op welke manier het platform geld binnen krijgt en waar dit geld aan besteed wordt. • Welke rol de ondernemers hebben in en op welke manier zij gebonden worden aan het platform. • Welke aandachtspunten er zijn bij het oprichten en de verdere werking van het platform.

(1) VVV Dinkelland

Ootmarsum-

Aanleiding oprichting ‘platform’ In 2001 is de gemeente Dinkelland ontstaan uit een fusie van tien andere gemeenten. Op dat moment waren er tien kernen die samen één moesten worden, maar dat op het moment van de fusie niet waren. Zo ontstond ‘Stichting Toeristisch Ondernemersfonds’ onder leiding van een oud-fractievoorzitter. Inmiddels is deze stichting opgegaan in VVV Ootmarsum-Dinkelland, voor het gemak hierna VVV genoemd. Doel De VVV staat voor het bevorderen van toerisme, recreatie en vrijetijdsbesteding in de gemeente Dinkelland. Dit wordt gedaan door als goede gastheer/vrouw de toeristen, recreanten en inwoners van dienst te zijn door ze te informeren over de mogelijkheden voor toerisme, recreatie en vrijetijdsbesteding (in de fysieke VVV locatie). Daarnaast wordt met de promotie activiteiten en vernieuwende productontwikkeling toeristisch en cultureel Dinkelland onder de aandacht gebracht. Organisatie Op dit moment draait de VVV op basis van een bestuur bestaande uit een onafhankelijke voorzitter, penningmeester en secretaris. Daarnaast wordt er gewerkt met twee vaste medewerkers aan de balie van de VVV, één marketingmanager (als ZZP’er) en circa 30 vrijwilligers. Het bestuur komt één keer per maand bijeen.

29

Financiën De VVV krijgt per jaar zo’n €150.000 subsidie van de gemeente. Deze subsidie gaat volledig op aan de salarissen van de vaste medewerkers. Met de pakketten die ondernemers kunnen kopen worden de marketing, communicatie en promotie bekostigd. De VVV stelt jaarlijks een plan op, met een financieel verslag. Eén keer per jaar gaat de VVV naar de Raad, waar de subsidie wordt vastgesteld. Er is dus geen sprake van een grote rol van de gemeente binnen de VVV. De rol van de gemeente beperkt zich tot de subsidieverstrekking, waarvoor de VVV jaarlijks een terugkoppeling geeft. Rol ondernemers Ondernemers kunnen bij de VVV via het ‘pakketten-model’ lid worden van de VVV. Ze kunnen daarbij kiezen uit drie betaalde pakketten: hoe groter het pakket, hoe meer de VVV voor de organisatie doet. De pakketten kosten €275, €450 of €695 per jaar. Deze pakketten zijn volledig gericht op marketing en promotie activiteiten, die worden uitgevoerd door de VVV. Bijvoorbeeld via de website, in de vorm van folders of via het tijdschrift ‘Gastvrij’. De organisatie is dus commercieel ingestoken en telt nu circa 275 leden en de meeste tijdsinzet ligt bij de VVV, niet bij de ondernemers. Zij kopen het pakket en hoeven daarna weinig meer te doen. Er vinden geen maandelijkse bijeenkomsten plaats waarbij ondernemers elkaar ontmoeten.

Wel is er één keer per jaar een informatieve bijeenkomst voor ondernemers, waarbij het plan voor het komende jaar wordt gepresenteerd. Aandachtspunten • Vrijwilligers zijn nodig om het platform draaiende te houden. Met een beperkt budget en alleen een beperkt gezelschap aan betaalde krachten red je het niet.

• •

Er moet een aanjager/trekker zijn: zonder de VVV gebeurt er niks in Ootmarsum. Je moet ondernemers op de een of andere manier aan je binden, het moet niet te vrijblijvend blijven. Door de ‘pakketten-structuur’ voelen ondernemers zich verbonden.

(2) Toeristisch Fonds Moerdijk Aanleiding oprichting ‘platform’ Het idee voor de oprichting van een fonds is in 2015 ontstaan en in 2016 is het fonds opgericht vanuit de behoefte om de opbrengsten van de toeristenbelasting terug te laten vloeien naar de sector. De gemeente heeft toen besloten dit te doen op een manier waar je het meeste rendement uit zou halen: namelijk het geld beleggen door mensen die het geld erin hebben gestoken (de toeristisch-recreatieve ondernemers). Vanuit deze gedachte is het fonds ontstaan met een jaarlijks budget van €50.000 in de vorm van een subsidie. Het fonds kreeg het beheer over dit budget en vroeg jaarlijks de subsidie aan bij de gemeente. Dit budget is beschikbaar voor initiatieven vanuit de toeristisch-recreatieve ondernemers. Doel Het idee achter de jaarlijks beschikbare €50.000 subsidie is dat initiatieven vanuit toeristisch-recreatieve ondernemers structureel bijdragen aan ‘toeristisch product Moerdijk’.

30

Organisatie Toen het fonds begon had de stichting een bestuur met (oud) ondernemers uit de gemeente. Dit bestuur heeft toen een kader opgericht waaraan aanvragen vanuit ondernemers zouden moeten voldoen, zoals het hebben van cofinanciering. De eerste paar jaar is de gemeente aangesloten als adviseur (adviserende rol) en had de gemeente geen stem in het bestuur. De gemeente had toen alleen een adviserende rol. In die tijd is er veel geld opgegaan aan evenementen, waarvan de gemeente toen heeft gezegd dat dat niet de bedoeling was, omdat er ook een evenementenfonds is. Na een tijd heeft de gemeente besloten meer een uitvoerende rol op te pakken, omdat dit vanuit het bestuur van de stichting ontbrak. Er kwam op dat moment een gemeentelijk aanjager in het bestuur, welke meer een faciliterende rol kreeg. Sinds januari 2022 bestaat het Toeristisch Fonds Moerdijk niet meer en is het bestuur van het fonds gestopt. Het kwam tot aan 2022 bijna nooit verder dan een initiatief, omdat het ondernemers vaak aan cofinanciering ontbrak. Daarnaast werd de gemeente vaak aangekeken als trekker, terwijl de gemeente deze rol niet kon/wilde aannemen. Er is sindsdien een nieuwe werkwijze ontwikkeld waarbij ondernemers nog steeds een initiatief kunnen indienen, zolang deze initiatieven maar structureel bijdragen aan ‘toeristisch product Moerdijk’.

Daarnaast wordt er met het beschikbare geld meer ingezet op marketing en promotieactiviteiten. De gemeente beheert de €50.000 per jaar, die nog steeds beschikbaar is, en pakt daarmee dus weer regie.

Rol ondernemers Aan het begin van het fonds kwamen ondernemers regelmatig bij elkaar. Zij hadden zich, los van het fonds, verenigd in ‘Pitch Moerdijk’, een soort ondernemersvereniging voor toeristisch-recreatieve ondernemers. De gemeente was bij deze overleggen genodigde, maar had verder geen rol. Ondernemers worden één keer per jaar uitgenodigd om samen te bepalen wat de focus wordt voor de campagnes en op welke binnengekomen initiatieven wordt ingezet. De gemeente is faciliterend in de uitvoering, maar heeft geen trekkersrol. Vanuit de gemeente is er budget beschikbaar om eventueel menskracht in te huren voor de uitvoering (dat gaat dan van de €50.000 af). Cofinanciering is nu geen eis meer. Als er geen initiatieven zijn vanuit de ondernemers, dan heeft de gemeente eigen initiatieven waar ze op willen inzetten. Ondernemers hebben dan ook een stem in de beslissing over deze gemeentelijke initiatieven. Aandachtspunten • Zorg ervoor dat er een uitvoerende partij beschikbaar is voor het oppakken en trekken van acties (vanuit ondernemers). • Zorg voor een aanjager/uitvoerder. • ‘Gluren bij de buren’ werkt goed om elkaar beter te leren kennen en van je eigen eiland af te stappen. • Je moet nadenken over hoe je ondernemers aan je bindt, volledig vrijblijvend werkt niet.

Financiën De gemeente stelt jaarlijks €50.000 beschikbaar voor toeristischrecreatieve initiatieven vanuit ondernemers. Een deel van dit geld (ca. €30.000) is beschikbar voor campagnes, het overige budget is beschikbaar voor initiatieven vanuit ondernemers.

31

(3) Stichting Promotie Waterland/VVV Monnickendam Aanleiding oprichting ‘platform’ Monnickendam heeft een tijd een VVV gehad, welke uiteindelijk is gestopt. Na 10 jaar geen VVV kwam men erachter dat er toch aanzienlijk minder toeristen in Monnickendam kwamen in vergelijking met toen er wel een VVV was. Er zijn toen een aantal bewoners en ondernemers naar de gemeente Waterland toegestapt met een plan voor het oprichten van een nieuwe stichting/VVV. Deze groep mensen is vervolgens op ‘werkbezoek’ in Hattem geweest. In Hattem wordt door de VVV zowel ingezet op inwoners, bezoekers als op ondernemers. Dit model sprak aan, waarna er gestart is met het werven van vrijwilligers voor het opzetten van de VVV in Monnickendam, tevens Stichting Promotie Waterland (SPW). Doel Stichting Promotie Waterland zet zich vooral in op verbinding met ondernemers en de gemeente. De stichting zorgt ervoor dat iedereen zo goed mogelijk vertegenwoordigd wordt. Daarnaast richt de VVV zich op het vermaken van mensen en het ervoor zorgen dat bezoekers langer blijven en meer geld uitgeven in de gemeente, onder andere door middel van marketing en promotie. Organisatie De SPW bestaat uit één betaalde parttime kracht (ca. 18 uur per week). Deze betaalde uren zijn op dit moment niet toereikend, daarom wordt er geprobeerd om hier meer geld voor vrij te krijgen (naar ca. 24 uur per week).

Verder draait de stichting op circa 80 vrijwilligers, waarvan de

meeste achter de balie van de VVV in Monnickendam werken. Eén vrijwilligers besteedt circa drie uur per week aan accountmanagement. Financiën SPW is een stichting die zich alleen richt op toeristisch-recreatieve ondernemers. De gemeente verleend circa €21.000 subsidie per jaar aan de stichting. Naast de gemeente is ook de bestaande brede ondernemersvereniging (breder dan alleen toeristisch-recreatieve ondernemers) aangesloten. Deze vereniging heeft 150 leden, en van ieder lid wordt er €50 aan de VVV betaald. Van dit geld wordt er via de stichting voor gezorgd dat de ondernemers meer bezoekers krijgen (o.a. door het ontwikkelen van een horecafolder die verspreid wordt bij de hotels en B&B’s). Daarnaast kunnen de leden van de stichting (de ondernemers) drie verschillende pakketten afnemen bij de stichting. Deze pakketten kosten respectievelijk €100, €200 en €400 per jaar. Dit geld is extra bovenop de €50 per lid van de ondernemersvereniging. Deze inkomsten worden ingezet voor marketing en promotie (o.a. websitevermelding, folders, bedrijfsbezoek). Rol ondernemers Binnen de stichting bestaan er vier werkgroepen: evenementen, dienstverlening, bedrijfscontacten en website/persberichten. In deze werkgroepen zitten ook ondernemers op vrijwillige basis. Ze krijgen niet betaald, behalve de coördinator die de werkgroepen ondersteund en de vrijwilligers organiseert.

De uitvoering van bepaalde acties (bv. ontwikkelen folders, ontwikkelen thema-routes en evenementen) ligt eigenlijk altijd bij de (vrijwilligers van) de stichting. Ondernemers spelen geen rol in de uitvoering. Daarnaast komen veel initiatieven voor marketing en promotie ook bij de stichting vandaan.

32

Aandachtspunten • Het eerste jaar heeft de stichting geen bijdrage gevraagd van ondernemers, pas toen na jaar één bleek dat de stichting goed werk leverde zijn de pakketten betaald geworden. • Een neutrale partij moet de verbindende factor zijn, leg deze rol niet bij de gemeente. • Zorg ervoor dat er niet tien verschillende verenigingen/stichtingen ontstaan, dan gaan mensen niet meer meedoen en opereert nog iedereen op een eigen eiland.

33

Bijlage III SWOT-analyse Sterke punten waar we op inzetten De binnenstad • Korte lijntjes tussen ondernemers en de gemeente Het vestigingsklimaat • Kleinschaligheid en gastvrijheid • Divers en hoogstaand aanbod restaurants en specialiteitenwinkels • Sterke merken en attracties als Ouwehands Dierenpark en NP Utrechtse Heuvelrug De vrijetijdssector en evenementen • Actieve en betrokken gemeenschap, met veel vrijwilligers • Sterke evenementen, zoals Koningsdag en de Cuneradag • Ingrediënten voor succesvol toeristisch-recreatieve bestemming aanwezig (cultuurhistorie, natuur, gastronomie)

Kansen die we willen verzilveren De binnenstad • Creëren van meer levendigheid in het centrum (bv door evenementen) • Diversificatie van het winkelbestand • Versterking samenwerking tussen verschillende sectoren (bv. horeca en detailhandel) • Aanstellen van een trekker om winkeliers te enthousiasmeren en verbinden Het vestigingsklimaat • Meer concentreren van retail en horeca • Opstellen gezamenlijke economische agenda • Uitbreiden kwartaaloverleg De vrijetijdssector en evenementen • Krachtig uitdragen verhaal van Rhenen door gezamenlijke marketing en promotie • Beleefbaar maken van het verhaal van Rhenen door gezamenlijk toeristischrecreatieve productontwikkeling • Uitbreiden rol VVV • Organiseren gemeente brede evenementen voor alle drie de kernen • Stimuleren delen van kennis en gezamenlijk organiseren van evenementen a.d.h.v. netwerkbijeenkomsten

Zwakke punten die we willen verbeteren De binnenstad • Geen duidelijk, beeldbepalend concentratiegebied horeca • Beperkt aantal terrassen • Ontbreken van slagkracht/een motiverende trekker om initiatieven uit te voeren Het vestigingsklimaat • Geen gezamenlijke economische visie op het gebied van mobiliteit, energietransitie en bedrijventerreinen • Ondernemersverenigingen staan niet met elkaar in contact De vrijetijdssector en evenementen • Ontbreken duidelijk verhaal van wat Rhenen is en te bieden heeft • Coördinatie van initiatieven ontbreekt • Overzicht van activiteiten en evenementen ontbreekt • Ontbreken van uniforme social media-kanalen • Geen onderlinge verbondenheid verschillende toeristisch-recreatieve stakeholders

Bedreigingen die we willen voorkomen De binnenstad • Verlies van levendigheid met verworden van Rhenen tot ‘slaapdorp’ als gevolg • ‘Eilandjes denken’ draagt bij aan het niet van de grond komen van gezamenlijke acties en evenementen • Wisselingen in bestuur, organisatie en beleid zetten de continuïteit van samenwerking met ondernemers onder druk (bv verlies horeca overleg) Het vestigingsklimaat • Het verder uit elkaar drijven van de drie kernen door het ontbreken van onderling contact • Sterkere oriëntatie kernen richting Wageningen en Veenendaal ipv richting Rhenen De vrijetijdssector en evenementen • Wegtrekken van evenementen door strengere eisen en gebrek aan ondersteuning • Bezoekers die kort(er) in Rhenen verblijven door gebrek aan levendigheid en eenduidig verhaal 34 • Gebrek aan middelen/efficiënte besteding middelen om initiatieven uit te voeren

Bijlage IIII Klantprofielen en hun bestedingen Voor alle winkelgebieden geldt dat het grootste deel van de omzet afkomstig is van de lokale bevolking. Het aandeel is tijdens Corona groter geworden en de verwachting is dat dat zo blijft. Dat is de reden dat we een analyse hebben gemaakt van de inwoners van de gemeente Rhenen en hun bestedingen. Dit zijn de 3 klantprofielen die het meeste voorkomen onder de 8.270 huishoudens: • Volks en Uitgesproken (1.323 = 15%). De mensen van Volks en Uitgesproken weten het altijd goed en geven hun mening ook graag. Zo moet het in Nederland en niet anders; vroeger ging het immers net zo. Dit segment woont en werkt relatief eenvoudig en weet dat er niet veel kansen zijn om hogerop te komen. Dat is ook prima; met gezellige buren en wat sociaal vertier op z’n tijd is het leven ook leuk. • Gezellige Emptynesters (1.177 = 14%). De kinderen zijn het huis uit en de agenda is niet meer gevuld met werk. Wel met vrijwilligerswerk, maar de Gezellige Emptynesters hebben geen vaste verplichtingen meer. Ze passen soms op de kleinkinderen en zijn ook vooral lekker aan het fietsen, tuinieren en op reis aan het gaan. Ze genieten van hun tijd samen nu hun gezondheid dat nog toelaat! Gezelligheid met een hoofdletter G. • Plannen en Rennen (1.122 = 14%). Lunchpakketjes maken. De kinderen naar school brengen en halen. Sportkleding voor de middag klaarleggen.

Ondertussen mails voor kantoor versturen. Het etentje met vrienden plannen in dat hippe restaurantje. Huiswerk nakijken. En alvast inkopen voor het verjaardagsfeestje

van de jongste doen. Bij Plannen en Rennen is het altijd druk! Er zijn zoveel verplichtingen in het dagelijks leven, maar deze groep weet eigenlijk niet beter.

Verdeling bestedingen over de groepen (bron Whize) Groep Voedingsmidd. en alc.vrije drank Alcoholhoudende dranken en tabak Kleding en schoenen Huisvesting, water en energie Stoffering en huish. Apparaten Gezondheid Vervoer Communicatie Recreatie en cultuur Onderwijs Restaurants en hotels Diverse goederen en diensten Consumptiegebonden belastingen Goede doelen Totale bestedingen

Totale bestedingen Gemiddelde per huishouden € 41.640.573,00 € 5.034,53 € 10.451.370,84 € 1.263,62 € 14.215.649,38 € 1.718,73 € 114.104.167,77 € 13.795,69 € 22.788.830,22 € 2.755,27 € 5.375.525,15 € 649,92 € 42.443.922,53 € 5.131,66 € 10.517.725,30 € 1.271,64 € 28.878.396,89 € 3.491,52 € 2.242.634,96 € 271,14 € 16.270.883,97 € 1.967,22 € 25.775.165,04 € 3.116,33 € 5.656.242,23 € 683,86 € 1.376.766,13 € 166,46 € 341.737.853,41 € 41.317,60

Als we kijken naar de branche bestedingen totaal, branche bestedingen per huishouden, branche omzet per huishouden en branche omzet per m² dan vallen er een aantal dingen op. • Voedingsmiddelen bestedingen liggen lager per m² dan de omzet per m². Oorzaak zou kunnen zijn het teveel aan m² dagelijks. • Gemiddelde bestedingen per huishouden liggen voor kleding en schoenen hoger dan de gemiddelde omzet per huishouden • Gemiddelde bestedingen per m² voor schoenen en kleding ligt hoger dan de gemiddelde omzet per m². • De bestedingen in restaurants zijn gelijk aan de bestedingen aan kleding.

35

36